CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VỀ GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI (PARK AND RIDE) 1. KHÁI NIỆM VỀ GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI Đỗ và đi (Park and Ride) là một hệ thống bao gồm các bãi đậu xe và hệ thống PTGTCC (xe buýt, tàu điện ngầm, tàu mặt đất, đường sắt trên cao) kết nối trực tiếp hoặc có các ga hay điểm dừng ở gần với các bãi đậu xe này. Các điểm đỗ xe thường nằm xung quanh vùng ngoại vi thành phố. Trong giải pháp này, người tham gia giao thông sẽ sử dụng các PTGTCN để di chuyển từ nhà đến các điểm đỗ xe và đi vào trung tâm thành phố bằng PTGTCC (Hình 1-1).
Vì thế, mật độ PTGTCN ở trung tâm thành phố được giảm bớt và ùn tắc giao thông có thể giảm. Hình 1-1 Mô tả giải pháp đỗ và đi 1. GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI HIỆN ĐANG ÁP DỤNG TRÊN THẾ GIỚI Trên thế giới, giải pháp đỗ và đi (Park and Ride) có lịch sử phát triển lâu đời và đã được sử dụng rộng rãi cho đến ngày nay. Ở Mỹ, hệ thống đỗ và đi được sử dụng từ những năm 30 (Noel, 1988 [1]) và sau đó được áp dụng ở vương quốc Anh những ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG – Mã số: T2018-CT-053 7 NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI NHẰM GIẢM ÙN TẮC, Ô NHIỄM VÀ TAI NẠN GIAO THÔNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH năm 60 (Parkhurst,1995 [2]).
Ngày nay, giải pháp đỗ và đi được sử dụng ở châu Âu, châu Á và châu Mỹ. Giải pháp đỗ và đi ở Anh thường thấy ở những thị trấn và thành phố cổ, nơi các tuyến đường hẹp và dễ xảy ra là ùn tắc giao thông trầm trọng trong khi các tuyến phố không thể dễ dàng mở rộng. Một ví dụ điển hình là thành phố Oxford, nơi bắt đầu triển khai thử nghiệm hoạt động của hệ thống đỗ và đi bán thời gian trong những năm 1960, và sau đó toàn thời gian từ năm 1973. Giải pháp này sau đó tiếp tục được phát triển mạnh từ những năm 1980 do mức độ sở hữu ô tô cá nhân tăng.
Tính đến năm 2005, đã có 92 điểm dành cho giải pháp đỗ và đi trên khắp 40 thành phố ở Anh (xem hình Hình 1-2, Hình 1-3). Hình 1-2 Biển báo và xe buýt cho giải pháp đỗ và đi ở Anh ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG – Mã số: T2018-CT-053 8 NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI NHẰM GIẢM ÙN TẮC, Ô NHIỄM VÀ TAI NẠN GIAO THÔNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Tại Thụy Điển, một khoản thuế đã được đưa ra để đánh vào việc đỗ xe miễn phí hoặc với chi phí thấp khi người lao động gửi xe tại các cơ quan. Thuế đã giảm số lượng công nhân lái xe vào nội thành, và tăng việc sử dụng giải pháp đỗ và đi xe, đặc biệt là ở Stockholm. Hơn nữa, việc áp dụng thuế tắc đường tại Stockholm cũng đã làm tăng thêm việc sử dụng các bãi đỗ xe P+R để đi xe buýt vào trung tâm thành phố.
Ở Prague, thủ đô của cộng hoà Séc, các bãi đỗ xe dành cho giải pháp đỗ và đi được xây dựng gần một số ga tàu điện ngầm và ga đường sắt (khoảng 17 điểm đỗ P+R gần 12 ga tàu điện ngầm và 3 nhà ga đường sắt, vào năm 2011). Những bãi đậu xe này có giá thấp đồng thời những người sử dụng sẽ được giảm giá khi dùng phương tiện GTCC (https://www.cz/wps/portal/root/aktualni-doprava/parkoviste/). Hình 1-3 Một số điểm đỗ và đi ở thành phố Bristol, Anh Tại bắc Mỹ như Canada và Hoa Kỳ, hệ thống đỗ và đi cũng khá phát triển. Các bãi đỗ xe được xây dựng bên cạnh các đường cao tốc dẫn vào trung tâm thành phố.
