Luận văn thạc sĩ về cải tạo ô nhiễm môi trường làng nghề thôn Bình Yên, tỉnh Nam Định

Luận văn thạc sĩ phân tích hiện trạng ô nhiễm môi trường tại làng nghề thôn Bình Yên, tỉnh Nam Định và đề xuất giải pháp cải tạo hiệu quả.

• Tác giả: Trần Thị Minh Lương
• Người hướng dẫn: GS-TS Hoàng Thị Chỉnh
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Tế Phát Triển
• Đề tài: Hiện Trạng Và Giải Pháp Cải Tạo Ô Nhiễm Môi Trường Làng Nghề Thôn Bình Yên, Tỉnh Nam Định
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: TP Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN
• 1.1. Lý thuyết về môi trường
• 1.2. Khái niệm môi trường
• 1.3. Chức năng của môi trường
• 1.4. Mối quan hệ Kinh tế - xã hội - môi trường và phát triển bền vững
• 1.5. Lý thuyết về ô nhiễm môi trường
• 1.6. Làng nghề và ô nhiễm môi trường làng nghề
• 1.6.1. Khái niệm làng nghề
• 1.6.2. Tính tất yếu của phát triển làng nghề đối với nền kinh tế
• 1.7. Một số căn cứ pháp lý về bảo vệ môi trường
• 1.7.1. Luật bảo vệ môi trường
• 1.7.2. Quy chế Quản lý chất thải nguy hại
• 1.7.3. Nghị định về quản lý chất thải rắn Số: 59/2007/NĐ-CP
• 1.8. Một số tiêu chuẩn môi trường cho phép
• 1.9. Bài học kinh nghiệm từ các dự án tương tự
• 1.9.1. Mô hình cải thiện điều kiện SX, MT làng nghề Vân Chàng
• 1.9.2. Chương trình EHMA, Dự án Phát triển Đô thị Nam Định
• 1.9.3. Mô hình cộng đồng quản lý - Dự án JFPR tỉnh Thanh Hóa
• 1.9.4. Mô hình sản xuất sạch hơn (SXSH) tỉnh Nam Định
• 1.9.5. Mô hình phân loại rác tại nguồn, chế biến phân compost
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ BÌNH YÊN
• 2.1. Đặc điểm làng nghề Bình Yên
• 2.1.1. Đặc điểm tự nhiên thôn Bình Yên
• 2.1.2. Đặc điểm sản xuất làng nghề Bình Yên
• 2.1.2.1. Quy trình sản xuất nhôm
• 2.1.2.2. Quy trình cô lon và cô nhôm
• 2.1.2.3. Quy trình cán kéo, tạo hình
• 2.1.2.4. Quy trình nhúng bóng sản phẩm
• 2.1.3. Quy mô sản xuất nhôm của làng nghề Bình Yên
• 2.2. Mức độ ô nhiễm môi trường của làng nghề Bình Yên
• 2.2.1. Đánh giá theo nhìn nhận của cộng đồng
• 2.2.2. Đánh giá dựa trên kết quả quan trắc
• 2.2.2.1. Môi trường nước mặt
• 2.2.2.2. Môi trường nước thải
• 2.2.2.3. Môi trường nước ngầm
• 2.2.2.4. Môi trường không khí
• 2.2.2.4.1. Ô nhiễm bùn lắng
• 2.2.2.4.2. Ô nhiễm từ tro, xỉ nhôm
• 2.3. Tác hại của ô nhiễm môi trường đối với làng nghề
• 2.3.1. Tác hại của một số CTNH đối với sức khỏe con người
• 2.3.2. Tác hại của CTNH từ sản xuất đối với cộng đồng thôn Bình Yên
• 2.4. Các nguyên nhân ô nhiễm môi trường làng nghề Bình Yên
• 2.4.1. Ô nhiễm do CTNH phát sinh trong sản xuất
• 2.4.2. Ô nhiễm do chất thải sinh hoạt
• 2.4.3. Ý thức bảo vệ môi trường và năng lực cộng đồng hạn chế
• 2.4.4. Thể chế, chế tài chưa đủ mạnh
• 3. CHƯƠNG 3: CÁC GIẢI PHÁP CẢI TẠO Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG LÀNG NGHỀ BÌNH YÊN
• 3.1. Giải pháp Nâng cao năng lực và nhận thức cộng đồng
• 3.1.1. Nâng cao năng lực cho các nhóm thúc đẩy cộng đồng
• 3.1.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng
• 3.1.3. Cải tạo môi trường chung của làng nghề
• 3.1.4. Giải pháp: Quản lý tốt rác thải sinh hoạt của thôn
• 3.1.5. Cải tạo CSHT chung (đường ngõ, cống rãnh, kênh mương)
• 3.1.6. Cải tạo điều kiện vệ sinh hộ gia đình
• 3.1.7. Cải tạo môi trường sản xuất
• 3.1.8. Nâng cao ý thức vệ sinh, an toàn lao động
• 3.1.9. Áp dụng sản xuất sạch hơn
• 3.2. Các quy định bảo vệ môi trường
• 3.2.1. Hương ước/quy ước bảo vệ môi trường làng nghề
• 3.2.2. Quy định về quản lý chất thải nguy hại
• 3.2.3. Quy định về quản lý chất thải sinh hoạt
• 3.3. Đánh giá chi phí - lợi ích của các giải pháp cải tạo môi trường tại Bình Yên
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về ô nhiễm môi trường làng nghề Nam Định

