Chương 1: Lý luận chung về thông tin bất cân xứng và thị trường chứng khoán. Chương 2: Thực trạng thông tin bất cân xứng đối với nhà đầu tư trên sở giao dịch chứng khoán TP. Chương 3: Giải pháp giảm thiểu thông tin bất cân xứng đối với nhà đầu tư trên sở giao dịch chứng khoán TP. Hạn chế của đề tài Mặc dù đã cố gắng đáp ứng các yêu cầu thực tiễn, song do các trở ngại khách quan và trình độ kiến thức, kinh nghiệm còn giới hạn trước vấn đề mới nên luận văn khó tránh khỏi những hạn chế.
Kính mong nhận được những ý kiến đóng góp chân tình của Quý thầy cô và các bạn. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 1 CHƢƠNG I: LÝ LUẬN CHUNG VỀ THỊ TRƢỜNG CHỨNG KHOÁN VÀ THÔNG TIN BẤT CÂN XỨNG 1.1 Tổng quan về thị trƣờng chứng khoán Trước khi nghiên cứu các rủi ro của thông tin bất cân xứng đối với nhà đầu tư khi tham gia thị trường chứng khoán (TTCK), chúng ta hãy cùng tìm hiểu sơ lược về TTCK nói chung cũng như TTCK Việt Nam nói riêng.1 Khái niệm thị trường chứng khoán Theo Lê Văn Tề và cộng sự (2005, 139), TTCK là nơi giao dịch chứng khoán. Nghĩa là ở đâu có giao dịch mua bán chứng khoán thì đó là hoạt động của TTCK. Tuy nhiên, đó có thể là TTCK có tổ chức hoặc không có tổ chức, tập trung hay không tập trung.
Theo Investopedia, TTCK là nơi các chứng khoán được phát hành và giao dịch thông qua sàn chứng khoán hoặc thị trường phi tập trung (hay còn gọi là OTC). TTCK là một trong những khu vực lớn nhất của nền kinh tế thị trường bởi nó giúp các doanh nghiệp tiếp cận với nguồn vốn, các nhà đầu tư có được quyền sở hữu công ty và có khả năng kiếm được lợi nhuận dựa trên họat động tương lai của công ty. Đặc điểm chủ yếu của TTCK: Được đặc trưng bởi hình thức tài chính trực tiếp, người cần vốn và người cung cấp vốn đều trực tiếp tham gia thị trường, giữa họ không có trung gian tài chính. Là thị trường gần với thị trường cạnh tranh hoàn hảo.
Mọi người đều tự do tham gia vào thị trường. Không có sự áp đặt giá cả trên TTCK, mà giá cả ở đây được hình thành dựa trên quan hệ cung – cầu. TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 2 Về cơ bản là một thị trường liên tục, sau khi các chứng khoán được phát hành trên thị trường sơ cấp, nó có thể được mua đi bán lại nhiều lần trên thị trường thứ cấp. TTCK đảm bảo cho các nhà đầu tư có thể chuyển chứng khoán của họ thành tiền mặt bất cứ lúc nào họ muốn.2 Chức năng của thị trường chứng khoán Chức năng đầu tiên của TTCK là huy động vốn đầu tư cho nền kinh tế.
Vai trò quan trọng đầu tiên của TTCK là thu hút các nguồn vốn nhàn rỗi trong nhân dân để hình thành các nguồn vốn khổng lồ có khả năng tài trợ cho các dự án đầu tư dài hạn phát triển kinh tế cũng như tài trợ tăng vốn mở rộng sản xuất kinh doanh. TTCK là công cụ huy động vốn hết sức hữu hiệu không những trong nước mà cả nước ngoài. Đối với nước ta, các nguồn vốn lớn còn tiềm tàng trong nhân dân chưa được đưa vào sản xuất kinh doanh, thì việc cần có một TTCK song hành với sự ra đời của các công ty cổ phần là một chiến lược kinh tế trước mắt cũng như lâu dài. Kế đến là, TTCK cung cấp môi trường đầu tư cho công chúng.
TTCK tạo ra cơ hội thuận tiện khuyến khích mọi người dân tiết kiệm và biết cách sử dụng tiền tiết kiệm một cách tích cực mang lại hiệu quả qua việc đầu tư vào các loại chứng khoán. Khả năng sinh lời của các loại chứng khoán gây ra ý muốn tiết kiệm để đưa tiền vào đầu tư. Mỗi người trong xã hội chỉ có một số tiền tiết kiệm bé nhỏ, nhưng tổng số tiền tiết kiệm của cả xã hội sẽ to lớn hơn bất cứ tài sản của cá nhân nào. Mặt khác, trong xã hội cũng tồn tại các quỹ tiền tệ tập trung: ngân hàng đầu tư, ngân hàng thương mại, quỹ bảo hiểm…đều có mục đích khuyến khích tiết kiệm, nhưng các quỹ tiền tệ này cũng chỉ phát huy hết tác dụng của nó khi có một TTCK tồn tại song hành với nó.
Bên cạnh đó, TTCK vận hành tạo nên tính thanh khoản cho các chứng khoán. Vai trò của TTCK bảo đảm cho việc nhanh chóng chuyển thành tiền mặt của các chứng khoán có giá. Đây chính là yếu tố quan trọng để thu hút các nhà đầu tư TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 3 đến với TTCK, với một TTCK hoạt động càng hữu hiệu thì tính thanh khoản càng cao. Ngoài ra, TTCK giúp đánh giá giá trị doanh nghiệp và tình hình của nền kinh tế.
