PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, bất kỳ biến động kinh tế, chính trị, môi trƣờng nào trên thế giới cũng đều tác động ở mức độ khác nhau đối với nền kinh tế quốc gia. Nghèo và công tác giảm nghèo là vấn đề đã và đang đƣợc tất cả mọi ngƣời trên thế giới quan tâm, nó thu hút sự chú ý tìm tòi của mọi ngƣời trong công tác giảm nghèo và thoát nghèo, đặc biệt là ở các nƣớc đang phát triển. Ở Việt Nam, thực hiện mục tiêu giảm nghèo là một chủ trƣơng lớn của Đảng, Nhà nƣớc ta nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho ngƣời nghèo, góp phần thu hẹp khoảng cách chênh lệch về mức sống giữa nông thôn và thành thị, giữa các vùng, các dân tộc và các nhóm dân cƣ.
Nghèo đói và xóa đói giảm nghèo luôn là vấn đề thời sự không những đối với từng nƣớc mà còn mang tính toàn cầu và đòi hỏi cần phải đƣợc xem xét, đánh giá không chỉ đơn giản là ở mức thu nhập thấp mà phải theo nhiều khía cạnh khác nhau. Nhằm thực hiện thành công công cuộc xóa đói giảm nghèo, chính phủ các nƣớc đã thực hiện nhiều chính sách và chƣơng trình hành động cụ thể, đồng thời các nghiên cứu sâu về nguyên nhân nghèo đói cũng nhƣ các giải pháp xóa đói giảm nghèo cũng đƣợc các chuyên gia, các nhà khoa học nghiên cứu. Có thể nói công tác giảm nghèo là chƣơng trình chiến lƣợc của các quốc gia và đối với Việt Nam, giảm nghèo bền vững là một trong những biện pháp cơ bản để bảo đảm định hƣớng xã hội chủ nghĩa trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội ở nƣớc ta. Việt Nam đã có nhiều nỗ lực đáng ghi nhận trên lĩnh vực này, qua đó giữ ổn định xã hội, góp phần vào thành công của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.
Nhằm thực hiện thành công công cuộc giảm nghèo, chính phủ các nƣớc đã thực hiện nhiều chính sách và chƣơng trình hành động cụ thể, đồng thời các nghiên cứu sâu về nguyên nhân nghèo đói cũng nhƣ các giải pháp xóa đói giảm nghèo cũng đƣợc các chuyên gia, các nhà khoa học nghiên cứu. 1 Luan van Chƣơng trình giảm nghèo bền vững trên địa bàn của huyện An Phú nhằm cải thiện đời sống vật chất và tinh thần cho ngƣời nghèo, thu hẹp khoảng cách và trình độ phát triển giữa các địa bàn và giữa các dân tộc, nhóm dân cƣ. Riêng đối với huyện An Phú đây là một chƣơng trình trọng điểm, tập trung thực hiện tốt các chính sách an sinh xã hội, phát huy tốt vai trò của cả hệ thống chính trị để thực hiện chƣơng trình; từng bƣớc cải thiện và nâng cao mức sống của các hộ nghèo, gia đình chính sách, đảm bảo giảm nghèo bền vững. Thành tựu công tác giảm nghèo bền vững trong những năm qua đã góp phần tăng trƣởng kinh tế và thực hiện công bằng xã hội, nâng cao chất lƣợng cuộc sống của ngƣời dân trên địa bàn huyện An Phú.