Ô nhiễm môi trường làng nghề Nam Định đã trở thành một vấn đề nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và phát triển bền vững. Theo số liệu thống kê, nhiều làng nghề tại Nam Định đang phải đối mặt với tình trạng ô nhiễm không khí, nước và đất. Việc sản xuất và tái chế nhôm tại thôn Bình Yên là một ví dụ điển hình cho tình trạng này. Các chất thải nguy hại từ quá trình sản xuất không chỉ gây ô nhiễm mà còn ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của người dân.

1.1. Đặc điểm và quy trình sản xuất tại làng nghề

Làng nghề Bình Yên chủ yếu sản xuất các sản phẩm từ nhôm như mâm, nồi, ấm. Quy trình sản xuất bao gồm nhiều bước, từ thu gom phế liệu nhôm đến chế biến và hoàn thiện sản phẩm. Tuy nhiên, quy trình này phát sinh nhiều chất thải nguy hại, gây ô nhiễm môi trường xung quanh.

1.2. Tác động của ô nhiễm môi trường đến sức khỏe cộng đồng

Ô nhiễm môi trường tại làng nghề Bình Yên đã dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe cho người dân, bao gồm các bệnh về hô hấp, da liễu và các bệnh mãn tính khác. Nghiên cứu cho thấy, tỷ lệ bệnh tật trong cộng đồng tăng cao do tiếp xúc với các chất độc hại từ sản xuất.

II. Vấn đề và thách thức trong cải tạo ô nhiễm môi trường

Việc cải tạo ô nhiễm môi trường làng nghề Nam Định gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như ý thức bảo vệ môi trường của cộng đồng, cơ sở hạ tầng chưa hoàn thiện và chính sách quản lý chất thải chưa đủ mạnh là những rào cản lớn. Để giải quyết vấn đề này, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền và cộng đồng.

2.1. Ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường

Nhiều người dân tại làng nghề vẫn chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường. Việc nâng cao nhận thức và giáo dục cộng đồng về ô nhiễm môi trường là rất cần thiết để tạo ra sự thay đổi tích cực.

2.2. Thiếu cơ sở hạ tầng và chính sách quản lý

Cơ sở hạ tầng tại làng nghề còn yếu kém, không đáp ứng được yêu cầu xử lý chất thải. Chính sách quản lý chất thải cũng chưa đủ mạnh để kiểm soát ô nhiễm, dẫn đến tình trạng ô nhiễm ngày càng nghiêm trọng.

III. Phương pháp cải tạo ô nhiễm môi trường hiệu quả

Để cải tạo ô nhiễm môi trường tại làng nghề Bình Yên, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả như quản lý chất thải, sản xuất sạch hơn và nâng cao năng lực cộng đồng. Những giải pháp này không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân.

3.1. Quản lý chất thải hiệu quả

Quản lý chất thải là một trong những giải pháp quan trọng để cải tạo môi trường. Cần thiết lập hệ thống thu gom và xử lý chất thải hợp lý, đảm bảo an toàn cho sức khỏe cộng đồng.

3.2. Áp dụng sản xuất sạch hơn

Sản xuất sạch hơn là phương pháp giúp giảm thiểu chất thải và ô nhiễm trong quá trình sản xuất. Việc áp dụng công nghệ mới và quy trình sản xuất thân thiện với môi trường sẽ góp phần cải thiện tình hình ô nhiễm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Các giải pháp cải tạo ô nhiễm môi trường đã được thực hiện tại làng nghề Bình Yên và đã đạt được những kết quả tích cực. Nhiều hộ gia đình đã thay đổi thói quen sản xuất và ý thức bảo vệ môi trường, góp phần cải thiện chất lượng cuộc sống.

4.1. Kết quả từ các mô hình thực nghiệm

Các mô hình thực nghiệm về quản lý chất thải và sản xuất sạch hơn đã cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc giảm thiểu ô nhiễm. Người dân đã nhận thức được tầm quan trọng của việc bảo vệ môi trường.

