Đổi mới quản lý hoạt động cấp nước đô thị trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa

Chuyên khảo phân tích Luận văn đổi mới quản lý hoạt động cấp nước đô thị trên địa bàn tỉnh thanh hóa, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Quốc Dân
• Chuyên ngành: Quản Lý Kinh Tế
• Đề tài: Đổi Mới Quản Lý Cấp Nước Đô Thị Tại Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sỹ
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Thanh Hóa

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN VỀ QUẢN LÝ HOẠT ĐỘNG CẤP NƯỚC SẠCH ĐÔ THỊ
• 1.1. Một số vấn đề chung về nước sạch và hoạt động cấp nước sạch đô thị
• 1.2. Vai trò của nước sạch đối với con người
• 1.3. Hoạt động cấp nước sạch đô thị
• 1.4. Phân loại đô thị ở Việt Nam
• 1.5. Đặc điểm tài nguyên nước chi phối hoạt động cấp nước sạch đô thị

Tóm tắt

I. Tổng quan về đổi mới quản lý cấp nước đô thị tại Thanh Hóa

Quản lý cấp nước đô thị tại Thanh Hóa đang đối mặt với nhiều thách thức. Nước sạch là nhu cầu thiết yếu cho mọi người dân. Tuy nhiên, việc cung cấp nước sạch vẫn chưa đáp ứng đủ nhu cầu. Đổi mới quản lý là cần thiết để nâng cao chất lượng dịch vụ cấp nước.

1.1. Tầm quan trọng của nước sạch trong đời sống

Nước sạch không chỉ là nhu cầu sinh hoạt mà còn ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng. Việc cung cấp nước sạch đảm bảo chất lượng sống cho người dân.

1.2. Thực trạng cấp nước đô thị tại Thanh Hóa

Hiện tại, Thanh Hóa có 90% dân số đô thị được cấp nước sạch. Tuy nhiên, tỷ lệ thất thoát nước vẫn còn cao, cần có giải pháp cải thiện.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý cấp nước đô thị

Quản lý cấp nước đô thị tại Thanh Hóa gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như cơ chế chính sách chưa phù hợp, phân cấp quản lý chồng chéo, và chất lượng nước chưa đảm bảo là những thách thức lớn.

2.1. Cơ chế chính sách chưa phù hợp

Cơ chế chính sách hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu thực tiễn. Cần có sự điều chỉnh để phù hợp với tình hình phát triển đô thị.

2.2. Chất lượng nước và tỷ lệ thất thoát

Tỷ lệ thất thoát nước sạch còn cao, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế. Cần có các biện pháp quản lý và công nghệ mới để giảm thiểu thất thoát.

III. Phương pháp đổi mới quản lý cấp nước đô thị hiệu quả

Để cải thiện quản lý cấp nước đô thị, cần áp dụng các phương pháp hiện đại. Việc áp dụng công nghệ thông minh và cải thiện quy trình quản lý là rất quan trọng.

3.1. Ứng dụng công nghệ thông minh trong quản lý

Công nghệ thông minh giúp theo dõi và quản lý hệ thống cấp nước hiệu quả hơn. Việc sử dụng cảm biến và dữ liệu lớn sẽ nâng cao chất lượng dịch vụ.

3.2. Cải thiện quy trình quản lý và vận hành

Cần cải thiện quy trình từ sản xuất đến cung cấp nước. Việc đào tạo nhân lực và nâng cao năng lực quản lý là cần thiết.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu cho thấy việc đổi mới quản lý cấp nước đô thị đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Các dự án cấp nước đã được triển khai và đạt được nhiều thành công.

4.1. Kết quả từ các dự án cấp nước

Các dự án cấp nước đã giúp cải thiện chất lượng nước và giảm tỷ lệ thất thoát. Điều này góp phần nâng cao đời sống người dân.

4.2. Những bài học kinh nghiệm từ thực tiễn

Các bài học từ thực tiễn cho thấy cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan quản lý và doanh nghiệp cấp nước để đạt hiệu quả cao nhất.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho cấp nước đô thị

Đổi mới quản lý cấp nước đô thị tại Thanh Hóa là cần thiết để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao. Cần có các giải pháp đồng bộ và hiệu quả để phát triển bền vững.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần xây dựng các chiến lược phát triển bền vững cho hệ thống cấp nước. Việc bảo vệ tài nguyên nước cũng cần được chú trọng.

