Đẩy mạnh giải ngân vốn dự án nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững tại Thanh Hóa

Luận văn phân tích thực trạng, đề xuất giải pháp đẩy mạnh tiến độ giải ngân vốn dự án nguồn lợi ven biển Thanh Hóa cho phát triển bền vững.

• Tác giả: Bùi Thị Bích Phương
• Người hướng dẫn: Ts. Ngô Văn Hải
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
• Đề tài: Đẩy mạnh tiến độ giải ngân nguồn vốn cho dự án nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Toàn cảnh giải ngân vốn cho các dự án ven biển Thanh Hóa

Thanh Hóa sở hữu tiềm năng vượt trội để phát triển kinh tế biển toàn diện. Tỉnh có đường bờ biển dài 102 km và vùng biển rộng lớn, là nền tảng cho các ngành kinh tế mũi nhọn. Các dự án hạ tầng ven biển, đặc biệt là các dự án sử dụng vốn ODA, đóng vai trò then chốt trong việc hiện thực hóa tiềm năng này. Tuy nhiên, việc đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công là một yêu cầu cấp thiết để đảm bảo hiệu quả. Một trong những dự án tiêu biểu là "Nguồn lợi ven biển vì sự phát triển bền vững" (CRSD), được tài trợ bởi Hiệp hội phát triển quốc tế (IDA) thuộc Ngân hàng Thế giới. Sự thành công của dự án này phụ thuộc lớn vào tốc độ và hiệu quả của công tác giải ngân vốn. Việc giải ngân kịp thời không chỉ giúp dự án hoàn thành đúng hạn mà còn tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và cải thiện đời sống người dân. Do đó, việc nghiên cứu và tìm ra các giải pháp giải ngân vốn dự án ven biển Thanh Hóa là nhiệm vụ chiến lược, quyết định sự phát triển bền vững của toàn khu vực.

1.1. Tầm quan trọng của dự án hạ tầng ven biển đối với kinh tế

Các dự án hạ tầng ven biển là xương sống cho sự phát triển của Thanh Hóa. Chúng tạo ra sự kết nối liên vùng, phục vụ các ngành kinh tế trọng điểm như du lịch, dịch vụ biển, khai thác và nuôi trồng thủy sản. Việc đầu tư vào hạ tầng, đặc biệt tại các khu vực chiến lược như Khu kinh tế Nghi Sơn và các huyện ven biển như Nga Sơn, Hậu Lộc, Hoằng Hóa, là đòn bẩy quan trọng. Hạ tầng phát triển giúp cải thiện môi trường đầu tư, từ đó thu hút đầu tư vào Thanh Hóa một cách mạnh mẽ hơn. Các cảng cá, bến cá, hệ thống giao thông và cơ sở hạ tầng nuôi trồng thủy sản được nâng cấp sẽ trực tiếp nâng cao năng lực sản xuất và cạnh tranh, đóng góp vào mục tiêu phát triển kinh tế biển bền vững. Theo nghiên cứu, các địa phương trong vùng dự án CRSD đã dần thay đổi diện mạo, từng bước cải thiện mức sống người dân nhờ các hạng mục hạ tầng được đầu tư.

1.2. Vai trò của vốn ODA trong các dự án phát triển bền vững

Hỗ trợ phát triển chính thức (vốn ODA) là nguồn lực tài chính quan trọng, giúp các quốc gia đang phát triển thực hiện các mục tiêu kinh tế - xã hội. Nguồn vốn này có đặc điểm ưu đãi về lãi suất và thời gian vay, giúp giảm áp lực cho ngân sách nhà nước. Đối với dự án CRSD tại Thanh Hóa, vốn ODA từ Ngân hàng Thế giới không chỉ cung cấp tài chính mà còn mang theo những kinh nghiệm quản lý dự án tiên tiến, chuyển giao công nghệ và các tiêu chuẩn cao về môi trường, xã hội. Nghị định 131/2006/NĐ-CP định nghĩa ODA là hoạt động hợp tác phát triển giữa Việt Nam với các nhà tài trợ quốc tế. Việc tiếp nhận và sử dụng hiệu quả nguồn vốn này là thước đo năng lực quản lý của địa phương. Do đó, tối ưu hóa quy trình giải ngân vốn ODA là yếu tố tiên quyết để phát huy tối đa giá trị mà nguồn vốn này mang lại.