4.2. Tác động tích cực đến cộng đồng

Sự thay đổi trong ý thức bảo vệ môi trường đã tạo ra những tác động tích cực đến sức khỏe và đời sống của người dân. Nhiều hộ gia đình đã cải thiện thu nhập nhờ áp dụng các phương pháp sản xuất mới.

V. Kết luận và tương lai của cải tạo ô nhiễm môi trường

Cải tạo ô nhiễm môi trường làng nghề Bình Yên là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết. Để đạt được mục tiêu phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan và sự tham gia tích cực của cộng đồng. Tương lai của làng nghề phụ thuộc vào việc thực hiện hiệu quả các giải pháp bảo vệ môi trường.

5.1. Tầm quan trọng của sự phối hợp

Sự phối hợp giữa chính quyền, cộng đồng và các tổ chức xã hội là rất quan trọng trong việc thực hiện các giải pháp cải tạo ô nhiễm môi trường. Chỉ khi có sự đồng lòng, các giải pháp mới có thể phát huy hiệu quả.

5.2. Hướng tới phát triển bền vững

Phát triển bền vững không chỉ là mục tiêu mà còn là trách nhiệm của mỗi cá nhân và tổ chức. Cần có những hành động cụ thể để bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho thế hệ tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Sự phát triển của hệ thống làng nghề đóng vai trò động lực to lớn trong công cuộc chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông thôn tại Việt Nam với tốc độ tăng trưởng giá trị đầu ra đạt khoảng 8% mỗi năm. Cả nước ghi nhận khoảng 2.790 làng nghề, trong đó tỉnh Nam Định tập trung mật độ cao với 113 làng nghề cơ khí và tiểu thủ công nghiệp. Dẫu vậy, mặt trái của sự tăng trưởng kinh tế nhanh chóng là vấn đề suy thoái môi trường trầm trọng. Báo cáo của Cục Cảnh sát Môi trường cho thấy có tới hơn 90% làng nghề vi phạm pháp luật bảo vệ môi trường, và khảo sát của Bộ Tài nguyên và Môi trường tại 52 làng nghề trọng điểm chỉ ra 46% cơ sở rơi vào tình trạng ô nhiễm đặc biệt nghiêm trọng.

Điển hình cho bức tranh xung đột giữa kinh tế và sinh thái là làng nghề tái chế nhôm thôn Bình Yên, xã Nam Thanh, huyện Nam Trực, tỉnh Nam Định. Hình thành từ năm 1987, làng nghề thu hút 180 hộ tham gia sản xuất trên tổng số 538 hộ dân của toàn thôn, giải quyết việc làm cho hơn 600 lao động. Hoạt động tái chế nhôm mang lại nguồn thu nhập trung bình 1.500.000 đồng mỗi người một tháng, cao gấp gần 5 lần so với mức thu nhập 310.000 đồng của các hộ thuần nông, tạo tổng doanh thu toàn làng đạt xấp xỉ 2,796 tỉ đồng mỗi tháng.

Tuy nhiên, quy trình sản xuất thủ công tiêu thụ hàng tháng 32 tấn vỏ lon và 150 tấn phế liệu nhôm đã phát thải khối lượng lớn khí độc hại cùng hàng nghìn mét khối nước thải chứa kim loại nặng chưa qua xử lý. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Kinh tế Phát triển thực hiện khảo sát toàn diện từ tháng 4 năm 2008 đến tháng 6 năm 2008 và triển khai các giải pháp thực nghiệm can thiệp từ tháng 7 năm 2008 đến tháng 12 năm 2009. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là nhận diện nguyên nhân, định lượng chi phí ngoại ứng tiêu cực và thiết lập mô hình quản lý môi trường dựa vào cộng đồng nhằm cải tạo chất lượng sống cho 1.870 nhân khẩu tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế môi trường hiện đại của David Pearce, Kerry Turner và Ian Bateman để luận giải bản chất của ô nhiễm môi trường như một chi phí ngoại ứng tiêu cực. Hoạt động sản xuất tư nhân tạo ra chất thải xả trực tiếp vào khí quyển, đất và nguồn nước mà không phải chi trả chi phí xử lý, dẫn đến sự mất mát phúc lợi xã hội nghiêm trọng. Đề tài tích hợp lý thuyết thể chế và chi phí giao dịch của Ronald Coase nhằm phân tích sự thất bại của thị trường khi tài nguyên thiên nhiên mang đặc tính của hàng hóa công cộng không có quyền sở hữu xác định rõ ràng. Điều này kích hoạt hiện tượng "người ăn không" (free-rider) và dẫn tới bi kịch tài sản chung theo các luận điểm kinh tế học cổ điển của Malthus, Ricardo và Marx.