Những thông tin doanh nghiệp (DN) cung cấp cho các nhà đầu tư trên TTCK qua các bảng phân tích đánh giá năng lực sản xuất của DN, triển vọng của DN trên thị trường, khả năng sinh lợi của hoạt động sản xuất kinh doanh, xu thế phát triển của DN trong thời kỳ tương lai từ 3 đến 5 năm đã phần nào lượng giá được tích sản của DN một cách khách quan và khoa học. Mặt khác, với tính chất đặc biệt nhạy bén của TTCK, sự lên xuống của giá cả chứng khoán trên thị trường cũng nói lên sự biến động của giá trị DN tại bất kỳ thời điểm nào. Chức năng cuối cùng của TTCK là tạo môi trường giúp Chính phủ thực hiện chính sách kinh tế vĩ mô. TTCK còn làm giảm áp lực lạm phát, Ngân hàng Trung ương với vai trò điều hành hệ thống tiền tệ sẽ tung ra nhiều trái phiếu kho bạc bán trên TTCK với lãi suất cao để thu hút bớt số tiền lưu hành, nhờ đó số tiền sẽ giảm bớt và áp lực lạm phát cũng giảm đi.3 Nguyên tắc hoạt động của thị trường chứng khoán TTCK hoạt động theo nguyên tắc công khai.
Tất cả các hoạt động trên TTCK đều phải đảm bảo tính công khai. Sở giao dịch chứng khoán (SGDCK) công bố các thông tin về giao dịch chứng khoán trên thị truờng. Các tổ chức niêm yết công bố công khai các thông tin tài chính định kỳ hàng năm của công ty, các sự kiện bất thuờng xảy ra đối với công ty, nắm giữ cổ phiếu của giám đốc, nguời quản lý, cổ đông đa số. Các thông tin càng đuợc công bố công khai minh bạch, thì càng thu hút đuợc nhà đầu tư tham gia vào TTCK.
Bên cạnh đó, TTCK cũng tuân thủ theo nguyên tắc trung gian. Mọi hoạt động giao dịch, mua bán trên TTCK đều đuợc thực hiện thông qua các trung gian, hay còn gọi là các nhà môi giới. Các nhà môi giới thực hiện giao dịch theo lệnh của khách hàng và hưởng hoa hồng. Ngoài ra, nhà môi giới còn có thể cung cấp các TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 4 dịch vụ khác như cung cấp thông tin và tư vấn cho khách hàng trong việc đầu tư.
Theo nguyên tắc trung gian, các nhà đầu tư không thể trực tiếp thoả thuận với nhau để mua bán chứng khoán. Họ đều phải thông qua các nhà môi giới của mình để đặt lệnh. Các nhà môi giới sẽ nhập lệnh vào hệ thống để khớp lệnh. Ngoài ra, TTCK còn vận hành dựa trên nguyên tắc đấu giá.
Giá chứng khoán đuợc xác định thông qua việc đấu giá giữa các lệnh mua và các lệnh bán. Tất cả các thành viên tham gia thị truờng đều không thể can thiệp vào việc xác định giá này. Các nguyên tắc trên đây nhằm đảm bảo cho giá cả chứng khoán đuợc hình thành một cách thống nhất, công bằng cho tất cả các bên giao dịch.4 Thành phần tham gia thị trường chứng khoán Các tổ chức và cá nhân tham gia TTCK có thể được chia thành các nhóm sau: nhà phát hành, nhà đầu tư và các tổ chức có liên quan đến chứng khoán.1 Nhà phát hành Nhà phát hành là các tổ chức thực hiện huy động vốn thông qua TTCK. Nhà phát hành là người cung cấp các chứng khoán - hàng hoá của TTCK.
Bao gồm: (i) Chính phủ và chính quyền địa phương là nhà phát hành các trái phiếu Chính phủ và trái phiếu địa phương; (ii) Công ty là nhà phát hành các cổ phiếu và trái phiếu công ty; (iii) Các tổ chức tài chính là nhà phát hành các công cụ tài chính như các trái phiếu, chứng chỉ thụ hưởng. phục vụ cho hoạt động của họ.2 Nhà đầu tư Nhà đầu tư là những người thực sự mua và bán chứng khoán trên TTCK. Nhà đầu tư có thể được chia thành 2 loại: (i) nhà đầu tư cá nhân là những người có vốn nhàn rỗi tạm thời, tham gia mua bán trên TTCK với mục đích kiếm lời; (ii) nhà đầu tư có tổ chức là các định chế đầu tư thường xuyên mua bán chứng khoán với số lượng lớn trên thị trường.3 Các tổ chức kinh doanh trên thị trường chứng khoán TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com 5 Các tổ chức kinh doanh trên TTCK bao gồm: (i) Công ty chứng khoán: là những công ty hoạt động trong lĩnh vực chứng khoán, có thể đảm nhận một hoặc nhiều trong số các nhiệm vụ chính là môi giới, quản lý quỹ đầu tư, bảo lãnh phát hành, tư vấn đầu tư chứng khoán và tự doanh; (ii) Quỹ đầu tư chứng khoán: là nơi được các nhà đầu tư tin tưởng và đưa các khoản tiền của họ vào nhằm có được yếu tố đầu tư đa dạng và điều kiện quản lý chuyên nghiệp; (iii) Các trung gian tài chính: là các tổ chức có hoạt động kinh doanh chủ yếu là cung cấp các sản phẩm, dịch vụ tài chính cho khách hàng, có chức năng dẫn vốn từ người có vốn tới người cần vốn, các trung gian tài chính có thể là các ngân hàng, các hiệp hội cho vay, các liên hiệp tín dụng, các công ty bảo hiểm, các công ty tài chính.