Thực Hiện Chính Sách Bảo Vệ Môi Trường Tại Huyện Sơn Hà, Tỉnh Quảng Ngãi

Luận văn thạc sĩ phân tích chính sách bảo vệ môi trường tại huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi, đánh giá hiệu quả và thách thức hiện nay.

• Tác giả: Nguyễn Thị Kiều Oanh
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Danh Sơn
• Trường học: Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam
• Chuyên ngành: Chính sách công
• Đề tài: Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường trên địa bàn huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi hiện nay
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
• 1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.2. Các yếu tố ảnh hưởng tới thực hiện chính sách bảo vệ môi trường
• 1.3. Các bước tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ môi trường
• 1.4. Chủ thể và các bên liên quan trong thực hiện chính sách bảo vệ môi trường
• 1.5. Chính sách bảo vệ môi trường của Việt Nam
• 1.6. Kinh nghiệm thực hiện chính sách bảo vệ môi trường ở một số địa phương
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở HUYỆN SƠN HÀ, TỈNH QUẢNG NGÃI
• 2.1. Chủ trương và chính sách bảo vệ môi trường của Tỉnh Quảng Ngãi
• 2.2. Tổ chức thực hiện chính sách bảo vệ môi trường ở Huyện Sơn Hà thời gian qua
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TỪ THỰC TIỄN HUYỆN SƠN HÀ, TỈNH QUẢNG NGÃI
• 3.1. Quan điểm và mục tiêu bảo vệ môi trường Huyện Sơn Hà
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Chính Sách Bảo Vệ Môi Trường Sơn Hà Bức Tranh Chung

Trong bối cảnh phát triển kinh tế nhanh chóng, bảo vệ môi trường trở thành ưu tiên hàng đầu. Huyện Sơn Hà, tỉnh Quảng Ngãi, không nằm ngoài xu thế này. Bài viết này cung cấp cái nhìn tổng quan về các chính sách môi trường hiện hành tại huyện, đồng thời đánh giá hiệu quả và những thách thức còn tồn tại. Theo Tuyên ngôn của UNESCO năm 1981, môi trường là “Toàn bộ các hệ thống tự nhiên và các hệ thống do con người tạo ra...trong đó con người sống và lao động”. Nhận thức rõ tầm quan trọng của môi trường, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách, điển hình là Nghị quyết số 41-NQ/TW ngày 15 tháng 11 năm 2004 của Bộ Chính trị. Mục tiêu là đảm bảo sự phát triển bền vững, hài hòa giữa kinh tế và môi trường, hướng đến một tương lai xanh cho Sơn Hà và Quảng Ngãi.

1.1. Khái Niệm Cơ Bản Về Chính Sách Bảo Vệ Môi Trường

Chính sách môi trường là tổng thể các quan điểm, biện pháp, thủ thuật nhằm thực hiện các mục tiêu bảo vệ môi trường và phát triển bền vững. Nó bao gồm các quy định, tiêu chuẩn, và biện pháp khuyến khích nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường. Chính sách môi trường Việt Nam được trình bày trong kế hoạch Quốc gia về môi trường và phát triển lâu bền đảm bảo phát triển bền vững. Quy hoạch môi trường là cụ thể hóa các chiến lược, chính sách về bảo vệ môi trường và là cơ sở để xây dựng các chương trình, kế hoạch hành động môi trường.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Bảo Vệ Môi Trường Tại Sơn Hà

Sơn Hà là huyện miền núi với nền kinh tế chủ yếu dựa vào nông nghiệp và lâm nghiệp. Việc bảo vệ rừng, nguồn nước, và đa dạng sinh học là yếu tố then chốt để duy trì sinh kế của người dân và đảm bảo sự phát triển bền vững. Môi trường cung cấp cho con người những điều kiện sống ( như ăn, ở, mặc, hít thở). Nhận thức được ý nghĩa và tầm quan trọng của môi trường và những tác hại do ô nhiễm môi trường đem lại, những năm qua, Đảng và Nhà nước ta đã ban hành nhiều chủ trương, chính sách về bảo vệ môi trường.

II. Thực Trạng Đáng Báo Động Ô Nhiễm Môi Trường Tại Sơn Hà

Mặc dù đã có những nỗ lực đáng kể, Sơn Hà vẫn đối mặt với nhiều vấn đề ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Tình trạng quản lý chất thải chưa hiệu quả, khai thác tài nguyên trái phép, và tác động từ hoạt động sản xuất nông nghiệp đang gây áp lực lớn lên môi trường tự nhiên. Theo nghiên cứu của Nguyễn Thị Kiều Oanh (2019), huyện đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ và chăm sóc rừng tự nhiên, rừng trồng, bảo vệ các nguồn nước ở các sông, suối, hồ đập, bảo vệ môi trường sinh thái ở cộng đồng dân cư trên địa bàn. Điều này đòi hỏi các cấp chính quyền và cộng đồng cần có những hành động quyết liệt hơn để giải quyết các vấn đề này.

2.1. Các Nguồn Gây Ô Nhiễm Môi Trường Chính Ở Sơn Hà

Các nguồn gây ô nhiễm môi trường chính bao gồm: chất thải sinh hoạt và sản xuất chưa được xử lý đúng cách, sử dụng phân bón và thuốc trừ sâu quá mức trong nông nghiệp, khai thác khoáng sản trái phép, và xả thải từ các cơ sở sản xuất nhỏ lẻ. Quá trình sinh hoạt, tiêu dùng của xã hội loài người cũng thải ra môi trường rất nhiều chất thải. Những chất thải này nếu không được xử lý tốt sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Vấn đề ở đây là phải làm thế nào để hạn chế được nhiều nhất các chất thải, đặc biệt là chất thải gây ô nhiễm, tác động tiêu cực đối với môi trường.