Mô hình kiểm soát ô nhiễm tối ưu được xây dựng dựa trên nguyên tắc cân bằng giữa lợi ích cận biên và chi phí cận biên trong việc giảm thiểu phát thải. Về mặt pháp lý, nghiên cứu căn cứ vào Luật Bảo vệ Môi trường số 52/2005/QH11 (đặc biệt là Điều 38 về bảo vệ môi trường làng nghề và Điều 49 về xử lý cơ sở ô nhiễm), Quy chế Quản lý chất thải nguy hại ban hành kèm theo Quyết định số 155/1999/QĐ-TTg, Nghị định số 59/2007/NĐ-CP về quản lý chất thải rắn, cùng Quyết định số 64/2003/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu triển khai phương pháp điều tra xã hội học chọn mẫu toàn bộ với quy mô khảo sát đạt 100% tổng số 538 hộ gia đình tại thôn Bình Yên vào tháng 5 và tháng 6 năm 2008. Việc điều tra toàn diện giúp loại bỏ hoàn toàn sai số chọn mẫu, phản ánh chân thực hiện trạng kinh tế, mức độ tiếp xúc ô nhiễm và chi phí y tế của từng nhóm hộ sản xuất cũng như hộ thuần nông.

Song song với điều tra kinh tế - xã hội, chương trình quan trắc môi trường thực địa được tiến hành vào tháng 6 năm 2008 với sự phối hợp của Trung tâm Quan trắc Môi trường thuộc Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nam Định. Nhóm nghiên cứu thu thập mẫu tại 7 vị trí nước mặt đại diện trên hệ thống sông Trục, sông Hàn và sông Ba Cồn; 8 điểm xả nước thải sản xuất; 6 giếng nước ngầm tầng nông; cùng các mẫu bùn lắng, tro xỉ và không khí xung quanh.

Phương pháp phân tích hóa nghiệm đối chiếu với hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật Việt Nam gồm TCVN 5942-1995 đối với nước mặt, TCVN 5945-2005 đối với nước thải, TCVN 5944-1995 đối với nước ngầm, TCVN 5937-2005 đối với không khí xung quanh và chuẩn đối chiếu của Hà Lan cho bùn lắng kim loại nặng. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm kết hợp chặt chẽ giữa số liệu định lượng hóa nghiệm với phân tích thể chế và phân tích chi phí - lợi ích, tạo căn cứ thực nghiệm vững chắc cho quá trình can thiệp từ tháng 7 năm 2008 đến tháng 12 năm 2009.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích mẫu quan trắc thực địa đã chỉ ra tình trạng suy thoái môi trường nghiêm trọng tại làng nghề Bình Yên trên tất cả các thành phần sinh thái:

Thứ nhất, nước thải sản xuất từ công đoạn nhúng bóng và mạ hóa chất bị nhiễm độc crom đặc biệt nghiêm trọng. Hàm lượng Crôm hóa trị 6 - Cr(VI) tại 8 điểm xả thải dao động từ 1,075 mg/l đến 187,8 mg/l, vượt tiêu chuẩn TCVN 5945-2005 từ 10 lần đến 1.878 lần so với ngưỡng cho phép 0,1 mg/l. Nhu cầu oxy hóa học (COD) vượt từ 2,1 đến 3,9 lần với giá trị cao nhất đạt 313 mg/l; nhu cầu oxy sinh hóa (BOD5) vượt từ 1,4 đến 2,7 lần; nồng độ Amoniac (NH3) vượt từ 1,2 đến 8,1 lần tiêu chuẩn cho phép.

Thứ hai, nguồn nước mặt và nước ngầm đối mặt với nguy cơ ô nhiễm lan tỏa. Nước mặt tại sông Ba Cồn và kênh mương nội đồng ghi nhận thông số BOD5 vượt ngưỡng TCVN 5942-1995 từ 2 đến 2,9 lần (51 - 72,4 mg/l so với mức chuẩn dưới 25 mg/l), COD vượt từ 2,7 đến 4 lần (93 - 143 mg/l). Đối với nguồn nước ngầm sinh hoạt, có tới 4 trên 6 mẫu phân tích phát hiện nồng độ Cr(VI) vượt tiêu chuẩn từ 2,2 đến 2,9 lần (đạt mức 0,11 - 0,148 mg/l so với giới hạn 0,05 mg/l), kèm theo thông số Clorua và Sắt (Fe) vượt chuẩn 1,12 lần.

Thứ ba, sự tích tụ độc chất trong trầm tích bùn và chất thải rắn. Toàn bộ các mẫu bùn lắng tại hệ thống kênh mương đều có hàm lượng Cr(VI) vượt tiêu chuẩn của Hà Lan từ 2,6 đến 3,66 lần. Hàng tháng, làng nghề thải trực tiếp ra môi trường 570 kg cặn nhôm và 1.682 kg xỉ than, trong đó hơn 44,8% cặn nhôm bị đổ bừa bãi ra kênh mương và khu vực công cộng.

