Luận văn thạc sĩ về doanh nghiệp Spin-off trong ngành Dược tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Tài liệu Doanh nghiệp spin-off trong ngành dược: thúc đẩy thương mại hóa tổng hợp lý thuyết và thực hành, phục vụ học tập ngành y tế

• Tác giả: Vũ Thùy Liên
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Văn Học
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Chính sách khoa học và công nghệ
• Đề tài: Doanh Nghiệp Spin-off Trong Ngành Dược: Thúc Đẩy Thương Mại Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2008
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÐỔI MỚI, DOANH NGHIỆP SPIN-OFF
• 1.1. Một số khái niệm sử dụng trong luận văn
• 1.2. Khái niệm về đổi mới
• 1.3. Sản phẩm của quá trình đổi mới
• 1.4. Hoạt động đổi mới
• 1.5. Chính sách đổi mới
• 1.6. Hệ thống đổi mới quốc gia
• 1.7. Cơ sở hạ tầng cho đổi mới
• 1.8. Khái niệm doanh nghiệp spin-off
• 1.9. Doanh nghiệp spin-off - bộ phận hợp thành của cơ sở hạ tầng đổi mới
• 1.10. Kết quả NC&TK và vấn đề sở hữu - điều kiện quan trọng để thành lập và hoạt động có hiệu quả của doanh nghiệp spin-off
• 1.11. Thương mại hoá kết quả NC&TK
• 1.11.1. Thương mại hoá kết quả NC&TK và điều kiện thực hiện
• 1.11.2. Thương mại hoá kết quả NC&TK - yếu tố quan trọng để thực hiện chính sách đổi mới
• 1.11.3. Thương mại hoá kết quả NC&TK và vai trò thúc đẩy của doanh nghiệp spin-off
• 2. CHƯƠNG II: QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP SPIN-OFF TẠI MỘT SỐ VIỆN NGHIÊN CỨU NƯỚC TA
• 2.1. Tổng quan về thực trạng phát triển doanh nghiệp spin-off trong một số viện công nghệ
• 2.2. Quá trình hình thành
• 2.3. Các loại hình (doanh nghiệp theo hình thức sở hữu, theo lĩnh vực hoạt động, theo chức năng, theo chuỗi đổi mới)
• 2.4. Các vấn đề nảy sinh
• 2.5. Tổng quan về thực trạng phát triển doanh nghiệp spin-off trong một số viện ngành dược
• 2.6. Quá trình hình thành
• 2.7. Các loại hình doanh nghiệp KH&CN của ngành dược
• 2.8. Các vấn đề nảy sinh giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp spin-off trong ngành dược
• 2.9. Vai trò của các doanh nghiệp spin-off trong việc thúc đẩy thương mại các kết quả NC&TK trong công nghiệp và trong ngành dược
• 2.10. Các yếu tố ảnh hưởng chủ yếu đến việc thành lập hoạt động và các doanh nghiệp spin-off ở Việt Nam
• 2.11. Thực trạng năng lực và sản phẩm NC&TK của các tổ chức NC&TK
• 2.12. Tinh thần kinh thương và nhu cầu thành lập doanh nghiệp spin-off ở các viện NC&TK trong ngành dược Việt Nam
• 2.13. Hệ thống các chính sách khuyến khích phát triển xét theo quan điểm của chính sách đổi mới
• 3. CHƯƠNG III: CÁC GIẢI PHÁP CHÍNH SÁCH KHUYẾN KHÍCH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN DOANH NGHIỆP SPIN-OFF NHẰM THÚC ÐẨY THƯƠNG MẠI HOÁ KẾT QUẢ NC&TK TRONG CÁC VIỆN NGHIÊN CỨU VÀ TRIỂN KHAI
• 3.1. Lựa chọn ưu tiên - các lĩnh vực khuyến khích thành lập
• 3.2. Các giải pháp đảm bảo thành lập doanh nghiệp spin-off nhằm thúc đẩy thương mại hoá kết quả NC&TK
• 3.3. Nâng cao năng lực NC&TK và chất lượng sản phẩm NC&TK của các tổ chức NC&TK theo hướng đổi mới tổ chức và cơ chế hoạt động đáp ứng mục tiêu của chính sách đổi mới
• 3.4. Nâng cao quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm của các tổ chức NC&TK trong tổ chức hoạt động sử dụng và phát triển nhân lực KH&CN
• 3.5. Tăng cường sự gắn kết giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp spin-off trên cơ sở giải quyết thoả đáng quyền sở hữu trí tuệ và tài sản, cũng như cán bộ KH&CN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Doanh nghiệp Spin off trong ngành Dược

