MỞ ĐẦU 1. Lý do nghiên cứu Năm 2003, Bộ Khoa học và Công nghệ và Bộ Nội vụ ban hành Thông tư liên tịch số 15/2003/TTLT/BKHCN-BNV, trong đó quy định nội dung quản lý nhà nước về KH&CN trên địa bàn huyện. Theo thông tư này, nội dung quản lý nhà nước về KH&CN trên địa bàn huyện là một công tác từ đây được quy định rõ ràng trong văn bản quy phạm pháp luật. Ngày 29/9/2004, Chính phủ ban hành Nghị định số 172/2004/NĐ-CP quy định tổ chức các cơ quan chuyên môn thuộc Uỷ ban nhân dân tỉnh, theo đó chức năng giúp Uỷ ban nhân dân huyện trong công tác Quản lý KH&CN được phân công lại cho phòng Kinh tế chuyên trách.
Theo Nghị định này, công tác Quản lý KH&CN trên địa bàn huyện đã được quy định cụ thể về mặt tổ chức và hoạt động, tạo ra một bước tiến lớn cho công tác Quản lý KH&CN trên địa bàn huyện. Nhận dạng hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện trong sự phát triển của hoạt động quản lý KH&CN nói chung, đặc biệt là sau khi Nghị định 172 ra đời sẽ giúp cho các cơ quản lý nhà nước về KH&CN khẳng định sự cần thiết phải xây dựng mô hình tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện, đồng thời xem xét xây dựng mô hình tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện cho phù hợp với thực tế hoạt động của địa phương. Nghiên cứu này có mong muốn đóng góp cho sự phát triển của ngành quản lý KH&CN, cụ thể ở một số điểm sau đây: - Ý nghĩa khoa học: bổ sung cho lý thuyết của bộ môn khoa học quản lý nói chung và cho môn học quản lý nhà nước về KH&CN nói riêng; những 7 z phát triển mới về vấn đề nhận dạng hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện theo trục thời gian. - Giá trị thực tiễn: xây dựng luận cứ cho các chính sách về quản lý KH&CN ở cấp huyện, góp phần phát triển kinh tế-xã hội của ngành, của địa phương; đưa ra những khuyến nghị để giải quyết các vấn đề, khó khăn, vướng mắc trong việc xây dựng và vận hành mô hình quản lý KH&CN ở cấp huyện.
- Tính thời sự: kể từ khi Nghị định 172 ra đời đến nay, các địa phương vẫn đang trong quá trình xây dựng tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện, hai câu hỏi có tính cấp thiết đối với các địa phương là: mô hình quản lý KH&CN cấp huyện như thế nào ? và hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện ra sao?. Nghiên cứu này hy vọng sẽ giúp cho các cấp quản lý KH&CN có câu trả lời kịp thời và xác đáng cho các câu hỏi trên. Lịch sử nghiên cứu Từ khoảng năm 2000, vấn đề hoàn thiện công tác quản lý KH&CN cấp huyện ngày càng trở nên một yêu cầu cấp bách của công tác quản lý KH&CN, vì thế đã có một số nghiên cứu liên quan đến vấn đề này được thực hiện. Trong đó, có thể điểm ra: - Một số nghiên cứu về hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện theo các khía cạnh tác nghiệp cụ thể như: đào tạo, bồi dưỡng cán bộ (Trường Nghiệp vụ quản lý KH&CN); hoạt động thanh tra KH&CN (Thanh tra Bộ KH&CN); hoạt động Tiêu chuẩn-Đo lường-Chất lượng (Tổng cục Tiêu chuẩn-Đo lường- Chất lượng); Sở hữu trí tuệ (Cục Sở hữu trí tuệ, Hội Sở hữu trí tuệ Thành phố Hồ Chí Minh), v.
