Đặt vấn đề Sự phát triển mạnh mẽ của dân số thế giới dẫn theo nhiều vấn đề cần được đặt ra và giải quyết, một trong số đó là vấn đề về giao thông. Do dân số ngày càng tăng cho nên lượng phương tiện giao hiện đại (ô tô, xe buýt, tàu lửa,.) ngày càng tăng nhằm đáp ứng nhu cầu đi lại của người dân. Lượng phương tiện tham gia giao thông ngày càng nhiều dẫn đến nảy sinh nhiều vấn đề: khí thải, tắc đường, nhiên liệu, tiếng ồn,. Để giải quyết những vấn đề trên, một số nước tiên tiến trên thế giới khuyến cáo người dân sự dụng các loại phương tiện thân thiện với môi trường chẳng hạn: các loại phương tiện chạy bằng điện, đi xe đạp, đi bộ,.
Xe đạp là phương tiện giao thông rất quen thuộc với mỗi chúng ta, đây là phương tiện giao thông có rất nhiều ưu điểm: không gây tiếng ồn, không thải khí độc ra môi trường, giúp tăng cường sức khỏe cho người sử dụng, giá thành thấp. do vậy ngày nay nó là một phương tiện không thể thiếu trong đời sống con người. Rất nhiều nước phát triển trên thế giới (Nhật Bản, Mỹ, Trung Quốc, Úc,.) khuyến khích người dân sử dụng xe đạp làm phương tiện giao thông chính trong các thành phố lớn. Ở Việt Nam, thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng vừa có chủ chương áp dụng chương trình sử dụng xe đạp công cộng trong năm 2014 ở 5 thành phố lớn: Hải Phòng, Hà Nội, Đà Nẵng, Tp.
Hồ Chí Minh và Cần Thơ nhằm giải quyết một số vấn đề về giao thông đô thị. Chiếc xe hai bánh đầu tiên ra đời vào những năm thập niên 80 do một bá tước người Đức sáng chế có tên Draisine hay Velocipede (1817), và thuật ngữ bicycle (bi: hai, cycle: bánh) được đặt ra ở Pháp năm 1860 [1], nó được hình thành và phát triển cho đến ngày nay. Ở Việt Nam xe đạp được đưa vào sử dụng nhiều vào thời kỳ Pháp Trang 1 thuộc, chiếc xe đạp thồ đã trở nên niềm tự hào của người dân Việt Nam bởi vì nó đã góp phần vào thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ, trong chiến dịch này quân và dân ta đã sử dụng 21.000 chiếc xe đạp thồ để chở lương thực, thuốc men,. cung cấp cho tiền tuyến [2].
Và từ đó xe đạp trở nên thân thuộc với người Việt Nam cho đến ngày nay, đặc biệt đối với người có thu nhập thấp (học sinh, sinh viên, công nhân,. Một số năm gần đây văn hóa đi xe đạp ở Việt Nam đang dần bị mai một vì xe máy và ô tô đang xâm nhập mạnh mẽ vào thị trường và thay thế dần xe đạp ở Việt Nam. Xe đạp giờ chỉ còn là phương tiện đi lại của tầng lớp có thu nhập thấp (học sinh – sinh viên, công nhân, người nghèo), tuy vậy nó vẫn chiếm một vị trí quan trong xã hội. Ngược lại trên thế giới một số nước tiên tiến đã và đang khuyến khích người dân sử dụng xe đạp làm phương tiện giao thông chính, chính phủ một số nước còn cấp xe đạp cho người dân sử dụng nhằm mục đích giảm ô nhiễm môi trường, tiếng ồn.