Doanh nghiệp Spin-off đang trở thành một xu hướng quan trọng trong ngành Dược, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế toàn cầu. Các doanh nghiệp này không chỉ giúp thương mại hóa các kết quả nghiên cứu mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho xã hội. Việc hình thành các doanh nghiệp Spin-off từ các viện nghiên cứu và trường đại học là một giải pháp hiệu quả để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển bền vững trong ngành Dược.

1.1. Khái niệm Doanh nghiệp Spin off và vai trò của nó

Doanh nghiệp Spin-off là những công ty được thành lập từ các tổ chức nghiên cứu nhằm mục đích thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc chuyển giao công nghệ và phát triển sản phẩm mới trong ngành Dược.

1.2. Lịch sử hình thành và phát triển Doanh nghiệp Spin off

Sự phát triển của doanh nghiệp Spin-off trong ngành Dược bắt đầu từ những năm 2000, khi các chính sách khuyến khích đổi mới sáng tạo được ban hành. Các viện nghiên cứu đã bắt đầu hình thành các doanh nghiệp này để tận dụng các kết quả nghiên cứu và phát triển sản phẩm.

II. Thách thức trong việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong ngành Dược

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong ngành Dược vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề về sở hữu trí tuệ, tài chính và sự kết nối giữa các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp là những yếu tố cần được giải quyết.

2.1. Vấn đề sở hữu trí tuệ trong Doanh nghiệp Spin off

Sở hữu trí tuệ là một trong những vấn đề lớn nhất mà các doanh nghiệp Spin-off phải đối mặt. Việc xác định quyền sở hữu và bảo vệ các phát minh là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.2. Khó khăn trong việc huy động vốn cho Doanh nghiệp Spin off

Huy động vốn cho các doanh nghiệp Spin-off trong ngành Dược thường gặp khó khăn do thiếu sự tin tưởng từ các nhà đầu tư. Các doanh nghiệp này cần có các chiến lược rõ ràng để thu hút vốn đầu tư.

III. Phương pháp thúc đẩy thương mại hóa trong Doanh nghiệp Spin off

Để thúc đẩy thương mại hóa, các doanh nghiệp Spin-off cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc xây dựng chiến lược kinh doanh rõ ràng và phát triển mối quan hệ với các đối tác là rất quan trọng.

3.1. Chiến lược kinh doanh cho Doanh nghiệp Spin off

Một chiến lược kinh doanh rõ ràng giúp doanh nghiệp Spin-off xác định mục tiêu và hướng đi cụ thể. Điều này bao gồm việc nghiên cứu thị trường và phát triển sản phẩm phù hợp.

3.2. Tăng cường hợp tác giữa các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp

Hợp tác giữa các tổ chức nghiên cứu và doanh nghiệp là yếu tố quan trọng để thúc đẩy thương mại hóa. Việc chia sẻ thông tin và tài nguyên sẽ giúp tăng cường khả năng cạnh tranh.

IV. Ứng dụng thực tiễn của Doanh nghiệp Spin off trong ngành Dược

Nhiều doanh nghiệp Spin-off đã thành công trong việc thương mại hóa các kết quả nghiên cứu. Các ví dụ điển hình cho thấy sự phát triển của các sản phẩm mới và công nghệ tiên tiến trong ngành Dược.

4.1. Các sản phẩm thành công từ Doanh nghiệp Spin off

Nhiều sản phẩm dược phẩm đã được phát triển từ các doanh nghiệp Spin-off, góp phần nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe. Các sản phẩm này không chỉ đáp ứng nhu cầu trong nước mà còn xuất khẩu ra thị trường quốc tế.