- Hàng năm, Bộ KH&CN có những số liệu thống kê, báo cáo của các địa phương về hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện. Tuy nhiên những thống 8 z kê này mới ở dạng là số liệu ban đầu, chưa có sự so sánh số liệu các năm với nhau, việc phân tích mối liên hệ giữa các số liệu còn hạn chế, và việc phân loại các số liệu với các tiêu chí khác nhau còn tương đối nghèo nàn. - Năm 2000, Viện Nghiên cứu chiến lược và chính sách KH&CN đã hoàn thành đề tài số V-05-CLCS-99 với tiêu đề Nghiên cứu, phân tích tổ chức quản lý nhà nước về KH&CN ở cấp huyện trong quá trình đổi mới do TS Nguyễn Thanh Thịnh làm chủ nhiệm. Đề tài đã có những đóng góp về cơ sở lý luận với tiếp cận quản lý KH&CN cấp huyện theo mô hình phân vùng, đồng thời đưa ra các bài học thực tiễn về phát triển vùng của một số nước trên thế giới và một số địa phương của Việt Nam.
Phát triển hướng nghiên cứu này đòi hỏi sự cụ thể hoá về các tiêu chí phân vùng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội của đất nước nói chung và sự phát triển của các hoạt động cũng như mô hình quản lý KH&CN nói riêng. - Vụ Tổ chức và cán bộ - Bộ Khoa học và Công nghệ cũng đã có một số nghiên cứu về mô hình quản lý KH&CN cấp huyện. Trong đó, nghiên cứu mới nhất và ở dạng đề án là nghiên cứu mang tên “Mô hình Quản lý KH&CN cấp huyện” năm 2004, với mục tiêu nhằm soạn thảo nghị định quy định về mô hình tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện thống nhất toàn quốc (Nghị định 172, 29/9/2004) - Năm 2006, Ban Khoa giáo Trung ương đã hoàn thành một nghiên cứu tổng thể về hoạt động quản lý KH&CN ở địa phương (bao gồm: cấp tỉnh, cấp huyện, cấp xã) bằng đề tài độc lập cấp Nhà nước mã số ĐTĐL-2003/26 mang tên Nghiên cứu nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác quản lý KH&CN địa phương do GS.TS Đỗ Nguyên Phương làm chủ nhiệm đề tài. Mục tiêu của đề tài là đánh giá thực trạng của công tác quản lý KH&CN ở địa phương, xác định rõ những bất cập cùng nguyên nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác KH&CN ở địa phương.
Đề tài giới 9 z hạn ở các khía cạnh liên quan trực tiếp đến công tác quản lý KH&CN địa phương hiện nay, bao gồm: cơ chế, chính sách, tổ chức bộ máy và nhân lực. Vấn đề hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện được đề cập trong đề tài nghiên cứu này được đặt trong bối cảnh hoạt động quản lý KH&CN ở địa phương nói chung, do đó cần có nghiên cứu tiếp để thấy rõ hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện theo tiếp cận lịch sử phát triển của ngành quản lý KH&CN, qua đó làm nổi bật vai trò của hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện trong phát triển kinh tế-xã hội của địa phương, đồng thời xác định được mô hình tổ chức phù hợp cho hoạt động này. Mục tiêu nghiên cứu Nghiên cứu tìm hiểu hiện trạng hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện, từ đó khẳng định sự cần thiết phải có tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện, đồng thời đề xuất mô hình Quản lý KH&CN cấp huyện đáp ứng yêu cầu của các hoạt động KH&CN thực tiễn hiện nay và trong tương lai. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi nội dung nghiên cứu: Hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện - Phạm vi thời gian nghiên cứu: năm 2003-2005, thời gian trước và sau khi triển khai Thông tư liên tịch số 15/2003/TTLT/BKHCN-BNV và Nghị định số 172/2004/NĐ-CP.