Người sử dụng có thể đỗ xe miễn phí hoặc mức phí thấp tại các bãi đỗ xe để sử dụng dịch vụ GTCC đi vào trung tâm thành phố. ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG – Mã số: T2018-CT-053 9 NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI NHẰM GIẢM ÙN TẮC, Ô NHIỄM VÀ TAI NẠN GIAO THÔNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Hình 1-4 Một số điểm đỗ xe dành cho giải pháp đỗ và đi ở Mỹ Hình 1-5 Biển báo bãi xe dành cho đỗ và đi ở Canada trên đường cao tốc Ở Canada, những người sống ở trung tâm thành phố thường sử dụng phương tiện GTCC để đi làm do chi phí đỗ xe ở trung tâm thành phố rất đắt đỏ. Ngoài ra, trong những năm gần đây, do giá cả nhà đất tăng nhanh ở trung tâm thành phố, nhiều người có xu hướng chuyển ra sống ở vùng ngoại vi. Do vậy, nhiều người có nhu cầu đi vào trung tâm thành phố để làm việc.
Tuy nhiên, một vấn đề là do vùng ngoại ô có dân cư thưa thớt nên vị trí trạm xe buýt rất xa, có thể đến một vài cây số. Nếu những người dân ngoại ô làm ở trung tâm phố tự lái xe riêng đi làm, thì chi phí đậu xe trong trung tâm thành phố đắt hơn tiền đi xe bus. Hơn nữa, có phải lúc nào cũng tìm nổi ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG – Mã số: T2018-CT-053 10 NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI NHẰM GIẢM ÙN TẮC, Ô NHIỄM VÀ TAI NẠN GIAO THÔNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH chỗ đậu xe đang ngày càng khan hiếm không? Còn đi xe bus thì làm cách nào đi từ nhà đến trạm xe ? Giải pháp đỗ và đi góp phần giải quyết tốt đến vấn đề này. Mọi người chỉ cần lái xe đến bãi đỗ và đi và bắt xe buýt đi vào trung tâm thành phố làm việc.
Điều này giúp cho vừa tiết kiệm được tiền đậu xe, tiền mua xăng, tránh tắc đường trong giờ cao điểm cũng như không cần lo lắng nếu từ nhà đến trạm xe bus xa vài cây số! Hình 1-6 Nhà chờ xe buýt tại bãi đỗ và đi ở Canada ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG – Mã số: T2018-CT-053 11 NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI NHẰM GIẢM ÙN TẮC, Ô NHIỄM VÀ TAI NẠN GIAO THÔNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Hình 1-7 Bãi đỗ và đi ở Canada luôn luôn đầy 1. CÁC HIỆU QUẢ MANG LẠI KHI ÁP DỤNG GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI Như trên đã phân tích, mục tiêu của hệ thống này là giảm thiểu lượng PTGTCN đi vào trung tâm thành phố cũng như mức độ sử dụng của các PTGTCN. Thông qua đó, mật độ PTGTCN tập trung ở khu vực trung tâm thành phố sẽ được giảm đi, tình trạng ùn tắc, tai nạn giao thông và ô nhiễm môi trường do phương tiện giao thông cá nhân có thể được kiểm soát. Các nghiên cứu trên thế giới về hệ thống đỗ và đi xe buýt đã chứng minh điều đó.