4.2. Tác động của Doanh nghiệp Spin off đến nền kinh tế

Doanh nghiệp Spin-off không chỉ tạo ra việc làm mà còn đóng góp vào sự phát triển kinh tế bền vững. Chúng giúp tăng cường khả năng cạnh tranh của ngành Dược Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của Doanh nghiệp Spin off trong ngành Dược

Doanh nghiệp Spin-off có tiềm năng lớn trong việc thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu trong ngành Dược. Với các chính sách hỗ trợ và sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan, tương lai của các doanh nghiệp này sẽ rất tươi sáng.

5.1. Triển vọng phát triển Doanh nghiệp Spin off

Triển vọng phát triển của doanh nghiệp Spin-off trong ngành Dược là rất khả quan. Các chính sách khuyến khích và hỗ trợ sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của loại hình doanh nghiệp này.

5.2. Những khuyến nghị cho Doanh nghiệp Spin off

Các doanh nghiệp Spin-off cần chú trọng đến việc xây dựng thương hiệu và phát triển sản phẩm. Đồng thời, việc tăng cường hợp tác với các tổ chức nghiên cứu và nhà đầu tư cũng là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế và cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học và công nghệ (NC&TK) trở thành nhu cầu cấp thiết đối với các tổ chức nghiên cứu và phát triển (NC&PT) tại Việt Nam. Từ năm 2001 đến 2007, giai đoạn chuẩn bị hội nhập sâu rộng và gia nhập WTO, nhiều chính sách đã được ban hành nhằm thúc đẩy hoạt động đổi mới sáng tạo, trong đó doanh nghiệp spin-off – doanh nghiệp hình thành từ các viện nghiên cứu và trường đại học – được xem là một trong những nhân tố quan trọng thúc đẩy thương mại hóa kết quả NC&TK.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung phân tích cơ chế hình thành, phát triển và vai trò của doanh nghiệp spin-off trong việc thúc đẩy thương mại hóa kết quả NC&TK, đặc biệt trong ngành dược. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các tổ chức NC&TK tại Hà Nội và một số doanh nghiệp spin-off trong công nghiệp và ngành dược, khảo sát các loại hình doanh nghiệp như doanh nghiệp nhà nước, tư nhân, công ty cổ phần và liên doanh. Nghiên cứu nhằm cung cấp luận cứ khoa học để đề xuất các giải pháp chính sách phù hợp, góp phần nâng cao hiệu quả thương mại hóa kết quả NC&TK, từ đó thúc đẩy đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế dựa trên tri thức.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về đổi mới sáng tạo, hệ thống đổi mới quốc gia (NIS) và chính sách đổi mới. Theo Schumpeter, đổi mới là quá trình đưa sản phẩm, quy trình hoặc hình thái tổ chức mới ra thị trường, tạo ra lợi ích kinh tế. OECD (2005) mở rộng khái niệm đổi mới bao gồm đổi mới sản phẩm và quy trình, đòi hỏi sự kết hợp các hoạt động khoa học, công nghệ, tổ chức và thương mại.

Hệ thống đổi mới quốc gia được định nghĩa là tập hợp các tổ chức, cơ chế chính sách tương tác nhằm thúc đẩy nghiên cứu, phát triển và ứng dụng công nghệ mới. Doanh nghiệp spin-off được xem là bộ phận hợp thành cơ sở hạ tầng đổi mới, đóng vai trò trung tâm trong việc chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả NC&TK. Các khái niệm chính bao gồm: đổi mới, doanh nghiệp spin-off, thương mại hóa kết quả NC&TK, sở hữu trí tuệ và chi phí giao dịch trong đổi mới.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp tiếp cận hệ thống đổi mới quốc gia kết hợp phân tích định tính và định lượng. Dữ liệu được thu thập từ khảo sát thực tế tại các tổ chức NC&TK và doanh nghiệp spin-off trên địa bàn Hà Nội, bao gồm các loại hình doanh nghiệp nhà nước, tư nhân, công ty cổ phần và liên doanh. Cỡ mẫu khảo sát gồm khoảng 20 chuyên gia và đại diện doanh nghiệp, viện nghiên cứu.

