Luận văn thạc sĩ quản lý khoa học và công nghệ đổi mới quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học theo định hướng nhu cầu nhằm gắn kết nghiên cứu với thực tiễn tại thái bình

Luận văn thạc sĩ phân tích quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học tại Thái Bình, gắn kết nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn.

• Tác giả: Phạm Thị Quỳnh
• Người hướng dẫn: PGS. TS Phạm Huy Tiến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý khoa học và công nghệ
• Đề tài: Đổi Mới Quy Trình Xét Duyệt Đề Tài Nghiên Cứu Khoa Học Theo Định Hướng Nhu Cầu Nhằm Gắn Kết Nghiên Cứu Với Thực Tiễn Tại Thái Bình
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ QUY TRÌNH XÉT DUYỆT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN LÝ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ
• 1.1. Hệ thống khái niệm có liên quan
• 1.2. Hoạt động khoa học và công nghệ
• 1.3. Khái niệm đề tài/dự án
• 1.4. Quản lý hoạt động nghiên cứu khoa học
• 1.5. Quy trình tuyển chọn, xét chọn đề tài/dự án KH&CN cấp tỉnh
• 1.6. Một số mô hình có liên quan
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG QUY TRÌNH XÉT DUYỆT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC TẠI THÁI BÌNH
• 2.1. Hiện trạng hoạt động nghiên cứu, ứng dụng KH&CN tỉnh Thái Bình
• 2.2. Những thành tựu đã đạt được theo lĩnh vực
• 2.3. Kết quả thực hiện đề tài nghiên cứu - ứng dụng giai đoạn 2004-2008
• 2.4. Quy trình xét duyệt đề tài/dự án KH&CN tỉnh Thái Bình
• 2.5. Quy trình xét duyệt đề tài/dự án của Bắc Giang và Hải Dương
• 2.6. Một số nhận xét về quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học
• 2.7. Về đề xuất nhiệm vụ
• 2.8. Về tư vấn lựa chọn đề tài/dự án KH&CN
• 2.9. Về hoạt động xét duyệt đề tài
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP ĐỔI MỚI QUY TRÌNH XÉT DUYỆT ĐỀ TÀI NGHIÊN CỨU KHOA HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG NHU CẦU
• 3.1. Cơ sở cho việc xác định giải pháp
• 3.2. Một số giải pháp
• 3.3. Đổi mới cơ chế đề xuất và xét duyệt các đề tài/dự án KH&CN theo hình thức chủ động
• 3.4. Cơ chế chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia đề xuất nhiệm vụ KH&CN nhiều hơn
• 3.5. Trao cho hội đồng KH&CN chuyên ngành chức năng giám sát việc thực hiện các đề tài/dự án KH&CN
• 3.6. Cải thiện chất lượng hội đồng lựa chọn nhiệm vụ KH&CN; sửa đổi, bổ sung thành phần tham gia hội đồng
• 3.7. Thay đổi cách tính điểm cho các tiêu chí xét duyệt đề tài/dự án KH&CN theo định hướng nhu cầu
• PHỤ LỤC
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học tại Thái Bình

Quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học tại Thái Bình đóng vai trò quan trọng trong việc định hướng nghiên cứu và ứng dụng khoa học công nghệ. Quy trình này không chỉ giúp xác định các đề tài nghiên cứu phù hợp với nhu cầu thực tiễn mà còn đảm bảo chất lượng và hiệu quả của các dự án khoa học. Tuy nhiên, hiện nay quy trình này vẫn còn nhiều hạn chế cần được cải cách.

1.1. Định nghĩa quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học

Quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học là các bước cần thiết để đánh giá và phê duyệt các đề tài nghiên cứu trước khi triển khai. Quy trình này bao gồm việc tiếp nhận đề xuất, đánh giá tính khả thi và quyết định cấp kinh phí cho các dự án.

1.2. Vai trò của quy trình xét duyệt trong nghiên cứu khoa học

Quy trình xét duyệt giúp đảm bảo rằng các đề tài nghiên cứu được thực hiện có tính khả thi và phù hợp với nhu cầu xã hội. Nó cũng giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và tạo điều kiện cho việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

II. Những thách thức trong quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu tại Thái Bình

Mặc dù quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học tại Thái Bình đã được thiết lập, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức. Những thách thức này ảnh hưởng đến hiệu quả của các đề tài nghiên cứu và khả năng ứng dụng kết quả vào thực tiễn.