2.2. Tác Động Của Ô Nhiễm Môi Trường Đến Đời Sống Người Dân

Ô nhiễm môi trường gây ảnh hưởng trực tiếp đến sức khỏe người dân, làm gia tăng các bệnh về đường hô hấp, tiêu hóa, và da liễu. Ngoài ra, nó còn ảnh hưởng đến năng suất nông nghiệp, làm suy giảm đa dạng sinh học, và gây thiệt hại cho các hoạt động du lịch sinh thái. Môi trường sống cung cấp các chỉ thị không gian và tạm thời mang tính chất báo động sớm các nguy hiểm đối với con người và sinh vật sống trên trái đất như các phản ứng sinh lý của cơ thể sống trước khi xảy ra các tai biến thiên nhiên và hiện tượng thiên nhiên đặc biệt như bão, động đất…

2.3. Thực Trạng Quản Lý Chất Thải Rắn Sinh Hoạt Tại Sơn Hà

Công tác quản lý chất thải rắn sinh hoạt còn nhiều hạn chế, tỷ lệ thu gom và xử lý còn thấp, nhiều khu vực chưa có hệ thống thu gom, xử lý chất thải tập trung, gây ô nhiễm môi trường đất và nước. Hiện nay vấn đề chất thải đô thị và công nghiệp là cực kỳ quan trọng. Có quan điểm cho rằng “ có một số chất thải là một dạng tài nguyên” do đã có công nghệ chế biến chất thải thành phân bón. Đó là một dạng “công nghệ thân thiện với môi trường”.

III. Giải Pháp Cấp Bách Nâng Cao Hiệu Quả Chính Sách Môi Trường

Để cải thiện tình hình ô nhiễm môi trường tại Sơn Hà, cần có những giải pháp đồng bộ và hiệu quả. Các giải pháp này bao gồm: tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường, hoàn thiện hệ thống pháp luật và chính sách về môi trường, đầu tư vào công nghệ xử lý chất thải hiện đại, và khuyến khích các hoạt động sản xuất và tiêu dùng thân thiện với môi trường. Chính sách MT là tổng thể các quan điểm, các biện pháp, các thủ thuật nhằm thực hiện các mục tiêu BVMT và PTBV quốc gia, của ngành kinh tế hoặc một công ty. Cụ thể hóa chính sách trên cơ sở các nguồn lực nhất định để đạt các mục tiêu do chính sách MT đặt ra là nhiệm vụ chiến lược MT.

3.1. Tăng Cường Kiểm Tra Giám Sát Hoạt Động Gây Ô Nhiễm

Cần tăng cường công tác kiểm tra, giám sát các hoạt động sản xuất, kinh doanh có nguy cơ gây ô nhiễm môi trường, xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Thẩm định các báo cáo đánh giá tác động môi trường của các dự án và các cơ sở sản xuất kinh doanh: ĐTM là xác định và dự báo các tác động của hành động phát triển (KT-XH, chính sách, pháp luật) đến MT khu vực, một vùng hoặc toàn quốc. Hành động phát triển có thể tạo ra tác động tích cực, tiêu cực đến MT và sự phát triển nói chung nhằm đưa ra các giải pháp ngăn ngừa, hạn chế các tác động tiêu cực đến môi trường.

3.2. Khuyến Khích Sử Dụng Năng Lượng Tái Tạo Tại Sơn Hà

Việc sử dụng năng lượng tái tạo như điện mặt trời, điện gió không chỉ giúp giảm phát thải khí nhà kính mà còn tạo ra nguồn năng lượng sạch, bền vững cho Sơn Hà. Đồng thời tăng cường kỹ năng sử dụng các công nghệ mới nhằm tăng sản lượng kinh tế, tránh những thảm họa MT, tận dụng các cơ hội và ñưa ra các quyết ñịnh khôn khéo trong việc sử dụng TN.

3.3. Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững Thân Thiện Môi Trường

Cần khuyến khích nông dân áp dụng các phương pháp canh tác hữu cơ, giảm sử dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu, bảo vệ đất và nguồn nước. Bên cạnh việc theo dõi hiện trạng và tác động MT, quan trắc MT còn là biện pháp tổng hợp để kiểm soát các nguồn phát sinh chất ô nhiễm của các hoạt động SX kinh doanh. Số liệu thường được sử dụng trong đánh giá hiện trạng MT.

IV. Phát Triển Bền Vững Sơn Hà Hướng Đến Tương Lai Xanh

Mục tiêu cuối cùng là xây dựng Sơn Hà trở thành một huyện phát triển bền vững, nơi kinh tế, xã hội và môi trường hài hòa với nhau. Điều này đòi hỏi sự chung tay của tất cả các bên liên quan, từ chính quyền, doanh nghiệp đến cộng đồng dân cư. Chính phủ đã và đang từng bước xây dựng và hoàn thiện một hệ thống các thể chế nhằm đảm bảo cho công tác BVMT được chú trọng ở mọi lúc, mọi nơi, từ ý nghĩ đến hành động. Ý thức về trách nhiệm BVMT của các cơ quan nhà nước, các tổ chức đoàn thể, tư nhân, doanh nghiệp và cộng đồng ngày càng được nâng cao.

4.1. Vai Trò Của Cộng Đồng Trong Bảo Vệ Môi Trường

Cộng đồng đóng vai trò then chốt trong việc bảo vệ môi trường. Nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi, và tham gia tích cực vào các hoạt động bảo vệ môi trường là yếu tố quyết định sự thành công. Nhằm hình thành các nhóm chuyên môn hóa, các phần tử cấu thành hệ thống môi trường để góp phần vào hệ thống định hướng cho các mục tiêu mong muốn trước mắt và lâu dài và phối hợp hoạt động chung của nhóm, của phân hệ trong hoạt động MT.

