Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường phục vụ phát triển chế biến thủy sản bền vững tại tỉnh thái bình

Luận văn thạc sĩ môi trường phân tích hus nghiên cứu đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường phục vụ phát triển chế biến thủy sản bền vững, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề

• Tác giả: Nguyễn Thị Thu
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Chu Hồi
• Trường học: Trường Đại Học Khoa Học Tự Nhiên
• Chuyên ngành: Môi Trường &Phát Triển Bền Vững
• Đề tài: Nghiên cứu đề xuất giải pháp bảo vệ môi trường phục vụ phát triển chế biến thủy sản bền vững tại tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái niệm về phát triển bền vững
• 1.1.1. Khái niệm về phát triển bền vững quốc gia
• 1.2. Khái niệm về phát triển thủy sản bền vững
• 1.3. Một số chỉ tiêu đánh giá tính bền vững trong phát triển thủy sản
• 1.3.1. Về kinh tế
• 1.3.1.1. Các chỉ tiêu chung
• 1.3.1.2. Các chỉ tiêu cụ thể từng lĩnh vực
• 1.3.1.2.1. Lĩnh vực khai thác
• 1.3.1.2.2. Lĩnh vực nuôi trồng
• 1.3.1.2.3. Lĩnh vực chế biến, tiêu thụ, dịch vụ hậu cần nghề cá
• 1.3.2. Về xã hội
• 1.3.3. Về sinh thái – môi trường
• 1.4. Khái quát về phát triển chế biến thủy sản bền vững
• 1.5. Tổng quan về phát triển chế biến thủy sản bền vững trên thế giới và Việt Nam
• 1.5.1. Trên thế giới
• 1.5.2. Tại Việt Nam
• 1.6. Tổng quan các vấn đề môi trường trong chế biến thủy sản Việt Nam
• 1.6.1. Phế liệu và chất thải rắn
• 1.6.2. Chất thải lỏng
• 1.6.3. Khí thải và mùi trong CBTS
• 1.6.4. Môi chất lạnh trong CBTS đông lạnh
• 1.6.5. Môi trường tại các cơ sở CBTS quy mô nhỏ
• 1.7. Điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội ảnh hưởng đến phát triển thủy sản bền vững tỉnh Thái Bình
• 1.7.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.7.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 1.7.3. Đánh giá tiềm năng về phát triển thủy sản tỉnh Thái Bình
• 1.7.4. Hiện trạng môi trường sinh thái và dịch bệnh ảnh hưởng đến phát triển ngành thủy sản Thái Bình
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu thập và phân tích và tổng hợp tài liệu thứ cấp
• 2.2.2. Phương pháp tham vấn cộng đồng và các bên liên quan
• 2.2.3. Phương pháp phân tích thống kê, mô tả
• 2.2.4. Phương pháp phân tích SWOT
• 2.2.5. Phương pháp điều tra, phúc tra bổ sung
• 2.2.6. Phương pháp xử lý dữ liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. Thực trạng hoạt động phát triển chế biến thủy sản tại tỉnh Thái Bình
• 3.1.1. Tình hình phát triển CBTS ở Thái Bình
• 3.1.2. Giá trị kim ngạch xuất khẩu
• 3.1.3. Nguồn nhân lực
• 3.1.4. Cơ sở hạ tầng phục vụ chế biến thủy sản
• 3.1.5. An toàn vệ sinh thực phẩm trong chế biến thủy sản
• 3.1.6. Đánh giá chung về chế biến và thương mại thủy sản
• 3.1.7. Dự báo nhu cầu tiêu thụ thủy sản trên địa bàn tỉnh Thái Bình đến năm 2020 tầm nhìn đến năm 2030
• 3.1.8. Định hướng phát triển CBTS bền vững của tỉnh Thái Bình đến năm 2020
• 3.1.9. Phân tích hoạt động chế biến thủy sản bền vững tại tỉnh Thái Bình
• 3.1.9.1. Phân tích tính bền vững trên trụ cột kinh tế
• 3.1.9.2. Phân tích tính bền vững về trụ cột xã hội
• 3.1.9.3. Phân tích tính bền vững về trụ cột môi trường
• 3.1.10. Đánh giá những thuận lợi và khó khăn trong phát triển bền vững CBTS
• 3.1.11. Kết quả phân tích SWOT
• 3.2. Nguyên nhân phát triển chưa bền vững trong phát triển ngành thủy sản tỉnh Thái Bình
• 3.3. Kết quả điều tra thực trạng môi trường tại các cơ sở CBTS và làng nghề tỉnh Thái Bình
• 3.3.1. Phế liệu và chất thải rắn
• 3.3.2. Đánh giá những thuận lợi, khó khăn trong công tác quản lý môi trường
• 3.3.3. Một số giải pháp bảo vệ môi trường
• 3.3.3.1. Giải pháp về quy hoạch
• 3.3.3.2. Giải pháp về khoa học - công nghệ và đào tạo
• 3.3.3.3. Giải pháp về giáo dục nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường
• 3.3.3.4. Một số giải pháp bảo vệ môi trường tại các cơ sở CBTS
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về giải pháp bảo vệ môi trường chế biến thủy sản tại Thái Bình