Phương pháp thu thập thông tin gồm nghiên cứu tài liệu, quan sát thực tế và phỏng vấn chuyên gia. Phân tích dữ liệu sử dụng thống kê toán học để xác định xu hướng và xử lý logic để đánh giá các mối quan hệ và nguyên nhân. Thời gian nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2001-2007, giai đoạn có nhiều thay đổi chính sách và phát triển doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Vai trò quan trọng của doanh nghiệp spin-off trong thương mại hóa kết quả NC&TK: Doanh nghiệp spin-off là phương thức ngắn nhất và hiệu quả nhất để đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, giảm chi phí giao dịch trung gian. Ví dụ, Công ty Vắc xin và Sinh phẩm số 1 (VABIOTECH) đã thành công trong việc ứng dụng kết quả nghiên cứu từ Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương, đóng góp 30% lợi nhuận cho viện mẹ.

2. Thực trạng phát triển doanh nghiệp spin-off còn hạn chế: Số lượng doanh nghiệp spin-off trong ngành dược và các viện nghiên cứu còn ít, chủ yếu là doanh nghiệp nhà nước hoặc công ty cổ phần được thành lập từ nhóm nhà khoa học hoặc bộ phận viện. Tính đến năm 2004, có khoảng 21 doanh nghiệp spin-off trong các trường đại học và viện nghiên cứu tại Việt Nam.

3. Mâu thuẫn giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp spin-off về sở hữu trí tuệ và tài chính: Việc xác định quyền sở hữu trí tuệ, tài sản và phân chia lợi nhuận chưa rõ ràng, gây khó khăn trong hợp tác và phát triển. Ví dụ, Công ty APP gặp khó khăn trong việc duy trì mối quan hệ với Viện Hóa học Công nghiệp do tranh chấp về quyền sở hữu công nghệ và nguồn nhân lực.

4. Năng lực NC&TK và sản phẩm của các tổ chức NC&TK còn hạn chế: Chỉ khoảng 10% kinh phí nghiên cứu được sử dụng hiệu quả, nhiều kết quả nghiên cứu chưa được ứng dụng rộng rãi. Ngành dược Việt Nam mới sản xuất được 8/10 loại vắc xin trong chương trình tiêm chủng mở rộng, còn phụ thuộc lớn vào nguyên liệu nhập khẩu (khoảng 90%).

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy doanh nghiệp spin-off đóng vai trò trung tâm trong hệ thống đổi mới quốc gia, vừa là nơi nghiên cứu vừa là nơi sản xuất kinh doanh, giúp giảm chi phí giao dịch và tăng tốc độ thương mại hóa kết quả NC&TK. So với các mô hình doanh nghiệp truyền thống, spin-off giữ được bí quyết công nghệ và tăng tính cạnh tranh sản phẩm.

Tuy nhiên, thực trạng phát triển doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam còn nhiều hạn chế do các rào cản về chính sách, sở hữu trí tuệ, tài chính và nguồn nhân lực. Mâu thuẫn giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp spin-off làm giảm hiệu quả hợp tác, ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của loại hình doanh nghiệp này.

So sánh với kinh nghiệm quốc tế, các nước phát triển đã xây dựng hệ thống chính sách đồng bộ, tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp spin-off phát triển, trong khi Việt Nam mới chỉ bước đầu hình thành các chính sách hỗ trợ. Việc nâng cao năng lực NC&TK, cải thiện cơ chế sở hữu trí tuệ và tài chính là yếu tố then chốt để thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện tỷ lệ doanh nghiệp spin-off theo loại hình sở hữu, bảng so sánh doanh thu và lợi nhuận của các doanh nghiệp spin-off tiêu biểu, cũng như biểu đồ phân bổ nguồn vốn nghiên cứu và tỷ lệ ứng dụng kết quả NC&TK.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Hoàn thiện chính sách sở hữu trí tuệ và tài sản trí tuệ: Xây dựng khung pháp lý rõ ràng về quyền sở hữu, chuyển giao và chia sẻ lợi ích giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp spin-off nhằm giảm mâu thuẫn và tạo động lực cho nhà khoa học. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Bộ Khoa học và Công nghệ phối hợp Bộ Tư pháp.

