Bộ Giáo dục và Đào tạo Dự án Phát triển Giáo viên Tiểu học Đ I M I PH NG PHÁP D Y H C TI U H C (TÀI LI U B I D NG GIÁO VIÊN) (Tái bản lần thứ nhất) NHÀ XU T B N GIÁO D C Trang Lời nói đầu. 5 Tổng quan về tài liệu. 6 Phần I Những vấn đề chung của phương pháp dạy học phát huy tính tích cực của học sinh. 7 Phần II Vận dụng phương pháp phát huy tính tích cực của học sinh vào việc dạy học các môn học ở Tiểu học.
35 Đổi mới phương pháp dạy học môn Tiếng Việt ở Tiểu học. 36 Đổi mới phương pháp dạy học môn Toán ở Tiểu học. 78 Đổi mới phương pháp dạy học môn Đạo đức ở Tiểu học. 130 Đổi mới phương pháp dạy học môn Tự nhiên và Xã hội ở Tiểu học.
146 Đổi mới phương pháp dạy học môn Khoa học ở Tiểu học. 156 Đổi mới phương pháp dạy học môn Lịch sử ở Tiểu học. 162 Đổi mới phương pháp dạy học môn Địa lí ở Tiểu học. 172 Đổi mới phương pháp dạy học môn Âm nhạc ở Tiểu học.
185 Đổi mới phương pháp dạy học môn Mĩ thuật ở Tiểu học. 194 Đổi mới phương pháp dạy học môn Thủ công – Kĩ thuật ở Tiểu học. 203 Đổi mới phương pháp dạy học môn Thể dục ở Tiểu học. 227 Hướng dẫn học theo băng hình.
237 L I NÓI Đ U Để góp phần đổi mới công tác đào tạo và bồi dưỡng giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục tiểu học, Dự án Phát triển Giáo viên Tiểu học đã tổ chức biên soạn các mô đun đào tạo theo chương trình Cao đẳng sư phạm và chương trình liên thông từ Trung học Sư phạm lên Cao đẳng Sư phạm; biên soạn các mô đun bồi dưỡng giáo viên nhằm nâng cao năng lực chuyên môn, nghiệp vụ, cập nhật những đổi mới về nội dung, phương pháp dạy học và kiểm tra đánh giá kết quả giáo dục theo chương trình, sách giáo khoa tiểu học mới. Điểm mới của các tài liệu viết theo mô đun là thiết kế các hoạt động học tập của người học, kích thích sự sáng tạo và khả năng giải quyết vấn đề, tự giám sát và đánh giá kết quả học tập của người học, chú trọng sử dụng tích hợp nhiều phương tiện truyền đạt khác nhau (tài liệu in, băng hình/băng tiếng.) giúp cho người học dễ học, dễ hiểu và gây được hứng thú học tập. Tài liệu “Đổi mới phương pháp dạy học ở Tiểu học” nhằm cung cấp cho giáo viên và cán bộ quản lí giáo dục tiểu học ở các cơ quan quản lí giáo dục, các trường tiểu học những kiến thức và kĩ năng về đổi mới phương pháp dạy học nói chung, về phương pháp dạy học các môn học theo chương trình - sách giáo khoa mới ở tiểu học nói riêng. Đơn vị tổ chức biên soạn tài liệu là Trường Cán bộ quản lí giáo dục và đào tạo.