Chế biến thủy sản tại Thái Bình đang phát triển mạnh mẽ, nhưng đi kèm với đó là những thách thức về ô nhiễm môi trường. Việc bảo vệ môi trường không chỉ là trách nhiệm mà còn là yêu cầu cấp thiết để phát triển bền vững. Các giải pháp bảo vệ môi trường cần được triển khai đồng bộ và hiệu quả nhằm đảm bảo sự phát triển của ngành chế biến thủy sản.

1.1. Tình hình hiện tại của ngành chế biến thủy sản tại Thái Bình

Ngành chế biến thủy sản tại Thái Bình có khoảng 108 cơ sở chế biến tư nhân và 8 doanh nghiệp lớn. Tuy nhiên, nhiều cơ sở chưa đáp ứng được tiêu chuẩn về bảo vệ môi trường, dẫn đến ô nhiễm nước và không khí. Cần có các biện pháp khắc phục để đảm bảo an toàn thực phẩm và bảo vệ sức khỏe cộng đồng.

1.2. Tầm quan trọng của bảo vệ môi trường trong phát triển bền vững

Bảo vệ môi trường là yếu tố then chốt trong phát triển bền vững. Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường không chỉ giúp giảm thiểu ô nhiễm mà còn nâng cao giá trị sản phẩm chế biến thủy sản, từ đó tăng cường khả năng cạnh tranh trên thị trường.

II. Những thách thức trong bảo vệ môi trường chế biến thủy sản tại Thái Bình

Ngành chế biến thủy sản tại Thái Bình đang đối mặt với nhiều thách thức lớn trong việc bảo vệ môi trường. Các vấn đề như ô nhiễm chất thải rắn, nước thải và khí thải đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến môi trường sống và sức khỏe cộng đồng.

2.1. Ô nhiễm chất thải rắn từ các cơ sở chế biến

Chất thải rắn từ các cơ sở chế biến thủy sản thường không được xử lý đúng cách, dẫn đến tình trạng ô nhiễm môi trường. Cần có các biện pháp quản lý chất thải hiệu quả để giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

2.2. Vấn đề ô nhiễm nước và không khí

Nước thải từ các cơ sở chế biến thủy sản chứa nhiều chất độc hại, ảnh hưởng đến nguồn nước và sức khỏe của người dân. Ô nhiễm không khí cũng là một vấn đề nghiêm trọng, cần có các giải pháp giảm thiểu khí thải từ quá trình sản xuất.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường trong chế biến thủy sản tại Thái Bình

Để phát triển bền vững ngành chế biến thủy sản, cần triển khai các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm cải tiến công nghệ, nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng các quy định pháp luật nghiêm ngặt.

3.1. Cải tiến công nghệ chế biến và xử lý chất thải

Áp dụng công nghệ tiên tiến trong chế biến thủy sản giúp giảm thiểu chất thải và ô nhiễm. Các công nghệ xử lý nước thải hiện đại cần được đầu tư để đảm bảo an toàn cho môi trường.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường

Giáo dục và nâng cao nhận thức cho người dân và các doanh nghiệp về tầm quan trọng của bảo vệ môi trường là rất cần thiết. Các chương trình đào tạo và hội thảo cần được tổ chức thường xuyên để nâng cao ý thức cộng đồng.

IV. Ứng dụng thực tiễn các giải pháp bảo vệ môi trường tại Thái Bình

Việc áp dụng các giải pháp bảo vệ môi trường trong chế biến thủy sản đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các cơ sở chế biến đã bắt đầu áp dụng các công nghệ mới và cải thiện quy trình sản xuất để giảm thiểu ô nhiễm.

4.1. Kết quả từ việc áp dụng công nghệ mới

Nhiều cơ sở chế biến đã áp dụng công nghệ xử lý nước thải tiên tiến, giúp giảm thiểu ô nhiễm và cải thiện chất lượng sản phẩm. Điều này không chỉ bảo vệ môi trường mà còn nâng cao giá trị sản phẩm chế biến.