2.1. Thiếu sự gắn kết giữa nghiên cứu và thực tiễn

Nhiều đề tài nghiên cứu không xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, dẫn đến kết quả nghiên cứu không được áp dụng. Điều này cho thấy sự thiếu hụt trong việc xác định các vấn đề cần giải quyết trong xã hội.

2.2. Quy trình xét duyệt còn nhiều bất cập

Quy trình xét duyệt hiện tại còn phức tạp và thiếu minh bạch, gây khó khăn cho các nhà nghiên cứu trong việc tiếp cận và thực hiện các đề tài nghiên cứu.

III. Phương pháp cải cách quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học

Để nâng cao hiệu quả của quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học tại Thái Bình, cần thực hiện một số cải cách quan trọng. Những cải cách này sẽ giúp quy trình trở nên linh hoạt và phù hợp hơn với nhu cầu thực tiễn.

3.1. Đổi mới cơ chế đề xuất và xét duyệt

Cần xây dựng cơ chế đề xuất và xét duyệt các đề tài nghiên cứu theo hướng chủ động, khuyến khích các tổ chức, cá nhân tham gia đề xuất các nhiệm vụ khoa học công nghệ.

3.2. Tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp

Cần có chính sách khuyến khích các doanh nghiệp tham gia vào quá trình đề xuất nhiệm vụ khoa học công nghệ, từ đó tạo ra sự gắn kết giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Thái Bình

Việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn là một trong những mục tiêu quan trọng của quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học. Các kết quả nghiên cứu cần được chuyển giao và ứng dụng hiệu quả để phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội tại Thái Bình.

4.1. Các dự án nghiên cứu thành công

Một số dự án nghiên cứu đã thành công trong việc ứng dụng kết quả vào thực tiễn, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển kinh tế địa phương.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ các dự án

Các bài học từ những dự án nghiên cứu thành công có thể được áp dụng để cải thiện quy trình xét duyệt và nâng cao hiệu quả nghiên cứu trong tương lai.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu

Quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học tại Thái Bình cần được cải cách để đáp ứng tốt hơn nhu cầu thực tiễn. Việc đổi mới quy trình sẽ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu và khả năng ứng dụng kết quả vào thực tiễn, từ đó thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh.

5.1. Tầm quan trọng của việc đổi mới quy trình

Đổi mới quy trình xét duyệt không chỉ giúp nâng cao chất lượng nghiên cứu mà còn tạo điều kiện cho việc ứng dụng kết quả nghiên cứu vào thực tiễn.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu và cải cách quy trình xét duyệt để đáp ứng tốt hơn nhu cầu của xã hội, từ đó góp phần vào sự phát triển bền vững của tỉnh Thái Bình.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Hoạt động nghiên cứu khoa học và công nghệ (KH&CN) đóng vai trò then chốt trong phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Tại tỉnh Thái Bình, giai đoạn 2004-2008, đã có khoảng 398 đề tài/dự án (ĐT/DA) KH&CN được triển khai, trong đó 58,79% là đề tài trọng điểm cấp tỉnh, 37,69% cấp ngành và 3,52% thuộc diện chính sách khuyến khích. Mặc dù có nhiều thành tựu trong ứng dụng KH&CN vào sản xuất nông nghiệp, công nghiệp, y tế và các lĩnh vực xã hội, vẫn tồn tại thực trạng nhiều kết quả nghiên cứu không được áp dụng rộng rãi hoặc chỉ sử dụng trong thời gian ngắn, gây lãng phí nguồn lực và ảnh hưởng đến uy tín khoa học.

Vấn đề nghiên cứu tập trung vào việc đổi mới quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học theo định hướng nhu cầu nhằm gắn kết nghiên cứu với thực tiễn tại Thái Bình. Mục tiêu cụ thể là khảo sát, đánh giá thực trạng các ĐT/DA KH&CN, phân tích quy trình xét duyệt hiện hành và đề xuất giải pháp đổi mới phù hợp với nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào tỉnh Thái Bình trong giai đoạn 2004-2008, với dữ liệu thu thập từ các cơ quan quản lý và các tổ chức thực hiện đề tài.