5.2. Tăng cường hợp tác quốc tế trong quản lý nước

Hợp tác quốc tế sẽ giúp Thanh Hóa học hỏi kinh nghiệm và công nghệ mới trong quản lý cấp nước, từ đó nâng cao hiệu quả hoạt động.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Quá trình đô thị hóa tại tỉnh Thanh Hóa diễn ra mạnh mẽ khi dân số thành thị tăng từ 215,5 ngàn người năm 1989 (chiếm 7,2% dân số) lên 360,3 ngàn người năm 2006 (chiếm 9,8% dân số), tương ứng mức tăng 67,2%. Sự gia tăng này tạo áp lực trực tiếp lên kết cấu hạ tầng kỹ thuật, đặc biệt là hệ thống sản xuất và phân phối nước sạch. Mặc dù toàn tỉnh đã triển khai 18 dự án với tổng vốn đầu tư 314 tỷ đồng, nâng tổng công suất thiết kế đạt 65.410 m3/ngày và giảm tỷ lệ thất thoát từ 48% năm 1999 xuống còn 30% năm 2007, công tác quản lý cấp nước đô thị vẫn đối mặt nhiều nút thắt lớn.

Vấn đề nghiên cứu cốt lõi của luận văn tập trung vào sự bất cập trong phân cấp quản lý, cơ chế định giá nước chưa bù đắp chi phí vận hành, tình trạng đầu tư phân tán tại các thị trấn huyện và hiệu suất khai thác mới chỉ đạt 62% công suất thiết kế. Luận văn hướng đến mục tiêu hệ thống hóa cơ sở lý luận, phân tích thực trạng quản lý giai đoạn 2002 - 2007, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp đổi mới toàn diện quản lý hoạt động cấp nước đô thị đến năm 2015 và định hướng năm 2020.

Phạm vi nghiên cứu bao quát các hoạt động quy hoạch, đầu tư, quản lý vận hành, định giá và thương mại hóa dịch vụ cấp nước trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc trong việc hỗ trợ chính quyền địa phương hoàn thiện thể chế quản lý công ích, giúp doanh nghiệp cấp nước nâng cao năng lực tài chính, hướng tới mục tiêu cung cấp nước sạch cho 100% dân số đô thị với định mức 100 đến 150 lít/người/ngày vào sau năm 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết quản lý dịch vụ công ích và lý thuyết định giá thu hồi toàn bộ chi phí (Full-Cost Recovery Pricing). Nước sạch đô thị mang đặc tính của hàng hóa cá nhân được cung ứng công cộng với chi phí đầu tư mạng lưới truyền tải rất lớn, mang tính độc quyền tự nhiên cao. Do đó, lý thuyết quản lý nhà nước về dịch vụ công đóng vai trò định hướng việc phân định quyền sở hữu tài sản hạ tầng và quyền vận hành khai thác nhằm ngăn ngừa lãng phí nguồn lực xã hội.

Bên cạnh đó, mô hình chuỗi cung ứng dịch vụ cấp nước đô thị khép kín bao gồm các khâu: khai thác tài nguyên nước thô, xử lý kỹ thuật tại nhà máy, truyền dẫn qua mạng cấp I, điều hòa qua mạng cấp II và phân phối trực tiếp qua mạng cấp III tới khách hàng tiêu thụ theo khung pháp lý của Nghị định 117/2007/NĐ-CP. Nghiên cứu tích hợp các khái niệm chuẩn mực về chất lượng nước theo Quyết định 1329/2002/QĐ-BYT của Bộ Y tế với 112 chỉ tiêu đánh giá, so sánh cùng bộ tiêu chuẩn 30 tiêu chí của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), đồng thời áp dụng khung hệ số định giá nước sạch từ 0,8 đến 3 lần theo từng mục đích sử dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2002 - 2007 từ báo cáo tài chính của liên sở Tài chính - Xây dựng Thanh Hóa, hồ sơ kỹ thuật của Công ty TNHH MTV Cấp nước Thanh Hóa và báo cáo đầu tư của 14 trạm cấp nước huyện lỵ. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực địa và phỏng vấn sâu các chuyên gia quản lý kinh tế.

Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 1 doanh nghiệp cấp nước nòng cốt của tỉnh, 14 trạm cấp nước tại các thị trấn huyện (như Vạn Hà, Thạch Thành, Hà Trung, Tĩnh Gia) cùng 18 dự án hạ tầng cấp nước tổng vốn 314 tỷ đồng; kết hợp điều tra chọn mẫu 350 hộ khách hàng đại diện cho các nhóm tiêu dùng sinh hoạt, cơ quan hành chính và cơ sở sản xuất kinh doanh tại 3 vùng trọng điểm: thành phố Thanh Hóa, thị xã Sầm Sơn và thị xã Bỉm Sơn. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được lựa chọn nhằm bảo đảm tính đại diện cao cho các vùng địa lý và phân khúc khách hàng.

Phương pháp phân tích chủ đạo là duy vật biện chứng, thống kê mô tả, phân tích kinh tế - kỹ thuật và so sánh đối chiếu với các mô hình cấp nước tiên tiến trong nước và quốc tế. Việc lựa chọn phương pháp này giúp phản ánh chân thực các khiếm khuyết trong vận hành cơ chế tài chính, suất đầu tư và hiệu quả sử dụng tài sản công của địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra 4 phát hiện trọng tâm phản ánh thực trạng quản lý cấp nước đô thị tại Thanh Hóa:

Thứ nhất, quy mô công suất nguồn nước tăng nhanh nhưng công suất phân phối thực tế còn thấp. Tổng công suất cấp nước toàn tỉnh đạt 65.410 m3/ngày, gấp 26 lần so với năm 1975. Riêng 4 hệ thống do Công ty Cấp nước tỉnh quản lý đạt 50.750 m3/ngày (gồm nhà máy Mật Sơn 30.000 m3/ngày, Hàm Rồng 10.000 m3/ngày, Bỉm Sơn 10.000 m3/ngày và trạm Bút Sơn 750 m3/ngày). Tuy nhiên, sản lượng nước sản xuất thực tế chỉ đạt 62% công suất thiết kế do mạng đường ống cấp II và cấp III chưa được phủ kín tới các vùng ngoại thành.

Thứ hai, cơ chế tài chính bộc lộ nhiều điểm nghẽn, giá nước chưa bù đắp chi phí sản xuất. Doanh thu của các trạm cấp nước huyện chỉ đạt từ 2% đến 5% tổng vốn đầu tư (như trạm Vạn Hà đầu tư 7,2 tỷ đồng thu 391 triệu đồng/năm; trạm Hà Trung đầu tư 9 tỷ đồng thu 280 triệu đồng/năm; trạm Thạch Thành đầu tư 1,8 tỷ đồng thu 50 triệu đồng/năm), thấp hơn mức trích khấu hao kỹ thuật bình quân ngành là 5%/năm. Tại Công ty Cấp nước tỉnh, doanh thu từ sản xuất nước sạch không đủ trang trải chi phí, buộc phải lấy doanh thu xây lắp bù đắp (chiếm 58% tổng doanh thu năm 2002 và 46% năm 2007).

Thứ ba, sự phân cấp quản lý manh mún và chồng chéo địa giới hành chính. Toàn tỉnh có 15/30 thị trấn có hệ thống cấp nước nhưng phân tán giữa nhiều cơ quan quản lý: Công ty cấp nước tỉnh quản lý 4 địa bàn, UBND huyện quản lý 12 trạm và Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quản lý 2 trạm, dẫn đến tình trạng trạm Thạch Thành dừng hoạt động chỉ sau 1 năm vận hành do thiếu cán bộ kỹ thuật.

Thứ tư, tỷ lệ thất thoát nước tuy có chuyển biến nhưng vẫn ở mức cao. Tỷ lệ thất thoát đã giảm từ 48% năm 1999 xuống 30% năm 2007, song con số này vẫn tương đương mức bình quân 34% của cả nước và cách xa mục tiêu chuẩn mực quốc tế.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của các hạn chế trên xuất phát từ việc quy hoạch cấp nước chưa đồng bộ với quy hoạch xây dựng và giao thông. Mặc dù tổng lượng tài nguyên nước tự nhiên đạt 10,3 tỷ m3 (nước mặt 10 tỷ m3 và nước ngầm 0,3 tỷ m3, tương ứng 7.200 lít/người/ngày), sự phân bổ dòng chảy không đều giữa mùa lũ và mùa cạn khiến hệ số khai thác mùa kiệt tại khu vực Lèn lên tới 90,1%, vượt xa ngưỡng an toàn bền vững 30% đến 40% theo chuẩn UNESCO.