Mẫu khảo sát Mẫu khảo sát sẽ được lấy trên 64 tỉnh/thành phố, tại thời điểm 2003- 2004-2005 10 z 6. Câu hỏi/Vấn đề nghiên cứu Có những dạng hoạt động quản lý KH&CN nào trên địa bàn huyện hiện nay và xu thế trong tương lai ? Có cần thiết phải có tổ chức quản lý KH&CN ở cấp huyện ? và Liệu tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện hiện nay có đáp ứng được các yêu cầu của hoạt động KH&CN thực tiễn ở cấp huyện ? Đề xuất mô hình tổ chức quản lý KH&CN cấp huyện nhằm đáp ứng được các yêu cầu thực tiễn của hoạt động KH&CN ở cấp huyện ? 7. Giả thuyết khoa học Hoạt động quản lý KH&CN trên địa bàn huyện ngày càng trở nên đa dạng, cần phải có tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện đáp ứng với hiện trạng hoạt động KH&CN. Tuy nhiên, mô hình tổ chức quản lý KH&CN hiện nay chưa đáp ứng được các yêu cầu của hoạt động KH&CN cấp huyện, cần có mô hình tổ chức Quản lý KH&CN cấp huyện ở theo cơ cấu phòng Quản lý KH&CN độc lập mới đáp ứng được nhu cầu quản lý KH&CN cấp huyện hiện nay và trong tương lai.
Dự kiến luận cứ - Số liệu kinh tế-xã hội của các huyện - Số liệu về nhân sự Quản lý KH&CN cấp huyện - Số liệu về kinh phí cho hoạt động Quản lý KH&CN cấp huyện - Thống kê về các hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện - Phỏng vấn sâu về hoạt động Quản lý KH&CN cấp huyện qua các thời kỳ 11 z 10. Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu tài liệu: phân tích các tài liệu sẵn có về các vấn đề có liên quan đến quản lý hoạt động KH&CN, đặc biệt là quản lý hoạt động KH&CN cấp huyện. Kế thừa các nghiên cứu đã có và các số liệu thống kê gần đây trong lĩnh vực có liên quan. Nghiên cứu văn bản quy phạm pháp luật: phân tích văn bản quy phạm pháp luật từ trước đến nay quy định về nội dung hoạt động, nhiệm vụ, chức năng, quyền hạn và tổ chức bộ máy quản lý hoạt động KH&CN cấp huyện.
Phân tích số liệu thống kê: Tiến hành nghiên cứu định lượng với số thống kê theo các tiêu chí của Vụ Tổ chức cán bộ - Bộ KH&CN, thu thập tại 64 tỉnh/thành phố trong 3 năm 2003, 2004 và 2005. Tham khảo thêm một số thống kê về kinh tế-xã hội khác có liên quan đến huyện và phân vùng các tỉnh/thành phố trong toàn quốc của Tổng cục Thống kê. Phỏng vấn sâu: Tiến hành phỏng vấn sâu để lấy ý kiến chuyên gia với một số đối tượng là các cán bộ nghiên cứu trong lĩnh vực quản lý KH&CN, cán bộ lãnh đạo, cán bộ quản lý của các Sở Khoa học và Công nghệ lâu năm, các cán bộ quản lý KH&CN cấp huyện. 12 z PHẦN II – CỞ SỞ LÝ LUẬN Trên phương diện học thuật, việc nhận dạng hoạt động quản lý KH&CN cấp huyện liên quan tới một hệ thống khái niệm như: quản lý, quản lý nhà nước trong lĩnh vực KH&CN, hoạt động KH&CN, hoạt động quản lý KH&CN.
Đã có rất nhiều phân tích rất kỹ về nội hàm và ngoại diên đối với mỗi khái niệm trên, mặt khác khuôn khổ luận văn này có hạn, do đó luận văn sẽ đưa ra định nghĩa của các khái niệm trên, đặt chúng trong một hệ thống các khái niệm để làm rõ khái niệm cơ bản của luận văn là "Hoạt động Quản lý nhà nước về KH&CN cấp huyện".