Chương 1: Cơ sở lý luận về cho vay giải quyết việc làm tại ngân hàng Chính sách xã hội Chương 2: Thực trạng cho vay giải quyết việc làm tại Ngân hàng Chính sách xã hội - Chi nhánh thành phố Hà Nội. Chương 3: Giải pháp hoàn thiện cho vay giải quyết việc làm tại Ngân hàng Chính sách xã hội - Chi nhánh thành phố Hà Nội. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CHO VAY GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM TẠI NGÂN HÀNG CHÍNH SÁCH XÃ HỘI 1. KHÁI NIỆM VÀ SỰ CẦN THIẾT CỦA CHO VAY GIẢI QUYẾT VIỆC LÀM TẠI NGÂN HÀNG 1.
Khái niệm và đặc điểm cho vay giải quyết việc làm 1. Khái niệm cho vay giải quyết việc làm Theo Điều 9 Bộ luật Lao động số 45/2019/QH14 “(1) Việc làm là hoạt động lao động tạo ra thu nhập mà pháp luật không cấm, (2) Nhà nước, người sử dụng lao động và xã hội có trách nhiệm tham gia giải quyết việc làm, bảo đảm cho mọi người có khả năng lao động đều có cơ hội có việc làm” Vấn đề lao động - việc làm luôn được coi là nhiệm vụ quan trọng trong các chủ trương, đường lối, chính sách của Đảng và Nhà nước, giải quyết việc làm là chính sách cơ bản của đất nước nhằm phát triển bền vững vì con người. Tỷ lệ thất nghiệp cao còn là một mối đe dọa thật sự đối với ổn định xã hội của bất cứ quốc gia nào. Vì vậy, thách thức đối với Chính phủ là đưa ra được các chính sách có hiệu quả về việc làm, chương trình bảo hiểm thất nghiệp, dịch vụ tư vấn, hướng dẫn về nghề nghiệp và các dịch vụ việc làm khác đáp ứng những nhu cầu cụ thể của thanh niên.
Tạo cơ hội việc làm cho nhiều lao động là yếu tố quan trọng để đạt được mục tiêu phát triển kinh tế bền vững. Cần phải thực hiện phối hợp nhiều biện pháp để đạt được mục tiêu đó, trong đó có biện pháp đặc biệt hữu hiệu đó là cho vay giải quyết việc làm, tạo cơ sở về tài chính cho công cuộc giải quyết nạn thất nghiệp.TS Trần Xuân Cầu (2013), giáo trình kinh tế nguồn nhân lực, Nhà Xuất bản Đại học Kinh tế quốc dân: “Tạo việc làm là quá trình tạo điều kiện kinh tế xã hội cần thiết để người lao động có thể kết hợp giữa sức lao động và tư liệu sản xuất, nhằm tiến hành quá trình lao động, tạo ra hàng hóa và dịch vụ theo yêu cầu thị trường 8 Theo tác giả Nguyễn Thị Kim Ngân, Bộ trưởng Bộ lao động, thương binh và xã hội với bài viết Giải quyết việc làm trong thời kỳ hội nhập: “Cho vay giải quyết việc làm là hình thức cấp vốn tín dụng cho cho các đối tượng vay vốn để giải quyết việc làm nhằm góp phần tạo việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp ở khu vực thành thị và nâng cao tỷ lệ sử dụng thời gian lao động ở khu vực nông thôn, chuyển dịch cơ cấu lao động phù hợp với cơ cấu kinh tế, bảo đảm việc làm cho người có nhu cầu làm việc, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân” Cho vay giải quyết việc làm hiện nay đang được thực hiện bởi NHCSXH. Về cơ bản, cho vay giải quyết việc làm cũng tuân thủ theo các quy trình cho vay thông thường, bao gồm có tiếp nhận hồ sơ, dự án xin vay vốn, đảm bảo có tài sản thế chấp, cầm cố theo quy đinh đối với những món vay trên 30 triệu đồng. Tuy nhiên, dự án xin vay vốn phải đảm bảo tạo ra được ít nhất một chỗ làm mới cho người lao động.
