Chương 1: Chi phí gia nhập thị trường trong hệ thống chỉ số PCI Chương 2: Phương pháp nghiên cứu về chỉ số chi phí gia nhập thị trường trong hệ thống chỉ số PCI của Tỉnh Thái Nguyên Chương 3: Phân tích thực trạng chỉ số Chi phí gia nhập thị trường tại tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011-2014 Chương 4: Giải pháp giảm chi phí gia nhập thị trường trong hệ thống chỉ số PCI của tỉnh Thái Nguyên đến năm 2020. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 4 C ƣơng 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ CHI PHÍ GIA NHẬP THỊ TRƢỜNG TRONG HỆ THỐNG CHỈ SỐ PCI 1.1 PCI - chỉ số đo lƣờng năng lực đ ều hành của chính quyền tỉnh nhằm phát triển khu vực kinh tế tƣ n ân 1.1 Khu vực kinh tế tư nhân 1.1 Vị trí và vai trò của khu vực kinh tế tư nhân Nền kinh tế của một đất nước bao gồm hai khu vực kinh tế chủ yếu, (i) kinh tế nhà nước và (ii) kinh tế tư nhân (trong đó chủ yếu là các doanh nghiệp nhân doanh). Hai khu vực kinh tế này có vai trò, vị trí khác nhau và có quan hệ tương hỗ hợp tác, bở trợ cho nhau để thúc đẩy sự phát triển của nước nhà. Trong đó, kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo, nắm giữ những ngành, lĩnh vực chủ yếu mà tư nhân không muốn hoặc không đủ sức làm, còn những lĩnh vực khác sẽ do khu vực tư nhân đảm nhiệm.
Hơn nữa khu vực tư nhân có vai trò quyết định trong việc hình thành và thực thi cơ chế điều tiết tự nhiên của nền kinh tế thị trường. Không thể có một nền kinh tế thị trường thực thụ với một khu vực kinh tế tư nhân yếu. Khu vực kinh tế tư nhân là khu vực bao gồm toàn bộ các các nhân và các đơn vị sản xuất kinh doanh hoặc dịch vụ dựa vào cơ sở sở hữu về tư liệu sản xuất. Khu vực kinh tế tư nhân do đó rất rộng cả về hình thức sở hữu và ngành nghề mà các chủ thể đó tham gia vào sản xuất kinh doanh.
Khu vực kinh tế tư nhân không chỉ khẳng định sự phát triển mạnh mẽ mà còn khẳng định được vai trò, vị trí của mình trong nền kinh tế. Hiện nay ở Việt Nam, khu vực kinh tế tư nhân đóng góp 40-50% tổng sản phẩm trong nước và là khu vực chủ yếu tạo ra công ăn việc làm cho xã hội. Trong khu vực tư nhân, hộ kinh doanh cá thể có số lượng đông đảo, sử dụng nhiều lao động xã hội, huy động nhiều vốn đầu tư. Hộ kinh doanh cá thể Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 5 là tiền đề, là bước tập dượt và bước tích lũy cho phát triển cao hơn về hoạt động sản xuất kinh doanh là hình thức doanh nghiệp tư nhân.
Còn các doanh nghiệp tư nhân đã góp phần sản xuất hàng hóa có chất lượng cao, tham gia tích cực vào xuất khẩu, nhất là hàng hóa nông sản. Sự hoạt động sôi động của các doanh nghiệp tư nhân đã thúc đẩy nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Sự phát triển mọi mặt của khu vực kinh tế tư nhân qua các năm đã khẳng định rõ hơn vai trò quan trọng của khu vực này trong việc tạo ra một nền kinh tế năng động và hiệu quả.2 Ảnh hưởng của môi trường đầu tư cấp tỉnh đến sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân Môi trường đầu tư cấp tỉnh là tổng hợp các yếu tố về chính trị, chính sách-pháp luật, vị trí-điều kiện tự nhiên, trình độ phát triển kinh tế, văn hóa- xã hội, lao động mang những đặc điểm riêng của từng tỉnh. Mỗi tỉnh có những chính sách thu hút đầu tư riêng và giữa các tỉnh với nhau có một một mức độ cạnh tranh nhất định trong việc cải thiện môi trường đầu tư, thu hút các dự án trong và ngoài nước Môi trường đầu tư cấp tỉnh có vai trò rất quan trọng trong việc góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội của địa phương.
Bởi môi trường đầu tư tuy không trực tiếp tác động đến tăng trưởng kinh tế nhưng lại ảnh hưởng tới quyết định đầu tư của các nhà đầu tư, từ đó tạo ra động lực cho mở rộng sản xuất kinh doanh. Trên ý nghĩa đó, môi trường đầu tư cấp tỉnh có vai trò thúc đẩy tăng trưởng và phát triển kinh tế xã hội của tỉnh đó. Cụ thể: - Môi trường đầu tư tốt sẽ là động lực thu hút đầu tư vào các ngành, các lĩnh vực kinh tế để phát triển kinh tế địa phương. Ngay trên cùng một địa bàn thì những điều kiện như nhau vẫn có thể ảnh hưởng không giống nhau đến các doanh nghiệp, đầu tư căn cứ vào những kỳ vọng về tương lai, chứ không chỉ là các điều kiện hiện tại.
