CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHƯƠNG PHÁP ĐO LƯỜNG GIÁ TRỊ HỢP LÝ 1.5 ĐỐI TƯỢNG SỬ DỤNG, MỤC ĐÍCH VÀ CÁC THÔNG TIN CẦN THIẾT TRÊN BÁO CÁO TÀI CHÍNH.1 Đối tượng sử dụng báo cáo tài chính Việc xác định người sử dụng báo cáo tài chính có một vai trò quan trọng vì những đối tượng sử dụng khác nhau sẽ có các yêu cầu về thông tin khác nhau. IAS Framework xác định người sử dụng báo cáo tài chính là các đối tác hiện tại và tương lai của doanh nghiệp, bao gồm nhà đầu tư, nhân viên, chủ nợ, nhà cung cấp, khách hàng, Nhà nước và công chúng. Xuất phát từ các đối tượng được nêu ra ở trên, các nghiên cứu thường tập trung vào phân tích mức độ ảnh hưởng của 2 nhóm đối tượng: nội bộ doanh nghiệp và những người sử dụng bên ngoài doanh nghiệp đối với các thông tin trình bày trên báo cáo tài chính. Nội bộ doanh nghiệp: là những nhà quản lý của doanh nghiệp.
Kết quả của công việc quản lý được đo lường thông qua các số liệu kế toán. Các nhà quản lý doanh nghiệp luôn phải đưa ra các quyết định phù hợp với những kế hoạch, và mục tiêu đã đề ra. Để có những quyết định đúng đắn, họ cần phải có những thông tin có giá trị và kịp thời. Phần lớn các quyết định thường căn cứ vào nguồn thông tin kế toán và sự phân tích nguồn thông tin này.
Những người bên ngoài sử dụng thông tin: bao gồm những người có quyền lợi trực tiếp và những người có quyền lợi gián tiếp về tài chính. Những người sử dụng thông tin kế toán có quyền lợi trực tiếp về tài chính: là những nhà đầu tư, chủ nợ. Trong đó, nhà đầu tư cần biết các thông tin tài chính về khả năng sinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 6 lợi và rủi ro tiềm tàng liên quan đến vốn đầu tư. Chủ nợ cần biết các thông tin tài chính về khả năng thanh toán của doanh nghiệp.
Những người sử dụng thông tin kế toán có quyền lợi gián tiếp về tài chính: bao gồm nhà nước, các cơ quan hữu quan, nhà cung cấp, khách hàng và công chúng. Với một đối tượng rộng như vậy, IAS Framework cho rằng báo cáo tài chính không thể cung cấp mọi thông tin cần thiết cho tất cả các đối tượng trên, thay vào đó báo cáo tài chính sẽ cung cấp các thông tin thỏa mãn nhu cầu chung của các đối tượng. Vì thế, theo IASB, nhà đầu tư là người cung cấp vốn (và chấp nhận rủi ro) nên những thông tin cần thiết cho họ cũng thỏa mãn nhu cầu chung của các đối tượng khác.2 Mục đích của báo cáo tài chính Từ các đối tượng sử dụng báo cáo tài chính được phân tích ở trên, IAS Framework cho rằng mục đích của báo cáo tài chính là cung cấp thông tin hữu ích cho người sử dụng để đưa ra quyết định kinh tế.3 Các thông tin người đọc báo cáo tài chính cần thiết Thông tin hữu ích cho việc ra quyết định dựa trên khả năng tạo ra tiền của doanh nghiệp, thời gian và độ chắc chắn của các dòng tiền. Để có được điều này, báo cáo tài chính cần cung cấp thông tin về tình hình tài chính, sự thay đổi tình hình hình tài chính.