4.2. Ứng Dụng Mô Hình Du Lịch Sinh Thái Tại Sơn Hà

Du lịch sinh thái có thể trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của Sơn Hà, vừa tạo ra thu nhập cho người dân, vừa góp phần bảo tồn các giá trị tự nhiên và văn hóa. Môi trường còn lưu trữ và cung cấp cho con người sự đa dạng các nguồn gen, các loài động thực vật, các hệ sinh thái tự nhiên và nhân tạo, các vẻ đẹp và cảnh quan có giá trị thẩm mỹ, tôn giáo và văn hoá khác.

V. Đánh Giá Tác Động Môi Trường Cơ Sở Cho Quyết Định Phát Triển

Việc đánh giá tác động môi trường (ĐTM) là công cụ quan trọng để đảm bảo rằng các dự án phát triển không gây ra những hậu quả tiêu cực đến môi trường. Các báo cáo ĐTM cần được thực hiện một cách khách quan, khoa học, và minh bạch. Sau khi nhận các báo cáo đánh giá tác động môi trường, tiến hành thành lập các hội đồng thẩm định các báo cáo với sự tham gia của các bên liên quan và chính quyền địa phương. Tạo sự thống nhất chặt chẽ, minh bạch và công khai trong quá trình thẩm định.

5.1. Quy Trình Đánh Giá Tác Động Môi Trường Tại Sơn Hà

Quy trình ĐTM bao gồm các bước: xác định dự án cần ĐTM, thu thập thông tin về hiện trạng môi trường, dự báo các tác động tiềm ẩn, đề xuất các biện pháp giảm thiểu, và theo dõi, giám sát sau khi dự án đi vào hoạt động.

5.2. Vai Trò Của ĐTM Trong Quy Hoạch Môi Trường Sơn Hà

ĐTM cung cấp thông tin quan trọng cho việc quy hoạch môi trường, giúp các nhà quản lý đưa ra những quyết định sáng suốt, đảm bảo sự phát triển bền vững của huyện. Quy hoạch MT là cụ thể hóa các chiến lược, chính sách về BVMT và là cơ sở để xây dựng các chương trình, kế hoạch hành động MT. Quy hoạch MT được coi là công cụ có tính chiến lược trong phát triển, BVMT; được coi là phương pháp tích hợp để tiến tới tương lai theo một phương hướng, mục tiêu định sẵn.

VI. Tương Lai Bền Vững Chính Sách Môi Trường Sơn Hà Đến 2030

Hướng đến năm 2030, Sơn Hà cần xây dựng một hệ thống chính sách môi trường toàn diện, hiệu quả, và phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Hệ thống này cần tập trung vào các mục tiêu: giảm thiểu ô nhiễm môi trường, bảo tồn đa dạng sinh học, sử dụng tài nguyên bền vững, và nâng cao chất lượng cuộc sống người dân. Đào tạo cán bộ quản lý môi trường: tổ chức các lớp tập huấn cho các chuyên viên hoạt động trong lĩnh vực MT, đào tạo bồi dưỡng về khoa học và QLMT nhằm nâng cao năng lực QLMT của Nhà nước ở các cấp. Mục đích của việc đào tạo nguồn nhân lực nhằm vận dụng những kiến thức và kỹ năng vào giữ gìn, bảo tồn và sử dụng MT theo cách bền vững.

6.1. Các Mục Tiêu Ưu Tiên Trong Chính Sách Môi Trường Tương Lai

Các mục tiêu ưu tiên bao gồm: cải thiện chất lượng không khí và nước, giảm lượng chất thải rắn, bảo vệ rừng và các hệ sinh thái quan trọng, và ứng phó với biến đổi khí hậu. Bên cạnh đó, đã thành lập Ban chỉ đạo và ban hành Kế hoạch xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan đến bảo vệ môi trường, Tổ công tác, Nhóm chuyên môn rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bảo vệ môi trường năm 2014, phân công các đơn vị thuộc Bộ chuẩn bị vấn đề và nội dung sửa đổi.

6.2. Cơ Chế Hợp Tác Để Thực Hiện Chính Sách Môi Trường

Cần xây dựng cơ chế hợp tác chặt chẽ giữa chính quyền, doanh nghiệp, cộng đồng, và các tổ chức xã hội để thực hiện hiệu quả các chính sách môi trường. Đồng thời tạo cơ sở dữ liệu cho việc kiểm soát chất lượng các thành phần MT và ô nhiễm MT phát sinh dưới tác động của các quá trình tự nhiên và nhân tạo. Quan trắc MT là tập hợp các biện pháp khoa học, công nghệ, tổ chức đảm bảo kiểm soát một cách liên tục và hệ thống trạng thái và khuynh hướng phát triển của các quá trình tự nhiên và nhân tạo đối với nhiều quy mô và nhiều loại đối tượng, chịu tác động của các hoạt động của con người.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Sơn Hà là huyện miền núi phía Tây tỉnh Quảng Ngãi với diện tích tự nhiên 750,31 km² và dân số trung bình 72.869 người, phân bố tại 14 đơn vị hành chính gồm thị trấn Di Lăng và 13 xã vùng cao. Mặc dù xuất phát điểm kinh tế còn nhiều khó khăn với tỷ trọng nông lâm nghiệp chiếm ưu thế, địa phương đã có những bước chuyển mình mạnh mẽ về hạ tầng đô thị như công viên cây xanh và công trình bờ kè Tà Mang. Tuy nhiên, sự phát triển này cũng kéo theo những thách thức môi trường gay gắt: nguồn nước 3 con sông lớn là sông Rin, sông Tang và sông Re bị suy giảm do thủy điện làm biến đổi dòng chảy; chỉ số ô nhiễm hữu cơ tại hồ Nước Trong vượt quy chuẩn cho phép từ 1 đến 3 lần; rác thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi chưa được xử lý đồng bộ.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là giải quyết khoảng cách giữa hệ thống văn bản quy phạm pháp luật và năng lực thực thi chính sách bảo vệ môi trường tại một địa bàn miền núi đặc thù. Mục tiêu nghiên cứu nhằm làm rõ cơ sở lý luận, khảo sát và đánh giá toàn diện hiện trạng thực thi chính sách bảo vệ môi trường tại huyện Sơn Hà trong giai đoạn 2012 – 2017, từ đó chỉ ra những điểm nghẽn về tổ chức bộ máy, nguồn lực tài chính và nhận thức cộng đồng để đề xuất các giải pháp khả thi. Phạm vi không gian bao quát toàn bộ 14 xã, thị trấn của huyện Sơn Hà trong khung thời gian 5 năm.