Tuy nhiên, công tác triển khai chƣơng trình giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện An Phú còn gặp nhiều khó khăn, vẫn chƣa bền vững, sự chênh lệch giàu nghèo giữa các thành phần dân tộc, các nhóm dân cƣ trên địa bàn huyện vẫn còn những khoảng cách đáng kể, đặc biệt là những địa bàn tập trung nhiều thành phần dân tộc thiểu số, nhân dân lao động sống bằng nghề tiểu thủ công nghiệp, kinh doanh buôn bán nhỏ và lao động phổ thông. Nâng cao hiệu quả công tác thực hiện chƣơng trình giảm nghèo bền vững nhằm hạn chế tái nghèo; góp phần thực hiện mục tiêu tăng trƣởng kinh tế, đảm bảo an sinh xã hội, cải thiện đời sống, tăng thu nhập của ngƣời dân, đặc biệt là ở các địa bàn dân tộc Chăm, lao động phổ thông, tạo điều kiện cho ngƣời nghèo, hộ nghèo tiếp cận thuận lợi các dịch vụ xã hội cơ bản (y tế, giáo dục, nhà ở, nƣớc sinh hoạt và vệ sinh, tiếp cận thông tin). Huyện An Phú đang phát triển trên các mặt: kinh tế, văn hóa, xã hội, quốc phòng, an ninh. Đặc biệt, công tác an sinh xã hội đƣợc tập trung triển khai mạnh mẽ và phát huy hiệu quả tích cực.
Tuy nhiên những kết quả trong công tác giảm nghèo ở huyện An Phú mới chỉ là bƣớc đầu, nên còn khá nhiều bất cập: công tác giảm nghèo chƣa thật sự bền vững tình trạng tái nghèo vẫn diễn ra; việc sử dụng các nguồn lực trong giảm nghèo chƣa tƣơng xứng với tiềm năng lao động, kinh nghiệm sản xuất; việc tuyên truyền nâng cao ý thức thoát nghèo cho ngƣời dân tộc Chăm còn hạn chế,. Làm sao để thoát nghèo nhanh nhƣng bền vững 2 Luan van ở một địa bàn với đặc điểm dân cƣ có đời sống và thu nhập cao là vấn đề đang đƣợc cả hệ thống chính trị địa phƣơng và ngƣời dân hết sức quan tâm. Riêng đối với tỉnh An Giang nói chung và huyện An Phú nói riêng, công cuộc xóa đói, giảm nghèo là một trong những mục tiêu hàng đầu. Chƣơng trình xóa đói giảm nghèo, nay đƣợc gọi là chƣơng trình giảm nghèo, tăng hộ khá đã triển khai thực hiện trên 20 năm và có những kết quả tích cực, tỷ lệ giảm nghèo giảm trung bình từ 1 - 2 %/năm.
Tuy nhiên, công tác giảm nghèo của huyện An Phú vẫn còn những hạn chế và thách thức, chƣa đảm bảo tính bền vững do mới chỉ tiếp cận ở góc độ nghèo đơn chiều. Chính vì vậy, Huyện An Phú đã tiến hành tổ chức nghiên cứu, thử nghiệm và đề xuất áp dụng phƣơng pháp tiếp cận đo lƣờng nghèo đa chiều và hiện nay đang tổ chức thí điểm xây dựng công cụ đo lƣờng, rà soát hộ nghèo. Tính đến cuối năm 2018 số hộ nghèo của huyện An Phú là 7.997 hô (24) ( chiếm 17,71%) gấp đôi số hộ nghèo của tỉnh An Giang theo tiếp cận đa chiều. Huyện An Phú với 3 % dân số là dân tộc Chăm (Chiếm 50% tổng số ngƣời dân tộc Chăm của tỉnh An Giang) đa phần là hộ nghèo có thu nhập thấp.
Tuy nhiên, công tác giảm nghèo bền vững trên địa bàn Huyện mới chỉ tập trung vào mục tiêu nâng cao thu nhập cho ngƣời nghèo, hộ nghèo mà chƣa tiếp cận theo tiêu chuẩn NĐC để đánh giá và thực hiện giảm nghèo cho ngƣời nghèo trên địa bàn Huyện. Trong bối cảnh đó, tác giả chọn đề tài: “Giải pháp giảm nghèo bền vững cho đồng bào dân tộc Chăm trên địa bàn huyện An Phú, tỉnh An Giang” làm nội dung luận văn nhằm đánh giá tình trạng nghèo theo hƣớng đa chiều tại huyện An Phú, đồng thời đề xuất một số giải pháp và kiến nghị giúp các nhà hoạch định chính sách đƣa ra các giải pháp nhằm giảm nghèo bền vững cho các hộ nghèo đồng bào dân tộc Chăm trên địa bàn Huyện An Phú đến năm 2025. Các công trình nghiên cứu có liên quan đến đề tài nghiên cứu Đã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề nghèo đa chiều, các đề tài đã tiếp cận các chiều và các chỉ số đo lƣờng nghèo, cũng nhƣ đƣa ra một số gợi ý chính sách và giải pháp nhằm giảm nghèo đa chiều bền vững: 3 Luan van Hà Quế Lâm trong nghiên cứu “Xóa đói, giảm nghèo ở vùng dân tộc thiểu số ở nƣớc ta hiện nay - Thực trạng và giải pháp” (NXB. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2002) cũng đã cung cấp nhiều số liệu minh chứng cho tỷ lệ đói nghèo cao ở các vùng miền núi, nơi có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống.