So sánh với mô hình thành công của Cục Cấp nước Phnôm Pênh (PPWSA), nơi đã giảm tỷ lệ thất thoát từ 72% xuống 8% và nâng độ bao phủ từ 25% lên 95% nhờ quyền tự chủ tài chính toàn diện, quản lý cấp nước tại Thanh Hóa vẫn chịu sự ràng buộc nặng nề bởi cơ chế bao cấp. Suất đầu tư có sự chênh lệch lớn giữa dự án vốn vay ADB (9,55 triệu đồng/m3 công suất) so với bình quân toàn tỉnh (4,202 triệu đồng/m3 công suất), trong khi áp lực trả nợ vốn vay ADB lên tới 7,146 triệu USD với lãi suất 5%/năm trong 20 năm tạo gánh nặng tài chính lớn.

Các phát hiện này có thể được trình bày trực quan qua biểu đồ cột so sánh tương quan giữa công suất thiết kế 50.750 m3/ngày và công suất thực tế 62%, kết hợp bảng thống kê chi tiết tỷ suất doanh thu trên vốn đầu tư từ 2% đến 5% tại các trạm cấp nước huyện để làm rõ tính cấp bách của việc đổi mới cơ chế quản trị.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hoàn thiện công tác quản lý và phát triển bền vững ngành nước đô thị, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Hoàn thiện quy hoạch nguồn và không gian cấp nước: Ủy ban nhân dân tỉnh Thanh Hóa giao Sở Xây dựng chủ trì rà soát, lập quy hoạch tổng thể cấp nước đô thị giai đoạn 2010 - 2020. Mục tiêu bảo đảm 100% dân số đô thị được cấp nước sạch với định mức 100 đến 150 lít/người/ngày từ sau năm 2015, thực hiện ngầm hóa đồng bộ hệ thống cấp nước dọc 5 tuyến giao thông trục Bắc - Nam và 2 tuyến Đông - Tây.

2. Tái cơ cấu tổ chức và thống nhất đầu mối quản lý: Thực hiện chuyển giao toàn bộ 14 trạm cấp nước tại các thị trấn huyện về Công ty TNHH MTV Cấp nước Thanh Hóa quản lý thống nhất trong giai đoạn 2010 - 2012. Chuyển đổi mô hình doanh nghiệp sang công ty cổ phần có vốn nhà nước chi phối trên 50%, chấm dứt tình trạng quản lý phân tán theo địa giới hành chính huyện.

3. Cải cách cơ chế định giá nước và tự chủ tài chính: Sở Tài chính phối hợp Sở Xây dựng xây dựng biểu giá nước mới theo nguyên tắc tính đúng, tính đủ chi phí sản xuất, chi phí khấu hao tài sản cố định và lợi nhuận định mức tối thiểu 3% đến 5% theo Nghị định 117/2007/NĐ-CP. Ban hành lộ trình điều chỉnh giá định kỳ 2 năm một lần trong giai đoạn 2010 - 2015, xóa bỏ cơ chế bù chéo từ nguồn thu xây lắp (vốn chiếm 46% doanh thu năm 2007).

4. Triển khai chương trình kỹ thuật chống thất thoát nước: Công ty Cấp nước Thanh Hóa tiến hành thay thế đồng bộ 218 km đường ống cấp I, cấp II cũ và mở rộng mạng cấp III. Đặt mục tiêu giảm tỷ lệ thất thoát nước sạch từ 30% năm 2007 xuống dưới 20% vào năm 2015 và đạt ngưỡng 15% vào năm 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Xây dựng, Sở Tài chính, UBND các cấp): Cung cấp căn cứ khoa học và khung phương pháp luận để xây dựng quy hoạch hạ tầng kỹ thuật đô thị, thẩm định phương án giá nước và hoàn thiện cơ chế phân cấp quản lý tài sản nhà nước.
• Lãnh đạo và nhà quản trị doanh nghiệp cấp nước: Cung cấp công cụ đánh giá hiệu quả tài chính, phương án quản lý khấu hao và giải pháp mở rộng mạng lưới phân phối nhằm nâng cao hiệu suất khai thác công suất từ 62% lên mức tối ưu trên 85%.
• Các nhà đầu tư hạ tầng và tổ chức tài chính (ADB, các ngân hàng thương mại, khu vực tư nhân): Hỗ trợ phân tích dữ liệu về suất đầu tư (từ 4,202 đến 9,55 triệu đồng/m3 công suất) và cấu trúc chi phí để đánh giá rủi ro khi tham gia các dự án đầu tư theo hình thức đối tác công tư (PPP).
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu chuyên ngành Quản lý kinh tế: Nguồn tài liệu tham khảo thực chứng giá trị về quá trình chuyển đổi mô hình doanh nghiệp công ích sang hạch toán kinh doanh thương mại tại đô thị loại 2 và loại 3 ở Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Câu 1: Vì sao công suất cấp nước tại Thanh Hóa đã đạt 65.410 m3/ngày nhưng vẫn xảy ra tình trạng thiếu nước cục bộ? Thiếu nước cục bộ xảy ra do mạng lưới đường ống cấp II và cấp III chưa được đầu tư đồng bộ, khiến các nhà máy chỉ khai thác được 62% công suất thiết kế. Điển hình tại các vùng ven đô thị TP Thanh Hóa và Sầm Sơn, đường ống phân phối chưa vươn tới, kết hợp với tỷ lệ thất thoát nước trên mạng ống cũ lên tới 30% làm suy giảm áp lực cấp nước.