Theo số liệu thống kê vào năm 2004 dân số Nhật Bản có 86 triệu người thì có đến 23 triệu người sử dụng xe đạp và mỗi năm bán ra khoảng 11 triệu chiếc [3].2 Một số phương pháp cất giữ xe đạp trên thế giới và ở Việt Nam 1.1 Các hệ thống đỗ đậu xe đạp nhỏ 1.1 Giá đỡ hình chữ U ngược Giá đỡ hình chữ U ngược trở nên phổ biến vào những năm thập niên 80 và trở thành một trong những giá đỡ được sử dụng rộng rãi nhất ngày nay bởi những người đi xe đạp. Kích thước thiết kế tiêu chuẩn của giá đỡ hình chữ U ngược 30 inches chiều dài và 36 inches chiều cao, các thiết kế có đường kính nhỏ hơn sẽ không cung cấp sự chống đỡ đầy đủ cho xe đạp [4]. Thông thường hai xe đạp có thể đậu đối xứng hai bên của giá đỡ và nó không gây ra vấn đề gì cho xe đạp cũng như người sử dụng nó. Giá đỡ hình chữ U ngược mang lại sự vững vàng ngăn cho xe đạp bị đổ, nghiêng, cho phép bánh trước và bánh sau được khóa một cách riêng biệt hoặc khóa cùng với khung xe bằng cách sử dụng ổ khóa hình chữ U hoặc bằng dây xích.
Giá đỡ hình chữ U ngược được giới thiệu một cách rộng rãi như một giá đỡ Trang 2 tiêu chuẩn dùng cho những nơi có không gian bị giới hạn. Bởi vì nó có thiết kế hẹp, do đó nó trở nên lý tưởng cho những nơi vỉa hè nơi mà xe đạp có thể đậu một cách an toàn theo một trật tự và không làm cản trở giao thông của người đi bộ. Các giá đỡ này sẽ được đặt dọc tuyến đường nơi chúng được nhìn thấy một cách rõ ràng. Để chống lại sự trộm cắp và phá hoại các giá hình chữ U ngược được chôn sâu xuống lòng đường từ 250 - 300mm và có đường kính ống 50mm [5].
Thiết bị này có ưu điểm dễ chế tạo, dễ lắp đặt, bảo trì và giá thành rẻ. Nhưng nhược điểm đó là nó chiếm diện tích đất trống, mất mỹ quan thành phố, xe đạp dễ bị mất cắp, hư hỏng, không được che chắn cẩn thận… Hình 1. 1: Giá đỡ chữ U ngược đặt tại trạm xe điện ngầm Anenue tại Brooklyn – New York [4] Hình 1. 2: Kích thước và cách lắp đặt giá đỡ xe đạp chữ U ngược[5] Trang 3 Hình 1.
3: Sơ đồ tiêu chuẩn lắp đặt và bố trí các giá đỡ chữ U ngược[5] 1.2 Bãi đỗ xe đạp dạng đứng Bãi đỗ xe đạp dạng đứng là một kiểu thiết kế sáng tạo, nó cho phép các xe đạp được giữ chặt nằm thẳng đứng trong khoảng từ 70 – 90oC tùy thuộc vào kiểu mô hình. Thiết kế này thì lý tưởng cho những nơi diện tích không gian có sẵn mà bị giới hạn, nhưng lại có nhu cầu đậu xe đạp cao. Ý tưởng chủ yếu của hệ thống bãi đỗ xe đạp loại này là vừa hỗ trợ về việc cho phép các xe đạp được lưu trữ một cách thẳng đứng dùng cho những nơi có diện tích hạn hẹp và giúp sử dụng không gian một cách tốt nhất có thể. Tùy thuộc vào nhà sản xuất, xe đạp được khóa bởi bánh sau hoặc bởi khung xe, hầu hết các hệ thống giữ xe đạp thẳng đứng có thể được trang bị một ổ khóa hình chữ U hoặc dây xích.
Hệ thống bãi giữ xe đạp thẳng đứng phải được lắp đặt trên một nền bê tông cứng vững nằm dưới lòng đất, hoặc chúng có thể được gắn vào tường. Nhược điểm đối với hệ thống đỗ xe đạp thẳng đứng đó là phải nâng xe đạp vào giá đỡ. Rất nhiều nhà sản xuất đã giải quyết vấn đề này bằng cách thiết kế một hệ thống đòn bẩy giúp nâng xe đạp lên kệ hoặc thiết kế một rãnh dốc cho phép người dùng lăn xe đạp vào vị trí trên giá đỡ. Thật đáng tiếc, việc lắp đặt và sự bảo trì của các giá đỡ làm cho hệ thống này trở nên tốn kém nên không được sử dụng một cách rộng rãi.