Thứ tư, ngoại ứng tiêu cực chuyển hóa thành gánh nặng bệnh tật và chi phí y tế. Khảo sát 100% hộ dân cho thấy 50% cư dân đánh giá môi trường bị ảnh hưởng xấu và 15% đánh giá ở mức rất xấu. Tỷ lệ người dân mắc các triệu chứng đau đầu chiếm 16,8% ở hộ sản xuất và 20% ở hộ không sản xuất; chóng mặt chiếm 13,2% và 23%; viêm da dị ứng chiếm 16,1% và 15%. Toàn thôn ghi nhận 7 ca bệnh tâm thần. Tổng chi phí khám chữa bệnh của thôn lên tới 46 triệu đồng mỗi tháng (hộ sản xuất chi 25 triệu đồng, hộ thuần nông chi 21 triệu đồng), tiêu tốn tương đương 26,6% tổng lợi nhuận thu được từ hoạt động đúc nhôm của cả làng nghề.

Thảo luận kết quả

Căn nguyên của tình trạng ô nhiễm bắt nguồn từ quy hoạch không gian manh mún dạng "xôi đỗ", khi 180 xưởng đúc nhôm nằm xen kẽ trực tiếp trong khu dân cư với diện tích trung bình chỉ 270 m2 mỗi hộ. Quy trình công nghệ đun nấu bằng than thủ công làm nhiệt độ khu vực sản xuất thường xuyên vượt 40 độ C, giải phóng lượng lớn khí NO2, SO2 và CO ở tầm thấp. Việc sử dụng hóa chất xút và cromat hóa không có bể thu gom trung hòa đã dẫn tới sự phát tán độc chất không thể kiểm soát.

Khi biểu diễn các dữ liệu nghiên cứu, sự tương quan giữa chi phí ngoại ứng y tế và lợi nhuận kinh tế có thể được trực quan hóa thông qua biểu đồ hình cột so sánh, làm nổi bật việc chi phí y tế 46 triệu đồng mỗi tháng đang bào mòn hơn một phần tư tổng thặng dư sản xuất. Đồng thời, một biểu đồ phân tán thể hiện các điểm quan trắc với trục tung là nồng độ Cr(VI) vượt chuẩn từ 10 đến 1.878 lần sẽ minh họa rõ nét mức độ xâm lấn của chất thải nguy hại vào nguồn nước ngầm.

So sánh với mô hình làng nghề đúc đồng Vân Chàng cùng thuộc tỉnh Nam Định, mức độ phát tán hóa chất độc hại tại Bình Yên nguy hiểm hơn gấp nhiều lần do đặc tính phát thải Cr(VI) - một chất có độc tính cực cao gây hoại tử da, tổn thương gan thận và ung thư phổi với liều tử vong chỉ từ 50 đến 70 mg/kg thể trọng. Kết quả khẳng định việc phát triển kinh tế làng nghề tự phát mà không có biện pháp can thiệp thể chế sẽ dẫn tới tổn thất phúc lợi xã hội ròng, triệt tiêu các thành quả xóa đói giảm nghèo.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu và thực nghiệm thực địa, hệ thống giải pháp toàn diện được đề xuất bao gồm 4 nhóm can thiệp trọng tâm:

Thứ nhất, triển khai chuyển giao kỹ thuật Sản xuất sạch hơn (SXSH) cho 100% cơ sở đúc nhôm. Các xưởng cần cải tạo kết cấu lò nấu than thủ công, lắp đặt chụp hút khói kèm màng lọc bụi tro và hệ thống thu hồi nhiệt thừa nhằm tiết kiệm năng lượng. Thay thế dung dịch crom độc hại bằng hóa chất thụ động hóa thân thiện môi trường trong công đoạn nhúng bóng. Mục tiêu kỹ thuật hướng tới giảm 60% nồng độ phát thải khí độc CO, SO2, NO2 và cắt giảm 80% hàm lượng Cr(VI) trong nước thải sản xuất trong lộ trình 6 tháng. Chủ thể thực hiện là các chủ hộ sản xuất nhôm dưới sự hướng dẫn chuyên môn của Trung tâm Sản xuất sạch hơn và Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Nam Định.