Nghiên cứu có ý nghĩa lý luận trong việc bổ sung luận cứ khoa học cho chính sách quản lý KH&CN cấp địa phương, đồng thời có ý nghĩa thực tiễn trong việc nâng cao hiệu quả ứng dụng kết quả nghiên cứu vào sản xuất và đời sống, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội bền vững tại Thái Bình.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng các lý thuyết và mô hình quản lý nghiên cứu khoa học và công nghệ, trong đó nổi bật là:

• Lý thuyết quản lý nghiên cứu khoa học: Nhấn mạnh vai trò của quy trình xét duyệt đề tài như một khâu đầu vào quyết định chất lượng và tính ứng dụng của kết quả nghiên cứu. Các tiêu chí đánh giá đề tài bao gồm tính cấp thiết, tính khả thi, tính ứng dụng và định hướng nhu cầu xã hội.

• Mô hình thị trường kéo (Pull Model): Theo mô hình này, động lực nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của thị trường và xã hội, giúp giảm độ trễ trong áp dụng kết quả nghiên cứu và tăng khả năng thương mại hóa sản phẩm khoa học.

• Mô hình công nghệ đẩy (Push Model): Trái ngược với mô hình thị trường kéo, mô hình này xuất phát từ ý tưởng nghiên cứu chủ quan, thường dẫn đến kết quả nghiên cứu khó áp dụng hoặc có tính rủi ro cao.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: hoạt động KH&CN, đề tài/dự án nghiên cứu khoa học, quy trình xét duyệt đề tài, định hướng nhu cầu, quản lý nghiên cứu và phát triển, tính mới, tính khả thi, tính ứng dụng và tính rủi ro trong nghiên cứu khoa học.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp định tính và định lượng, cụ thể:

• Nguồn dữ liệu: Thu thập từ hồ sơ lưu trữ của Sở KH&CN tỉnh Thái Bình, báo cáo kết quả các ĐT/DA giai đoạn 2004-2008, các văn bản pháp luật liên quan đến quản lý KH&CN, phỏng vấn sâu với lãnh đạo, cán bộ quản lý, thành viên hội đồng xét duyệt và chuyên gia trong lĩnh vực.

• Phương pháp phân tích: Phân tích tài liệu thứ cấp, so sánh cùng nhóm và khác nhóm về tỷ lệ đề xuất, xét duyệt và ứng dụng kết quả nghiên cứu; phân tích định tính qua phỏng vấn sâu để nhận diện các rào cản và điểm hạn chế trong quy trình xét duyệt hiện hành.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Phỏng vấn sâu với các đối tượng chủ chốt gồm lãnh đạo Sở KH&CN, thành viên hội đồng xét duyệt, các nhà khoa học và doanh nghiệp tham gia đề xuất nhiệm vụ KH&CN. Mẫu khảo sát được chọn theo phương pháp phi xác suất, tập trung vào các cá nhân có kinh nghiệm và vai trò quan trọng trong quy trình xét duyệt.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành từ tháng 10/2010 đến tháng 9/2011, tập trung phân tích dữ liệu giai đoạn 2004-2008 và khảo sát thực trạng quy trình xét duyệt tại Thái Bình.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ ứng dụng kết quả nghiên cứu còn thấp: Trong giai đoạn 2004-2008, chỉ khoảng 50-68,4% đề tài trọng điểm ứng dụng KH&CN trong sản xuất được áp dụng thực tế, còn lại chưa được ứng dụng hoặc ứng dụng hạn chế. Đối với lĩnh vực khoa học xã hội, y tế, giáo dục, an ninh quốc phòng, tỷ lệ ứng dụng còn thấp hơn, chỉ đạt khoảng 33-50% trong các năm 2006-2008.

2. Nguồn đề xuất nhiệm vụ chưa đa dạng: Các sở, ban, ngành chiếm tỷ lệ đề xuất cao nhất (45,3% đề tài trọng điểm cấp tỉnh, 57,33% đề tài cấp ngành), trong khi doanh nghiệp chỉ chiếm 23,5% đề tài cấp tỉnh và 8,67% cấp ngành. Đề tài do doanh nghiệp đề xuất còn hạn chế, ảnh hưởng đến tính thực tiễn và khả năng ứng dụng.