4.2. Tác động tích cực đến cộng đồng

Việc bảo vệ môi trường trong chế biến thủy sản đã góp phần cải thiện sức khỏe cộng đồng và nâng cao chất lượng cuộc sống. Người dân ven biển đã nhận thấy sự thay đổi tích cực trong môi trường sống của họ.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho phát triển bền vững chế biến thủy sản

Để phát triển bền vững ngành chế biến thủy sản tại Thái Bình, cần tiếp tục triển khai các giải pháp bảo vệ môi trường một cách đồng bộ và hiệu quả. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao công nghệ, cải thiện quy trình sản xuất và tăng cường quản lý chất thải.

5.1. Định hướng phát triển bền vững trong tương lai

Ngành chế biến thủy sản cần có chiến lược phát triển bền vững, tập trung vào việc bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm. Các chính sách hỗ trợ từ chính phủ cũng cần được triển khai để thúc đẩy sự phát triển này.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Hợp tác giữa các cơ sở chế biến, chính quyền địa phương và cộng đồng là rất quan trọng để đảm bảo sự thành công trong việc bảo vệ môi trường. Các chương trình hợp tác cần được thiết lập để chia sẻ kinh nghiệm và nguồn lực.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Năm 2015, hoạt động chế biến xuất khẩu thủy sản tại tỉnh Thái Bình ghi nhận bước tăng trưởng ấn tượng khi trở thành ngành hàng xuất khẩu đứng thứ 3 toàn tỉnh với giá trị kim ngạch xuất khẩu đạt 10,7 triệu USD, chỉ xếp sau dệt may và gạo. Tốc độ tăng trưởng bình quân của lĩnh vực này trong giai đoạn 2010 - 2015 đạt 20,8%/năm, giải quyết việc làm ổn định cho gần 3.000 lao động địa phương. Mặc dù sở hữu 108 cơ sở chế biến tư nhân cùng 8 doanh nghiệp quy mô công nghiệp, ngành chế biến thủy sản của tỉnh vẫn bộc lộ nhiều điểm nghẽn nghiêm trọng về tính bền vững và bảo vệ môi trường sinh thái. Các cơ sở sơ chế, chế biến phân tán chủ yếu tại khu dân cư ven biển thuộc hai huyện Thái Thụy và Tiền Hải với trang thiết bị thô sơ, chưa đáp ứng đầy đủ điều kiện an toàn thực phẩm và xả thải trực tiếp gây ô nhiễm nguồn nước mặt cũng như không khí.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Môi trường và Phát triển bền vững tập trung giải quyết mục tiêu trọng tâm: Đánh giá toàn diện thực trạng hoạt động sản xuất và các vấn đề môi trường phát sinh tại các cơ sở chế biến thủy sản trên địa bàn tỉnh Thái Bình, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp bảo vệ môi trường khả thi phục vụ phát triển ngành bền vững. Phạm vi không gian nghiên cứu bao phủ địa bàn toàn tỉnh, trọng điểm là hai huyện ven biển Tiền Hải và Thái Thụy với chuỗi số liệu khảo sát trong giai đoạn 2010 - 2016. Công trình mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp căn cứ khoa học giúp giảm thiểu 50% tổn thất sau thu hoạch, gia tăng 20% giá trị sản phẩm thông qua tận dụng phụ phẩm, đồng thời giải quyết hài hòa xung đột giữa phát triển kinh tế biển và bảo tồn tài nguyên thiên nhiên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng nền tảng lý thuyết phát triển bền vững dựa trên mô hình ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường của nhà kinh tế Ed Barbier cùng định nghĩa chuẩn mực từ Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED). Để phân tích sâu sắc mối quan hệ tương hỗ giữa con người và hệ sinh thái ven biển, tác giả kết hợp mô hình phát triển bền vững hình quả trứng của Tổ chức Bảo tồn Thiên nhiên Thế giới (IUCN 1997) và mô hình 4 trụ cột tích hợp thể chế chính sách từ Viện Wuppertal. Khung phân tích hoạt động chế biến thủy sản bền vững được mô hình hóa theo chu trình sản xuất 3 công đoạn khép kín gồm: đầu vào nguyên liệu, quy trình chế biến và đầu ra sản phẩm gắn kết chặt chẽ với sự điều tiết của thể chế. Bốn khái niệm học thuật cốt lõi được định nghĩa xuyên suốt gồm: Phát triển chế biến thủy sản bền vững, Giá trị gia tăng trong chuỗi sản phẩm, Tải lượng ô nhiễm môi trường và Sức tải sinh thái vùng duyên hải.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2010 - 2015 thu thập từ Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường, Cục Thống kê tỉnh Thái Bình với nguồn dữ liệu sơ cấp điều tra thực địa năm 2016. Cỡ mẫu khảo sát bao gồm toàn bộ 108 cơ sở chế biến hộ gia đình và 8 doanh nghiệp chế biến thủy sản hoạt động trên địa bàn. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu theo cụm và chọn mẫu chủ đích tại các địa bàn trọng điểm gồm thị trấn Diêm Điền, xã Thụy Hải, xã Thụy Xuân (huyện Thái Thụy) và xã Nam Thịnh (huyện Tiền Hải) nhằm bao quát đầy đủ các loại hình chế biến truyền thống lẫn công nghiệp hiện đại. Phương pháp phân tích ma trận SWOT được lựa chọn làm công cụ chủ đạo vì khả năng lượng hóa rõ nét điểm mạnh, điểm yếu nội tại cùng thời cơ, thách thức khách quan. Dữ liệu khảo sát từ 3 bộ mẫu phiếu điều tra chuẩn hóa được làm sạch và xử lý thống kê mô tả trên phần mềm Excel chuyên dụng, hỗ trợ dự báo chính xác nhu cầu tiêu thụ và phát thải đến năm 2020, tầm nhìn 2030.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quy mô cơ sở chế biến mang tính phân tán cao khi các hộ kinh doanh cá thể chiếm 93,1% tổng số đơn vị (108/116 cơ sở), tập trung dày đặc tại thị trấn Diêm Điền (40 cơ sở) và xã Thụy Hải (32 cơ sở). Phần lớn các cơ sở này có công nghệ lạc hậu, thiếu mặt bằng xử lý chất thải, trong khi toàn tỉnh chỉ có 8 doanh nghiệp đầu tư dây chuyền hiện đại.