4: Hệ thống đỗ xe đạp dạng dựng đứng thiết kế bởi Cyclepod[4] Hình 1. 5: Các kích thước và tiêu chuẩn lắp ráp hệ thống đỗ xe đạp dạng thẳng đứng treo trên trần nhà[6] Hình 1. 6: Kích thước và cách lắp đặt giá đỡ đậu xe đạp dạng thẳng đứng treo vào tường[6] Trang 5 Hình 1. 7: Tiêu chuẩn – kích thước lắp đặt hệ thống đậu xe đạp dạng thẳng đứng[6] 1.3 Hệ thống giá đỡ đậu xe đạp xếp thành dãy Thiết kế giá đỡ đậu xe đạp hai tầng là một lựa chọn khả thi khi nhu cầu đỗ đậu xe đạp cao, không gian bị hạn chế và có khoảng hở độ cao đủ đáp ứng.
Ưu điểm chính của giá đỡ hai tầng này là tiết kiệm tiềm năng không gian bởi vì các xe đạp được lưu trữ trong một hệ thống hai tầng. Hệ thống này lý tưởng cho những nơi đòi hỏi mật độ đậu xe đạp cao, diện tích không gian sử dụng bị hạn chế. Hệ thống này gây một số phiền toái cho người đi xe đạp đó là họ phải nâng xe đạp của họ lên giá đỡ (đặc biệt trên tầng hai). Một số nhà chế tạo gắn thêm một hệ thống đòn bẩy được thả xuống đất nhằm giúp cho người đi xe đạp đẩy xe vào hệ thống này và sau đó nâng nên giá đỡ, trên giá đỡ của hệ thống người dùng có thể khóa xe của mình bằng khóa hình chữ U hoặc bằng xích.
8: Hệ thống bãi đậu xe đạp hai tầng Josta sử dụng cho việc đỗ xe đạp trong nhà – Nguồn: www. 9: Hệ thống bãi đậu xe đạp hai tầng có cần đẩy bằng thủy lực tại Taipei – Trung Quốc – Nguồn: www.2 Các thiết bị lưu trữ xe đạp 1.1 Các tủ khóa xe đạp riêng lẻ Trang 7 Tủ khóa xe đạp riêng lẻ là những hộp đứng độc lập, được thiết kế chung cho việc lưu trữ một chiếc xe đạp. Thiết bị này được phân thành hai loại: loại nằm ngang và loại thẳng đứng. Tủ khóa xe đạp có lẽ là một lựa chọn an toàn nhất cho việc lưu trữ và đậu xe đạp trong khoảng thời gian dài.
Hộp tủ khóa xe đạp thường được làm bằng kim loại hoặc bằng nhựa dẻo có độ bền cao nhằm bảo vệ xe đạp khỏi các điều kiện thời tiết xấu và sự phá hoại. Sử dụng tủ khóa xe đạp riêng lẻ sẽ tiết kiệm thời gian hơn bởi vì ta chỉ cần khóa tủ lại không cần khóa xe đạp vào giá đỡ. Thiết bị này có một khuyết điểm đó là nó chỉ lưu trữ được một hoặc hai xe đạp trong một tủ khóa, điều này làm cho nó chiếm diện tích không gian sử dụng hơn là những lựa chọn đậu xe đạp kiểu khác [4]. Các tủ khóa xe đạp riêng lẻ đặt tại những nơi công cộng thì thường được thuê bởi tư nhân trong một ngày hoặc một năm.
Người sử dụng được nhận diện và được nhận một chìa khóa duy nhất. Ngoài ra, người dùng phải trả thêm một khoảng phí cho các dịch vụ cộng thêm: sự an toàn và chỗ dự trữ. Các tủ khóa này cho phép người dùng lưu trữ các phụ tùng đi kèm một cách an toàn chẳng hạn: mũ bảo hiểm, quần áo, ghế ngồi trẻ em,. Thiết bị này có thể được khóa bằng chìa, khóa móc, thẻ thông minh, khóa bàn phím số.
Nhược điểm của thiết bị này là chiếm diện tích, không gian sử dụng, giá thành cao. 10: Tủ khóa xe đạp riêng lẻ được sử dụng tại Brugge[7[ Trang 8 Hình 1. 11: Kích thước của một tủ khóa xe đạp riêng lẻ[6] 1.