Tham gia biên soạn tài liệu là các nhà khoa học tham gia biên soạn chương trình - sách giáo khoa mới ở Tiểu học, các giảng viên đang tham gia đào tạo ở các trường Sư phạm, Trường Cán bộ quản lí giáo dục và đào tạo. Tài liệu được biên soạn theo chương trình và phương pháp mới, chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Ban điều phối Dự án rất mong nhận được những ý kiến đóng góp chân thành của bạn đọc, đặc biệt là đội ngũ giáo viên, cán bộ quản lí giáo dục tiểu học ; đội ngũ giảng viên, sinh viên các trường sư phạm trong cả nước. D ÁN PHÁT TRI N GIÁO VIÊN TI U H C T NG QUAN V TÀI LIỆU I - Mȟc tiêu của tài liệu Sau khi được bồi dưỡng theo tài liệu này, người học sẽ : a) Hình thành và phát triển những tri thức về phương pháp dạy học (PPDH) phát huy tính tích cực của học sinh (HS) tiểu học trong từng môn học.
b) Vận dụng được những kĩ năng dạy học tích cực vào dạy học các môn học ở trường tiểu học. c) Tích cực và biết tổ chức tốt các hoạt động dạy học theo phương pháp phát huy tính tích cực nhằm nâng cao chất lượng dạy học ở trường tiểu học trong từng môn học. II - Thời lưȝng học 150 tiết. III - Nȓi dung của tài liệu 1) Những vấn đề chung của PPDH phát huy tính tích cực của HS Thời gian thực hiện : 15 tiết 2) Vận dụng phương pháp phát huy tính tích cực của HS vào việc dạy học các môn học ở Tiểu học a) Môn Toán : 30 tiết b) Môn Tiếng Việt : 30 tiết c) Môn Nghệ thuật, TN&XH, Lịch sử - Địa lí, Khoa học, Đạo đức, Thể dục : 75 tiết.
Thời lượng cho mỗi môn sẽ được quy định như sau : - Các môn Nghệ thuật (Âm nhạc, Mĩ thuật, Thủ công – Kĩ thuật) : mỗi phân môn 10 tiết. - Các môn TN&XH, Đạo đức, Thể dục : mỗi môn 10 tiết. - Các môn Khoa học, Lịch sử, Địa lí : mỗi môn 5 tiết ; 3) Nội dung băng hình : 16 đoạn băng hình bao gồm : + 3 đoạn băng hình cho môn Toán ; + 3 đoạn băng hình cho môn Tiếng Việt ; + 10 đoạn băng hình cho các môn : Thủ công, Kĩ thuật, Mĩ thuật, Âm nhạc, TN&XH, Lịch sử, Địa lí, Khoa học, Đạo đức, Thể dục. Các đoạn băng sử dụng minh hoạ phương pháp dạy học phát huy tính tích cực.
IV- phương pháp học theo tài liệu Tài liệu được biên soạn để có thể sử dụng với nhiều hình thức học tập khác nhau : - Tự học, tự nghiên cứu tại nơi công tác hoặc trong các lớp học tập trung ; - Đối với những lớp tập trung, việc thảo luận nhóm là chủ yếu ; - Một số nội dung học có sự hướng dẫn của giảng viên để học viên tự giải quyết vấn đề, tự chiếm lĩnh và khai thác nội dung. - Cùng với tài liệu in, có 16 đoạn băng hình cũng là nội dung được bồi dưỡng. Các đoạn băng hình này sẽ làm phong phú thêm nội dung và hình thức học tập. Việc kết hợp tài liệu in với các đoạn băng hình được ghi trong tài liệu in và có hướng dẫn sử dụng.
Ph n m t NH NG V N Đ CHUNG V PH ƠNG PHÁP D Y H C PHÁT HUY TÍNH TÍCH C C C A H C SINH A - MỤC TIÊU Sau khi học xong phần này, người học sẽ đạt được : 1. Kiến thức - Quán triệt những định hướng đổi mới của PPDH hiện nay. - Phân tích được cơ sở lí luận và thực tiễn của việc đổi mới PPDH. - Liệt kê được những đặc trưng cơ bản của PPDH phát huy tính tích cực, so sánh với PPDH không phát huy tính tích cực.