II. Thách thức làm chậm tiến độ giải ngân vốn đầu tư công

Quá trình triển khai các dự án đầu tư công tại Thanh Hóa, đặc biệt là các dự án ODA, phải đối mặt với nhiều rào cản. Các thách thức này làm ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ giải ngân vốn đầu tư công, gây lãng phí nguồn lực và giảm hiệu quả đầu tư. Luận văn của Bùi Thị Bích Phương (2018) đã chỉ ra các nhóm nguyên nhân chính, bao gồm các yếu tố khách quan và chủ quan. Các yếu tố khách quan bao gồm khung chính sách pháp lý còn chồng chéo, chất lượng thiết kế dự án chưa sát thực tế, và thời gian thẩm định kéo dài. Các yếu tố chủ quan liên quan đến năng lực của các bên tham gia và sự phối hợp giữa các cơ quan. Việc nhận diện rõ ràng những thách thức này là bước đầu tiên để xây dựng các giải pháp hữu hiệu, tháo gỡ các nút thắt trong quá trình giải ngân, đảm bảo các dự án ven biển về đích đúng kế hoạch.

2.1. Vướng mắc lớn nhất từ công tác giải phóng mặt bằng

Một trong những nguyên nhân gốc rễ gây chậm trễ là khó khăn trong giải phóng mặt bằng. Công tác này thường kéo dài do các quy trình xác định nguồn gốc đất phức tạp, chính sách đền bù, hỗ trợ tái định cư chưa nhận được sự đồng thuận cao của người dân. Sự thiếu nhất quán trong việc áp dụng đơn giá bồi thường và các thủ tục hành chính rườm rà làm phát sinh khiếu kiện, gây đình trệ việc bàn giao mặt bằng sạch cho đơn vị thi công. Khi mặt bằng chưa được giải phóng, nhà thầu không thể triển khai thi công, dẫn đến việc khối lượng công việc không được hoàn thành và do đó, không đủ điều kiện để thực hiện thanh quyết toán vốn đầu tư, làm ngưng trệ dòng vốn của toàn bộ dự án.

2.2. Bất cập trong cơ chế chính sách và thủ tục đầu tư dự án

Hệ thống văn bản pháp quy về đầu tư xây dựng còn nhiều điểm chưa đồng bộ. Sự khác biệt giữa quy định của pháp luật Việt Nam và yêu cầu của nhà tài trợ ODA cũng là một rào cản. Các thủ tục đầu tư dự án phải trải qua nhiều khâu thẩm định tại các cơ quan khác nhau như Sở Kế hoạch và Đầu tư Thanh Hóa, các sở ngành liên quan, gây kéo dài thời gian. Nghiên cứu chỉ ra rằng quy trình thẩm định trong nước có thể mất nhiều thời gian, làm chậm việc ký kết các hợp đồng quan trọng. Ban quản lý dự án thường phải thực hiện song song hai hệ thống thủ tục, một cho trong nước và một cho nhà tài trợ, làm tăng chi phí hành chính và kéo dài thời gian chuẩn bị.

2.3. Hạn chế về năng lực của chủ đầu tư và nhà thầu thi công

Trách nhiệm của chủ đầu tư và Ban quản lý dự án là yếu tố quyết định. Tuy nhiên, năng lực của một bộ phận cán bộ dự án về quản lý tài chính, đấu thầu, và giám sát hợp đồng còn hạn chế. Họ gặp khó khăn trong việc chuẩn bị hồ sơ rút vốn theo đúng yêu cầu của nhà tài trợ. Bên cạnh đó, năng lực nhà thầu thi công cũng là một vấn đề lớn. Nhiều nhà thầu được lựa chọn nhưng không đủ tiềm lực tài chính, máy móc thiết bị và kinh nghiệm quản lý, dẫn đến việc thi công cầm chừng, không đáp ứng tiến độ đã cam kết. Sự phối hợp thiếu chặt chẽ giữa chủ đầu tư, đơn vị tư vấn và nhà thầu cũng làm gia tăng các vướng mắc, khó giải quyết dứt điểm.