Thứ hai, thiết lập cơ chế Quản lý môi trường dựa vào cộng đồng (Community-Based Management). Thành lập Ban Tổ chức thực hiện cấp thôn và mạng lưới cán bộ phong trào tại 2 xóm; duy trì các buổi sinh hoạt chuyên đề hàng tháng theo mô hình sức khỏe và môi trường vi mô. Xây dựng và ban hành bản Hương ước bảo vệ môi trường làng nghề với các chế tài xử phạt minh bạch đối với hành vi xả trộm chất thải nguy hại. Mục tiêu đạt 100% hộ dân ký cam kết không đổ 570 kg cặn nhôm và 1.682 kg xỉ than ra kênh rạch trong thời gian 12 tháng. Chủ thể điều hành là Ủy ban nhân dân xã Nam Thanh, Ban cán sự thôn Bình Yên và các tổ chức đoàn thể địa phương.

Thứ ba, nâng cấp và cải tạo cơ sở hạ tầng kỹ thuật môi trường nông thôn. Đầu tư xây dựng mạng lưới cống rãnh ngầm có nắp đậy, phân tách hoàn toàn giữa đường thoát nước mưa và đường thoát nước thải sản xuất; xây dựng trạm trung chuyển lưu giữ an toàn chất thải rắn nguy hại trước khi vận chuyển đến nơi xử lý tập trung. Mục tiêu đạt tỷ lệ thu gom 100% lượng xỉ than và bùn thải kim loại nặng đạt quy chuẩn xả thải trước khi đổ ra sông Ba Cồn trong giai đoạn 12 tháng. Đơn vị chủ trì là Ban Quản lý dự án Quản lý chất thải nguy hại tỉnh Nam Định phối hợp cùng UBND huyện Nam Trực.

Thứ tư, hoàn thiện công cụ kinh tế và quy hoạch không gian sản xuất tập trung. Áp dụng cơ chế thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải và rác thải rắn theo nguyên tắc người gây ô nhiễm phải trả tiền nhằm tạo nguồn kinh phí duy trì đội thu gom rác tự quản. Tiến hành lập quy hoạch và từng bước di dời 180 cơ sở đúc nhôm ra Cụm công nghiệp làng nghề tập trung nằm ngoài đê và cách xa khu dân cư trong lộ trình 24 tháng. Cơ quan chịu trách nhiệm là Ủy ban nhân dân huyện Nam Trực phối hợp với Sở Xây dựng và Sở Công thương tỉnh Nam Định.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị thực tiễn và học thuật sâu sắc, đặc biệt phù hợp với 4 nhóm đối tượng trọng tâm sau:

Nhóm thứ nhất là các cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ hoạch định chính sách môi trường cấp tỉnh, huyện và xã (như Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND các cấp). Luận văn cung cấp khung thể chế, quy trình xây dựng hương ước làng nghề và phương pháp quản lý chất thải nguy hại quy mô nhỏ. Đây là tài liệu căn bản để xây dựng các đề án kiểm soát ô nhiễm và quản lý môi trường cho 113 làng nghề trên địa bàn tỉnh Nam Định cũng như các địa phương vùng đồng bằng sông Hồng.

Nhóm thứ hai là các nhà nghiên cứu, giảng viên, nghiên cứu sinh và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Kinh tế Phát triển, Kinh tế Môi trường và Quản lý Đô thị. Luận văn cung cấp phương pháp luận định lượng ngoại ứng tiêu cực thông qua đo lường chi phí y tế 46 triệu đồng mỗi tháng, đồng thời là điển cứu mẫu mực về việc áp dụng phân tích chi phí - lợi ích trong đánh giá tính khả thi của các dự án môi trường nông thôn.

Nhóm thứ ba là các tổ chức phát triển quốc tế, các quỹ tài trợ phi chính phủ (như Ngân hàng Phát triển Châu Á ADB, Cơ quan Hợp tác Phát triển Thụy Sĩ SDC). Nghiên cứu cung cấp bài học kinh nghiệm thực địa về mô hình huy động nguồn lực nội tại của cộng đồng theo phương thức "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", hỗ trợ đắc lực cho việc thiết kế các dự án viện trợ nâng cấp hạ tầng vi mô và cải thiện vệ sinh môi trường.

Nhóm thứ tư là các hiệp hội ngành nghề đúc kim loại, chủ cơ sở sản xuất và doanh nghiệp tái chế nhôm thủ công. Tài liệu cung cấp các giải pháp kỹ thuật sản xuất sạch hơn, hướng dẫn cách thức thu hồi nhiệt thừa, cải tiến buồng thông gió và xử lý nước thải cromat nhằm cắt giảm thất thoát nguyên liệu, hạ giá thành sản phẩm và đảm bảo tuân thủ các quy định pháp luật về bảo vệ môi trường.