Câu 2: Tại sao các trạm cấp nước tại các thị trấn huyện lỵ lại nhanh chóng xuống cấp và kém hiệu quả? Các trạm cấp nước huyện được đầu tư bằng vốn ngân sách theo cơ chế bao cấp nhưng công nghệ xử lý thô sơ và thiếu đội ngũ chuyên môn quản lý. Doanh thu bán nước chỉ đạt từ 2% đến 5% tổng vốn đầu tư (như trạm Vạn Hà chỉ thu 391 triệu đồng trên 7,2 tỷ đồng vốn), không đủ bù đắp mức khấu hao 5%, khiến công trình không có kinh phí duy tu.

Câu 3: Đâu là giải pháp cốt lõi để thu hút vốn xã hội hóa vào hoạt động cấp nước đô thị? Giải pháp then chốt là ban hành biểu giá nước tính đúng, tính đủ toàn bộ chi phí sản xuất và bảo đảm lợi nhuận định mức từ 3% đến 5% theo Nghị định 117/2007/NĐ-CP. Khi cơ chế giá minh bạch và tỷ lệ thất thoát nước được khống chế dưới 20%, các nhà đầu tư tư nhân mới có thể bảo toàn vốn và thu hồi lợi nhuận ổn định.

Câu 4: Việc cổ phần hóa Công ty Cấp nước Thanh Hóa cần giải quyết trở ngại nào về mặt tài sản? Trở ngại lớn nhất là đánh giá lại đúng giá trị thực của mạng lưới đường ống ngầm (gồm 111.837 m ống cấp I và 106.418 m ống cấp II) cùng việc phân định rõ quyền sở hữu giữa vốn ngân sách và khoản vay ODA trị giá 143 tỷ đồng từ ADB. Cần xác lập hợp đồng dịch vụ rõ ràng giữa UBND tỉnh và doanh nghiệp trước khi cổ phần hóa.

Câu 5: Bài học kinh nghiệm từ Cục Cấp nước Phnôm Pênh (PPWSA) có thể áp dụng cho Thanh Hóa là gì? Bài học then chốt là trao quyền tự chủ tài chính toàn diện cho đơn vị cấp nước, kiên quyết thu đúng tiền nước và triển khai kỷ luật nghiêm ngặt trong chống thất thoát, thất thu. Nhờ đó, PPWSA đã nâng độ bao phủ từ 25% lên 95% và hạ tỷ lệ thất thoát từ 72% xuống 8%, tạo tiền đề tái đầu tư mở rộng mạng lưới.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa sâu sắc cơ sở lý luận về quản lý dịch vụ công ích và chuỗi cung ứng nước sạch đô thị trong điều kiện phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa.
• Đánh giá toàn diện bức tranh cấp nước tỉnh Thanh Hóa giai đoạn 2002 - 2007 với tổng công suất đạt 65.410 m3/ngày nhưng hiệu suất khai thác thực tế mới đạt 62% và tỷ lệ thất thoát ở mức 30%.
• Chỉ rõ những điểm nghẽn then chốt về phân cấp quản lý manh mún tại 14 huyện thị và cơ chế giá nước bao cấp khi doanh thu chỉ đạt 2% đến 5% vốn đầu tư tại các trạm cấp nước huyện lỵ.
• Đề xuất hệ thống giải pháp đồng bộ giai đoạn 2010 - 2015 nhằm hợp nhất đầu mối quản lý, đẩy mạnh cổ phần hóa công ty cấp nước và điều chỉnh giá nước tính đúng tính đủ.
• Xác định mục tiêu giảm tỷ lệ thất thoát nước xuống dưới 20% vào năm 2015 và dưới 15% vào năm 2020, bảo đảm cấp nước sạch cho 100% dân số đô thị với định mức 100 đến 150 lít/người/ngày.