Thứ hai, chuỗi cung ứng nguyên liệu chế biến bộc lộ sự đứt gãy rõ rệt. Dù tổng sản lượng thủy sản toàn tỉnh năm 2015 đạt 182,9 nghìn tấn (khai thác 64,48 nghìn tấn, nuôi trồng vượt 100.000 tấn), chỉ có khoảng 20% đến 30% sản lượng khai thác hải sản được cung cấp cho các nhà máy nội tỉnh do tập quán bán ngay trên biển hoặc chuyển sang tỉnh ngoài.

Thứ ba, áp lực ô nhiễm môi trường từ chất thải lỏng và chất thải rắn ở mức báo động. Định mức nước thải trong chế biến đông lạnh dao động từ 20 đến 30 m3/tấn thành phẩm, trong chế biến đồ hộp lên tới 30 đến 50 m3/tấn. Đáng chú ý, 100% làng nghề chế biến thủy sản trên địa bàn chưa có hệ thống xử lý nước thải tập trung, toàn bộ lượng nước thải chưa xử lý đều xả trực tiếp ra sông ngòi và vùng biển liền kề.

Thứ tư, cơ cấu sản phẩm chế biến có sự phân hóa mạnh mẽ. Điển hình là Nhà máy chế biến Bột cá Thụy Hải với công suất tiêu thụ 450 tấn cá nguyên liệu/ngày, sản xuất trên 4.000 tấn bột cá năm 2015 đạt doanh thu 120 tỷ đồng; mảng nuôi trồng ghi nhận sản lượng ngao đạt 72.000 tấn/năm (chiếm 60,8% sản lượng nuôi trồng), cung cấp nguyên liệu cho 2 công ty chế biến xuất khẩu lớn đạt doanh thu hàng trăm tỷ đồng sang thị trường châu Âu và châu Á.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản khiến ngành chế biến thủy sản Thái Bình phát triển chưa bền vững xuất phát từ việc quy hoạch thiếu đồng bộ, nguồn vốn đầu tư hạn hẹp và thói quen sản xuất nhỏ lẻ trong khu dân cư. Đúng như nhận định của các chuyên gia ngành nông nghiệp, phát triển thủy sản bền vững phải bảo đảm đồng thời cả ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường. So sánh với các trung tâm thủy sản lớn như Hải Phòng hay Nam Định, Thái Bình có ưu thế lớn về vùng nuôi nhuyễn thể bãi triều nhưng lại yếu thế về tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu có giá trị gia tăng cao.

Về phương diện trực quan hóa, toàn bộ diễn biến kinh tế và môi trường có thể được thể hiện hiệu quả qua các công cụ đồ họa. Một biểu đồ cột kép sẽ minh họa rõ nét tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu 20,8%/năm song hành với biểu đồ tròn phân bổ 60,8% sản lượng ngao trong cơ cấu nuôi trồng. Đồng thời, một bảng số liệu so sánh phát thải chất thải rắn (dao động từ 0,7 đến 8 tấn/tấn sản phẩm đông lạnh) và biểu đồ quan trắc chất lượng nước mặt sẽ chứng minh mức độ vượt ngưỡng của COD, BOD5, dầu mỡ cũng như chỉ số Coliform (từng chạm ngưỡng 9,2 x 10^3 vi khuẩn/100ml trên sông Trà Lý theo chuẩn QCVN 08:2015/BTNMT).