Câu hỏi thường gặp

Câu hỏi: Vì sao nồng độ Cr(VI) trong nước thải sản xuất tại làng nghề Bình Yên lại vượt quy chuẩn tới 1.878 lần? Trả lời: Nguyên nhân cốt lõi là do công đoạn làm bóng sản phẩm sử dụng trực tiếp hóa chất Cromat hóa và axit nồng độ đậm đặc, sau đó rửa và xả thẳng ra hệ thống cống rãnh mà không qua bất kỳ khâu trung hòa hay xử lý hóa lý nào. Kết quả quan trắc tại 8 điểm xả thải ghi nhận nồng độ Cr(VI) đạt mức đỉnh điểm 187,8 mg/l, vượt xa giới hạn 0,1 mg/l của tiêu chuẩn TCVN 5945-2005.

Câu hỏi: Tác động ngoại ứng tiêu cực của ô nhiễm làng nghề gây thiệt hại kinh tế cụ thể như thế nào đối với cộng đồng? Trả lời: Ô nhiễm môi trường đã tạo ra gánh nặng chi phí y tế lên tới 46 triệu đồng mỗi tháng để điều trị các bệnh về hô hấp, viêm loét da và đau đầu mạn tính. Khoản chi này chiếm tới 26,6% tổng lợi nhuận thu được từ hoạt động sản xuất nhôm của cả thôn, trong đó các hộ thuần nông không tham gia sản xuất vẫn phải gánh chịu chi phí y tế 21 triệu đồng mỗi tháng.

Câu hỏi: Phương thức tiếp cận quản lý môi trường dựa vào cộng đồng trong luận văn có ưu điểm gì so với các giải pháp hành chính truyền thống? Trả lời: Thay vì chỉ áp dụng mệnh lệnh hành chính và xử phạt từ trên xuống vốn kém hiệu quả do thiếu lực lượng giám sát, mô hình cộng đồng trao quyền cho chính 538 hộ dân tham gia thảo luận, lập kế hoạch và ban hành hương ước. Việc nâng cao năng lực cho cán bộ phong trào giúp huy động tối đa nguồn lực xã hội hóa và duy trì tính bền vững của các công trình vệ sinh sau khi dự án kết thúc.

Câu hỏi: Các hộ gia đình thuần nông tại địa phương chịu ảnh hưởng bất bình đẳng như thế nào từ hoạt động tái chế nhôm? Trả lời: 273 hộ thuần nông (chiếm 50,7% số hộ toàn thôn) có thu nhập chỉ đạt 310.000 đồng/người/tháng nhưng phải sống xen kẽ với 180 xưởng sản xuất ô nhiễm. Họ phải hứng chịu khói bụi độc hại từ 32 tấn vỏ lon nung chảy mỗi tháng, nguồn nước ngầm bị nhiễm Cr(VI) vượt chuẩn 2,9 lần và phải chi trả gần một nửa tổng chi phí y tế của toàn thôn.

Câu hỏi: Những giải pháp kỹ thuật Sản xuất sạch hơn nào có tính khả thi cao nhất đối với các hộ sản xuất quy mô nhỏ? Trả lời: Các giải pháp có chi phí thấp và thời gian hoàn vốn dưới 3 tháng gồm có: cải tạo nắp lò và chụp hút khí để giảm khói bụi than, lắp đặt hệ thống tuần hoàn nước làm mát, áp dụng công nghệ thu hồi kim loại cặn từ xỉ than bằng phương pháp cơ học và thay thế hóa chất cromat độc hại trong quy trình nhúng bóng bằng các hợp chất hữu cơ an toàn hơn.

Kết luận

• Luận văn đã lượng hóa và chứng minh tình trạng ô nhiễm môi trường báo động tại làng nghề đúc nhôm Bình Yên với nồng độ Cr(VI) trong nước thải vượt tiêu chuẩn tới 1.878 lần, cùng 570 kg cặn nhôm nguy hại bị phát tán mỗi tháng.
• Nghiên cứu làm rõ mâu thuẫn sâu sắc giữa tăng trưởng kinh tế cá nhân (thu nhập 1.500.000 đồng/người/tháng) và tổn thất phúc lợi xã hội, khi chi phí y tế chiếm tới 26,6% tổng lợi nhuận sản xuất và gây bất bình đẳng nghiêm trọng đối với các hộ thuần nông.
• Đề tài chỉ ra nguyên nhân cốt lõi của ô nhiễm bắt nguồn từ bi kịch tài sản chung, thất bại của thị trường và quy hoạch không gian xưởng sản xuất xen kẽ dạng "xôi đỗ" trong khu dân cư.
• Hệ thống giải pháp can thiệp tổng thể kết hợp giữa kỹ thuật Sản xuất sạch hơn và thể chế Quản lý môi trường dựa vào cộng đồng đã được thiết lập và kiểm chứng tính hiệu quả qua thực nghiệm thực địa trong giai đoạn từ tháng 7 năm 2008 đến tháng 12 năm 2009.
• Luận văn đóng góp một mô hình phát triển bền vững có khả năng nhân rộng cao, khẳng định vai trò quyết định của cộng đồng dân cư trong việc tự chủ quản lý và bảo vệ môi trường làng nghề nông thôn.