Các nhà quản lý, chuyên gia kinh tế và học viên quan tâm có thể tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ chuyên ngành Quản lý kinh tế để tiếp cận đầy đủ hệ thống dữ liệu thực chứng và khung giải pháp chi tiết cho ngành nước đô thị.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 những vấn đề lý luận cơ bản về quản lý hoạt động cấp nước sạch đô thị 1. một số vấn đề chung về nước sạch và hoạt động cấp nước sạch đô thị 1. Khái niệm và tiêu chuẩn nước sạch * Khái niệm nước sạch: Nước sạch là khái niệm chung cho các loại nước dùng trong sinh hoạt, công nghiệp, công cộng. Theo nghị định 117/2007/NĐ-CP đưa ra khái niệm: nước sạch là nước đã qua xử lý có chất lượng đảm bảo, đáp ứng yêu cầu sử dụng.

* Phân loại nước sạch: Có nhiều loại nước sạch với những tiêu chuẩn tuỳ thuộc vào lĩnh vực sử dụng. - Việc phân loại nước sạch tùy thuộc vào quan điểm của các quốc gia cũng như xây dựng tiêu chuẩn đánh giá riêng biệt. Thông thường, nói đến nước sạch sẽ được hiểu là nước sạch dùng cho sinh hoạt và ăn uống. - Nước sạch trong các lĩnh vực cá biệt như y tế, hoá học được xây dựng theo chuẩn riêng khác với nước sạch dùng trong các lĩnh vực khác.

- Phân loại nước sạch phụ thuộc vào trình độ phát triển của khoa học và sự phát triển kinh tế- xã hội. Mỗi quốc gia có tiêu chí phân loại nước sạch riêng biệt. * Tiêu chuẩn nước sạch - Đối với Việt Nam: Hiện tại, tiêu chuẩn nước sạch ở Việt Nam do Bộ Y tế ban hành với 112 tiêu chí xác định. Theo đó, quy định tiêu chuẩn nước dùng trong ăn uống, chế biến thực phẩm, dùng trong các cơ sở sản xuất; nước cấp theo đường ống từ nhà máy đến các khu đô thị, nước cấp theo đường ống từ trạm cấp nước tập trung dùng cho từ 500 người trở lên.

Trước đó, Bộ Y tế đã ban hành Quyết định số 505/BYT/QĐ ngày 13/4/1992 về tiêu chuẩn vệ sinh cấp nước cho ăn uống và sinh hoạt với 29 tiêu chí đánh giá (xem phụ lục 1). - Đối với thế giới: Tổ chức Y tế thế giới (WHO) ban hành tiêu chuẩn nước sạch cho ăn uống và sinh hoạt với 30 tiêu chí cơ bản. Trong 30 tiêu chí của WTO có 10 tiêu chí chưa có quy định cụ thể; các tiêu chí là thống nhất, không phân biệt thành thị, nông thôn, nước mặt, nước ngầm. So với Việt Nam tiêu chuẩn của WTO có một vài khác biệt, nhưng những tiêu chí cơ bản như độ pH, Asen , độ cặn hoà tan.

là tương đồng (xem phụ lục 2). Tiêu chuẩn nước sạch của WHO với các tiêu chí đánh giá chỉ có tính chất tham khảo; mỗi quốc gia xây dựng theo một tiêu chí riêng, tuỳ từng điều kiện, đặc điểm của mỗi nước. Qua các tiêu chuẩn nước sạch của WHO và Việt Nam cho thấy một mặt, hệ tiêu chí đánh giá thông qua các chất không hoàn toàn giống nhau; mặt khác, trong cùng một chất giống nhau nhưng hàm lượng cũng có những khác biệt nhất định. Vai trò của nước sạch đối với con người Tầm quan trọng của nguồn nước nói chung và nước sạch nói riêng không chỉ dừng lại trong phạm vi quốc gia, lãnh thổ mà là vấn đề mang tính toàn cầu, là nội dung trong chương trình nghị sự, đã và đang được bàn luận sôi nổi và thu hút sự quan tâm về tình trạng cạn kiệt nguồn nước, tình trạng nước bị ô nhiễm, thiếu nước sạch ở một số nơi trên thế giới luôn là nội dung mang tính thời sự trên các phương tiện thông tin đại chúng.