- Đánh giá được PPDH như thế nào được coi là PPDH phát huy tính tích cực (thông qua tài liệu, thông qua thực hành dạy mẫu của học viên và thông qua chính giờ dạy của giảng viên). - Biết cách vận dụng PPDH phát huy tính tích cực vào dạy các môn học ở Tiểu học. Kĩ năng - Vận dụng được cơ sở lí luận vào thiết kế bài học theo PPDH phát huy tính tích cực. - Lựa chọn được PPDH phát huy tính tích cực, tài liệu học tập cũng như phương tiện dạy học phù hợp với nội dung bài dạy.
- Triển khai thực hành một số PPDH phát huy tính tích cực trong quá trình dạy học của bản thân. - Có kĩ năng lập kế hoạch bài học và đánh giá giờ dạy của đồng nghiệp. Thái độ - Tự tin trong việc thực hiện PPDH phát huy tính tích cực. - Quyết tâm đổi mới cách thực hiện PPDH.
B - NỘI DUNG N i dung 1: C s thực ti n và lí luận của đ i m i PPDH Hoạt động 1: Tìm hiểu cơ sở thực tiễn của đổi mới cách thực hiện PPDH. Thực hiện các công việc 1) Đọc thông tin cơ bản 1. để trả lời câu hỏi : “Đổi mới cách thực hiện PPDH được hiểu như thế nào ?” 2) Học viên thảo luận tự đưa ra nguyên nhân thực tiễn của việc cần đổi mới cách thực hiện PPDH. 3) Đọc thông tin định hướng cơ bản của phần này.
4) Trả lời được vì sao đổi mới cách thực hiện PPDH sẽ đáp ứng được yêu cầu của thực tiễn. Hoạt động 2 : Tìm hiểu một số cách tiếp cận trong lí luận dạy học về PPDH. Thực hiện các công việc 1) Đọc nội dung mục 1. trong “Thông tin cơ bản cho nội dung 1”.
2) Trả lời các câu hỏi : - Vì sao phải đảm bảo tính hệ thống trong dạy học ? - Vì sao phải đảm bảo sự phát triển toàn diện nhân cách HS thông qua hoạt động của chính nó ? - Tại sao nói bản chất của quá trình dạy học là quá trình cộng tác ? - Tại sao nói quá trình dạy học phải được tổ chức thành những quy trình cụ thể, từ đó để đo được mục tiêu đề ra ? 3) Học viên trao đổi ý kiến với nhau hoặc với giảng viên về nội dung đã chuẩn bị. Hoạt động 3 : Tìm hiểu một số đặc điểm tâm lí của HS tiểu học. Thực hiện các công việc 1) Đọc thông tin cơ bản 1. 2) Nêu được những nét đặc điểm tâm lí cơ bản của HS tiểu học.
3) Giải thích được vì sao GV cần phải hiểu rõ tâm lí HS tiểu học để có thể đổi mới PPDH. 4) Lấy một thí dụ trong công tác dạy học để minh hoạ. Thông tin cơ bản cho nội dung 1 1. Cơ sở thực tiễn của đổi mới cách thực hiện PPDH 1) Đổi mới cách thực hiện PPDH được hiểu như thế nào ? Đổi mới cách thực hiện PPDH là vấn đề then chốt của chính sách đổi mới giáo dục Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
Đổi mới cách thực hiện PPDH sẽ làm thay đổi tận gốc nếp nghĩ, nếp làm của các thế hệ học trò – chủ nhân tương lai của đất nước. Như vậy, đổi mới PPDH sẽ tác động vào mọi thành tố của quá trình giáo dục và đào tạo. Nó tạo ra sự hiện đại hoá của quá trình này. Đổi mới cách thực hiện PPDH là đổi mới cái gì ? Cái gì cần làm mới lại ? Cái cũ là cái gì ? Giá trị của cái cũ còn đến đâu hay không còn giá trị ? Mới là cái gì và giá trị của nó ở chỗ nào ? Chúng ta đều biết không phải cái gì cũ cũng tồi và cái gì mới cũng hoàn hảo.
Hiệu quả hay không của PPDH là do người tiến hành nó như thế nào.