BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH KHOA VẬT LÝ ‹Ầ —7(. ee | ĐỀ TÀI: He HeWe TWEd N(lW PMA uM THUNET SUY LOW TRONG lệ Ue Put Lý LUT am Tada ed ua GVHD : NGUYEN MANH HUNG SVTH : NGUYÊN THỊ THANH HA Niên khóa: 1998 - 2002 GVHD: Thay NGUYEN MANH HUNG Lời Nói DAU Đất nước ta da bước vào thé kỷ 21, thé kỷ của trí thức và khoa học công nghệ Đất nước ta đang tiến lên thực hiên công nghiệp hóa và hiện dai hóa đất nước Nhưng để thực hiện được điều đó, chúng ta phải nhanh chóng tiếp thu khoa học - kỹ thuật hiện dai của thể giới Để làm được diéu đó, chúng ta phải có đôi ngủ trí thức giỏi, nang động, sáng tạo. Đó chính là nhiệm vụ của giáo dục, thé nhưng trong một thời gian dài nền giáo đục của nước ta đã không đổi mới theo kịp với tiến độ phát triển của thé giới nên có ảnh hưởng đến ning lực tư duy và khả năng sáng tạo của người học.
Chính vi vậy mà trong hội nghị tập huấn phương pháp day học vật ly ở trường phổ thông, PGS Nguyễn Đức Thâm đã nhấn mạnh “Việc đổi mới phương pháp day học vật lý là một đồi hỏi cấp bách của sự nghiệp giáo dục trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước”. Với những lập luận như sau: "Chúng ta đang đứng trước ngưỡng cửa của thế kỷ 21, đất nước ta đang bước vào thời kỳ công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đang chuyển từ cơ chế kế hoạch hóa tập trung bao cấp, sang cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước. Trén thé giới đang dién ra sự bùng nổ của tri thức và công nghệ tư duy sắng tạo và tài nang sáng chế của con người. Muốn hòa nhập với công đồng quốc tế, để có thể đứng vững và vươn lên được, chúng ta không những phải học hỏi kinh nghiệm mà còn phải sáng tạo, tìm ra con đường riêng phù hợp với hoàn cảnh cụ thể, tìm ra con đường riêng phù hợp với hoàn cảnh của đất nước, với con người Việt Nam.
Tinh hình đó đòi hỏi nến giáo dục nước ta phải đổi mới mạnh mẽ sâu sắc toàn điện để có thể đào tạo cho đất nước những con người lao động hoạt động có hiệu quả trong hoàn cảnh mới. Mục đích giáo dục của nước ta và trên thế giới ngày nay không chỉ truyền thụ cho hoc sinh những kiến thức, kỹ nang mà loài người đã tích lũy được mà còn đặc biệt quan tâm bối đưỡng cho thế hệ trẻ nang lực sáng tạo, năng lực hành động thực tiễn để tạo ra những tri thức mới, phương pháp mới, cách giải quyết vấn dé mới, giá trị mới phù hợp với hoàn cảnh mỗi nước, mdi dan tộc. Trong xã hội biến đổi mau lẹ, người lao động cũng phải biết luôn luôn đổi mới kiến thức và gals lực của minh cho phù hợp với sự phat triển như vũ bao của khoa học - kỹ thuật”. nhưng vấn dé đặt ra ở đây là chúng ta phải đổi mới giáo dục như thé nào? Nhưvà trên PGS Nguyễn Đức Thâm đã dé cập, đó là chúng ta phải đổi mới phương pháp giảng day ở từng cấp học nói chung và trong chương trình day học vật lý nói riêng.