Ý nghĩa của công trình thể hiện ở việc lượng hóa các chỉ tiêu thực thi như nâng tỷ lệ thu gom rác thải đô thị lên mục tiêu 90%, duy trì độ che phủ rừng trên 79,8%, cung cấp luận cứ khoa học thực tiễn giúp chính quyền địa phương hoàn thiện cơ chế quản lý công, hướng đến mục tiêu phát triển bền vững và giảm thiểu rủi ro sinh thái cho hơn 72.000 cư dân bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết chu trình chính sách công kết hợp cùng lý thuyết phát triển bền vững để xây dựng khung phân tích thực thi chính sách môi trường cấp huyện. Chu trình chính sách được tiếp cận qua 7 bước chuẩn mực: xây dựng kế hoạch triển khai, phổ biến tuyên truyền, phân công phối hợp, duy trì chính sách, điều chỉnh chính sách, theo dõi kiểm tra đôn đốc, và đánh giá tổng kết rút kinh nghiệm. Song song đó, khung phân tích xác định rõ mối quan hệ tương tác giữa 4 chủ thể chính: cơ quan quản lý nhà nước, cộng đồng dân cư, doanh nghiệp sản xuất và các tổ chức chính trị - xã hội.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm:

• Môi trường: Hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo đóng vai trò là không gian sinh tồn (mỗi cá nhân cần trung bình khoảng 4 m³ không khí sạch và 2,5 lít nước mỗi ngày), cung cấp tài nguyên tái tạo lẫn không tái tạo, chứa đựng chất thải và lưu trữ thông tin chỉ thị sinh thái.
• Bảo vệ môi trường: Hoạt động giữ gìn, phòng ngừa sự cố, khắc phục ô nhiễm, suy thoái và cải thiện chất lượng môi trường sống.
• Chính sách bảo vệ môi trường: Tổng thể quan điểm, mục tiêu, biện pháp và thủ thuật của Nhà nước nhằm điều chỉnh hành vi của các tác nhân kinh tế - xã hội hướng tới cân bằng sinh thái.
• Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường: Quá trình chuyển hóa các quy phạm pháp luật, nghị định, thông tư thành hành động thực tế thông qua các công cụ hành chính, kinh tế, giáo dục và kỹ thuật.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống báo cáo quản lý nhà nước của Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Sơn Hà, số liệu quan trắc định kỳ giai đoạn 2012 – 2017 và các văn bản chỉ đạo của Ủy ban nhân dân tỉnh.

Cỡ mẫu và đối tượng khảo sát: Nghiên cứu bao quát toàn diện 14/14 đơn vị hành chính cấp xã, dữ liệu từ 298 lượt thanh tra giám sát điểm nóng ô nhiễm từ năm 2012 đến 2017, dữ liệu chất lượng không khí tại 4 vị trí quan trắc trọng điểm (ngã ba thị trấn Di Lăng, thôn Hàng Gòn, Trường Tiểu học Di Lăng 1, xóm ven sông Di Lăng), và mẫu thanh tra thực tế tại 10 cơ sở sản xuất kinh doanh trên địa bàn năm 2017.

Phương pháp chọn mẫu: Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích kết hợp phân tầng địa lý theo đặc thù đô thị hóa, vùng hồ thủy lợi và khu vực nông thôn thuần túy nhằm phản ánh chính xác mức độ ô nhiễm tại từng tiểu vùng.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích: Luận văn sử dụng phương pháp thống kê mô tả qua bảng tính Excel nhằm chuẩn hóa các chỉ tiêu định lượng về chất thải và tỷ lệ vi phạm. Phương pháp dự báo ngoại suy được lựa chọn để phân tích xu hướng gia tăng phát thải khi kinh tế địa phương tăng trưởng. Phương pháp tham vấn chuyên gia và tổng hợp phân tích đa nguồn giúp đối chiếu quy định pháp luật với rào cản thực tiễn, đảm bảo độ tin cậy và giá trị ứng dụng cao cho nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về bảo vệ tài nguyên rừng và vệ sinh môi trường nông thôn: Tỷ lệ che phủ rừng toàn huyện duy trì ở mức cao, đạt 79,8% vào năm 2014. Huyện đã hoàn thành xóa bỏ 100% các lò gạch thủ công gây ô nhiễm khói bụi. Về cấp nước, toàn huyện có 95% hộ gia đình được tiếp cận nước hợp vệ sinh, trong đó 41,5% sử dụng nước sạch từ hệ thống cấp nước tập trung.