III. Phương pháp tối ưu cơ chế đẩy nhanh thủ tục giải ngân vốn

Để khắc phục tình trạng chậm giải ngân, việc cải cách thể chế và tối ưu hóa quy trình là giải pháp mang tính nền tảng. Các giải pháp này cần tập trung vào việc tạo ra một hành lang pháp lý thông thoáng, đồng bộ và hiệu quả, giúp rút ngắn thời gian và giảm thiểu các chi phí không cần thiết cho dự án. Kinh nghiệm từ các quốc gia thành công trong quản lý vốn ODA như Malaysia cho thấy sự minh bạch và đơn giản hóa thủ tục là chìa khóa thành công. Tại Thanh Hóa, việc áp dụng các giải pháp này đòi hỏi sự quyết tâm chính trị cao từ cấp lãnh đạo tỉnh, cùng với sự phối hợp đồng bộ giữa các sở, ban, ngành liên quan. Mục tiêu cuối cùng là tạo ra một môi trường thuận lợi để các dự án hạ tầng ven biển có thể triển khai nhanh chóng, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế biển.

3.1. Xây dựng cơ chế chính sách đặc thù cho dự án hạ tầng ven biển

Cần thiết phải xây dựng và ban hành một cơ chế chính sách đặc thù cho các dự án ven biển, đặc biệt là trong công tác giải phóng mặt bằng. Cơ chế này nên trao quyền chủ động hơn cho địa phương trong việc phê duyệt phương án đền bù và giải quyết các khiếu nại. UBND tỉnh cần chỉ đạo quyết liệt, thành lập các tổ công tác liên ngành để xử lý dứt điểm các vướng mắc tại thực địa. Vai trò của Sở Kế hoạch và Đầu tư Thanh Hóa cần được phát huy trong việc tham mưu, đề xuất các chính sách đột phá, giúp các dự án trọng điểm được hưởng cơ chế ưu tiên, rút ngắn thời gian thẩm định và phê duyệt, từ đó đẩy nhanh tiến độ giải ngân vốn đầu tư công.

3.2. Cải cách quy trình thanh quyết toán vốn đầu tư xây dựng

Quy trình thanh quyết toán vốn đầu tư hiện nay cần được rà soát và đơn giản hóa. Việc áp dụng công nghệ thông tin, số hóa hồ sơ thanh toán sẽ giúp tăng tính minh bạch và rút ngắn thời gian xử lý. Cần có sự phối hợp chặt chẽ và quy định rõ ràng về thời gian xử lý hồ sơ giữa Ban quản lý dự án, Kho bạc Nhà nước và các đơn vị liên quan. Lấy cảm hứng từ kinh nghiệm của tỉnh Bắc Ninh với cơ chế "một cửa", Thanh Hóa có thể xây dựng một quy trình liên thông, giúp các nhà thầu hoàn thiện hồ sơ và nhận thanh toán nhanh chóng hơn sau khi hoàn thành khối lượng công việc, tạo điều kiện để họ tái đầu tư và đẩy nhanh tiến độ thi công chung.

IV. Bí quyết nâng cao năng lực các chủ thể tham gia quản lý dự án

Bên cạnh các giải pháp về cơ chế chính sách, yếu tố con người và năng lực tổ chức thực hiện đóng vai trò quyết định đến sự thành công của dự án. Việc nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, từ cán bộ quản lý dự án đến các nhà thầu, là một nhiệm vụ trọng tâm. Một đội ngũ có chuyên môn cao, phẩm chất tốt và tinh thần trách nhiệm sẽ là động lực chính để vượt qua các rào cản, đảm bảo tiến độ giải ngân vốn đầu tư công được thực hiện đúng kế hoạch. Tăng cường công tác giám sát, kiểm tra và quy định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư cũng như các bên liên quan sẽ giúp ngăn ngừa tiêu cực, lãng phí và đảm bảo nguồn vốn ODA được sử dụng đúng mục đích, hiệu quả, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế biển của tỉnh.