3. Quy trình xét duyệt còn nhiều bất cập: Quy trình xét duyệt ĐT/DA KH&CN tại Thái Bình hiện nay chưa thực sự theo định hướng nhu cầu xã hội. Hội đồng KH&CN tỉnh hoạt động theo hình thức biểu quyết, nhưng chưa có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia đề xuất và thực hiện nhiệm vụ KH&CN. Tiêu chí xét duyệt chưa được điều chỉnh phù hợp với định hướng nhu cầu, dẫn đến nhiều đề tài không đáp ứng được yêu cầu thực tiễn.

4. Mô hình thị trường kéo chưa được áp dụng hiệu quả: Hoạt động nghiên cứu vẫn chủ yếu theo mô hình công nghệ đẩy, xuất phát từ ý tưởng nghiên cứu chủ quan, thiếu sự gắn kết với nhu cầu sản xuất và thị trường. Điều này làm tăng độ trễ trong áp dụng kết quả và rủi ro thất bại khi đưa sản phẩm nghiên cứu vào thực tiễn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của tình trạng trên là do quy trình xét duyệt đề tài chưa được đổi mới theo định hướng nhu cầu, dẫn đến việc lựa chọn đề tài không sát với yêu cầu thực tiễn và thị trường. So sánh với các tỉnh như Bắc Giang và Hải Dương, quy trình xét duyệt tại Thái Bình còn thiếu sự chủ động trong đề xuất nhiệm vụ và chưa có cơ chế khuyến khích doanh nghiệp tham gia tích cực.

Việc áp dụng mô hình thị trường kéo trong quản lý nghiên cứu khoa học được xem là giải pháp hiệu quả để tăng cường sự gắn kết giữa nghiên cứu và thực tiễn. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh tỷ lệ ứng dụng kết quả nghiên cứu giữa các lĩnh vực và các năm, cũng như bảng phân tích tỷ lệ đề xuất nhiệm vụ theo nhóm tổ chức.

Kết quả nghiên cứu khẳng định rằng đổi mới quy trình xét duyệt theo định hướng nhu cầu là điều kiện tiên quyết để nâng cao hiệu quả ứng dụng kết quả nghiên cứu, giảm thiểu lãng phí nguồn lực và thúc đẩy phát triển KH&CN bền vững tại địa phương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Đổi mới cơ chế đề xuất và xét duyệt đề tài theo hình thức chủ động: Cơ quan quản lý cần chủ động xây dựng và công bố định hướng nghiên cứu dựa trên nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội của tỉnh, từ đó hướng dẫn các tổ chức, cá nhân đề xuất nhiệm vụ phù hợp. Thời gian thực hiện: ngay trong kế hoạch KH&CN hàng năm. Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN phối hợp với UBND tỉnh.

2. Khuyến khích doanh nghiệp tham gia đề xuất và thực hiện nhiệm vụ KH&CN: Xây dựng chính sách ưu đãi tài chính, hỗ trợ kỹ thuật và tạo điều kiện thuận lợi để doanh nghiệp chủ động đề xuất và triển khai các đề tài nghiên cứu ứng dụng. Mục tiêu tăng tỷ lệ đề xuất của doanh nghiệp lên trên 40% trong 3 năm tới. Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN, Sở Tài chính, các hiệp hội doanh nghiệp.

3. Cải thiện chất lượng hội đồng tư vấn và xét duyệt: Mở rộng thành phần hội đồng xét duyệt, bổ sung các chuyên gia có kinh nghiệm thực tiễn và đại diện doanh nghiệp, đồng thời nâng cao tiêu chí đánh giá theo định hướng nhu cầu xã hội. Thời gian thực hiện: trong vòng 1 năm. Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN.

4. Thay đổi tiêu chí và cách tính điểm xét duyệt đề tài theo định hướng nhu cầu: Ưu tiên các đề tài có tính ứng dụng cao, khả năng thương mại hóa và đáp ứng nhu cầu thực tiễn của địa phương. Xây dựng bộ tiêu chí đánh giá mới phù hợp với mô hình thị trường kéo. Chủ thể thực hiện: Hội đồng KH&CN tỉnh, Sở KH&CN.

