CHƯƠNG I: TỔNG QUAN SƠ LƯỢC VỀ CHẤT THẢI RẮN CÔNG NGHIỆP VÀ VÙNG NGHIÊN CỨU 1. SƠ LƯỢC VỀ QUẢN LÝ CHẤT THẢI RẮN 1. Khái niệm về chất thải rắn (CTR) Theo Điều 3 – Nghị định 59/2007/NĐ – CP ngày 9/4/2007 về quản lý CTR [6] đưa ra các định nghĩa sau: - CTR là chất ở thể rắn, được thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ hoặc các hoạt động khác. - CTR công nghiệp là các chất thải ở thể rắn phát sinh từ hoạt động sản xuất của các cơ sở công nghiệp.
CTR công nghiệp bao gồm chất thải nguy hại và chất thải không nguy hại. - Hoạt động quản lý CTR: Bao gồm các hoạt động quy hoạch, quản lý, đầu tư xây dựng cơ sở hạ tầng về quản lý CTR, các hoạt động phân loại, thu gom, lưu trữ, vận chuyển, tái sử dụng, tái chế và xử lý CTR nhằm ngăn ngừa, giảm thiểu những tác động có hại đối với môi trường và sức khỏe con người [6]. - Thu gom CTR là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lưu trữ tạm thời CTR tại nhiều điểm thu gom tới thời điểm hoặc cơ quan nhà nước có thẩm quyền chấp nhận. - Lưu giữ CTR là việc giữ CTR trong một khoảng thời gian nhất định ở nơi cơ quan có thẩm quyền chấp nhận trước khi chuyển đến cơ sở xử lý.
- Vận chuyển CTR là quá trình chuyên chở CTR từ nơi phát sinh, thu gom, lưu giữ, trung chuyển đển nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc chôn lấp cuối cùng. - Xử lý CTR là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong CTR. - Chôn lấp CTR hợp vệ sinh là hoạt động chôn lấp phù hợp với các yêu cầu của tiêu chuẩn kỹ thuật về bãi chôn lấp CTR hợp vệ sinh. - Phân loại rác tại nguồn là việc phân loại rác ngay từ khi mới thải ra hay còn gọi là từ nguồn.
Đó là một biện pháp nhằm thuận lợi cho việc xử lý rác về sau. -3- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phạm Tiến Dũng K19 – Cao học Môi trường 1. Nguồn gốc phát sinh CTR công nghiệp Trong xã hội công nghiệp, quá trình phát sinh CTR công nghiệp gắn liền với quá trình sản xuất, mỗi giai đoạn của quá trình sản xuất để tạo ra CTR, từ khâu khai thác, tuyển chọn nguyên liệu đến khi tạo ra sản phẩm phục vụ cho người tiêu dùng. Sản phẩm sau khi sử dụng có thể tái sinh, tái chế hoặc đổ bỏ.
Vật liệu thô Chất thải Sản xuất Chất thải Tái chế và tái sinh Sản xuất thứ cấp Người tiêu dùng Thải bỏ Nguyên liệu thô, sản phẩm và vật liệu tái sinh Chất thải Hình 1.1: Quá trình phát sinh chất thải trong xã hội công nghiệp Trên địa bàn TP Hải Phòng nói chung và địa bàn huyện Thủy Nguyên nói riêng, một nơi tập trung nhiều các khu công nghiệp, các nhà máy, cơ sở sản xuất về công nghiệp với nhiều loại ngành nghề. Do tính đa dạng của các loại hình công nghiệp, các hoạt động thương mại tiêu dùng trong cuộc sống hay các hoạt động công nghiệp mà lượng chất thải có thể phát sinh theo nhiều nguồn khác nhau. Việc phát sinh lượng chất thải có thể do bản chất của công nghệ sản xuất hoặc có thể do trình độ của dân trí. Các loại CTR công nghiệp có thể được thu gom đem xử lý riêng hoặc được đổ chung vào bãi thải của toàn thành phố.