Nghiên cứu này cũng chỉ ra những ảnh hƣởng của truyền thống, tập quán và môi trƣờng sinh sống tự nhiên có ảnh hƣởng mạnh mẽ tới chất lƣợng hoạt động xóa đói giảm nghèo tại các địa phƣơng với các đối tƣợng khác nhau và đề cập tới một giải pháp quan trọng là cần tăng cƣờng QLNN đối với hoạt động xóa đói, giảm nghèo. Trần Thị Vân Anh với nghiên cứu “Phƣơng pháp đánh giá tác động của chính sách xóa đói, giảm nghèo và xây dựng chiến lƣợc xóa đói, giảm nghèo đến năm 2010” (NXB. Chính trị Quốc gia, Hà Nội, 2003) cũng đã phần nào chỉ ra các nguyên nhân dẫn tới đói nghèo ở nƣớc ta và tác động của những chính sách trong lĩnh vực xóa đói, giảm nghèo của Nhà nƣớc đến thực trạng đói nghèo ở nƣớc ta trong những năm qua. Trên cơ sở đó, tác giả cũng đã đề xuất phƣơng pháp để đo lƣờng tác động này để xác định những giải pháp nhằm tăng cƣờng xóa đói, giảm nghèo trong giai đoạn đến năm 2010.
Luận văn Thạc sĩ Quản lý kinh tế của Trần Quốc Chung: “Vai trò của nhà nƣớc đối với giảm nghèo nhanh và bền vững ở các huyện miền núi (qua ví dụ ở huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An) (Đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội năm 2010) đã nghiên cứu tình huống giảm nghèo bền vững tại huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An để từ đó rút ra đƣợc một số nhận định về nguyên nhân đói, nghèo ở huyện này, đồng thời cũng đề xuất đƣợc một số giải pháp và xác định một số điều kiện cần thiết để thực hiện giảm nghèo bền vững phù hợp với địa bàn các huyện miền núi có đặc điểm tƣơng tự nhƣ huyện Quế Phong, tỉnh Nghệ An. Trong thời gian vừa qua đã có khá nhiều công trình nghiên cứu liên quan đến vấn đề giảm nghèo bền vững theo phƣơng pháp đo lƣờng chuẩn nghèo đa chiều và hoạt động quản lý nhà nƣớc về công tác giảm nghèo bền vững ở nƣớc ta, các đề tài đã tiếp cận các chiều và các chỉ số đo lƣờng nghèo, cũng nhƣ đƣa ra một số gợi ý chính sách và giải pháp nhằm giảm nghèo đa chiều bền vững nhƣ: 4 Luan van Bài viết “tỉnh An Giang nỗ lực cho công cuộc giảm nghèo bền vững” của Minh Phƣớc: về việc hoàn thiện các chính sách và tích cực triển khai chƣơng trình giảm nghèo bền vững giai đoạn 2016 – 2020. Luận văn thạc sĩ Chính sách công “Chính sách giảm nghèo bền vững từ thực tiễn tỉnh An Giang” của Nguyễn Thành Nhân (2015): nghiên cứu về thực trạng giảm nghèo trên địa bàn tỉnh và đƣa ra giải pháp hoàn thiện chƣơng trình giảm nghèo bền vững trên địa bàn thành phố.