Kế hoạch hành động tiếp theo đòi hỏi chính quyền tỉnh Nam Định và huyện Nam Trực khẩn trương hoàn thiện hạ tầng Cụm công nghiệp tập trung trong giai đoạn 2010 - 2015 để di dời toàn bộ các cơ sở sản xuất ra khỏi khu dân cư. Các nhà quản lý, nhà khoa học và cộng đồng doanh nghiệp cần chủ động ứng dụng các bài học kinh nghiệm và giải pháp thực nghiệm từ luận văn nhằm kiến tạo một nền kinh tế nông thôn phát triển thịnh vượng đi đôi với bảo tồn môi trường sinh thái bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1) Ô nhiễm môi trường được coi như là một chi phí ngoại ứng, vì nền kinh tế là một hệ thống mở. Cả ba quá trình căn bản của hệ thống này (khai thác, chế biến/sản xuất và tiêu thụ) đều bao gồm việc phát sinh chất thải, mà cuối cùng rồi cũng sẽ tìm đường trở về với môi trường chung quanh (không khí, nước, đất). Quá nhiều chất thải không đúng chỗ, đúng lúc (hoặc kéo dài quá lâu) sẽ gây ra những thay đổi về sinh học cũng như những thay đổi khác trong môi trường (gọi là nhiễm độc). Chính những sự nhiễm độc này sau đó có thể gây hại đến súc vật, cây cỏ và hệ sinh thái, ảnh hưởng đến sức khỏe con người.

Về mặt kinh tế thì đã có một sự mất mát phúc lợi không đền bù được do phải chịu một chi phí ngoại ứng (từ việc nguy hại đến sức khỏe, nguy cơ tử vong, mất các cơ hội được vui chơi, giải trí) liên quan đến việc các chất thải bị thải vào không khí, nguồn đất và nước. Các công trình nghiên cứu của Malthus (1978), Ricardo (1817) và Marx (1867) đã chỉ ra một điều mang ý nghĩa rất thực tế và tối hậu là: Các hoạt động kinh tế bị giới TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 9 hạn bởi khả năng của môi trường chung quanh. Như vậy, để đạt được mục tiêu lợi nhuận, các nhà sản xuất đã cố tình giảm thiểu các chi phí sản xuất, đặc biệt là chi phí để xử lý ô nhiễm. Theo Malthus, khi vấn đề ô nhiễm môi trường vượt quá các “giới hạn tương đối” và “tuyệt đối” hay sự khan hiếm gia tăng, thì các chi phí khai thác (kể cả chi phí ô nhiễm sẽ gia tăng), dẫn tới tình trạng dậm chân tại chỗ và rơi vào vòng luẩn quẩn là một kết quả không thể tránh khỏi.Kerry Turner, David Pearce & Ian Bateman, – Giáo trình Kinh Tế Môi trường).

Một số dạng ô nhiễm môi trường thường gặp Ô nhiễm không khí Ô nhiễm không khí là sự có mặt một chất lạ hoặc một sự biến đổi quan trọng trong thành phần không khí, làm cho không khí không sạch hoặc gây ra sự tỏa mùi, có mùi khó chịu, giảm tầm nhìn xa do bụi. Có 5 loại chất thải khí chủ yếu được thải ra gây ô nhiễm khí quyển, gồm: (1) Cacbon ô xít (độc hại đối với động vật) – phát sinh từ các phương tiện giao thông vận tải và từ ngành công nghiệp; (2) Oxit lưu huỳnh (có thể gây hại cho cả động và thực vật) chủ yếu hình thành do đốt cháy các nhiên liệu như than và dầu; (3) Ôxit Nito (có thể làm thương tổn phổi con người và giảm sự tăng trưởng cây cối), chủ yếu được tạo ra từ các phương tiện giao thông vận tải và từ việc đốt cháy tại chỗ như trong các nhà máy nhiệt điện; (4) Hydro cacbon – khi kết hợp với Ôxit nito và tia cực tím tạo thành một loại sương hóa dầu, tạo ra các triệu chứng khó thở, ngứa, chảy nước mắt ở người; (5) Các hợp chất không đồng nhất của các chất rắn và lỏng lơ lửng trong không khí, chủ yếu là bụi, tàn tro và chất chì trong khí thải của các phương tiện giao thông vận tải, làm giảm tầm nhìn và có thể gây hại trực tiếp cho con người. Ô nhiễm nguồn nƣớc Xảy ra khi nước bề mặt chảy qua rác thải sinh hoạt, nước rác công nghiệp, các chất ô nhiễm trên mặt đất, rồi thấm xuống nước ngầm. Ô nhiễm nước là sự thay đổi theo TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.