Thứ hai, về hiện trạng các thành phần môi trường: Môi trường không khí tại 4 vị trí quan trắc ngày 01/8/2016 đều đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia QCVN 05:2009/BTNMT đối với các thông số CO, NO2 và SO2. Ngược lại, môi trường nước mặt tại hồ Nước Trong thuộc xã Sơn Bao ghi nhận nồng độ BOD5 và COD vượt tiêu chuẩn từ 1 đến 3 lần. Nước ngầm tại thị trấn Di Lăng đã xuất hiện hàm lượng amoni và vi khuẩn coliform vượt ngưỡng cho phép do tác động từ nước thải sinh hoạt chưa qua xử lý.

Thứ ba, về công tác quản lý chất thải rắn và truyền thông: Toàn huyện đã trang bị khoảng 450 thùng rác công cộng, tỷ lệ thu gom rác thải tại các khu vực tập trung đạt 90%. Huyện đã triển khai 50 lớp tập huấn tuyên truyền pháp luật môi trường và ứng phó biến đổi khí hậu cho cán bộ và nhân dân 13 xã, thị trấn.

Thứ tư, về công tác chấp hành pháp luật và xử lý vi phạm: Giai đoạn 2010 – 2016, Ủy ban nhân dân huyện xác nhận 56 bản cam kết bảo vệ môi trường và 21 bản kế hoạch bảo vệ môi trường, tiến hành xử phạt 8 cơ sở vi phạm. Tuy nhiên, năm 2017, khi kiểm tra 10 cơ sở sản xuất kinh doanh thì có đến 8 cơ sở vi phạm (chiếm tỷ lệ 80%), cho thấy mức độ tuân thủ của khối doanh nghiệp tư nhân còn rất hạn chế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của những hạn chế trên bắt nguồn từ cơ cấu bộ máy quản lý nhà nước mỏng: Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện chỉ có 1 Phó Trưởng phòng cùng 2 chuyên viên phụ trách môi trường, trong khi cấp xã chỉ có 1 công chức địa chính kiêm nhiệm công tác môi trường. Nguồn kinh phí sự nghiệp môi trường phân bổ chưa đáp ứng định mức theo Quyết định 34/2005/QĐ-TTg. Bên cạnh đó, bãi rác thôn Cà Đáo tại thị trấn Di Lăng vẫn xử lý bằng phương pháp đốt thủ công, chưa có bãi chôn lấp hợp vệ sinh quy chuẩn.

Khi so sánh với kinh nghiệm của huyện Phù Cát (Bình Định) trong việc ký kết liên tịch truyền thông với các đoàn thể hoặc huyện Sơn Tây (Quảng Ngãi) với Nghị quyết 02-NQ/HU về xóa bỏ tập quán chăn nuôi thả rông, huyện Sơn Hà đã làm tốt khâu chỉnh trang cảnh quan đô thị nhưng còn yếu trong cơ chế hậu kiểm sau khi phê duyệt kế hoạch bảo vệ môi trường.

Về mặt biểu diễn dữ liệu, các phát hiện này có thể được trực quan hóa sinh động thông qua bảng tổng hợp chỉ số quan trắc lý hóa của nguồn nước đối chiếu với QCVN, kết hợp biểu đồ cột so sánh tỷ lệ vi phạm của doanh nghiệp (tăng vọt lên 80% năm 2017) so với giai đoạn 2010 – 2016, phản ánh rõ nét lỗ hổng trong kiểm tra định kỳ và sự cần thiết phải áp dụng các chế tài kinh tế nghiêm minh hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên thực tiễn quản lý, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao hiệu lực thực thi chính sách bảo vệ môi trường trên địa bàn huyện:

1. Kiện toàn tổ chức bộ máy và nâng cao năng lực cán bộ: Ủy ban nhân dân huyện Sơn Hà cần phối hợp Sở Nội vụ bổ sung ít nhất 1 đến 2 biên chế chuyên trách môi trường cho Phòng Tài nguyên và Môi trường; tổ chức đào tạo chuẩn hóa nghiệp vụ kiểm tra, xử lý vi phạm hành chính cho 100% công chức địa chính - môi trường tại 13 xã trước năm 2021 theo đúng tinh thần Đề án 1169/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ.

2. Hoàn thiện kết cấu hạ tầng xử lý rác và hệ thống quan trắc: Phòng Kinh tế và Hạ tầng phối hợp Phòng Tài nguyên và Môi trường lập dự án xây dựng khu xử lý chất thải rắn tập trung hợp vệ sinh thay thế bãi rác lộ thiên thôn Cà Đáo; phấn đấu giai đoạn 2020 – 2025 đạt tỷ lệ 95% hộ dân toàn huyện tham gia nộp phí vệ sinh và phân loại rác tại nguồn, đồng thời nâng tỷ lệ thu gom rác đô thị thị trấn Di Lăng lên trên 90%.

3. Tăng cường thanh tra, giám sát và áp dụng chế tài kinh tế: Phòng Tài nguyên và Môi trường phối hợp Công an huyện nâng tần suất thanh tra từ 50 lên 70 lượt mỗi năm; kiên quyết áp dụng chế tài xử phạt theo Nghị định 155/2016/NĐ-CP đối với 100% cơ sở gây ô nhiễm; triệt để thu phí bảo vệ môi trường đối với nước thải sinh hoạt theo Quyết định 53/2017/QĐ-UBND nhằm tạo nguồn tái đầu tư cho quỹ môi trường địa phương.