5. Tăng cường giám sát và hỗ trợ thực hiện đề tài: Giao cho các hội đồng chuyên ngành chức năng giám sát tiến độ và chất lượng thực hiện đề tài, đồng thời hỗ trợ chuyển giao kết quả nghiên cứu vào sản xuất. Chủ thể thực hiện: Sở KH&CN, các hội đồng chuyên ngành.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý nhà nước về KH&CN cấp tỉnh: Giúp xây dựng và hoàn thiện chính sách, quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học phù hợp với định hướng phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

2. Các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu: Cung cấp cơ sở lý luận và thực tiễn để nâng cao chất lượng đề xuất và thực hiện đề tài nghiên cứu, tăng cường gắn kết với nhu cầu thực tiễn.

3. Doanh nghiệp và các tổ chức kinh tế: Tham khảo các giải pháp khuyến khích và cơ chế hỗ trợ để chủ động tham gia đề xuất và triển khai các nhiệm vụ KH&CN, nâng cao năng lực đổi mới công nghệ.

4. Sinh viên, nghiên cứu sinh và giảng viên chuyên ngành quản lý KH&CN: Là tài liệu tham khảo quý giá cho việc nghiên cứu, giảng dạy và phát triển các đề tài khoa học trong lĩnh vực quản lý nghiên cứu và phát triển công nghệ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần đổi mới quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học theo định hướng nhu cầu?
   Đổi mới quy trình giúp đảm bảo các đề tài nghiên cứu xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, tăng khả năng ứng dụng kết quả vào sản xuất và đời sống, giảm lãng phí nguồn lực và nâng cao hiệu quả hoạt động KH&CN.

2. Mô hình thị trường kéo khác gì so với mô hình công nghệ đẩy trong nghiên cứu khoa học?
   Mô hình thị trường kéo xuất phát từ nhu cầu xã hội và thị trường, thúc đẩy nghiên cứu có tính ứng dụng cao; trong khi mô hình công nghệ đẩy bắt đầu từ ý tưởng nghiên cứu chủ quan, dễ dẫn đến kết quả khó áp dụng hoặc rủi ro cao.

3. Doanh nghiệp có vai trò như thế nào trong quy trình xét duyệt đề tài KH&CN?
   Doanh nghiệp là đối tượng quan trọng trong việc đề xuất nhiệm vụ nghiên cứu ứng dụng, giúp định hướng nghiên cứu sát với nhu cầu sản xuất, đồng thời là nơi tiếp nhận và ứng dụng kết quả nghiên cứu.

4. Những rào cản chính khiến kết quả nghiên cứu không được ứng dụng rộng rãi là gì?
   Bao gồm đề tài không xuất phát từ nhu cầu thực tiễn, thiếu thông tin thị trường, thiếu thiết bị áp dụng, cơ chế tài chính chưa rõ ràng, thói quen và tâm lý xã hội chưa đổi mới, cũng như năng lực chuyển giao kết quả còn hạn chế.

5. Làm thế nào để nâng cao chất lượng hội đồng xét duyệt đề tài?
   Cần mở rộng thành phần hội đồng với các chuyên gia thực tiễn, doanh nghiệp, cập nhật tiêu chí đánh giá theo định hướng nhu cầu, tăng cường đào tạo và giám sát hoạt động của hội đồng để đảm bảo tính khách quan và hiệu quả.

Kết luận

• Quy trình xét duyệt đề tài nghiên cứu khoa học tại Thái Bình giai đoạn 2004-2008 còn nhiều hạn chế, chưa thực sự theo định hướng nhu cầu xã hội, dẫn đến tỷ lệ ứng dụng kết quả nghiên cứu chưa cao.
• Nguồn đề xuất nhiệm vụ chủ yếu từ các sở, ban, ngành, doanh nghiệp tham gia còn hạn chế, ảnh hưởng đến tính thực tiễn và khả năng ứng dụng của đề tài.
• Việc áp dụng mô hình thị trường kéo trong quản lý nghiên cứu khoa học là giải pháp hiệu quả để tăng cường gắn kết nghiên cứu với thực tiễn.
• Đề xuất các giải pháp đổi mới quy trình xét duyệt, bao gồm đổi mới cơ chế đề xuất, khuyến khích doanh nghiệp, cải thiện hội đồng xét duyệt và thay đổi tiêu chí đánh giá theo định hướng nhu cầu.
• Nghiên cứu mở ra hướng đi mới cho công tác quản lý KH&CN cấp địa phương, góp phần nâng cao hiệu quả ứng dụng kết quả nghiên cứu vào phát triển kinh tế - xã hội tỉnh Thái Bình.