Thế giới đã từng chứng kiến những đại dịch cướp đi sinh mạng hàng ngàn người bởi nguồn nước bị ô nhiễm hay những khó khăn mà con người phải đối mặt khi nguồn nước khan hiếm. Theo báo cáo của Chương trình môi trường Liên Hợp Quốc, nguồn nước sạch toàn cầu đang cạn kiệt. Nguyên nhân là do sự bùng nổ dân số, tình trạng ô nhiễm môi trường, việc khai thác nguồn nước dưới đất vượt mức cho phép. Việt Nam không phải là ngoại lệ.

Thời gian qua, chúng ta chứng kiến những "làng ung thư " ở Phú Thọ, Hải Phòng. mà báo chí liên tục đưa tin, tình trạng nước nhiễm bẩn ở Hà Nội, Đà Nẵng. đã trực tiếp ảnh hưởng đến cuộc sống, đến sức khoẻ, sự an toàn cá nhân và gây hoang mang trong dư luận xã hội. Hiện mức độ ô nhiễm của các dòng sông Đáy- sông Nhuệ, sông Cầu và hạ lưu sông Đồng Nai-Sài Gòn.

đang trong tình trạng báo động. Nhiều hồ nước tiềm ẩn khả năng tích luỹ ô nhiễm kim loại, các hợp chất hữu cơ ở rất nhiều nơi khiến cho nguồn nước mặt không sử dụng được. Nguồn nước dưới đất tại miền Bắc, miền Trung và mới đây là đồng bằng sông Cửu Long. cũng đang bị ô nhiễm asen một cách trầm trọng.

Chỉ tiêu đánh giá của Hội Tài nguyên nước Quốc tế (IWRA) cho thấy, Việt Nam đang và sẽ thiếu nước trong tương lai gần. Do vậy, bảo vệ tài nguyên nước là nhiệm vụ cấp bách được đặt ra và cần quan tâm giải quyết trong giai đoạn hiện nay. Chiến lược Quốc gia về tài nguyên nước đến năm 2020 cũng đã nêu rõ " bảo vệ tài nguyên nước và hệ sinh thái thuỷ sinh" là nhiệm vụ đầu tiên trong 6 nhiệm vụ chính thức. Nước không đảm bảo tiêu chuẩn quy định, nói cách khác là nước vượt hàm lượng tiêu chuẩn cho phép có thể dẫn đến những tác hại trước mắt cũng như lâu dài.

Nếu như một số chất hoà tan vượt quá tiêu chuẩn có thể dẫn đến tử vong như Thạch tín, thì một số chất không gây ngộ độc hay tử vong ngay mà có thể ảnh hưởng đến các thế hệ tiếp theo đó là Mangan hay Magiê. Lượng Amôniăc hay Sulphua vượt quá quy định sẽ gây mùi khó chịu và là môi trường tốt cho vi khuẩn E.Coli gây bệnh; lượng sắt vượt quá quy định không chỉ làm hỏng quần áo khi giặt giũ mà còn làm hỏng các thiết bị liên quan đến nước, gây thiệt hại về kinh tế. Như vậy, để đảm bảo sức khoẻ của mỗi cá nhân, của cộng đồng, đảm bảo môi trường xanh, sạch thì nước ăn uống và sinh hoạt phải được cấp theo tiêu chuẩn quy định [30, tr. Hoạt động cấp nước sạch đô thị 1.

Các khái niệm liên quan đến hoạt động cấp nước sạch đô thị - Hoạt động cấp nước: là các hoạt động có liên quan trong lĩnh vực sản xuất, cung cấp và tiêu thụ nước sạch, bao gồm quy hoạch, tư vấn thiết kế, đầu tư xây dựng, tổ chức vận hành, bán buôn nước sạch, bán lẻ nước sạch và sử dụng nước. - Dịch vụ cấp nước: là các hoạt động có liên quan của tổ chức, cá nhân trong lĩnh vực bán buôn nước sạch, bán lẻ nước sạch. - Đơn vị cấp nước: là tổ chức, cá nhân thực hiện các hoạt động khai thác, sản xuất, truyền dẫn, bán buôn nước sạch và bán lẻ nước sạch. - Khách hàng sử dụng nước: là tổ chức, cá nhân và hộ gia đình mua nước sạch của đơn vị cấp nước.