Tuỳ theo từng đối tượng khách hàng được vay vốn để lập hồ sơ xin vay theo hướng dẫn cụ thể. Cũng tuỳ theo dự án xin vay thuộc nguồn vốn do Uỷ ban nhân dân cấp tỉnh hay do các tổ chức chính trị xã hội, Bộ quốc phòng quản lý mà có sự phân cấp thẩm định và xét duyệt dự án khác nhau. Mọi quy định về mức vay và lãi suất cho vay ưu đãi của chương trình cho vay giải quyết việc làm từng thời kỳ đều do Chính phủ quy định và có sự phối hợp đồng bộ, hướng dẫn thực hiện của Liên Bộ tài chính, Bộ lao động thương binh xã hội và Bộ Kế hoạch và đầu tư. Đặc điểm cho vay giải quyết việc làm Mục tiêu trong công tác cho vay giải quyết việc làm của NHCSXH là +Tạo việc làm mới, tăng thời gian làm việc.
+ Giảm tỷ lệ thất nghiệp. + Ổn định xã hội. 9 + Góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng công nghiệp hóa- hiện đại hóa + Phát huy nguồn lực lao động to lớn của đất nước, góp phần phát triển kinh tế của đất nước. Đối tượng được vay giải quyết việc làm: + Hộ gia đình (kể cả hộ gia đình lực lượng vũ trang ở các làng quân nhân, hộ gia đình công nhân nghỉ việc dài ngày), thành viên của các tổ chức hội đoàn thể, hội quần chúng có nhu cầu vay vốn tự tạo việc làm.
+ Tổ hợp sản xuất, hợp tác xã, doanh nghiệp được thành lập và hoạt động theo Luật doanh nghiệp tư nhân, Luật công ty, cơ sở sản xuất kinh doanh dành riêng cho người tàn tật (gọi chung là cơ sở SXKD), có dự án tạo việc làm mới, thu hút thêm lao động. Trong các đối tượng trên, ưu tiên cho lao động nữ mất việc làm được vay vốn. - Nội dung sử dụng vốn vay: + Mua sắm máy móc thiết bị, phương tiện vận tải, đánh bắt thủy hải sản; để mở rộng và nâng cao năng lực SXKD; + Bổ sung vốn mua nguyên vật liệu, cây con giống; các chi phí chăm sóc cây trồng, vật nuôi đến khi thu hoạch. - Điều kiện để được vay vốn: Đối với hộ gia đình: Phải đảm bảo tạo thêm tối thiểu 01 chỗ làm việc mới và phải có dự án vay vốn được UBND cấp xã hoặc cơ quan thực hiện chương trình địa phương nơi thực hiện dự án xác nhận.
Cư trú hợp pháp tại địa phương nơi thực hiện dự án. Đối với cơ sở sản xuất, kinh doanh: + Phải có dự án vay vốn khả thi phù hợp với nghành nghề sản xuất kinh doanh, tạo việc làm mới, thu hút lao động vào là việc ổn định ; + Dự án phải có xác nhận của Uỷ ban nhân dân (UBND) cấp xã hoặc cơ 10 quan thực hiện chương trình ở địa phương nơi thực hiện dự án xác nhận. + Đối với dự án có mức vay trên 30 triệu đồng phải có tài sản thế chấp, cầm cố theo quy định hiện hành hoặc bảo đảm tiền vay theo văn bản hướng dẫn của NHCSXH. - Mức vốn cho vay: Đối với hộ gia đình mức cho vay không quá 20 triệu đồng, ít nhất phải tạo ra 1 chỗ làm việc mới hoặc tăng thêm làm việc tương ứng với 1 lao động; Đối với dự án có nhiều hộ vay vốn, mức vay phụ thuộc vào số hộ thực hiện dự án nhưng mức vay của mỗi hộ tối đa không quá 20 triệu đồng; Đối với dự án của cơ sở SXKD mức vay không quá 20 triệu đồng/ lao động thu hút mới và mức vay tối đa không quá 500 triệu/dự án.