4. Mở rộng mô hình sinh thái và xã hội hóa bảo vệ môi trường: Hội Nông dân và Ủy ban nhân dân các xã hỗ trợ kinh phí xây dựng hầm biogas, đệm lót sinh học cho 80% hộ chăn nuôi quy mô vừa và lớn; duy trì định kỳ 10 đến 15 buổi truyền thông cộng đồng mỗi quý gắn với tiêu chí môi trường trong Chương trình Mục tiêu quốc gia Xây dựng Nông thôn mới giai đoạn 2020 – 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho nhiều nhóm độc giả chuyên môn:

• Cán bộ quản lý nhà nước về Tài nguyên và Môi trường cấp huyện, xã: Nắm vững quy trình 7 bước tổ chức thực thi chính sách, cách thức quản lý 450 thùng rác công cộng và kỹ năng xử lý hồ sơ vi phạm của các cơ sở sản xuất kinh doanh theo quy chuẩn hiện hành.

• Nhà hoạch định chính sách cấp tỉnh và khu vực miền núi: Tham khảo khung giải pháp đặc thù cho các huyện có điều kiện tự nhiên tương đồng, giúp xây dựng các nghị quyết chuyên đề về bảo vệ rừng đầu nguồn, bảo vệ nguồn nước hồ chứa thủy lợi và kiểm soát dòng chảy thủy điện.

• Học viên cao học, sinh viên ngành Chính sách công và Quản lý môi trường: Tiếp cận phương pháp luận nghiên cứu chính sách thực chứng, bộ công cụ xử lý số liệu thanh tra thực tế từ 298 đợt kiểm tra và mô hình đánh giá chu trình chính sách tại địa phương.

• Doanh nghiệp sản xuất, chế biến nông lâm sản và hợp tác xã: Hiểu rõ các quy định về lập kế hoạch bảo vệ môi trường, mức phí xả thải và nghĩa vụ xây dựng công trình xử lý chất thải đạt chuẩn nhằm tránh các rủi ro pháp lý và mức xử phạt hành chính.

Câu hỏi thường gặp

Nguyên nhân nào dẫn đến tình trạng ô nhiễm chất hữu cơ tại hồ Nước Trong vượt tiêu chuẩn từ 1 đến 3 lần? Tình trạng này xuất phát từ việc nước thải sinh hoạt và chất thải chăn nuôi của các khu dân cư phía thượng lưu chưa qua xử lý đã xả trực tiếp ra dòng chảy. Bên cạnh đó, dư lượng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật từ đất canh tác nông nghiệp bị rửa trôi sau các đợt mưa lũ làm gia tăng nồng độ BOD5 và COD trong lòng hồ.

Tại sao tỷ lệ cơ sở sản xuất kinh doanh vi phạm môi trường tại huyện Sơn Hà trong đợt kiểm tra năm 2017 lại cao tới 80%? Tỷ lệ 8/10 cơ sở vi phạm phản ánh sự thiếu hụt trong công tác hậu kiểm sau khi cấp phép xác nhận kế hoạch bảo vệ môi trường. Các chủ doanh nghiệp nhỏ lẻ thường cắt giảm chi phí vận hành hệ thống xử lý chất thải, trong khi mức phạt trước đây chưa đủ sức răn đe và lực lượng thanh tra môi trường cấp huyện còn quá mỏng.

Huyện Sơn Hà đã áp dụng giải pháp nào để xóa bỏ hoàn toàn 100% lò gạch thủ công? Chính quyền huyện đã kết hợp đồng bộ giữa chính sách hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp, tuyên truyền tác hại khí thải đối với sức khỏe và kiên quyết áp dụng biện pháp hành chính đình chỉ hoạt động. Nhờ đó, 100% cơ sở lò gạch thủ công đã tự giác tháo dỡ, góp phần giữ sạch môi trường không khí đạt chuẩn QCVN 05:2009/BTNMT.

Luận văn đã xử lý bài toán thiếu hụt nhân lực quản lý môi trường cấp xã bằng đề xuất cụ thể nào? Tác giả đề xuất phương án chuẩn hóa vị trí việc làm theo Đề án 1169/QĐ-TTg, tổ chức các khóa bồi dưỡng ngắn hạn chuyên sâu về lập biên bản vi phạm hành chính và thẩm định môi trường cho 100% công chức địa chính xã, đồng thời thiết lập cơ chế phối hợp liên ngành với công an xã để tăng cường giám sát.

Kết quả nghiên cứu này có thể chuyển giao cho các huyện miền núi khác tại miền Trung hay không? Hoàn toàn có thể chuyển giao nhờ tính tương đồng về địa hình đồi núi, cơ cấu kinh tế thuần nông và hệ thống hạ tầng phân tán. Mô hình tự quản thu gom rác thải thôn xóm đạt tỷ lệ 90% và quy trình phối hợp xử lý điểm nóng của Sơn Hà là bài học thực tế quý giá cho các địa phương lân cận.

