CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÔNG TÁC ĐÀO TẠO VÀ PHÁT TRIỂN NGUỒN NHÂN LỰC 1. Các khái niệm cơ bản về đào tạo và phát triển nguồn nhân lực 1. Nguồn nhân lực Nguồn nhân lực là một trong những yếu tố quyết định đến sự phát triển của nền kinh tế, xã hội, vì vậy từ lâu việc đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đã là mối quan tâm hàng đầu của các quốc gia nói chung và mỗi doanh nghiệp nói riêng. Hiện nay, có rất nhiều khái niệm khác nhau về nguồn nhân lực được đề cập trong sách cũng như giáo trình: Theo giáo trình Quản trị nhân lực, đại học Kinh tế quốc dân, Hà Nội do Ths.
Nguyễn Vân Điềm và PGS. TS Nguyễn Ngọc Quân chủ biên (2004) thì khái niệm này được hiểu như sau: “ Nguồn nhân lực sẽ bao gồm tất cả cá thể đang làm việc trong tổ chức đó, còn nhân lực có thể được hiểu là nguồn lực của mỗi con người nó sẽ bao gồm cả thể lực và trí lực. ” [1] Theo PGS, TS Nguyễn Tiệp (2007), Giáo trình Quản trị nguồn nhân lực, NXB Lao động- Xã hội, Hà Nội: “ Nguồn nhân lực là nguồn lực bên trong mỗi con người, là yếu tố quan trọng nhất của sự tăng trưởng và phát triển nền kinh tế, xã hội. Nguồn nhân lực có thể xác định cho một quốc gia, vùng lãnh thổ, địa phương (tỉnh, thành phố…) và nó khác với các nguồn nhân lực khác (tài chính, đất đai, công nghệ…) ở chỗ nguồn lực con người với hoạt động lao động sáng tạo, tác động vào thế giới tự nhiên làm cho nguồn lực khác trở nên có ích.
” [2] “Như vậy, có rất nhiều khái niệm về nguồn nhân lực được xem xét và đúc kết dưới những góc độ khác nhau, những tác giả khác nhau nhưng trong bài khóa luận này chúng ta có thể hiểu nguồn nhân lực là tất cả những người lao động cùng làm việc trong tổ chức, có tham gia vào hoạt động cũng như giải quyết những vấn đề của doanh nghiệp. Là nguồn lực bên trong mỗi con người, bao gồm tinh thần, trí lực, thể lực. Đào tạo Đào tạo được hiểu là hoạt động truyền đạt kiến thức cho người lao động, là quá trình người lao động được học tập và nâng cao trình độ chuyên môn, kiến thức, kỹ năng làm việc từ đó hoàn thành tốt các công việc, nhiệm vụ được giao. Theo Vũ Thùy Dương, Hoàng Văn Hải (2008), Giáo trình Quản trị nhân lực, Trường Đại học Thương mại: “ Quá trình cung cấp những kiến thức để người lao động hoàn thiện kỹ năng, rèn luyện các phẩm chất nghề nghiệp trong doanh nghiệp được gọi chung là đạo tạo.
Công tác đào tạo sẽ đáp ứng yêu cầu thực tế khi thực hiện các công việc của họ ở các thời điểm hiện tại và tương lai. ” [3] Theo Nguyễn Vân Điềm và Nguyễn Ngọc Quân, Giáo trình Quản trị nhân lực, NXB Lao động – Xã Hội: “ Đào tạo là điều kiện tiên quyết quyết định doanh nghiệp có thể đứng vững trên thị trường và thắng lợi trong môi trường cạnh tranh hay không, đây là hoạt động giúp duy trì và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực của tổ chức. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực Đào tạo và phát triển được xem là hai hoạt động quan trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng quản trị nguồn nhân lực, công tác đào tạo và phát triển không những giúp người lao động cải thiện, nâng cao cả về kiến thức, trình độ và kỹ năng còn giúp họ đáp ứng yêu cầu công việc trước sự đổi mới ngày càng tiến bộ của các công nghệ kỹ thuật hiện đại, tránh được sự đào thải liên tục của doanh nghiệp nói chung và xã hội nói riêng. Có thể hiểu công tác đào tạo sẽ là hoạt động quyết định đến sự tồn tại và phát triển của các tổ chức, doanh nghiệp trong môi trường kinh tế khắc nghiệt hiện nay.