2. Tăng cường hỗ trợ tài chính và đầu tư mạo hiểm cho doanh nghiệp spin-off: Thiết lập các quỹ đầu tư mạo hiểm chuyên biệt, ưu đãi thuế và tín dụng để doanh nghiệp spin-off có nguồn vốn phát triển sản phẩm mới. Thời gian: 2-3 năm; Chủ thể: Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước, các quỹ đầu tư.

3. Nâng cao năng lực NC&TK và chất lượng sản phẩm: Đầu tư trang thiết bị hiện đại, đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao, thúc đẩy hợp tác quốc tế để nâng cao trình độ nghiên cứu và phát triển sản phẩm. Thời gian: liên tục; Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học, Bộ Giáo dục và Đào tạo.

4. Tăng cường liên kết giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp spin-off: Xây dựng cơ chế phối hợp, chia sẻ nguồn lực, chuyển giao công nghệ và nhân lực nhằm phát huy tối đa tiềm năng của cả hai bên. Thời gian: 1-2 năm; Chủ thể: các viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp spin-off.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà hoạch định chính sách: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để xây dựng chính sách phát triển doanh nghiệp spin-off, thúc đẩy thương mại hóa kết quả NC&TK, đặc biệt trong ngành dược.

2. Các viện nghiên cứu và trường đại học: Giúp hiểu rõ cơ chế hình thành, phát triển doanh nghiệp spin-off, từ đó có chiến lược tổ chức hoạt động nghiên cứu và thương mại hóa hiệu quả.

3. Doanh nghiệp spin-off và doanh nghiệp KH&CN: Cung cấp kiến thức về các yếu tố ảnh hưởng, giải pháp phát triển và cách thức hợp tác với tổ chức mẹ để nâng cao năng lực cạnh tranh.

4. Nhà đầu tư và quỹ đầu tư mạo hiểm: Hiểu rõ đặc điểm, tiềm năng và rủi ro của doanh nghiệp spin-off để đưa ra quyết định đầu tư phù hợp, góp phần thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp spin-off là gì và khác gì với doanh nghiệp KH&CN thông thường?
   Doanh nghiệp spin-off là doanh nghiệp được thành lập từ kết quả nghiên cứu của viện hoặc trường đại học, do các nhà khoa học sáng lập và điều hành, vừa nghiên cứu vừa sản xuất kinh doanh. Khác với doanh nghiệp KH&CN thông thường, spin-off có mối liên hệ chặt chẽ với tổ chức mẹ và tập trung thương mại hóa kết quả nghiên cứu.

2. Vai trò của doanh nghiệp spin-off trong thương mại hóa kết quả NC&TK là gì?
   Spin-off là phương thức ngắn nhất đưa kết quả nghiên cứu vào sản xuất, giảm chi phí giao dịch trung gian, giữ bí quyết công nghệ và tăng tốc độ đổi mới sản phẩm, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.

3. Những khó khăn chính mà doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam đang gặp phải?
   Bao gồm mâu thuẫn về sở hữu trí tuệ và tài sản trí tuệ với tổ chức mẹ, hạn chế về nguồn vốn và cơ chế tài chính, năng lực NC&TK còn yếu, thiếu chính sách hỗ trợ đồng bộ và thị trường công nghệ chưa phát triển.

4. Làm thế nào để nâng cao hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp spin-off?
   Cần hoàn thiện chính sách sở hữu trí tuệ, tăng cường hỗ trợ tài chính, nâng cao năng lực nghiên cứu và phát triển sản phẩm, đồng thời tăng cường liên kết giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp spin-off.

5. Ngành dược có đặc thù gì trong phát triển doanh nghiệp spin-off?
   Ngành dược đòi hỏi đầu tư lớn về công nghệ cao, thời gian nghiên cứu dài, phụ thuộc nhiều vào thiết bị và nguyên liệu nhập khẩu. Doanh nghiệp spin-off trong ngành dược thường là doanh nghiệp nhà nước hoặc công ty cổ phần, tận dụng cơ sở vật chất và nguồn nhân lực từ viện, trường để phát triển sản phẩm.