Tình hình tài chính của một doanh nghiệp chịu ảnh hưởng bởi nguồn lực kinh tế đơn vị kiểm soát, cơ cấu tài chính, khả năng thanh toán và khả năng thích ứng của đơn vị đối với các thay đổi trong môi trường hoạt động của mình. Tình hình tài chính được trình bày chủ yếu trên Bảng cân đối kế toán (BCĐKT). Bên cạnh các thông tin hữu ích, tính hữu dụng của BCĐKT bị hạn chế bởi các yếu tố sau: ‒ Sự không đầy đủ: một số tài sản và nợ phải trả không được trình bày trên BCĐKT (do không có giá trị xác định một cách đáng tin cậy, thí LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 7 dụ như tài sản tạo ra từ nội bộ doanh nghiệp (theo VAS 04),…) hay một số tài sản trình bày trên BCĐKT không có giá trị kinh tế (như tài sản thiếu chờ xử lý) vì tuân thủ theo các điều kiện ghi nhận quy định trong các chuẩn mực hay nguyên tắc kế toán. ‒ Vấn đề định giá: một số tài sản, nợ phải trả được ghi nhận theo giá gốc (như tài sản cố định), một số tài sản khác thì được ghi nhận theo giá trị thuần có thể thực hiện được (hàng tồn kho,…) gây khó khăn trong việc hiểu và so sánh.
‒ Vấn đề ghi nhận: một số chuẩn mực, nguyên tắc kế toán cho phép trì hoãn việc ghi nhận liên quan đến sự thay đổi giá trị. ‒ Sự ước tính: một vài khoản mục nợ phải trả được xác định bằng phương pháp ước tính làm ảnh hưởng đến tính đáng tin cậy của thông tin tài chính trên BCĐKT. Tình hình kinh doanh (hay kết quả hoạt động), đặc biệt là khả năng tạo ra lợi nhuận của doanh nghiệp cần phải trình bày để đánh giá những thay đổi có thể có trong các nguồn lực kinh tế doanh nghiệp có thể kiểm soát trong tương lai. Kết quả hoạt động chủ yếu được trình bày trên Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh (BCKQHĐKD).
Các hạn chế của BCKQHĐKD thường được các nhà nghiên cứu cũng như các đối tượng sử dụng đề cập đến như: ‒ Sự không đầy đủ: một vài khoản mục doanh thu hay chi phí đóng góp vào kết quả hoạt động của doanh nghiệp không được ghi nhận vì tuân thủ theo các điều kiện ghi nhận quy định trong các chuẩn mực hay nguyên tắc kế toán như chi phí cơ hội,… ‒ Tính chủ quan: các khoản doanh thu và chi phí thường bị chi phối bởi các chính sách kế toán được lựa chọn bởi doanh nghiệp (thí dụ như phương pháp khấu hao tài sản cố định, phương pháp tính giá trị hàng tồn kho,…) LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 8 ‒ Sự ước tính: một vài khoản doanh thu, chi phí được xác định bằng phương pháp ước tính làm ảnh hưởng đến tính đáng tin cậy của thông tin về lợi nhuận kinh doanh. Sự thay đổi tình hình tài chính thì hữu ích cho việc tiếp cận với các hoạt động đầu tư, kinh doanh và tài chính của doanh nghiệp trong suốt kỳ báo cáo. Sự thay đổi tình hình tài chính được trình bày trên một báo cáo riêng (hiện nay là báo cáo lưu chuyển tiền tệ). Qua báo cáo này, người đọc sẽ đánh giá được khả năng tạo ra tiền cũng như dự đoán nhu cầu sử dụng tiền của doanh nghiệp.