Nghiên cứu của Duncan và Cook [3] ở Mỹ cho thấy, việc cung cấp các thiết bị liên quan đến hệ thống đỗ và đi tại các nhà ga đường sắt nhẹ có thể làm giảm chỉ số đồng hồ công tơ mét tích luỹ (quãng đường đi lại) của các phương tiện ô tô cá nhân. Điều này có được là do cư dân chỉ đi xe từ nhà đến nhà ga đường sắt sau đó đỗ xe rồi đi làm bằng phương tiện GTCC. Ở châu Âu, rất nhiều thành phố đã xác định hệ thống đỗ và đi làm một yếu tố cơ bản để phát triển giao thông bền vững do nó góp phần làm giảm ùn tắc và giảm thiểu ô nhiễm môi trường. Dijk và các cộng sự [4] đã thu thập số liệu từ 25 thành phố ở đông bắc Âu và kết quả nghiên cứu cho thấy áp lực cộng ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG – Mã số: T2018-CT-053 12 NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI NHẰM GIẢM ÙN TẮC, Ô NHIỄM VÀ TAI NẠN GIAO THÔNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH đồng trong việc nâng cao nhận thức về sự nóng lên toàn cầu là một động lực lớn cho sự phát triển của hệ thống đỗ và đi.
Các thử nghiệm ở các thành phố của Đức cho thấy các điểm đỗ và đi có thể giảm lượng giao thông cá nhân khoảng 4%. Ví dụ như trong năm 2007, ba phần trăm của tất cả hành khách trong mạng lưới giao thông công cộng của thành phố Munich sử dụng đỗ và đi. Thoạt nhìn, đây không phải là một con số cao. Nhưng ba phần trăm này tương ứng với 25650 xe ô tô cá nhân.
Điều đó có nghĩa là lượng khí thải và tiếng ồn có thể bớt đi 25650 lần. Gan và Wang [5], nghiên cứu giải pháp đỗ và đi ở Thượng Hải, Trung Quốc và đưa ra kết luận rằng việc khuyến khích giải pháp này có thể làm giảm lượng khí thải đáng kể do người dùng chuyển sang đỗ các phương tiện giao thông cá nhân ở khu vực ngoại vi và sử dụng dịch vụ giao thông công cộng. Tương tự như vậy, Mingardo [6] thu thập số liệu ở Rotterdam, Hà Lan và cũng kết luận rằng giải pháp khuyến khích giải pháp đỗ và đi có thể làm giảm số ki lô mét di chuyển trung bình trong một năm của phương tiện giao thông cá nhân và qua đó làm giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính. Qua một số nghiên cứu trên thế giới, có thể kết luận rằng giải pháp đỗ và đi đã và đang áp dụng rộng rãi trên thế giới.
Các kết quả nghiên cứu cho thấy giải pháp đỗ và đi có thể làm giảm mật độ tập trung của các phương tiện giao thông cá nhân ở khu vực trung tâm do vậy có thể làm giảm tình trạng ùn tắc và tai nạn giao thông. Đồng thời, giải pháp này có thể làm giảm số ki lô mét di chuyển trong năm của phương tiện giao thông cá nhân qua đó làm giảm lượng khí thải gây hiệu ứng nhà kính và sự nóng lên toàn cầu. ĐÁNH GIÁ VỀ KHẢ NĂNG ỨNG DỤNG GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI TRONG CÁC ĐÔ THỊ LỚN Ở VIỆT NAM Ở Việt Nam, thành phố Bình Dương, dưới sự hỗ trợ của cơ quan hợp tác quốc tế Nhật Bản (JICA), bãi đỗ xe trung chuyển đầu tiên đã được xây dựng gần điểm xe buýt tại tòa nhà Becamex tại trung tâm TP Thủ Dầu Một. Hiện nay, đã có 3 bãi đỗ xe giành cho giải pháp đỗ và đi, trong đó bãi đỗ xe mới nhất khai trương ngày 8/3/2018.
Các tuyến xe buýt do công ty TNHH Becamex Tokyu khai thác. Cán bộ công nhân ĐỀ TÀI NCKH CẤP TRƯỜNG – Mã số: T2018-CT-053 13 NGHIÊN CỨU GIẢI PHÁP ĐỖ VÀ ĐI NHẰM GIẢM ÙN TẮC, Ô NHIỄM VÀ TAI NẠN GIAO THÔNG Ở THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH viên chức và người dân đang sống tại Thủ Dầu Một có thể đi phương tiện cá nhân tới bãi đỗ xe trung chuyển này để gửi xe, sau đó chuyển sang đi xe buýt tới TP mới Bình Dương. Đối với TP.