4.1. Nâng cao trách nhiệm của chủ đầu tư và Ban quản lý dự án

Cần xác định rõ và đề cao trách nhiệm của chủ đầu tư và Ban quản lý dự án (PPMU) trong mọi khâu của dự án. Các cán bộ dự án cần được đào tạo, bồi dưỡng thường xuyên về kỹ năng quản lý dự án, quản lý tài chính, đấu thầu theo tiêu chuẩn quốc tế và các quy định đặc thù của nhà tài trợ. Giám đốc Ban quản lý dự án phải là người chịu trách nhiệm cao nhất về tiến độ giải ngân. Cần thiết lập các chỉ số đánh giá hiệu suất công việc (KPIs) gắn với kết quả giải ngân để tạo động lực và áp lực cần thiết. Sự chủ động trong việc lập kế hoạch, dự báo các khó khăn và đề xuất giải pháp kịp thời là phẩm chất quan trọng của một ban quản lý dự án hiệu quả.

4.2. Tăng cường giám sát và lựa chọn năng lực nhà thầu thi công

Chất lượng công trình và tiến độ thi công phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực nhà thầu thi công. Công tác đấu thầu cần được thực hiện một cách công khai, minh bạch và chặt chẽ, lựa chọn những nhà thầu thực sự có đủ năng lực về tài chính, kỹ thuật và kinh nghiệm. Cần loại bỏ tình trạng các nhà thầu yếu kém trúng thầu thông qua các mối quan hệ hoặc bỏ giá thấp phi thực tế. Công tác giám sát thi công và quản lý hợp đồng phải được tăng cường. Chủ đầu tư cần kiên quyết xử lý các nhà thầu vi phạm tiến độ, áp dụng các chế tài phạt hợp đồng một cách nghiêm khắc để đảm bảo tính răn đe và duy trì kỷ luật trong thực hiện dự án.

V. Kết quả thực trạng giải ngân vốn dự án CRSD tại Thanh Hóa

Để có những giải pháp phù hợp, việc phân tích thực trạng là vô cùng cần thiết. Nghiên cứu của tác giả Bùi Thị Bích Phương (2018) về dự án CRSD tại Thanh Hóa đã cung cấp một bức tranh chi tiết về tình hình giải ngân. Các số liệu cho thấy tiến độ giải ngân vốn đầu tư công của dự án còn chậm và không đồng đều giữa các hợp phần. Tỷ lệ giải ngân thấp không chỉ làm giảm hiệu quả sử dụng vốn ODA mà còn gây lãng phí do phát sinh các chi phí cam kết. Việc phân tích các kết quả này giúp nhận diện chính xác các "điểm nghẽn" trong quá trình thực hiện dự án, từ đó làm cơ sở thực tiễn vững chắc cho việc đề xuất các giải pháp mang tính đột phá, nhằm cải thiện tình hình và thúc đẩy thu hút đầu tư vào Thanh Hóa.

5.1. Phân tích tiến độ giải ngân vốn ODA theo từng hợp phần

Số liệu từ nghiên cứu cho thấy sự chênh lệch lớn trong tốc độ giải ngân. Cụ thể, "tiến độ giải ngân hợp phần A đến nay mới chỉ giải ngân được 621 triệu đồng, tương ứng với tỷ lệ 8%". Trong khi đó, "hợp phần B có tỷ lệ giải ngân nguồn vốn tương đối khả quan, đạt 64,13% so với phân bổ vốn ban đầu". Hợp phần C về quản lý bền vững đánh bắt thủy sản đạt 53,48%. Đặc biệt, đối với hợp phần D, "chi đầu tư đến nay mới chỉ giải ngân được 2.038 triệu đồng tương ứng 23,8%". Những con số này minh chứng rõ ràng rằng các hoạt động liên quan đến xây dựng thể chế (Hợp phần A) và đầu tư xây dựng cơ bản (một phần của Hợp phần D) đang gặp nhiều vướng mắc nhất, cần được ưu tiên tháo gỡ.