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa định hướng tại Quyết định 1445/QĐ-TTg và Quyết định 2760/QĐ-BNN-TCTS của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

Thứ nhất, quy hoạch phân vùng và di dời cơ sở chế biến: Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Bình chỉ đạo Sở Xây dựng cùng Ủy ban nhân dân hai huyện Thái Thụy, Tiền Hải hoàn thành việc di dời 100% cơ sở chế biến nhỏ lẻ trong khu dân cư vào các cụm công nghiệp tập trung như Thụy Tân, Cửa Lân trước năm 2025; bắt buộc đầu tư trạm xử lý nước thải tập trung đạt quy chuẩn trước khi xả ra môi trường.

Thứ hai, đổi mới công nghệ và sản xuất sạch hơn: Sở Khoa học và Công nghệ phối hợp với các doanh nghiệp triển khai chuyển đổi công nghệ lạnh thân thiện môi trường (sử dụng môi chất R717 thay thế hoàn toàn R22 trước năm 2020); tận thu 100% phế phụ liệu đầu xương, vỏ giáp xác để sản xuất bột cá và chitin-chitosan, hướng tới mục tiêu giảm 50% tổn thất sau thu hoạch và nâng tỷ trọng sản phẩm giá trị gia tăng thêm 20%.

Thứ ba, tăng cường thanh tra và quan trắc môi trường: Sở Tài nguyên và Môi trường thiết lập mạng lưới quan trắc tự động tại các cửa sông Diêm Điền, Trà Lý, Ba Lạt; yêu cầu 100% doanh nghiệp chế biến hoàn thiện báo cáo đánh giá tác động môi trường và kiên quyết đình chỉ các cơ sở xả thải vượt quy chuẩn QCVN.

Thứ tư, đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức cộng đồng: Chi cục Quản lý Chất lượng Nông lâm sản và Thủy sản tổ chức tập huấn định kỳ cho gần 3.000 lao động tại các cơ sở chế biến về vệ sinh an toàn thực phẩm, kỹ năng phân loại chất thải rắn tại nguồn và ý thức bảo vệ dải rừng ngập mặn phòng hộ ven biển.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Sở Tài nguyên và Môi trường, Ủy ban nhân dân tỉnh Thái Bình sử dụng công trình làm luận cứ xây dựng quy hoạch kinh tế biển và ban hành chính sách hỗ trợ di dời làng nghề.

Thứ hai, lãnh đạo 8 doanh nghiệp cùng chủ 108 cơ sở chế biến thủy sản tại Thái Bình tham khảo các giải pháp kỹ thuật về sản xuất sạch hơn, định mức kiểm soát nước thải và mô hình tận thu phế phụ liệu nhằm gia tăng biên lợi nhuận.

Thứ ba, các giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu thuộc khối ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Tài nguyên, Kinh tế Nông nghiệp khai thác phương pháp luận kết hợp ma trận SWOT và hệ thống phiếu khảo sát thực địa làm tài liệu giảng dạy, nghiên cứu chuyên sâu.

Thứ tư, các tổ chức phát triển quốc tế và hiệp hội ngành nghề thủy sản sử dụng các số liệu thực chứng để xây dựng dự án hỗ trợ sinh kế bền vững cho cộng đồng cư dân dọc 54 km bờ biển tỉnh Thái Bình.

Câu hỏi thường gặp

Hoạt động chế biến thủy sản tại Thái Bình phát sinh những dạng chất thải chính nào? Chất thải lỏng là vấn đề nghiêm trọng nhất với định mức 20 đến 30 m3/tấn sản phẩm đông lạnh chứa hàm lượng hữu cơ cao và hóa chất tẩy rửa. Ngoài ra còn có chất thải rắn như đầu xương, nội tạng (0,7 đến 8 tấn/tấn sản phẩm) cùng khí thải gây mùi hôi tanh đặc trưng từ quá trình phân hủy hữu cơ.

Tại sao các cơ sở chế biến quy mô hộ gia đình ở Thái Bình lại khó xử lý chất thải triệt để? Phần lớn 108 cơ sở tư nhân nằm xen kẽ trong khu dân cư với diện tích mặt bằng hạn hẹp, vốn đầu tư thấp và thiếu kiến thức kỹ thuật xử lý môi trường. Thói quen sản xuất thủ công nhỏ lẻ khiến các hộ khó tiếp cận công nghệ hiện đại nếu không được di dời vào cụm công nghiệp.

Ngành chế biến thủy sản đóng góp như thế nào vào cơ cấu kinh tế tỉnh Thái Bình? Chế biến xuất khẩu thủy sản giữ vị trí xuất khẩu thứ 3 toàn tỉnh với kim ngạch đạt 10,7 triệu USD năm 2015, duy trì tốc độ tăng trưởng bình quân 20,8%/năm trong giai đoạn 2010 - 2015 và trực tiếp giải quyết việc làm cho gần 3.000 lao động địa phương.