Kết luận

• Doanh nghiệp spin-off là thành phần quan trọng trong hệ thống đổi mới quốc gia, góp phần thúc đẩy thương mại hóa kết quả NC&TK, đặc biệt trong ngành dược.
• Thực trạng phát triển doanh nghiệp spin-off tại Việt Nam còn nhiều hạn chế do rào cản về chính sách, sở hữu trí tuệ, tài chính và nguồn nhân lực.
• Mâu thuẫn giữa tổ chức mẹ và doanh nghiệp spin-off về quyền sở hữu và phân chia lợi ích là thách thức lớn cần giải quyết.
• Nâng cao năng lực NC&TK, hoàn thiện chính sách hỗ trợ và tăng cường liên kết giữa các bên là giải pháp then chốt để phát triển doanh nghiệp spin-off bền vững.
• Các bước tiếp theo bao gồm hoàn thiện khung pháp lý, thiết lập quỹ đầu tư mạo hiểm, nâng cao năng lực nghiên cứu và thúc đẩy hợp tác giữa viện, trường và doanh nghiệp spin-off.

Hành động ngay hôm nay để thúc đẩy đổi mới sáng tạo và thương mại hóa kết quả nghiên cứu tại Việt Nam!

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ÐỔI MỚI, DOANH NGHIỆP SPIN-OFF 1. Một số khái niệm sử dụng trong luận văn 1. Khái niệm về đổi mới Thuật ngữ đổi mới đã xuất hiện từ những năm đầu thế kỷ XX khi nhà kinh tế học Schumpeter (1911) nghiên cứu sự khác biệt giữa việc hình thành một ý tưởng cho sản phẩm hoặc qui trình (phát minh/sáng chế) và việc ứng dụng ý tưởng đó đến quá trình kinh tế (đổi mới). Đến năm 1939, Schumpeter mở rộng khái niệm đổi mới như là tập hợp các chức năng sản xuất mới, bao gồm cả tạo ra hàng hoá mới, hình thái tổ chức mới, mở ra những thị trường mới, sự kết hợp các nhân tố theo phương thức mới hoặc tiến hành sự kết hợp mới.

Edquist (1997) đưa ra khái niệm đổi mới như là việc đưa ra nền kinh tế tri thức mới hoặc sự kết hợp mới của những tri thức đang có. Bên cạnh đó ông cũng phân biệt các loại đổi mới: đổi mới quy trình (công nghệ và tổ chức) và đổi mới sản phẩm (hàng hoá và dịch vụ). Ngược lại với cách tiếp cận tuyến tính trong đó quá trình đổi mới phát triển qua những giai đoạn theo trật tự thời gian và tiệm tiến (từ nghiên cứu cơ bản đến nghiên cứu ứng dụng, triển khai thực nghiệm, sản xuất sản phẩm/dịch vụ và thị trường…), một số học giả đã vận dụng cách tiếp cận mới: cách tiếp cận hệ thống. Cách tiếp cận hệ thống nhấn mạnh tầm quan trọng của những hợp phần khác nhau và sự tương tác giữa các hợp phần đó trong toàn bộ hệ thống diễn ra quá trình đổi mới.

Ở đây, thuật ngữ “đổi mới” không đồng nghĩa với thuật ngữ “nghiên cứu” hoặc “chu trình công nghệ”. Đổi mới vượt ra ngoài phạm vi NC&TK và bao gồm nhiều hoạt động, cả nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, tạo ra các đối tượng sở hữu công nghiệp, thương mại hóa công nghệ, hoạt động sản xuất và phân phối các sản phẩm, dịch vụ mới trên thị trường. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Đổi mới là hoạt động tìm kiếm và theo đuổi lợi nhuận của các doanh nghiệp và doanh nhân trên thị trường thông qua quá trình tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới được thị trường chấp nhận.1 Tóm lại, đã có rất nhiều cách hiểu khác nhau về đổi mới được đăng tải trên các tài liệu quốc tế và trong nước nhưng nhìn chung, các cách tiếp cận này đều dẫn đến điểm chung về đổi mới, đó là đưa ra được sản phẩm/quy trình mới hay sản phẩm /quy trình được cải tiến mang lại lợi ích trên thị trường. Với cách hiểu như vậy thì định nghĩa của Tổ chức Hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) năm 2005 có thể xem là khá đầy đủ 2: Đổi mới không chỉ đơn thuần là đổi mới công nghệ mà có thể là đổi mới sản phẩm (hàng hoá và dịch vụ) hoặc quy trình (công nghệ và tổ chức) bao gồm các sản phẩm và quy trình mới hay các sản phẩm và quy trình được cải tiến.