- Thời hạn vay: Tùy thuộc vào chu kỳ sản xuất kinh doanh của từng loại sản phẩm, cây trồng hoặc vật nuôi mà bên cho vay phê duyệt thời hạn vay. Tại NHCSXH quy định thời hạn vay theo các nhóm đối tượng SXKD theo các mức cụ thể như sau: + Thời hạn vay dưới 12 tháng áp dụng đối với: chăn nuôi gia súc, gia cầm; trồng cây lương thực, hoa màu; dịch vụ kinh doanh nhỏ. + Thời hạn vay từ 12 tháng đến 24 tháng áp dụng đối: với trồng cây công nghiệp ngắn ngày, cây hoa màu có thời gian sinh trưởng trên 12 tháng; nuôi thủy hải sản, con đặc sản; chăn nuôi gia súc sinh sản, đại gia súc lấy thịt; sản xuất tiểu thủ công nghiệp, chế biến (nông, lâm, thổ, hải sản). + Thời hạn vay từ 24 đến 36 tháng áp dụng đối với chăn nuôi đại gia súc sinh sản, lấy sữa, lấy lông, lấy sừng; đầu tư mua thiết bị máy móc phục vụ sản xuất, phương tiện vận tải thủy bộ loại vừa và nhỏ, ngư cụ nuôi trồng đánh bắt thủy, hải sản; chăm sóc cải tạo vườn cây ăn trái, cây công nghiệp; + Thời hạn vay từ 36 đến 60 tháng áp dụng đối với: trồng mới cây ăn 11 quả, cây nguyên liệu, cây công nghiệp dài ngày.
+ Thời hạn cho vay tối đa 120 tháng. Thời hạn cho vay cụ thể do NHCSXH xem xét căn cứ vào nguồn vốn, chu kỳ sản xuất, kinh doanh, khả năng trả nợ của đối tượng vay vốn để thỏa thuận với đối tượng vay vốn. - Lãi suất cho vay: Hiện nay nguồn vốn cho vay từ Quỹ quốc gia giải quyết việc làm được NHCSXH quy định mức lãi suất được đánh giá là rất phù hợp với trình độ tính toán làm ăn của hộ vay tại NHCSXH, mang tính ưu đãi hỗ trợ là chủ yếu so với lãi suất cho vay cùng hạn tại các NHTM hiện nay. - Phương thức cho vay: Chương trình cho vay GQVL phần lớn được ủy thác bán phần qua các tổ chức chính trị- xã hội.
Hộ vay gia nhập Tổ TK&VV thuộc các Hội đoàn thể như Hội cựu chiến binh, Hội Nông dân, Hội phụ nữ, Đoàn thành niên. Chính vì thế Quỹ đóng vai trò tích cực trong việc lồng ghép các chương trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Người vay được bảo lãnh tín chấp đối với món vay đến 30 triệu đồng, được hướng dẫn cách làm ăn, tổ chức mang lại quyền lợi trực tiếp và thiết thực cho hội viên, tạo sự gắn bó hơn giữa các thành viên với tổ chức đoàn thể của mình. - Thủ tục vay vốn: Thủ tục vay vốn bao gồm các cách thức và các loại giấy tờ mà người vay vốn phải hoàn thiện và nộp vào ngân hàng để được vay.
NHCSXH là một trong những đơn vị đầu tiên thực hiện cải cách thủ tục hành chính theo Chỉ thị của Thủ tướng Chính phủ. Đến nay, thủ tục vay đã được rút ngắn, người vay được ngân hàng hướng dẫn trực tiếp làm hồ sơ vay vốn và nhận tiền vay từ NHCSXH, tạo điều kiện để người dân dễ dàng tiếp cận được vốn vay một cách nhanh chóng, dễ dàng hơn.