Giải pháp tận dụng phụ phẩm thủy sản mang lại lợi ích gì về môi trường và kinh tế? Việc thu gom đầu cá, vỏ tôm, vỏ ngao để chế biến bột cá (công suất nhà máy đạt 450 tấn cá/ngày) hoặc chiết xuất hợp chất sinh học giúp loại bỏ hàng nghìn tấn chất thải rắn gây ô nhiễm, đồng thời tạo ra các dòng sản phẩm giá trị gia tăng cao, tối ưu hóa chuỗi sản xuất.

Cơ sở pháp lý nào làm nền tảng cho định hướng phát triển chế biến thủy sản bền vững tại địa phương? Chiến lược phát triển dựa trên Quyết định 1445/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về Quy hoạch tổng thể ngành thủy sản đến 2020, tầm nhìn 2030 và Quyết định 2760/QĐ-BNN-TCTS của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn về Đề án tái cơ cấu ngành thủy sản nâng cao giá trị gia tăng.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về phát triển chế biến thủy sản bền vững dựa trên sự cân bằng hài hòa giữa ba trụ cột kinh tế, xã hội và môi trường.
• Công trình phản ánh chân thực bức tranh thực trạng của 108 cơ sở tư nhân và 8 doanh nghiệp chế biến thủy sản tại hai huyện trọng điểm Tiền Hải và Thái Thụy giai đoạn 2010 - 2016.
• Nghiên cứu chỉ rõ các thách thức môi trường cấp bách khi 100% làng nghề chế biến thiếu trạm xử lý nước thải tập trung và lượng nước thải phát sinh lên tới 20 đến 30 m3/tấn thành phẩm.
• Tác giả xây dựng hệ thống 4 nhóm giải pháp đồng bộ về quy hoạch cụm công nghiệp, công nghệ sản xuất sạch hơn, thanh tra quan trắc và đào tạo nguồn nhân lực gắn với lộ trình 2020 - 2025.
• Đề tài đóng góp cơ sở dữ liệu khoa học quý giá giúp tỉnh Thái Bình duy trì tốc độ tăng trưởng kim ngạch xuất khẩu thủy sản trên 20,8%/năm một cách xanh và bền vững.

Các cơ quan ban ngành, doanh nghiệp và cộng đồng cư dân ven biển hãy chung tay thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh, đầu tư công nghệ xử lý môi trường hiện đại để đưa ngành thủy sản Thái Bình bứt phá vươn xa!

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Tổng quan vấn đề nghiên cứu - Chương 2. Đối tượng, phạm vi và phương pháp nghiên cứu - Chương 3. Kết quả nghiên cứu 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Khái niệm về phát triển bền vững 1. Khái niệm về phát triển bền vững quốc gia Phát triển bền vững được xem như một chiến lược phát triển, quản lý tất cả tài sản, tài nguyên thiên nhiên, nguồn nhân lực, cũng như các tài sản tài chính và vật chất để tăng dài hạn sự giàu có và hạnh phúc [15]. Năm 1987, nhà kinh tế Ed Barbier đưa ra một mô hình phát triển bền vững và nó trở thành cơ sở cho hầu hết các khái niệm về sau. Ông cho rằng phát triển bền vững dựa trên ba trụ cột: phát triển xã hội, kinh tế và môi trường [15 ].

Trong khi tìm cách giải quyết vấn đề xung đột giữa môi trường và mục tiêu phát triển, Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED) đã xây dựng một định nghĩa rằng phát triển bền vững là sự phát triển đáp ứng được nhu của hiện tại mà không làm ảnh hưởng đến khả năng của các thế hệ tương lai trong việc thỏa mãn các nhu cầu của chính họ [15]. Đến nay có rất nhiều khái niệm về phát triển bền vững nhưng đây là khái niệm thường xuyên được trích dẫn nhất và dường như đầy đủ hơn so với những khái niệm khác. Ở một cái nhìn khác, Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới (IUCN, 1997) khi bày tỏ quan điểm về phát triển bền vững đã đưa ra mô hình phát triển bền vững hình quả trứng. Đây là mô hình minh họa cho mối quan hệ giữa con người và hệ sinh thái giống như lòng đỏ một quả trứng gà.

Ngụ ý của mô hình này là con người trong hệ sinh thái, con người và hệ sinh thái phụ thuộc lẫn nhau. Cũng giống như một quả trứng là tốt chỉ khi cả hai màu trắng và lòng đỏ đều tốt. IUCN khẳng định, một xã hội tốt và bền vững chỉ khi cả hai con người và hệ sinh thái đều phát triển tốt Hình 1. Mô hình phát triển bền vững hình quả trứng [15] 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm 2000, Viện Wuppertal của Đức khi nghiên cứu về phát triển bền vững đã nhận định: Phát triển bền vững được cấu thành bởi bốn trụ cột là kinh tế, môi trường, xã hội và thể chế chính sách [14].