Đào tạo nguồn nhân lực: “ Được hiểu là hoạt động học tập nhằm giúp cho người lao động thực hiện hiệu quả hơn, tốt hơn chức năng, nhiệm vụ của bản thân. Đây cũng chính là quá trình giúp người lao động nắm vững hơn về công việc của mình, làm cho cán bộ công nhân viên nâng cao được trình độ, kỹ năng để thực hiện nhiệm vụ lao động có hiệu quả hơn.[5] 7 “ Quá trình học tập nhằm mở ra cho nhân viên những công việc mới, khả năng mới dựa trên cơ sở định hướng tương lai của tổ chức, doanh nghiệp được gọi là phát triển nguồn nhân lực. Tầm quan trọng của đào tạo Mục tiêu hướng đến của quá trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực là sử dụng tối đa nguồn nhân sự, khắc phục được những kỹ năng còn thiếu, bồi dưỡng nâng cao kiến thức chuyên môn cho người lao động. Qua đó, giúp nhân viên hiểu rõ công việc và hoàn thành chúng một cách có hiệu quả nhất và cũng nhằm để họ phát huy tốt hơn khả năng thích ứng với trước đổi mới của công việc trong tương lai.
Đối với doanh nghiệp Một trong những điều kiện tiên quyết,“đóng vai trò quan trọng trong việc giúp tổ chức tồn tại và đứng vững trước những biến động khôn lường của nền kinh tế thị trường chính là công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực. Bởi chỉ khi doanh nghiệp xây dựng được cho mình một đội ngũ nhân sự đủ mạnh, đủ chất lượng thì doanh nghiệp mới tạo được một lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ với các công ty đối thủ, đồng thời yếu tố này sẽ giúp doanh nghiệp bắt nhịp với sự phát triển của xu hướng công nghiệp hóa tự động hóa một cách nhanh chóng. Đúc kết được từ thực tiễn tác giả cho rằng quá trình đào tạo và phát triển nguồn nhân lực sẽ mang lại cho doanh nghiệp những lợi ích sau: Năng suất, chất lượng lao động, hiệu quả”lao động đều sẽ được cải tiến, nâng cao. Thực hiện tốt chương trình đào tạo giúp doanh nghiệp hạn chế tối đa rủi ro, tai nạn lao động vì sau quá trình đào tạo nhân viên sẽ hiểu rõ hơn về quy trình làm việc, nguyên tắc của máy móc, thiết bị cũng như những nguy hiểm cần tránh trong quá trình làm việc.
Tạo tiền đề cho“những lợi thế cạnh tranh của doanh nghiệp. Thực tế cho thấy tất cả hoạt động sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp đều chịu sự điều khiển của con người. Chất lượng nguồn nhân lực càng cao thì doanh nghiệp sẽ càng có lợi thế, càng đứng vững trên thị trường. 8 Công tác đào tạo và phát triển nguồn nhân lực giúp doanh nghiệp không ngừng cập nhật những thông tin mới, sự đổi mới tiến bộ của khoa học, kỹ thuật công nghệ, từ đó áp dụng tối đa hiệu quả của nó vào công tác quản lý doanh nghiệp.