- Hệ thống cấp nước tập trung hoàn chỉnh: là một hệ thống bao gồm các công trình khai thác, xử lý nước, mạng lưới đường ống cung cấp nước sạch đến khách hàng sử dụng nước và các công trình phụ trợ có liên quan. - Mạng lưới cấp nước: là hệ thống đường ống truyền dẫn nước sạch từ nơi sản xuất đến nơi tiêu thụ, bao gồm mạng cấp I, mạng cấp II, mạng cấp III và các công trình phụ trợ có liên quan. - Mạng cấp I: là hệ thống đường ống chính có chức năng vận chuyển nước tới khu vực của vùng phục vụ cấp nước và tới các khách hàng sử dụng nước lớn. - Mạng cấp II: là hệ thống đường ống nối có chức năng điều hoà lưu lưọng cho các tuyến ống chính và đảm bảo sự làm việc an toàn của hệ thống cấp nước.

- Mạng cấp III: là hệ thống đường ống phân phối lấy nước từ các tuyến ống chính và các ống nối dẫn nước tới các khách hàng sử dụng nước. - Công trình phụ trợ: là các công trình hỗ trợ cho việc quản lý, vận hành, bảo dưỡng, sửa chữa đối với hệ thống cấp nước như sân, đường, nhà xưởng, tường rào, trạm biến áp, các loại hố van, hộp đồng hồ, họng cứu hoả. - Thiết bị đo đếm nước: là thiết bị đo lưu lượng, áp lực bao gồm các loại đồng hồ đo nước, đồng hồ đo áp lực và các thiết bị, phụ kiện kèm theo. - Vùng phục vụ cấp nước: là khu vực có danh giới xác định mà đơn vị cấp nước có nghĩa vụ cung cấp nước sạch cho các đối tượng sử dụng nước trong khu vực đó [18, tr.

- Cấp nước sạch đô thị: liên quan đến việc phân loại đô thị và cấp quản lý đô thị, quy định tại Nghị định 72/2001/NĐ-CP. Loại đô thị bao gồm thành phố, thị xã, thị trấn được các cơ quan có thẩm quyền quyết định thành lập gồm 6 loại, từ loại đặc biệt đến loại 5; cấp quản lý gồm thành phố trực thuộc trung ương, thành phố, thị xã trực thuộc tỉnh hoặc trung ương và thị trấn trực thuộc huyện với các tiêu chí cụ thể về mật độ dân số, quy mô dân số, kết cấu hạ tầng, tỷ lệ lao động phi nông nghiệp.1: Phân loại đô thị ở Việt Nam Đô thị loại Dạng Dân số Ghi chú Đặc biệt Rất lớn Từ 1,5 triệu dân Hà Nội, Hồ Chí Minh 1 T.P trực thuộc TW 0,5- 1,5 triệu dân 3 thành phố 2 Các thành phố thuộc 250 -500 nghìn dân 12 thành phố vùng, tỉnh 3 Các thị xã tỉnh lỵ 100 - 250 nghìn 16 thị xã 4 Các đô thị loại 4 (tỉnh) 50 - 100 nghìn 58 đô thị 5 Các thị trấn 4 - 50 nghìn 612 thị trấn Nguồn [14, tr. Đặc điểm tài nguyên nước chi phối hoạt động cấp nước sạch đô thị Ngoài các đặc điểm chung về tài nguyên nước trên cả nước đó là: nguồn tài nguyên có hữu hạn nhưng nhu cầu đang tăng nhanh; chất lượng nước có nguy cơ bị ô nhiễm; tài nguyên nước không chỉ có giá trị về cấp nước cho nhu cầu sinh hoạt, sản xuất, cho tưới tiêu, mà còn là nguồn năng lượng sạch, nguồn vật liệu của rất nhiều ngành như thuỷ sản, tiểu thủ công nghiệp. và đặc biệt là thuỷ điện.

Đối với hoạt động cấp nước sạch đô thị tài nguyên nước là đầu vào chủ yếu, là nhân tố quyết định sự lựa chọn quy hoạch, kế hoạch khai thác, lựa chọn trình độ công nghệ. Tài nguyên nước bao gồm nước mưa, lượng trữ ẩm, nước sông, hồ, đầm lầy, nước trong lòng đất và nước ở biển. Trong phạm vi đề tài, chỉ đề cập rõ thêm đặc điểm tài nguyên nước trên địa bàn tỉnh Thanh Hoá có liên quan đến hoạt động cấp nước sạch đô thị.