Việc đổi mới sản phẩm và quy trình được thực hiện nếu nó đưa được sản phẩm mới ra thị trường (đổi mới sản phẩm) hoặc được sử dụng trong quy trình sản xuất (đổi mới quy trình). Đổi mới sản phẩm và quy trình bao gồm một loạt các hoạt động khoa học, công nghệ, tổ chức, tài chính và thương mại. Doanh nghiệp thực hiện đổi mới sản phẩm và quy trình là đơn vị đã thực hiện các sản phẩm hoặc quy trình mới hoặc cải tiến đáng kể trong khoảng thời gian nhất định. Để đổi mới thành công (đưa sản phẩm mới/được cải tiến ra thị trường hoặc quy trình mới/được cải tiến áp dụng trong sản xuất), doanh nghiệp cần thực hiện nhiều hoạt động khác nhau tuỳ thuộc vào bản chất của đổi mới đó.

Sản phẩm của quá trình đổi mới Một sản phẩm hoặc dịch vụ chỉ được xem là đổi mới một khi sản phẩm, dịch vụ hoặc quy trình công nghệ mới đã ra khỏi phòng thí nghiệm, được đưa ra thị trường và được thị trường chấp nhận, được mua - bán và sử dụng trong xã hội. Sản phẩm của quá trình đổi mới được hình thành theo một quá trình: từ khi tạo ra sáng chế và qua các hoạt động thử nghiệm, chế tạo, sản xuất 1 Nguyễn Mạnh Quân: Đề tài cấp cơ sỏ “Nghiên cúu nhận dạng hệ thống quốc gia về đổi mới của Việt Nam” 2 Hoàng Văn Tuyên: Đề tài cấp cơ sở” Nghiên cứu quá trình phát triển chính sách đổi mới” 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] để biến sáng chế từ chỗ chỉ là ý tưởng, những bản vẽ trở thành những sản phẩm và dịch vụ mới được mua bán trên thị trường, được thị trường chấp nhận. Mục đích cuối cùng của đổi mới là đưa ra các sản phẩm mới, dịch vụ mới được người sử dụng chấp nhận, trong khi sáng chế công nghệ chỉ được xem như là phương tiện, là một trong số nhiều điều kiện cần để tạo ra sản phẩm mới, dịch vụ mới. Theo tổ chức OECD “Các sản phẩm hay quy trình công nghệ mới chỉ được coi là được thực hiện nếu như đã được thị trường chấp nhận hoặc được sử dụng trong quá trình sản xuất”.

Hoạt động đổi mới Hoạt động đổi mới là một hoạt động tổng thể bao gồm nhiều hoạt động khác nhau từ NC&TK đến thiết kế, chế tạo, sản xuất, thương mại hóa, trao đổi và tiêu dùng sản phẩm mới và dịch vụ mới trên thị trường. Hoạt động đổi mới bao gồm các hoạt động NC&TK và ngoài NC&TK. Trong phạm vi của hoạt động đổi mới, ranh giới giữa các loại hoạt động không những không còn mà hơn thế, chúng tự liên kết, đan xen, lồng ghép và tích hợp với nhau một cách hữu hiệu để có thể tạo ra các sản phẩm, dịch vụ mới được xã hội và thị trường chấp nhận.3 Điểm khác biệt cơ bản giữa hoạt động KH&CN với hoạt động đổi mới là ở chỗ: Nếu đầu ra của các hoạt động KH&CN là các phát minh, sáng chế thì đầu ra của các hoạt động đổi mới là các sản phẩm, dịch vụ mới được xã hội và thị trường chấp nhận. Chính vì vậy, việc đòi hỏi các hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ phải tạo ra sản phẩm và dịch vụ mới đem lại hiệu quả kinh tế cao khó có thể được đáp ứng, trừ khi các hoạt động nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ đó được đặt trong hệ thống của các hoạt động đổi mới và có cơ chế bảo đảm cho các hoạt động đổi mới diễn ra và phát huy tác dụng.