Kết luận

• Luận văn cung cấp bức tranh thực chứng toàn diện về thực hiện chính sách bảo vệ môi trường tại huyện Sơn Hà giai đoạn 2012 – 2017 với diện tích 750,31 km² và hơn 72.000 dân.
• Ghi nhận những điểm sáng về quản lý tài nguyên: nâng độ che phủ rừng đạt 79,8%, xóa bỏ 100% lò gạch thủ công, 95% hộ dân dùng nước hợp vệ sinh và tỷ lệ thu gom rác đô thị đạt 90%.
• Chỉ rõ những tồn tại cốt lõi: 80% cơ sở kinh doanh kiểm tra năm 2017 vi phạm, ô nhiễm hữu cơ hồ Nước Trong vượt chuẩn 1 đến 3 lần, bãi rác Cà Đáo xử lý thủ công và nhân lực cấp xã bị quá tải.
• Đóng góp hệ thống 4 nhóm giải pháp liên hoàn đến năm 2025 về kiện toàn tổ chức bộ máy, xây dựng hạ tầng chôn lấp hợp vệ sinh, siết chặt thanh tra theo Nghị định 155/2016/NĐ-CP và mở rộng sinh kế bền vững.
• Kêu gọi các cấp chính quyền, doanh nghiệp và cộng đồng người dân huyện Sơn Hà nhanh chóng hành động, chuyển hóa các khuyến nghị chính sách thành chương trình hành động thực tế nhằm bảo đảm mục tiêu phát triển kinh tế đi đôi với giữ gìn môi trường sinh thái bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ KINH NGHIỆM THỰC TIỄN VỀ THỰC HIỆN CHÍNH SÁCH BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG 1. Một số khái niệm cơ bản 1. Môi trường Khái niệm về môi trường được thảo luận từ rất lâu, dưới đây là một số khái niệm điển hình: Trong Tuyên ngôn của UNESCO năm 1981, môi trường đối với con người được hiểu là “Toàn bộ các hệ thống tự nhiên và các hệ thống do con người tạo ra, những cái hữu hình và vô hình (tập quán, niềm tin.) trong đó con người sống và lao động, khai thác các tài nguyên thiên nhiên và nhân tạo nhằm thoả mãn những nhu cầu của mình". Bảo vệ môi trường * MT là không gian sống của con người và các loài sinh vật Mỗi một con người đều có yêu cầu về lượng không gian cần thiết cho hoạt động sống như: diện tích đất ở, hàm lượng không khí.

Trung bình một ngày, một người cần khoảng 4m3 không khí sạch, 2,5l nước uống, một lượng lương thực, thực phẩm đáp ứng hàm lượng calo từ 2. Môi trường chính là khoảng không gian sinh sống của con người. * MT cung cấp tài nguyên cần thiết cho cuộc sống và hoạt động sản xuất của con người. Các nguồn năng lượng, vật liệu, thông tin sau mỗi lần sử dụng được tuần hoàn quay trở lại dạng ban đầu được gọi là tài nguyên tái tạo.

Ví dụ như nước ngọt, đất, sinh vật, v. là loại tài nguyên mà sau một chu trình sử dụng sẽ trở lại dạng ban đầu. Trái lại, các nguồn năng lượng, vật liệu, thông tin bị mất mát, biến đổi 7 hoặc suy thoái không trở lại dạng ban đầu thì được gọi là tài nguyên không tái tạo. Ví dụ như tài nguyên khoáng sản, gien di truyền.

Tài nguyên khoáng sản sau khi khai thác từ mỏ, sẽ được chế biến thành các vật liệu của con người, do đó sẽ cạn kiệt theo thời gian. Tài nguyên gen di truyền của các loài sinh vật quý hiếm, có thể mất đi cùng với sự khai thác quá mức và các thay đổi về môi trường sống. Với sự phát triển của khoa học kỹ thuật, con người ngày càng tăng cường khai thác các dạng tài nguyên mới và gia tăng số lượng khai thác, tạo ra các dạng sản phẩm mới có tác động mạnh mẽ tới chất lượng môi trường sống. * MT là nơi chứa đựng các chất phế thải do con người tạo ra Quá trình sinh hoạt, tiêu dùng của xã hội loài người cũng thải ra môi trường rất nhiều chất thải.

Những chất thải này nếu không được xử lý tốt sẽ gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Vấn đề ở đây là phải làm thế nào để hạn chế được nhiều nhất các chất thải, đặc biệt là chất thải gây ô nhiễm, tác động tiêu cực đối với môi trường. Hiện nay vấn đề chất thải đô thị và công nghiệp là cực kỳ quan trọng. Có quan điểm cho rằng “ có một số chất thải là một dạng tài nguyên” do đã có công nghệ chế biến chất thải thành phân bón.

Đó là một dạng “công nghệ thân thiện với môi trường”. Tuy nhiên mặc dù điều kiện phát triển đến đâu thì các nhu cầu tự nhiên của con người như ăn, uống, thở cũng đều yêu cầu môi trường trong sạch. * MT là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin cho con người Môi trường sống cung cấp các chỉ thị không gian và tạm thời mang tính chất báo động sớm các nguy hiểm đối với con người và sinh vật sống trên trái đất như các phản ứng sinh lý của cơ thể sống trước khi xảy ra các tai biến thiên nhiên và hiện tượng thiên nhiên đặc biệt như bão, động đất… Môi trường còn lưu trữ và cung cấp cho con người sự đa dạng các nguồn gen, các 8 loài động thực vật, các hệ sinh thái tự nhiên và nhân tạo, các vẻ đẹp và cảnh quan có giá trị thẩm mỹ, tôn giáo và văn hoá khác. Chính sách bảo vệ môi trường Chính sách MT là tổng thể các quan điểm, các biện pháp, các thủ thuật nhằm thực hiện các mục tiêu BVMT và PTBV quốc gia, của ngành kinh tế hoặc một công ty.

Cụ thể hóa chính sách trên cơ sở các nguồn lực nhất định để đạt các mục tiêu do chính sách MT đặt ra là nhiệm vụ chiến lược MT. Chính sách MT Việt Nam được trình bày trong kế hoạch Quốc gia về MT và phát triển lâu bền đảm bảo phát triển bền vững. Quy hoạch MT là cụ thể hóa các chiến lược, chính sách về BVMT và là cơ sở để xây dựng các chương trình, kế hoạch hành động MT. Quy hoạch MT được coi là công cụ có tính chiến lược trong phát triển, BVMT; được coi là phương pháp tích hợp để tiến tới tương lai theo một phương hướng, mục tiêu định sẵn.