Sự đóng góp vốn của các nhà đầu tư cho xã hội Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 6 chủ yếu là do môi trường đầu tư quyết định - các yếu tố đặc thù của địa phương sẽ định hình cơ hội và động lực để doanh nghiệp đầu tư có hiệu quả. Chính sách và hành vi của chính quyền tỉnh đóng vai trò chủ chốt trong việc hình thành môi trường đầu tư, môi trường đầu tư tốt làm tăng động cơ để nền kinh tế địa phương hòa nhập với nền kinh tế quốc gia và thế giới. Việc tạo lập môi trường đầu tư thông qua hình thành các chính sách ưu đãi, chính sách khuyến khích đầu tư sẽ góp phần giải quyết những vấn đề kinh tế - xã hội ở những vùng khó khăn, góp phần phát triển cân đối nền kinh tế ở mỗi tỉnh. Môi trường đầu tư thuận lợi sẽ tạo ra cơ hội và động lực để các doanh nghiệp khai thác hết các tiềm năng, lợi thế của các vùng, ngành, lĩnh vực kinh tế, tạo ra sự liên kết, hỗ trợ lẫn nhau để phát triển cân đối, đồng đều nền kinh tế.
- Môi trường đầu tư thuận lợi sẽ góp phần tạo lập nguồn nhân lực chất lượng cao, có khả năng tiếp thu và sử dụng thành thạo các thành tựu của khoa học - công nghệ hiện đại mà các nhà đầu tư mang lại và có tác động mạnh mẽ đến quá trình cạnh tranh giữa các doanh nghiệp, buộc các doanh nghiệp phải không ngừng đổi mới công nghệ để cạnh tranh. Đây chính là nhân tố quan trọng để công nghiệp hoá, hiện đại hoá mỗi địa phương nói riêng,và cả nước nói chung. - Môi trường đầu tư thuận lợi sẽ thúc đẩy các nhà đầu tư tăng cường mở rộng sản xuất kinh doanh thu hút lao động, tăng thu nhập, góp phần xoá đói giảm nghèo. Khi nền kinh tế cả nước chuyển đổi cơ chế sang nền kinh tế thị trường có sự điều tiết của Nhà nước, môi trường đầu tư cả nước nói chung và mỗi địa phương nói riêng cũng có nhiều thay đổi và biến động liên tục buộc các doanh nghiệp phải thực sự quan tâm đến việc phân tích môi trường đầu tư, tìm cách điều chỉnh hoạt động của mình cho phù hợp với yêu cầu của môi trường đầu tư để tồn tại và phát triển.Về phía chính quyền địa phương đều nhận thấy tầm quan trọng của việc nghiên cứu môi trường đầu tư trong quản lý kinh tế, nên đã chủ động tạo dựng môi trường đầu tư thuận lợi cho Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 7 các doanh nghiệp trong và ngoài nước.
Về phía các doanh nghiệp cũng phải phân tích môi trường đầu tư cụ thể rõ ràng chi tiết hơn trước khi đưa ra quyết định đầu tư có lợi nhất cho mình và mang lại hiệu quả kinh tế xã hội cao. Các doanh nghiệp một mặt tìm kiếm cơ hội đầu tư, khai thác các yếu tố thuận lợi của môi trường đầu tư, mặt khác phát hiện ra những nguy cơ, mối đe doạ đến sự tồn tại của doanh nghiệp để chủ động tìm biện pháp đối phó kịp thời, đảm bảo sự phát triển bền vững trên thị trường. Có thể nói môi trường đầu tư có tác động lớn đến sự phát triển của các doanh nghiệp. Môi trường đầu tư thuận lợi được coi là bệ phóng, là điểm tựa vững chắc cho sự vươn lên của doanh nghiệp.
Môi trường đầu tư không thuận lợi không những kìm hãm, cản trở mà đôi khi còn làm cho doanh nghiệp lâm vào tình trạng phá sản hàng loạt. Tóm lại, môi trường đầu tư ngày càng thể hiện vai trò quan trọng của mình và cần được cải thiện liên tục đáp ứng những thay đổi, biến động hàng ngày của nền kinh tế. Có thể nói, thước đo khả năng tồn tại và phát triển của các doanh nghiệp trong cạnh tranh là mức độ nhận biết và khả năng tận dụng những cơ hội đầu tư trên thị trường. Hầu hết các doanh nghiệp muốn tồn tại và phát triển trên thị trường phải đánh giá đúng vai trò của môi trường đầu tư, địa bàn mà mình đầu tư nhằm nhận biết ra cơ hội đầu tư kinh doanh, cũng như nguy cơ đặt ra cho doanh nghiệp.2 Khái niệm và vai trò của chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) Chỉ số năng lực cạnh tranh cấp tỉnh (PCI) là chỉ số đánh giá và xếp hạng chất lượng điều hành kinh tế của chính quyền cấp tỉnh trong việc tạo lập môi trường chính sách thuận lợi ở mức độ như thế nào cho sự phát triển của doanh nghiệp.
Chỉ số PCI gồm 10 chỉ số thành phần, phản ánh các lĩnh vực điều hành kinh tế có tác động đến sự phát triển của khu vực kinh tế tư nhân. Một địa phương được coi là có chất lượng điều hành tốt khi có: 1) chi phí gia nhập thị trường thấp; 2) tiếp cận đất đai dễ dàng và sử dụng đất ổn định; 3) môi trường Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http://www.vn c 8 kinh doanh minh bạch và thông tin kinh doanh công khai; 4) chi phí không chính thức thấp; 5) thời gian thanh tra, kiểm tra và thực hiện các quy định, thủ tục hành chính nhanh chóng; 6) môi trường cạnh tranh bình đẳng; 7) lãnh đạo tỉnh năng động, sáng tạo trong giải quyết vấn đề cho doanh nghiệp; 8) dịch vụ hỗ trợ doanh nghiệp phát triển, chất lượng cao; 9) chính sách đào tạo lao động tốt; và 10) thủ tục giải quyết tranh chấp công bằng, hiệu quả.