Hoạt động đổi mới không chỉ bó hẹp và kết thúc khi đưa ra được ý tưởng và các thiết kế công nghệ trong phòng thí nghiệm hoặc các sáng chế công nghệ được đăng ký và cấp bằng. Hoạt động đổi mới còn tiếp diễn kể từ khi các sáng chế công nghệ được ứng dụng vào sản xuất cho đến khi đưa ra được những sản phẩm hoặc dịch vụ mới được thị trường chấp nhận. 3 Tạp chí Hoạt động Khoa học, Số 5/2008 18 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Chính sách đổi mới Về đại thể, chính sách đổi mới là một tập hợp có hệ thống các biện pháp chính sách để điều tiết có hiệu quả các hoạt động đổi mới.

Chính sách đổi mới có thể hiểu là những can thiệp của nhà nước tạo điều kiện thuận lợi và môi trường thúc đẩy cho sự thay đổi kinh tế có lợi nhất, khuyến khích phát triển nguồn nhân lực, hình thành những ý tưởng mới và hiện thực hoá những ý tưởng mới này thành các sản phẩm, quy trình và dịch vụ. Chính sách đổi mới là những chính sách tác động đến những quyết định của doanh nghiệp để phát triển, thương mại hoá và thực hiện những công nghệ mới.4 Khi xem xét quá trình phát triển chính sách đổi mới của mỗi quốc gia, người ta thường căn cứ vào một số vấn đề cơ bản như: i) Quá trình hoạch định và điều phối chính sách đổi mới; ii) Môi trường có lợi cho đổi mới; iii) Truyền bá tri thức và công nghệ trong nền kinh tế và iv) Phát triển nguồn nhân lực và văn hoá đổi mới. Cũng cần phải nhấn mạnh rằng, chính sách đổi mới không thuần túy là một chính sách mới, mà là tập hợp có hệ thống các chính sách công nghiệp, chính sách thương mại, chính sách giáo dục, chính sách khoa học và công nghệ… Nếu tập hợp đó không có tính hệ thống thì không thể nói đến chính sách đổi mới. Hệ thống đổi mới quốc gia Theo định nghĩa của OECD, hệ thống đổi mới quốc gia (NIS)5 là một hệ thống các cơ quan, tổ chức nhà nước và tư nhân, thực hiện các hoạt động nhằm nghiên cứu, du nhập, cải tiến và phổ biến các công nghệ mới.

Trong NIS, các doanh nghiệp công và tư, các trường đại học và các cơ quan của Chính phủ tương tác với nhau nhằm hướng đến sự phát triển của KH&CN trong phạm vi quốc gia. Tính tương hỗ của các đơn vị này có thể 4 Mowery: 1992 5 Nguồn: Research Policy, 2/2002 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] là về mặt kỹ thuật, thương mại, luật pháp và tài chính, nhằm những mục đích phát triển, bảo trợ hay thực hiện các hoạt động KH&CN. NIS cũng có thể được hiểu như là một tập hợp các cơ quan, tổ chức và các cơ chế chính sách tương tác lẫn nhau nhằm theo đuổi các mục tiêu KT-XH bằng việc áp dụng các thành quả KH&CN. Theo OECD, có 4 điểm quan trọng sau cần phải lưu ý: - Cần có một tập hợp các cơ quan và tổ chức, cơ chế chính sách hiệu quả xét theo chức năng của một NIS; - Cần có sự tương tác hiệu quả giữa các cơ quan, tổ chức và các chương trình hành động; - Đảm bảo sự hài hoà và đồng thuận trong các mục tiêu và tầm nhìn; - Đảm bảo một môi trường chiến lược riêng tạo thuận lợi cho đổi mới.

Cơ sở hạ tầng cho đổi mới Cơ sở hạ tầng đổi mới là một hệ thống tổng thể bao gồm các tổ chức, tác nhân liên quan như tổ chức NC&TK, doanh nghiệp, trường đại học, cơ quan quản lý nhà nước, hiệp hội nghề nghiệp, các tập đoàn, các tổ chức tư vấn, chuyển giao công nghệ, trung tâm thông tin và tư vấn các lĩnh vực đổi mới cho doanh nghiệp, công viên khoa học, vườn ươm và một số hình thái tổ chức khác là những tổ chức trung gian.