Ngoài ra, trong báo cáo tài chính còn có các thông tin bổ sung; đó là những thông tin khác được trình bày trên báo cáo tài chính trong phần phụ lục hay thuyết minh, thí dụ thông tin bổ sung từ các khoản mục trên BCĐKT hay BCKQHĐKD, các khai báo về những rủi ro hoặc những vấn đề chưa rõ ràng ảnh hưởng đến đơn vị… Như vậy, qua việc trình bày các thông tin người sử dụng báo cáo tài chính cần, có thể thấy một trong các hạn chế ảnh hưởng đến tính hữu ích của thông tin là vấn đề định giá trong kế toán. Do đó, việc định giá trong kế toán đóng một vai trò quan trọng, là một trong các vấn đề cấp thiết mà các nhà ban hành chuẩn mực kế toán cũng như các doanh nghiệp trong quá trình lập và trình bày báo cáo tài chính cần quan tâm và xem xét để có thể cung cấp được thông tin hữu ích cho việc ra quyết định của người sử dụng. Để làm rõ hơn vấn đề này, nội dung tiếp theo sẽ đi sâu vào tìm hiểu vấn đề định giá trong kế toán.6 VẤN ĐỀ ĐỊNH GIÁ TRONG KẾ TOÁN Một cơ sở định giá các yếu tố báo cáo tài chính là một phương pháp xác định giá trị của yếu tố đó được lựa chọn ghi nhận trên các báo cáo tài chính. Cơ sở định giá các yếu tố được xác định căn cứ vào giá trị đo lường yếu tố và đơn vị đo lường được sử LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Như vậy, việc đầu tiên cần làm rõ trong vấn đề định giá là tìm hiểu lý thuyết về đo lường.1 Lý thuyết về đo lường 1.1 Khái niệm về đo lường Đo lường là việc xác định số liệu để thể hiện đặc tính của các hệ thống vật chất theo các quy định pháp luật có liên quan (Norman Campell, 1938). Như vậy, với khái niệm về đo lường nêu trên, nếu phân tích về khía cạnh kế toán sẽ được hiểu như sau: Đo lường là việc xác định số liệu theo đơn vị tiền tệ, thể hiện đặc tính của các hệ thống vật chất (theo giá gốc, giá thị trường,…) theo các nguyên tắc kế toán.2 Các yếu tố ảnh hưởng đến vấn đề đo lường trong kế toán Vấn đề đo lường trong kế toán ảnh hưởng bởi các yếu tố sau: ‒ Thông tin hữu ích cho các quyết định: đã được phân tích ở mục 1.3 ‒ Giả thiết, đặc tính chất lượng của thông tin: do kế toán tài chính phục vụ cho việc lập báo cáo tài chính và phải đảm bảo tính chất trung thực, hợp lý, việc đo lường trong kế toán phải đảm bảo những nguyên tắc nhất định để tránh sự tùy tiện hoặc chủ quan của người kế toán. IAS Framework đề cập đến hai giả định và bốn đặc điểm chất lượng. Trong đó, những giả định và các đặc điểm chất lượng có ảnh hưởng rõ rệt đến đo lường là: Giả định về tính hoạt động liên tục: Báo cáo tài chính được lập trên giả định rằng doanh nghiệp đang hoạt động và sẽ tiếp tục hoạt động trong một tương lai có thể thấy được.
Giả định này ảnh hưởng quan trọng đến đo lường. Nó là cơ sở cho phép giá gốc được sử dụng để đánh giá và trình bày các yếu tố của báo cáo tài chính. Nếu giả định này không còn thích hợp nữa, tài sản cần phải phản ảnh theo giá trị có thể thực hiện. Đặc điểm có thể so sánh được: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 10 Thông tin cần được trình bày trên báo cáo tài chính sao cho người đọc có thể so sánh chúng với báo cáo tài chính của doanh nghiệp khác, hoặc với chính doanh nghiệp đó của các kỳ trước.
Đặc điểm này chính là lý do để thông tin được trình bày theo hình thức tiền tệ. Không những thế, nó còn chi phối đến phương pháp đo lường: các cách đo lường khác nhau sẽ dẫn đến tình hình tài chính và tình hình kinh doanh của doanh nghiệp khác nhau, vì vậy yêu cầu các phương pháp định giá phải được sử dụng nhất quán giữa các kỳ.