5.2. Đánh giá các yếu tố chủ quan và khách quan ảnh hưởng

Nghiên cứu đã chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng chính đến quá trình giải ngân vốn ODA. Về mặt khách quan, các yếu tố bao gồm khung chính sách pháp lý, chất lượng thiết kế ban đầu của dự án và thời gian thẩm định. Về mặt chủ quan, các yếu tố nổi bật là năng lực của cán bộ Ban quản lý dự án, sự phối hợp giữa các cơ quan, tổ chức, và năng lực nhà thầu thi công. Ngoài ra, các yếu tố khác như điều kiện thời tiết và nhận thức của người dân vùng dự án cũng có tác động nhất định. Việc đánh giá toàn diện các yếu tố này giúp xác định đúng nguyên nhân của sự chậm trễ, từ đó có thể xây dựng các giải pháp giải ngân vốn dự án ven biển Thanh Hóa một cách trúng và đúng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Mở đầu Phần 2. Cơ sở lý luận và thực tiễn về giải ngân nguồn vốn Phần 3. Phương pháp nghiên cứu Phần 4. Kết quả nghiên cứu Phần 5.

Kết luận và kiến nghị 4 PHẦN 2. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 2. Một số khái niệm liên quan (1) Khái niệm về dự án đầu tư Theo Liên Minh Law (2014): Dự án đầu tư là tổng thể các giải pháp về kinh tế – tài chính, xây dựng – kiến trúc, kỹ thuật – công nghệ, tổ chức – quản lý để sử dụng hợp lý các nguồn lực hiện có nhằm đạt được các kết quả, mục tiêu kinh tế – xã hội nhất định trong tương lai. Theo Luật đầu tư năm 2005: “Dự án đầu tư là tập hợp các đề xuất bỏ vốn trung và dài hạn để tiến hành các hoạt động đầu tư trên địa bàn cụ thể, trong khoảng thời gian xác định”.

Như vậy, có thể hiểu dự án đầu tư là tập hợp các hoạt động đánh đổi giữa nguồn lực hiện tại để có thể đạt được kết quả mong muốn trong tương lai. (2) Khái niệm về vốn ODA Đến nay, thuật ngữ ODA được sử dụng khá phổ biến. ODA được hiểu là nguồn tài chính do các cơ quan chính thức (các chính phủ, các tổ chức phi chính phủ, các tổ chức quốc tế hoặc các địa phương) cung cấp cho các nước chậm và đang phát triển, nhằm thúc đẩy kinh tế và phúc lợi ở các nước này. Cần chú ý rằng, mặc dù gọi là hỗ trợ phát triển, nhưng phần cho không chỉ chiếm 25% vốn cung cấp.

Chính vì thế, cần có sự quan niệm đầy đủ và đúng đắn về nguồn vốn này, không sử dụng lãng phí ODA. Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển (OECD) định nghĩa: “ODA là một giao dịch chính thức được thiết lập với mục đích chính là thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của các nước đang phát triển hoặc kém phát triển, điều kiện tài chính của giao dịch này có tính chất ưu đãi và thành tố hỗ trợ không hoàn lại chiếm ít nhất 25%”. Nghị định 131/2006/NĐ-CP ngày 09/11/2006 của Chính phủ Việt Nam (thay thế cho Nghị định 17/2001/NĐ-CP ngày 14/05/2001) định nghĩa: Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) được hiểu là hoạt động hợp tác phát triển giữa Nhà nước hoặc Chính phủ nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam với nhà tài trợ 5 là Chính phủ nước ngoài, các tổ chức tài trợ song phương và các tổ chức liên Quốc gia hoặc liên Chính phủ. Như vậy, có thể hiểu khái niệm về ODA như sau: Hỗ trợ phát triển chính thức (ODA) là nguồn hỗ trợ (tiền tệ, vật chất, công nghệ) của các nước phát triển, các tổ chức tài chính quốc tế, các tổ chức phi chính phủ (gọi chung là các đối tác viện trợ nước ngoài) dành cho các nước đang và chậm phát triển (gọi là bên nhận viện trợ) nhằm giúp cho các nước ngày tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững.