Vì vậy lượng chất thải phát sinh có nhiều nguồn gốc khác nhau nhưng có thể chia các nguồn phát sinh chất thải rắn trong khu vực thành các nguồn chính như sau: gồm các cơ sở sản xuất thép và cơ khí; sửa chữa ôtô, xe máy; sửa chữa tàu thuỷ; gia công nhựa, phế liệu; chế biến cao su,; sản xuất giày; chế biến gỗ và sản xuất hàng mỹ nghệ; -4- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phạm Tiến Dũng K19 – Cao học Môi trường 1. Phân loại CTR công nghiệp Có thể phân CTR công nghiệp thành 2 nhóm: - Chất thải rắn công nghiệp nguy hại: là chất thải rắn phát sinh từ quá trình sản xuất công nghiệp, có một trong các đặc tính: dễ gây phản ứng, dễ cháy nổ, ăn mòn, có độc tính cao; chứa chất phóng xạ. Các chất thải này tiềm ẩn nhiều khả năng gây sự cố, rủi ro, nhiễm độc, đe doạ sức khoẻ con người và sự phát triển của động thực vật, đồng thời là nguồn lan truyền gây ô nhiễm môi trường đất, nước và không khí. Do tiềm năng gây nguy hại cho môi trường và sức khỏe nên CTR công nghiệp nguy hại cần được đặc biệt chú trọng trong phân loại, thu gom, bảo quản, vận chuyển và xử lý.
- Chất thải rắn công nghiệp không nguy hại: là chất thải rắn phát sinh từ quá trình sản xuất công nghiệp nhưng không chứa các chất có các tính chất nguy hại. Ảnh hưởng của chất thải rắn đến sức khỏe cộng đồng và môi trường 1. Ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng Ô nhiễm do CTR là sự thay đổi các tính chất vật lý, hóa học, sinh học của môi trường theo chiều hướng xấu đi do tiếp nhận các thành phần nguy hại từ CTR được đổ bỏ vào môi trường. Các chất hữu cơ bền vững (các hydrocacbon đa vòng thơm – PAH, các polychloro biphenyl – PCB, các dioxin, furan,…), các hợp chất phenol, dầu mỡ, các kim loại nặng từ CTR nguy hại có thể thâm nhập vào nguồn nước hay môi trường đất rồi đi vào cơ thể con người qua thức ăn, nước uống có thể gây ra các bệnh hiểm nghèo.
Sự rò rỉ nước rác vào nước dưới đất, nước mặt có thể gây ô nhiễm nước, dẫn đến tác hại đến sức khỏe của người dân và các hệ sinh thái tự nhiên. Ngoài ra sự sinh sôi nảy nở của các loại côn trùng vi sinh mang mầm bệnh tại khu vực chứa chất thải cũng là nguồn gây lan truyền dịch bệnh. Ảnh hưởng đến môi trường Ô nhiễm môi trường không khí -5- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phạm Tiến Dũng K19 – Cao học Môi trường Các chất thải rắn, nhất là thành phần hữu cơ bị phân hủy kỵ khí tạo ra chất có mùi khó chịu (H2S, mercaptan) gây ô nhiễm không khí do mùi. Nhiều loại CTR trong môi trường có thể bị phân hủy tạo ra các khí có độc tính cao (CH4, CO…) có thể tác động xấu đến môi trường, sức khỏe con người.
Ô nhiễm môi trường nước Nước rác rò rỉ từ trạm trung chuyển và bãi rác có nồng độ các chất ô nhiễm, nhất là chất hữu cơ, độ đục, chất rắn lơ lửng (SS), độ màu cao, gấp nhiều lần nước thải thông thường. Nước rỉ rác là nguồn gây ô nhiễm lớn đối với nước mặt, nước dưới đất. Ngoài ra CTR còn xâm nhập vào các hệ thống cống dẫn nước, sông ngòi gây cản trở cho việc lưu thông nước. Ô nhiễm CTR sinh hoạt còn làm tăng độ đục, làm giảm thấu quang trong nước, tăng chất rắn lơ lửng, chất hữu cơ (BOD, COD), giảm oxy hòa tan (DO), tăng chất dinh dưỡng (NH4, NO3, tổng N, tổng P), tăng vi sinh, dẫn đến tác hại hệ sinh thái thủy sinh.