Quy hoạch MT được thực hiện ở nhiều cấp độ khác nhau theo phạm vi, lãnh thổ quốc gia, khu vực, tỉnh/ thành phố, cộng đồng nhỏ, dự án. Chính sách Quan điểm Biện pháp Thủ thuật Mục tiêu cụ thể Hình 1.1: Sơ đồ nội dung chính sách quản lý Nguồn: Lưu Đức Hải, Cẩm nang QLMT, NXB Giáo dục 2006 9 Chính sách môi trường là những chủ trương, biện pháp mang tính chiến lược, thời đoạn, nhằm giải quyết một nhiệm vụ bảo vệ môi trường cụ thể nào đó, trong một giai đoạn nhất định". Nó vừa cụ thể hoá luật pháp và những chính sách của các cấp cao hơn, vừa tính tới đặc thù địa phương. Thực hiện chính sách bảo vệ môi trường Nhằm hình thành các nhóm chuyên môn hóa, các phần tử cấu thành hệ thống môi trường để góp phần vào hệ thống định hướng cho các mục tiêu mong muốn trước mắt và lâu dài và phối hợp hoạt động chung của nhóm, của phân hệ trong hoạt động MT.

Tổ chức, xây dựng, quản lý hệ thống quan trắc, định kỳ đánh giá hiện trạng môi trường, dự báo diễn biến môi trường: nhằm tạo cơ sở dữ liệu về chất lượng các thành phần MT phục vụ cho quy hoạch và phát triển KT-XH. Đồng thời tạo cơ sở dữ liệu cho việc kiểm soát chất lượng các thành phần MT và ô nhiễm MT phát sinh dưới tác động của các quá trình tự nhiên và nhân tạo. Quan trắc MT là tập hợp các biện pháp khoa học, công nghệ, tổ chức đảm bảo kiểm soát một cách liên tục và hệ thống trạng thái và khuynh hướng phát triển của các quá trình tự nhiên và nhân tạo đối với nhiều quy mô và nhiều loại đối tượng, chịu tác động của các hoạt động của con người. Bên cạnh việc theo dõi hiện trạng và tác động MT, quan trắc MT còn là biện pháp tổng hợp để kiểm soát các nguồn phát sinh chất ô nhiễm của các hoạt động SX kinh doanh.

Số liệu thường được sử dụng trong đánh giá hiện trạng MT. Thẩm định các báo cáo đánh giá tác động môi trường của các dự án và các cơ sở sản xuất kinh doanh: ĐTM là xác định và dự báo các tác động của hành động phát triển (KT-XH, chính sách, pháp luật) đến MT khu vực, một vùng hoặc toàn quốc. Hành động phát triển có thể tạo ra tác động tích cực, tiêu cực đến MT và sự phát triển nói chung nhằm đưa ra các giải pháp ngăn ngừa, hạn chế các tác động tiêu cực đến môi trường. Đồng thời việc thẩm 10 định các báo cáo đánh giá tác động MT nhằm góp thêm tư liệu khoa học cần thiết cho việc ra quyết định thực hiện một hành động phát triển.

Sau khi nhận các báo cáo đánh giá tác động môi trường, tiến hành thành lập các hội đồng thẩm định các báo cáo với sự tham gia của các bên liên quan và chính quyền địa phương. Tạo sự thống nhất chặt chẽ, minh bạch và công khai trong quá trình thẩm định. Đào tạo cán bộ quản lý môi trường: tổ chức các lớp tập huấn cho các chuyên viên hoạt động trong lĩnh vực MT, đào tạo bồi dưỡng về khoa học và QLMT nhằm nâng cao năng lực QLMT của Nhà nước ở các cấp. Mục đích của việc đào tạo nguồn nhân lực nhằm vận dụng những kiến thức và kỹ năng vào giữ gìn, bảo tồn và sử dụng MT theo cách bền vững.

Đồng thời tăng cường kỹ năng sử dụng các công nghệ mới nhằm tăng sản lượng kinh tế, tránh những thảm họa MT, tận dụng các cơ hội và ñưa ra các quyết ñịnh khôn khéo trong việc sử dụng TN. Cấp và thu hồi giấy chứng nhận đạt tiêu chuẩn môi trường: triển khai cấp giấy xác nhận kế hoạch bảo vệ môi trường ở các cấp; theo dõi quản lý việc cấp và thẩm định ĐTM; sau khi cấp phép tiến hành thanh tra, giám sát về việc thực hiện các nhiệm vụ BVMT nếu có vi phạm thì xử lý hoặc thu hồi giấy phép. Việc cấp phép và thu hồi giấy phép do Sở TN&MT chịu trách nhiệm. Các yếu tố ảnh hưởng tới thực hiện chính sách bảo vệ môi trường 1.

Các yếu tố chủ quan 1. Hệ thống chính sách về bảo vệ môi trường Đây là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Bộ Tài nguyên và Môi trường thực hiện Nghị quyết của Quốc hội và chỉ đạo của Thủ tướng Chính phủ tại Chỉ thị số 25/CT-TTg ngày 06/8/2016 về một số nhiệm vụ, 11 giải pháp cấp bách về bảo vệ môi trường. Đầu năm 2017, Bộ đã có văn bản đề nghị các Bộ, ngành, địa phương đánh giá tình hình thi hành Luật bảo vệ môi trường năm 2014, xác định các vấn đề vướng mắc, bất cập trong quá trình thi hành Luật, những chồng chéo, xung đột giữa Luật bảo vệ môi trường và các pháp luật khác có liên quan; đề xuất các nội dung cần sửa đổi bổ sung nhằm nâng cao hiệu quả công tác bảo vệ môi trường. Bên cạnh đó, đã thành lập Ban chỉ đạo và ban hành Kế hoạch xây dựng Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của các luật liên quan đến bảo vệ môi trường, Tổ công tác, Nhóm chuyên môn rà soát, đề xuất sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bảo vệ môi trường năm 2014, phân công các đơn vị thuộc Bộ chuẩn bị vấn đề và nội dung sửa đổi.