(3) Khái niệm về giải ngân vốn dự án Vấn đề giải ngân là một đặc điểm nổi bật của nguồn vốn ODA, khi xem xét về hiểu quả sử dụng vốn ODA ở một nước, các nhà tài trợ thường xem đây là một tiêu chí quan trọng để đánh giá và từ đó ra các quyết định tài trợ. Giải ngân ODA được coi là thước đo năng lực tiếp nhận và sử dụng hỗ trợ phát triển chính thức. Khái niệm giải ngân vốn ODA luôn đi kèm với khái niệm cam kết tài trợ ODA. Cam kết tài trợ ODA là việc các nhà tài trợ quốc tế thông qua thảo luận với Chính phủ nước tiếp nhận tài trợ hứa sẽ hỗ trợ một lượng vốn nhất định (có thể bằng tiền mặt, hiện vật.) theo những hình thức cụ thể (khoản hoàn lại, vốn vay có hoàn lại,.) trong một thời gian định trước.

Theo các nhà tài trợ “giải ngân” được dịch từ thuật từ “Disbursment” có nghĩa là sự chi tiêu, và quá trình đó được tính từ khi chuyển tiền sang nước nhận tài trợ cho đến khi hoàn thành dự án vào sử dụng. Tuy nhiên, dưới góc độ là nơi tiếp nhận vốn ODA, các nước nhận viện trợ thường cho rằng khái niệm giải ngân được gắn liền với thuật ngữ “Withdrawing” hơn, có nghĩa là quá trình rút vốn để thực hiện dự án. Kèm theo đó, quá trình giải ngân cũng được tính từ khi bên tiếp nhận viện trợ nhận được vốn ODA của các nước tài trợ. Như vậy, nếu tính về mặt thời gian, quá trình giải ngân ODA theo cách hiểu của nhà tài trợ sẽ dài hơn nếu so cách hiểu của nước tiếp nhận.

Để thống nhất và thuận lợi trong quá trình theo dõi, đánh giá thực trạng giải ngân vốn ODA, có thể hiểu một cách khái quát về giải ngân và quá trình giải ngân như sau: Giải ngân là việc rút tiền theo khoản mục trong Hiệp định sử dụng vốn ODA đã được ký kết giữa Chính phủ nước tiếp nhận và Nhà tài trợ, được nhà tài trợ chấp nhập thanh toán thông qua (Nguyễn Quang Bắc, 2007). 6 (4) Lý luận về tiến độ giải ngân dự án Để có thể hiểu được tiến độ giải ngân dự án. Trước hết, cần hiểu về tiến độ dự án: Tiến độ dự án là việc thực hiện các nhiệm vụ theo mục tiêu đặt ra của dự án, phù hợp với điểu kiện thực hiện cụ thể, những yêu cầu nhất định về nhân lực, thiết bị, vật tư, tài chính và quy định của pháp luật để hoàn thành dự án hay công trình với chất lượng tốt nhất, thời gian xây dựng ngắn nhất và chi phí thấp nhất. Quản lý thời gian và tiến độ dự án là quá trình quản lý nhằm đảm bảo dự án được thực hiện đúng thời hạn quy định trong phạm vi ngân sách và nguồn lực cho phép.

Giải ngân là nhận được tiền khi hoàn thành từng bước trong kế hoạch dự án, là giải quyết tiền bạc theo từng bước công việc, giải ngân chỉ được thực hiện khi hoàn thành xong công việc của mỗi bước trước rồi sau đó mới được nhận tiền. Như vậy, có thể hiểu: “Tiến độ giải ngân là quá trình thực hiện các nhiệm vụ đã đặt ra theo kế hoạch tài chính sau khi đã hoàn thành xong các công việc về thực hiện dự án. Ngoài ra, thuật ngữ tiến độ giải ngân dùng để chỉ quá trình giải ngân diễn ra nhanh hay chậm từ đó có thể đánh giá hiệu quả giải ngân của dự án. Tiến độ giải ngân được đánh giá trên cơ sở khối lượng và tỷ trọng vốn thực tế đã giải ngân so với kế hoạch” (Vũ Thị Huyền, 2015).

Cơ sở lý luận về vốn ODA 2. Khái quát chung về các nguồn vốn của dự án đầu tư phát triển (1) Nguồn vốn ODA: ODA bao gồm ODA không hoàn lại và ODA cho vay ưu đãi có yếu tố không hoàn lại chiếm ít nhất 25% giá trị khoản vay (Tổ chức Hợp tác kinh tế và phát triển, 1972). Vốn đối ứng gồm từ 2 nguồn: a) Nguồn đối ứng từ ngân sách Nhà nước b) Vốn đối ứng của người hưởng lợi là Nguồn vốn huy động từ các tầng lớp dân cư, kể cả sự đóng góp bằng công lao động để cân đối nguồn vốn đối ứng 7 cho các chương trình, dự án ODA (các chương trình, dự án đầu tư thực hiện theo phương thức Nhà nước và nhân dân cùng làm). Hiệp hội Phát triển Quốc tế là tổ chức trực thuộc nhóm WB, được thành lập năm 1960.