Được sư giúp đỡ tận tình của thấy Nguyễn Mạnh Hùng, em xin trình bày bài khóa luận của em với tiêu dé “76 chức và định hướng hoạt động học tập của học sinh theo phương pháp giả thuyết suy luận trong dạy học phần “Các định luật bảo toàn cơ học ”” SVTH: NGUYÊN THỊ THANH HÀ Trang 1 GVHD: Thầy NGUYEN MANH HÙNG Em xin chân thành cảm on Quý Thầy Cô trong Ban Chủ Nhiệm Khoa đã tạo mọi điểu kiện thuận lợi cho em hoàn thành Khóa luận này. Đặc biệt là sự giúp đỡ, hướng đẫn tận tình của thay Nguyễn Mạnh Hùng đã giúp em hoàn thành tốt những tiết đạy thử nghiệm ở trường phổ thông cũng như đã giúp em hoàn thành Khóa luận này. Em biết Khóa luận của em còn nhiều thiếu sót, em kính mong Quý Thầy Cô góp ý. Em xin chân thành cảm ơn.
Khóa luận gồm 5 phan: |. Lý do chọn để tài 2. Thực nghiệm vận dụng lý luận để soạn bài và đạy chương “Định luật bảo toàn động lượng” và bai "Năng lượng, đông năng, thế năng - Dinh luật bảo toàn cơ nang”. Mô tả thử nghiệm.
SVTH: NGUYEN THỊ THANH HÀ Trang 2 GVHD: Thầy NGUYÊN MANHHUNG |. LÝ DO CHỌN ĐỀ TAI. Như da nói ở trên, chúng ta đã biết thé giới đang bước vào thế kỷ 21, thé ky của trí tuẻ và sáng tạo. Dat nước ta đang hước vào thời kỳ công nghiếp hóa, hiện đại hóa Viên cảnh: tươi đẹp và sôi đông đó khiển sư nghiệp giáo duc và đào tạo nói chung và ngành sư phạm can tự soi mình va đổi mới mạnh mé để đáp ứng mục tiêu đào tạo nhân lực, bổi dưỡng nhân tai cho dat nước, đồng thỡi vươn lên ngang tâm với sự phát triển chung của thể giới và khu vực Thé nhưng thực tiên day học củng như những nghiên cứu chuyên biệt đi sâu cho thấy có thể nêu lên những đặc điểm nổi bật cũng là những hạn chế của hiện trạng phương pháp day hoc ở nhà trường phổ thông cùng như đại hoc là tính chất độc tôn của sự truyền giảng, thông báo áp dat và thụ đông ghi nhận, thừa hành tái tạo trong hoạt động dạy học và học các môn khoa học mà kết quả là quá trình đào tạo ở nhà trường ít có tác dung phát triển trí tuẻ, năng lực của học sinh trong quá trình học tập cúng như khí da ra trường Khả nang tự tìm tòi, tự nghiên cứu để mở rộng hiểu biết của hoc sinh ngoài những kiến thức được biết trên lớp hoc bi han chế.
Tình hinh day học như thế kéo theo một thực trang là học sinh ghi nhớ kiến thức như một nghĩa vu, học biết đó rồi quên ngay sau đó, lý thuyết thi thuộc một cách máy móc nhưng khi vận đụng gap khó khan, nhiều khi không vận dung trong thực tế được. Từ đó kéo đến một hệ quả là khi các em ra trường nếu không tiếp tục học nữa hoặc học những ngành nghề mà ít hoặc không sử dung các kiến thức phổ thông thì sẽ quên nhanh chóng kiến thức. Còn nếu tiếp tục học thì lại tiếp tục theo đà tiếp thu kiến thức một cách thụ động. Trước thực trang đó đòi hỏi giáo duc phải có sự đổi mới.
trước hét là đổi mới vé nội dung và phương pháp giảng day các môn khoa học nói chung và môn vật lý nói riê ng. Từ năm 1990, Việt Nam cũng như nhiều quốc gia trong khu vực đã tiến hành đổi mới giáo đục theo bốn tru cột của giáo dục thế kỷ 21 do UNESCO đề xướng, đó là: - Học để biết - Học để cùng chung sống - Học để làm - Học để tư khẳng định minh Mới đây bộ Giáo duc và Đào tao da tổ chức hôi nghị giám đốc Sở giáo duc tại Đà Nắng. Tại đó các nhà quản lý giáo dục da dé cập nhiều đến công tác đổi mới chương trình giáo duc cho Việt Nam trong thời gian tới. Theo nhận định chung của các nhà quản lý giáo dục tại Việt Nam thì hiện nay chất lượng giáo dục đại trà ở các cấp bậc học còn thấp.