Giảm bớt được chi phí, thời gian giám sát đôn đốc công việc vì sau khi đào tạo người lao động đã được trang bị đầy đủ kiến thức, kỹ năng nghiệp vụ từ đó họ nhận thức được giá trị của bản thân, kỳ vọng của doanh nghiệp.”Nhân viên có khả năng tự giám sát công việc của mình nên tự giác hơn trong quá trình làm việc. Có thể thấy từ quá trình đào tạo tính ổn định và năng động của tổ chức đã được cải thiện và nâng cao hơn. Gia tăng sự gắn kết của nhân viên với công ty, bởi nếu doanh nghiệp luôn tổ chức chương trình đào tạo và phát triển cho người lao động, làm cho họ thấy được lộ trình phát triển cũng như khả năng thăng tiến rõ ràng thì người lao động sẽ gắn bó lâu dài với doanh nghiệp. Đối với người lao động Đáp ứng được nhu cầu học tập, tinh thần học hỏi của người lao động.
Giúp nhân viên trở nên chuyên nghiệp hơn từ đó có động lực làm việc, phát triển bản thân trong công việc để nâng cao chất lượng đời sống. Sau khi được đào tạo cán bộ công nhân viên sẽ có được cách nhìn mới, tư duy mới trong công việc, phát huy tối đa được tính sáng tạo của bản thân. Người lao động thích ứng với công việc dễ dàng, nhanh chóng hơn đặc biệt khi người lao động tiếp nhận công việc mới. Cập nhật các kiến thức, kỹ năng mới cho người lao động giúp họ áp dụng tốt những thay đổi của kỹ thuật, công nghệ vào thực tiễn công việc, tránh sự đào thải trong quá trình phát triển không ngừng của doanh nghiệp.
Đối với xã hội Tiềm năng kinh tế của một quốc gia phụ thuộc rất nhiều vào người lao động, là nguồn gốc tạo nên sự thành công của đất nước. Khi người lao động được đào tạo liên tục sẽ hạn chế vấn đề thất nghiệp của xã hội, bởi nhân viên sẽ bắt nhịp được với những tiến 9 bộ của khoa học, kỹ thuật, kiến thức và tay nghề càng ngày cũng càng được nâng cao tránh được tình trạng bị tổ chức đào thải. Sự phát triển của nền kinh tế xã hội cũng sẽ chịu ảnh hưởng một phần bởi yếu tố con người chính vì thế nguồn nhân lực của doanh nghiệp càng chất lượng sẽ thúc đẩy doanh nghiệp càng ngày càng lớn mạnh từ đó kéo theo sự phát triển của nền kinh tế. Quy trình đào tạo nguồn nhân lực Quy trình đào tạo bao gồm tất cả các bước thực hiện chương trình đào tạo nguồn nhân lực, các bước được sắp xếp theo một trình tự khoa học và liên kết với nhau để tối ưu hiệu suất công tác đào tạo, giúp người lao động nâng cao kiến thức, trình độ chuyên môn và có khả năng thực hiện hiệu quả nhiệm vụ, hoàn thành tốt các công việc được giao.
1 • Xác định nhu cầu đào tạo của doanh nghiệp 2 • Xác định rõ mục tiêu của công tác đào tạo 3 • Lựa chọn đối tượng đào tạo 4 • Dự tính kinh phí cho chương trình đào tạo 5 • Thiết lập chương trình đào tạo và lựa chọn phương thức đào tạo 6 • Lựa chọn giáo viên đào tạo 7 • Tổ chức thực hiện đào tạo nguồn nhân lực 8 • Đánh giá hiệu quả quy trình đào tạo nguồn nhân lực Sơ đồ 1.1: Quy trình đào tạo nguồn nhân lực 1. Đánh giá nhu cầu đào tạo của doanh nghiệp Đây là giai đoạn vô cùng quan trọng trong chu trình, bởi chỉ khi xác định đúng nhu cầu thì mới tạo được hiệu quả cao cho các bước tiếp theo của quy trình. Nếu không có 10 sự phân tích, đánh giá kỹ lưỡng về nhu cầu đào tạo trong tổ chức dẫn đến việc đào tạo không hiệu quả, doanh nghiệp sẽ lãng phí chi phí, thời gian đào tạo.