(4) Vốn GEF Quỹ Môi trường toàn cầu (GEF) được thành lập để giải quyết các vấn đề môi trường toàn cầu bao gồm 183 quốc gia thành viên. GEF hoạt động thông qua các quan hệ đối tác với các tổ chức quốc tế, các tổ chức phi chính phủ và khu vực tư nhân. GEF là một tổ chức tài chính độc lập, cung cấp các khoản viện trợ trong các lĩnh vực đa dạng sinh học, biến đổi khí hậu, các vùng nước quốc tế, suy thoái đất, hóa chất và chất thải, quản lý rừng bền vững cho các quốc gia đang phát triển và các quốc gia có nền kinh tế chuyển đổi (Sổ tay hướng dẫn xây dựng dự án quỹ môi trường toàn cầu Việt Nam, 2015). Đặc điểm của dự án ODA: Không chịu sự điều hành trực tiếp của nhà đầu tư không giống như nguồn vốn FDI, các nhà tài trợ ODA không trực tiếp tham gia vào việc giám sát, quản lý, điều hành dự án mà thường sẽ tham gia gián tiếp dưới hình thức nhà thầu hoặc hỗ trợ chuyên gia.

Tuy nước chủ nhà có quyền sử dụng quản lý vốn ODA nhưng thông thường mẫu lập dự án ODA phải có sự thoả thuận với các nhà tài trợ và các nhà tài trợ xem xét rất kỹ các dự án xin tài trợ và kiểm tra một cách kỹ lưỡng việc thực hiện dự án có đúng mục đích hay không. Hình thức giải ngân vốn Quy trình giải ngân vốn ODA của các Nhà tài trợ khác nhau thường không giống nhau do tính đa dạng của các loại dự án. Thực tế, mỗi dự án có nguồn tài trợ khác nhau thì quá trình giải ngân khác nhau được quy định cụ thể trong sổ tay giải ngân, song có thể phân chia các hình thức giải ngân ODA theo các tiêu chí sau: Thứ nhất: căn cứ vào thời gian, có thể chia ra: - Giải ngân nhanh: thời gian chuyển tiền và chi tiền thường được bên tài trợ và các nước tiếp nhận tiến hành khá nhanh do tính cấp bách của dự án. Viện trợ giải ngân nhanh thường được thực hiện đối với hình thực viện trợ không theo 8 dự án, viện trợ lương thực và cứu trợ khẩn cấp cũng như hình thức hỗ trợ cán cân thanh toán (Nguyễn Quang Bắc, 2007).

- Giải ngân theo tiến trình thực hiện dự án: Nhà tài trợ căn cứ vào tiến trình thực hiện dự án và hồ sơ xin rút vốn của chủ dự án để tiền hành chuyển tiền theo tiến trình đó. Cách thức giải ngân này thường được áp dụng đối với dự án hỗ trợ kỹ thuật độc lập và các dự án đầu tư vốn. Đây là các lĩnh vực mà sản phẩm của dự án thường gắn với công trình xây dựng, có tiến độ thực hiện (thi công kéo dài). Thứ hai: Căn cứ vào mức độ giải ngân và quy mô vốn tài trợ, có thể chia: - Giải ngân 1 lần: Thường được áp dụng đối với các dự án viện trợ không hoàn lại bằng hàng hoá, hoặc viện trợ chương trình (điển hình là dự án của các nhà tài trợ ở khu vực Bắc Âu như Đan Mạnh, Phần Lan,.

- Giải ngân nhiều lần (nhiều giai đoạn): Là việc các nhà tài trợ chuyển tiền về tài khoản của nước tiếp nhận vốn ODA theo nhiều giai đoạn căn cứ vào tiến độ thực hiện dự án.