Next steps: Triển khai thí điểm các giải pháp đổi mới quy trình xét duyệt trong kế hoạch KH&CN tiếp theo, đồng thời tổ chức đánh giá, điều chỉnh phù hợp dựa trên kết quả thực tế.

Call to action: Các cơ quan quản lý, nhà khoa học và doanh nghiệp cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện đổi mới quy trình xét duyệt, thúc đẩy nghiên cứu khoa học gắn liền với nhu cầu thực tiễn, góp phần phát triển bền vững địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Cơ sở lý luận về quy trình xét duyệt đề tài NCKH trong hoạt động quản lý KH&CN Chương 2. Hiện trạng quy trình xét duyệt đề tài NCKH tại Thái Bình Chương 3. Giải pháp đổi mới quy trình xét duyệt đề tài NCKH theo định hướng nhu cầu Kết luận và khuyến nghị Phụ lục 17 PHAN NOI DUNG CHUONG 1.

CO SO LY LUAN VE QUY TRINH XET DUYET DE TAI NGHIEN CUU KHOA HQC TRONG HOAT DONG QUAN LY KHOA HQC VA CONG NGHE 1. Hệ thống khái niệm có liên quan. Hoạt động khoa học và công nghệ Theo Luật Khoa học và công nghệ được ban hành năm 2000, “Hoat động khoa học và công nghệ bao gồm nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dich vụ khoa hoc và công nghệ, hoạt động phát huy sáng kiến, cải tiễn kỹ thuật, hop lý hoá sản xuất và các hoạt động khác nhằm phát triển khoa học và công nghé.”[19; điều 2] Hoạt động Khoa học và Công nghệ gồm: 1. Nghiên cứu và triển khai (R&D) 2.

Chuyến giao tri thức, bao gồm chuyển giao công nghệ 3. Phát triển công nghệ 4. Dịch vụ KH&CN Theo định nghĩa của UNESCO, hoạt động khoa hoc và công nghệ (scientific and technological activities) là: “các hoạt động có hệ thống liên quan chặt chẽ với việc sản xuất, nâng cao, truyền bá và ứng dụng các tri thức khoa học và kỹ thuật trong mọi lĩnh vực của khoa học và công nghệ, là các khoa học tự nhiên, engineering và công nghệ, các khoa học y học và nông nghiệp, cũng như các khoa học xã hội và nhân văn ””. Hoạt động KH&CN theo khái niệm của UNESCO được mô tả theo hình sau: Bang 1.1: Hoạt động KH&CN theo khái niệm của UNESCO AR D TD FR Nghiên cứu cơ bản AR Nghiên cứu ứng dụng D Triển khai (Technological Experimental Development) ¬ Chuyền giao tri thức (bao gồm chuyền giao công nghệ) TD Phát triển công nghệ trong sản xuất (Technology Development) STS Dich vụ khoa hoc va công nghệ 18 ® Dựa trên những khía cạnh, góc độ nhìn nhận khác nhau mà Luật Khoa học và công nghệ và UNESCO đưa ra những định nghĩa khác nhau về hoạt động KH&CN.

Luật KH&CN đưa ra cách hiểu về hoạt động KH&CN dựa trên những hoạt động chung nhất, tổng quát nhất cho tất cả các lĩnh vực khoa học và công nghệ bao gồm: hoạt động nghiên cứu khoa học, nghiên cứu và phát triển công nghệ, dịch vụ KH&CN và những hoạt động nhằm phát triển KH&CN,. Còn UNESCO định nghĩa hoạt động KH&CN trên cơ sở liệt kê hoạt động của từng lĩnh vực khoa học như: khoa học tự nhiên, khoa học xã hội và nhân văn, khoa học y học và nông nghiệp,. Theo cách định nghĩa của Luật KH&CN được ban hành năm 2000 cho thấy rất rõ hoạt động KH&CN bao gồm những hoạt động gì và một phần nào đó hình dung ra được toàn bộ hệ thống tổ chức KH&CN. Ở đây hoạt động KH&CN bao gồm: hoạt động nghiên cứu và phát triển; hoạt động chuyền giao tri thức (bao gồm chuyên giao công nghệ); phát triển công nghệ; dịch vụ KH&CN.