Đa số học sinh chỉ quen cách học tập thụ động thiếu nẵng SVTH: NGUYÊN THỊ THANH HÀˆ Trang 3 GVHD: Thầy NGUYEN MẠNH HÙNG _ lực tư duy độc lập, sáng tạo và vận dụng kiến thức kỹ nãng vào thực tê. Chương trình: sách giáo khoa còn nặng tính lý thuyết, nhẹ phẩn ứng đụng, chưa chú ý đúng mức đến việc rèn kỹ năng thực hành, tự chủ chiếm lĩnh tri thức và phát triển năng luc sáng tao. Diéu đó din đến hiệu quả của giáo duc - đào tạo thấp. Những nhận xét trên đưa tới kết luận chương trình học đã không còn phù hợp với tiến độ phát triển kinh tế: của xa hội Việt Nam trong thời gian tới.
Mục tiêu của việc đổi mới chương trình giáo duc phổ thông lần này là nội dung sách giáo khoa và phương pháp giảng day phổ thông nhằm nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện thé hệ trẻ, đáp ứng nhu cẩu phát triển nguồn nhân lực phục vụ cho sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, phù hợp với thực tiền và truyền thống Việt Nam, tiếp cân trình độ giáo dục phổ thông ở các nước phát triển trong khu vực và thế giới”. Trên đây là nội dung thảo luận của hội nghị, tư tưởng chung mà hội nghị để ra là đổi mới nội dung và phương pháp day hoc. Thế nhưng theo em không chỉ chờ đến khi có sách giáo khoa mới được xuất bản đưa vào day chúng ta mới thực hiện đổi mới phương pháp giảng day. Vì theo em, sách giáo khoa mới cho dù có đổi mới nội dung trên phương điện nào đi nữa cũng phải đựa trên nội dung cơ bản trọng yếu của sách giáo khoa cũ và có thêm vào là thêm vào phan ứng dụng và có thể trật tự từng mục trong bài được bố trí lại cho phù hợp với tiến trình nhận thức.
Vì vậy trước tình hình như đã phân tích ở trên, việc đổi mới phương pháp đạy học đang là một vấn đề nóng bỏng và cấp thiết nhằm phát huy năng lực sáng tạo độc lập tự chủ của học sinh đáp ứng nhu cấu của xã hội. Là một giáo sinh, em luôn mơ ước khi ra trường trở thành một giáo viên đứng lớp, sé đem hết những hiểu biết của minh đã được thấy cô truyền đạt khi còn ngồi trên ghế nhà trường truyền lại cho học sinh. Thế nhưng em luôn ban khoăn phải đổi mới cách day như thế nào để học sinh hiểu được vấn để giáo viên truyền đạt một cách tích cực, chủ động và cảm thấy có logic hợp lý chứ không thừa nhận hay chấp nhận một cách gượng ép và vận dụng được trong thực tiễn. Muốn vậy thì người giáo viên phải có phương pháp dạy học khoa học khác với phương pháp dạy học truyền thống.
Nhưng cụ thể phương pháp day học khoa học ở đây là phương pháp gì và cách thức thực hiện ra sao? Sau khi học môn phương pháp giảng dạy và được sự hướng dẫn tận tình của thấy, em được tiếp cận với nhiều phương pháp day học khác nhau. Trong đó, em tâm đắc nhất là phương pháp day học theo cách thức “T6 chức định hướng hành động chiếm lĩnh trị thức vật lý của học sinh theo tiến trình đạy học theo phương pháp giả thuyết suy luận nhằm phát triển năng lực tìm tòi, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập”.