Theo quan điểm này, phát triển bền vững đòi hỏi phải tích hợp các mục tiêu khác nhau từ 3 lĩnh vực kinh tế, xã hội và môi trường. Thể chế được xem như một đỉnh định danh không có chức năng như 3 đỉnh còn lại. Cũng chính điều này, khi mô hình này đưa ra đã bị chỉ trích, họ cho rằng đỉnh thể chế không đóng vai trò như 3 đỉnh còn lại nhưng vẫn được thể hiện tương tự nên dễ gây nhầm lẫn trong mô tả và phân tích [15]. Tuy có những tranh cãi về khái niệm phát triển bền vững nhưng khi thực hiện về cơ bản, tất cả đều đồng ý ba nhiệm vụ sau đây cho bất kỳ một quốc gia nào (Center for Environment Education, 2007): (i) Thúc đẩy hơn nữa phát triển kinh tế, trong khi vẫn đảm bảo tính bền vững sinh thái, bằng cách không vượt quá năng lực tải của Trái đất, và (iii) Mang lại công bằng xã hội, bằng cách tạo ra cân bằng phân phối tốt hơn các cơ hội để sử dụng nguồn tài nguyên thiên nhiên.

Khái niệm về phát triển thủy sản bền vững Phát triển ngành thủy sản theo hướng bền vững là quá trình phát triển đồng bộ, hợp lý, hài hoà giữa các lĩnh vực: khai thác, nuôi trồng và chế biến, dịch vụ thủy hải sản; có sự tăng trưởng kinh tế (TTKT) ngày càng cao và ổn định gắn liền với việc phát triển cơ sở hạ tầng xã hội, tạo việc làm, nâng cao đời sống vật chất, tinh thần, nâng cao trình độ dân trí, văn minh của nhân dân; ổn định xã hội, an ninh, quốc phòng; bảo vệ nguồn lợi thủy hải sản; phòng chống thiên tai; cải thiện và nâng cao chất lượng môi trường của địa phương, khu vực có hoạt động sản xuất kinh doanh thủy sản. - Phát triển bền vững về kinh tế Bền vững về kinh tế: bảo đảm phát triển kinh tế nhanh và duy trì tốc độ trong một thời gian dài. Ngành thủy sản được coi là phát triển bền vững phải đạt được các yêu cầu sau đây: có tốc độ tăng trưởng GDP cao và ổn định; GDP/đầu người của ngành cao và thường xuyên tăng lên; có cơ cấu GDP hợp lý, các phân ngành, thành tố của GDP phải ổn định và phát triển để làm cho tổng GDP của ngành ổn định và 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] tăng lên; tránh được sự suy thoái và đình trệ trong tương lai, tránh để lại gánh nặng nợ nần cho thế hệ mai sau. - Phát triển bền vững về xã hội Xã hội bền vững là một xã hội có nền kinh tế tăng trưởng nhanh, đi đôi với công bằng và tiến bộ xã hội, chính trị ổn định và quốc phòng an ninh được đảm bảo.

Đời sống vật chất, tinh thần của dân cư tham gia hoạt động thủy sản ngày càng nâng cao. - Bền vững về môi trường và tài nguyên thiên nhiên Bền vững về môi trường cần đảm bảo các chỉ tiêu, chức năng cơ bản là: + Bền vững về môi trường tự nhiên phải đảm bảo số lượng và chất lượng trong sạch về nguồn nước về lý hóa và sinh học, cảnh quan…Quá trình khai thác và sử dụng không được phép làm giảm số lượng và chất lượng của các yếu tố đó dưới giới hạn cho phép theo tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế. + Bền vững về môi trường xã hội (dân số, chất lượng dân số, sức khỏe, môi trường sống, lao động học tập của con người,…) không bị các hoạt động của con người làm ô nhiễm, suy thoái và tổn hại. - Bền vững về tài nguyên thiên nhiên cần đảm bảo: + Đối với các loại tài nguyên tái tạo được, chỉ khai thác và sử dụng trong giới hạn những tài nguyên đó được khôi phục lại về số lượng và chất lượng do thiên nhiên tạo ra hoặc bằng phương pháp thay thế nhân tạo.