Các tổ chức KH&CN là: cơ quan tiến hành nghiên cứu và triển khai, tô chức chuyên làm dịch vụ KH&CN, tổ chức chuyển giao tri thức khoa học hay tổ chức làm dịch vụ chuyển giao công ghệ,. Tác giả luận văn đồng tình với cách định nghĩa của Luật KH&CN và trên cơ sở vận dụng khái niệm này dé tiến hành nghiên cứu dé tài và cho rằng hoạt động NCKH là một mảng quan trọng trong hoạt động KH&CN. Nghiên cứu khoa học. Khái niệm “khoa học”: “Khoa học là hệ thong tri thức về các hiện tượng, sự vật, quy luật tự nhiên, xã hội va tu duy” [19; điều 2] Khoa học là quá trình nghiên cứu nhằm khám phá ra những kiến thức mới, học thuyết mới,.

về tự nhiên và xã hội. Những kiến thức mới này tốt hơn, có thể thay thế dần những cái cũ, không còn phù hợp. Như vậy, khoa học bao gồm một hệ thống tri thức về quy luật của vật chất vả sự vận động của vật chất, những quy luật của tự nhiên, xã hội va tư duy. Những tri thức này chính là tri thức khoa học.

19 Tri thức khoa học là những hiểu biết được tích luỹ một cách có hệ thống nhờ hoạt động NCKH, các hoạt động này có mục tiêu xác định và sử dụng phương pháp khoa học. Tri thức khoa học dựa trên kết quả quan sát, thu thập được qua những thí nghiệm và qua các sự kiện xảy ra ngẫu nhiên trong hoạt động xã hội, trong tự nhiên. Khái niệm “nghiên cứu khoa học”: “NCKH là hoạt động phát hiện, tim hiểu các hiện tượng, sự vật, quy luật của tự nhiên, xã hội và tư duy; sáng tạo các giải pháp nhằm ứng dụng vào thực tiễn. Nghiên cứu khoa học bao gồm nghiên cứu cơ bản, nghiên cứu ứng dụng ”.17] NCKH là một hoạt động xã hội, hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết; hoặc là phát hiện ra bản chất của sự vật, phát triển nhận thức khoa học về thế giới; hoặc là sáng tạo phương pháp mới và phương tiện kỹ thuật mới dé làm biến đổi sự vật phục vụ mục tiêu hoạt động của con người.

Có thể nói, NCKH là sự tìm tòi, khám phá trong một thế giới hoàn toàn chưa được biết đến, và kết quả tìm kiếm ra sao cũng không thể dự kiến trước một cách chỉ tiết. Chính vì vậy, trong NCKH, mỗi người nghiên cứu cần đưa ra một hoặc một số nhận định sơ bộ về kết quả cuối cùng của nghiên cứu, gọi đó là giả thuyết nghiên cứu, hay giả thuyết khoa học. Giả thuyết nghiên cứu, hay giả thuyết khoa học là phán đoán về bản chất đối tượng nghiên cứu. Theo phán đoán này, người nghiên cứu tiếp tục đi tìm kiếm các luận cứ để chứng minh.

Rất có thể kết quả nghiên cứu sẽ xác nhận giả thuyết khoa học đặt ra ban đầu là đúng. Khi đó, người nghiên cứu khăng định được một luận điểm khoa học của mình. Nhung rat có thé kết quả nghiên cứu sẽ phủ định hoàn toàn phán đoán ban đầu, tức giả thuyết khoa học bị bác bỏ. Rốt cuộc, toàn bộ quá trình NCKH chang qua là quá trình tìm kiếm các luận cứ dé chứng minh hoặc bác bỏ giả thuyết khoa học, tức luận điểm khoa học của tác giả.

Đặc điểm của nghiên cứu khoa học: NCKH hướng vào việc tìm kiếm những điều chưa biết. Đây là đặc điểm chung nhất của hoạt động NCKH. Chính đặc điểm này đã dẫn đến hàng loạt những đặc điểm khác của NCKH mà người nghiên cứu cũng như các nhà quản lý nghiên 20 cứu cần quan tâm khi xử lý những vấn đề cụ thê về mặt phương pháp luận nghiên cứu và tổ chức nghiên cứu. Các đặc điểm này là những căn cứ quan trọng được sử dụng dé xây dựng các chỉ tiêu đánh giá xét duyệt cũng như nghiệm thu các DT/DA KH&CN.