Ô nhiễm chất thải rắn công nghiệp nguy hại ngoài các tác hại như trên còn có thể gây ô nhiễm nước mặt, nước dưới đất lâu dài do các kim loại nặng, dầu mỡ, các chất hữu cơ bền vững. Ô nhiễm môi trường đất Chất thải rắn từ các hộ dân cư hay từ các cơ sở sản xuất kinh doanh, về thương mại, dịch vụ, công nghiệp khi đổ vào môi trường có thể làm thay đổi thành phần cấu trúc và tính chất của đất. Các chất độc hại có trong CTR như axit, kim loại nặng, dầu mỡ, các chất hữu cơ bền vững có thể tích lũy trong đất làm thay đổi thành phần hóa – lý của đất như làm thay đổi pH, gia tăng hàm lượng kim loại nặng, dầu mỡ, thay đổi độ tơi xốp, dẫn đến tác hại hệ sinh thái đất. Các loại CTR khó phân hủy như nhựa, plastic, cao su,…là nguồn gây thoái hóa và làm giảm độ phì của đất, ảnh hưởng tới sự phát triển của thực vật và động vật sống trong đất trong thời gian rất dài [3].
-6- LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Phạm Tiến Dũng K19 – Cao học Môi trường 1. Thực trạng quản lý chất thải rắn và chất thải rắn công nghiệp tại thành phố Hải Phòng 1. Thực trạng quản lý chất thải rắn tại thành phố Hải Phòng Hiện tại trên địa bàn TP Hải Phòng vấn đề quản lý và xử lý CTR đang là một trong những vấn đề hết sức cấp bách. Trên địa bàn thành phố, Công ty trách nhiệm hữu hạn (TNHH) một thành viên Môi trường đô thị là đơn vị nòng cốt trong công tác thu gom, vận chuyển, xử lý chất thải rắn.
Mỗi ngày công ty thu gom, vận chuyển, xử lý khoảng trên 1500 tấn chất thải rắn các loại, tương đương với 3000 m3 rác của 4 quận Ngô Quyền, Hồng Bàng, Lê Chân, Hải An và 7 xã ven đô của huyện An Dương. Về xử lý, hiện Công ty đang thực hiện chôn lấp hợp vệ sinh đối với phần lớn rác thải sinh hoạt; một phần rác thải sinh hoạt trên chế biến thành phân vi sinh tại nhà máy chế biến rác, công suất 150 tấn/ngày; phương pháp đốt chủ yếu áp dụng cho chất thải y tế và chất thải công nghiệp, nhưng lò đốt của công ty, công suất 900 kg/ngày cũng chỉ đáp ứng được một phần [23]. Tình hình thu gom, xử lý CTR trong nội thành đã phần nào hạn chế được lượng rác thải phát sinh ra ngoài môi trường, còn các quận, huyện khác việc thu gom, vận chuyển, xử lý rác còn khá nhiều vấn đề cần chú ý. Hiện này, rác thải tại quận Kiến An do một đơn vị công ích làm nhiệm vụ thu gom, vận chuyển, sau đó đưa về khu xử lý của thành phố.
Ở quận Đồ Sơn, toàn bộ việc thu gom, vận chuyển do Công ty CP Công trình công cộng và Dịch vụ du lịch đảm nhiệm đưa về bãi rác Bàng La xử lý. Còn rác tại khu vực trung tâm các huyện do hạt quản lý đường bộ thu gom, vận chuyển, tập kết về một nơi. Tại các xã, rác thải sinh hoạt đổ ra vườn, thung, vũng. Nhiều nơi thành lập các tổ thu gom đưa rác tập kết về một khu vực nhưng chưa có biện pháp để xử lý.
Một số huyện đã triển khai xây dựng các ga rác, nhưng do rác để lưu cữu mới chuyển đi nên có tình trạng bốc mùi gây ô nhiễm đến các khu vực xung quanh.