+ Các loại tài nguyên không tái tạo được, chỉ khai thác, sử dụng ít hơn, bằng số lượng và chất lượng do thiên nhiên tạo ra hoặc bằng phương pháp nhân tạo thay thế. Một số chỉ tiêu đánh giá tính bền vững trong phát triển thủy sản 1. Về kinh tế a) Các chỉ tiêu chung + Tốc độ tăng trưởng GDP thủy sản, + Đóng ghóp của ngành thủy sản vào tăng trưởng kinh tế: tỷ lệ GDP thủy sản/GDP (%). 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] + Các vấn đề về đầu tư cho thủy sản: Tỷ lệ đầu tư cho thủy sản/GDP (%); cơ cấu các nguồn vốn đầu tư phát triển thủy sản; hiệu suất sử dụng vốn (ICOR): Hệ số ICOR phản ánh để GDP tăng lên 1 đồng thì tiêu tốn bao nhiêu đồng vốn đầu tư.

b) Các chỉ tiêu cụ thể từng lĩnh vực - Lĩnh vực khai thác Các chỉ số về năng lực đánh bắt: số lượng tàu, công suất tàu, loại và số lượng ngư cụ dùng để khai thác, sản lượng đánh bắt, năng suất đánh bắt trên mỗi đơn vị khai thác, thành phần đánh bắt, số loài khai thác, ngư trường, cơ cấu nghề khai thác, hình thức tổ chức khai thác thủy sản… - Lĩnh vực nuôi trồng Các chỉ tiêu sử dụng diện tích đất đai, năng suất, sản lượng nuôi trồng thủy sản, các phương thức và mô hình nuôi trồng thủy sản. - Lĩnh vực chế biến, tiêu thụ, dịch vụ hậu cần nghề cá Các vấn đề về công nghệ chế biến, thị trường tiêu thụ, năng lực công nghệ của các cơ sở chế biến, hiện trạng dịch vụ hậu cần nghề cá (cảng biển, chợ thủy sản, nghề dịch vụ phụ trợ…) 1. Về xã hội Các vấn đề liên quan đến ngư dân như: số lượng ngư dân, học vấn của ngư dân, vốn của ngư dân và thu nhập của dân Các vấn đề xã hội nghề cá như: tình hình việc làm, chăm sóc sức khỏe, đời sống văn hóa tinh thần, bình đẳng giới…. Về sinh thái – môi trường Các chỉ số môi trường sinh thái như: tình hình trữ lượng nguồn lợi, rạn san hô, rừng ngập mặn, tình hình môi trường và đa dạng sinh học… Tình hình khai thác và sử dụng nguồn tài nguyên thủy hải sản Tình hình dịch bệnh thủy sản 1.

Khái quát về phát triển chế biến thủy sản bền vững Chế biến thủy sản là một ngành sản xuất [17], phát triển bền vững (PTBV) của một ngành sản xuất nói chung được xem xét ở nguồn tài nguyên thiên nhiên sử dụng cho sản xuất, ý tưởng về thiết kế sản phẩm và xử lý chất thải từ các hoạt động 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] sản xuất. Ở mỗi công đoạn này phải đảm bảo PTBV ở ba trụ cột: kinh tế, xã hội và môi trường. PTBV cho một chu trình sản xuất khép kín của một ngành sản xuất rất cần được xem xét ở nhiều công đoạn. Ở mỗi công đoạn trong quá trình sản xuất cũng cần được xem xét trên các trụ cột của sự PTBV nói trên.

Hình 1 dưới đây giới thiệu sơ đồ PTBV trong chế biến thủy sản. Hình 2: Sơ đồ PTBV của hoạt động chế biến thủy sản Hoạt động sản xuất của doanh nghiệp (DN) ngành kinh tế thông thường được phân thành ba khâu: hoạt động đầu vào, sản xuất và đầu ra. Cả ba khâu hoạt động của DN trong ngành có liên quan mật thiết với các chủ thể tham gia ngành đó, từ đó hình thành các đặc trưng hoạt động của ngành. Chuỗi hoạt động của ngành CBTS cũng tương tự hoạt động của một ngành kinh tế thông thường, do đó cũng xem xét trên ba công đoạn đầu vào, sản xuất và đầu ra.

Cấu trúc của ngành CBTS được tổng kết như sau (Hình 2): Hình 3: Cấu trúc hoạt động của ngành CBTS 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Với đặc trưng cấu trúc hoạt động của ngành CBTS, khung phân tích PTBV ngành CBTS được hình thành biểu hiện trên sự tương tác giữa trụ cột kinh tế - xã hội - môi trường và thể chế giữ vai trò điều tiết. Tính bền vững của mỗi trụ cột được xem xét trên ba công đoạn hoạt động là: đầu vào - sản xuất - đầu ra (Hình 3). Hình 4: Tính bền vững của hoạt động Chế biến thủy sản 1. Tổng quan chế biến thủy sản bền vững trên thế giới và Việt Nam Hình 4.

Tính bền vững của hoạt động CBTS 1.