Các đặc điểm của NCKH được thể hiện dưới đây: + Tính mới: Vì khoa học luôn hướng vào việc tìm kiếm những điều mà khoa học chưa biết, cho nên quá trình NCKH là quá trình hướng tới những phát hiện mới, sáng tạo mới. Do đó tính mới là thuộc tính quan trọng nhất của NCKH. + Tính tin cậy: Một kết quả nghiên cứu đạt được nhờ một phương pháp nào đó phải có kha năng kiểm chứng lại nhiều lần trong những điều kiện hoàn toàn giống nhau cho kết quả thu được hoàn toàn giống nhau. Một kết quả thu được ngẫu nhiên dù phù hợp với giả thuyết đã đặt ra trước đó cũng chưa thể xem là đủ tin cậy dé kết luận về bản chất của sự vật, hiện tượng.

Do vậy, khi trình bày một kết quả nghiên cứu, người nghiên cứu cần chỉ rõ những điều kiện, nhân tố và phương tiện thực hiện. Nguyên tắc này mang tính chung cho cả khoa học tự nhiên, KHKT, KHXH&NV. + Tính khách quan: Tính khách quan vừa là đặc điểm của NCKH, vừa là một tiêu chuẩn về phẩm chất của người nghiên cứu khoa học. Trong xã hội khoa học người ta xem đó là một chuẩn mực gia tri.

+ Tinh thông tin: San phâm của NCKH được thể hiện dưới nhiều dang như: báo cáo khoa học, tác phẩm khoa học, một mẫu vật liệu mới, mẫu sản pham mới, mô hình thí điểm, giải pháp mới,. Tuy nhiên trong tất cả các dạng thể hiện trên sản phẩm khoa học luôn mang đặc trưng thông tin. Đó là những thông tin về quy luật vận động của sự vật, thông tin về quy trình công nghệ, tính năng của sản phẩm mới,. + Tính rủi ro: Rủi ro là bất cứ điều gì không chắc chắn có thể ảnh hưởng tới các kết qua của chúng ta so với những gì chúng ta mong đợi.

Nó là hiện tượng bat ngờ, lệch so với dự tính hay nằm ngoài khả năng dự tính của con người, và nó có khả năng đem tới cho con người những tốn thất nhất định nếu không được kiểm soát kịp thời và đúng hướng. 21 Khám phá bản chất sự vật va sáng tạo ra sự vật mới là một quá trình có thể gặp thất bại, đó là tính rủi ro trong NCKH. Nguyên nhân dẫn đến rủi ro có nhiều dạng như do thiếu thông tin, trình độ, năng lực thiết bị, người nghiên cứu còn hạn chế,. Tuy nhiên trong NCKH, thất bại cũng được xem là một kết quả.

+ Tỉnh kế thừa: mỗi nghiên cứu thường phải kế thừa các kết quả nghiên cứu trước đó, thậm chí trong những lĩnh vực khoa học khác xa nhau. + Tính cá nhân: dù là một công trình NCKH do một tập thể thực hiện thì vai trò cá nhân trong sáng tạo cũng mang tính quyết định. Tính cá nhân được thé hiện trong tư duy cá nhân và chủ kiến riêng của cá nhân. + Tỉnh trễ trong áp dụng: Một kết quả nghiên cứu thường không được áp dụng ngay, mà phải qua một thời gian nhất định.

Thời gian giãn cách từ khi kết quả nghiên cứu thành công đến khi áp dụng được gọi là độ trễ.” Để đưa ra một kết quả nghiên cứu, người nghiên cứu phải trải qua một quá trình nghiên cứu có thé là rất dài, khoảng thời gian dé nghiên cứu có thé làm cho vấn dé nghiên cứu ấy không còn bức thiết nữa. Thêm vào đó, kết quả nghiên cứu thường không thê áp dụng ngay vào sản xuất và đời sống được. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến hiện tượng này như điều kiện kinh tế, tâm lý xã hội, văn hoá,. + Tính phi kinh tế: lao động nghiên cứu khoa học rất khó định mức một cách chính xác.