Vận dụng thủ tục phân tích kiểm toán BCTC tại Ernst & Young - HCMUTE

Đồ án HCMUTE nghiên cứu vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính qua trường hợp thực tế tại Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam.

• Tác giả: Phạm Thị Hà Phương
• Người hướng dẫn: ThS. Trần Thị Hải Vân
• Trường học: Trường Đại học Sư phạm Kỹ thuật Thành phố Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kế toán
• Đề tài: Vận dụng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính – Nghiên cứu trường hợp tại Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Tóm tắt

I. Tổng quan về thủ tục phân tích trong kiểm toán BCTC

Thủ tục phân tích là kỹ thuật kiểm toán quan trọng trong kiểm toán báo cáo tài chính (BCTC), được áp dụng rộng rãi tại các doanh nghiệp lớn như Ernst & Young (EY) Việt Nam. Thủ tục này dựa trên việc so sánh, phân tích mối quan hệ giữa các số liệu tài chính và phi tài chính nhằm phát hiện các sai lệch bất thường. Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA), thủ tục phân tích bao gồm phân tích xu hướng, phân tích tỷ lệ và phân tích mối quan hệ giữa các khoản mục. Tại EY, thủ tục này được triển khai từ giai đoạn lập kế hoạch đến giai đoạn hoàn thành kiểm toán nhằm nâng cao hiệu quả và độ tin cậy của báo cáo tài chính. Việc áp dụng thủ tục phân tích giúp kiểm toán viên xác định các rủi ro tiềm ẩn và tập trung vào các khu vực có nguy cơ cao.

1.1. Khái niệm và vai trò của thủ tục phân tích

Thủ tục phân tích là quy trình kiểm toán sử dụng các phương pháp thống kê, so sánh và đánh giá để xác định sự hợp lý của các khoản mục trên BCTC. Tại EY, thủ tục này được coi là nền tảng trong quy trình kiểm toán, giúp kiểm toán viên đánh giá rủi ro và thiết kế các thử nghiệm kiểm toán phù hợp. Vai trò chính bao gồm phát hiện sai sót trọng yếu, đánh giá hiệu quả hệ thống kiểm soát nội bộ và hỗ trợ ra quyết định quản trị. Theo nghiên cứu, thủ tục phân tích chiếm tới 30% thời gian kiểm toán tại EY, chứng tỏ tầm quan trọng của nó trong quy trình kiểm toán chuyên nghiệp.

1.2. Cơ sở pháp lý và quy trình thực hiện

Thủ tục phân tích được quy định trong Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam (VSA 310) và các chuẩn mực quốc tế (ISA 520). Tại EY, quy trình thực hiện bao gồm ba bước chính: thu thập dữ liệu, phân tích mối quan hệ giữa các khoản mục (doanh thu, chi phí, tài sản, nợ phải trả) và đánh giá sự phù hợp của kết quả. Kiểm toán viên sử dụng các công cụ như bảng tính Excel, phần mềm phân tích dữ liệu (ACL, IDEA) để xử lý số liệu. Quy trình này đảm bảo tính khách quan, minh bạch và tuân thủ các chuẩn mực kiểm toán quốc tế.

II. Thực trạng vận dụng thủ tục phân tích tại EY Việt Nam

Công ty TNHH Ernst & Young Việt Nam là đơn vị tiên phong trong việc áp dụng thủ tục phân tích vào kiểm toán BCTC tại Việt Nam. Theo khảo sát, EY sử dụng thủ tục phân tích cho 100% khách hàng doanh nghiệp vừa và lớn, đặc biệt trong lĩnh vực tài chính, ngân hàng và sản xuất. Tại đây, thủ tục phân tích được tích hợp vào quy trình kiểm toán từ giai đoạn lập kế hoạch đến giai đoạn hoàn thành, với sự tham gia của các chuyên gia phân tích dữ liệu (Data Analytics). Tuy nhiên, việc áp dụng vẫn gặp một số thách thức như thiếu hụt dữ liệu so sánh ngành, sự thay đổi liên tục trong chính sách kế toán và hạn chế về nguồn nhân lực có chuyên môn phân tích dữ liệu.

2.1. Phương pháp tiếp cận và công cụ sử dụng

EY áp dụng hai phương pháp chính trong thủ tục phân tích: phân tích xu hướng (trend analysis) và phân tích tỷ lệ (ratio analysis). Các công cụ hỗ trợ bao gồm phần mềm ACL Analytics, IDEA và bảng tính Excel nâng cao. Đặc biệt, EY sử dụng kỹ thuật so sánh giữa kỳ hiện tại với kỳ trước (year-over-year comparison) và so sánh với các chỉ tiêu ngành (benchmarking) để phát hiện bất thường. Ngoài ra, EY còn kết hợp thủ tục phân tích với kiểm tra chi tiết (test of details) nhằm tăng cường độ tin cậy của kết luận kiểm toán.

2.2. Những khó khăn và hạn chế gặp phải

Một trong những thách thức lớn nhất là thiếu hụt dữ liệu so sánh ngành đáng tin cậy tại Việt Nam, khiến việc đánh giá mức độ hợp lý của các khoản mục trở nên khó khăn. Ngoài ra, sự thay đổi liên tục trong chuẩn mực kế toán (như Thông tư 200, Thông tư 133) đòi hỏi kiểm toán viên phải cập nhật liên tục kiến thức. Hạn chế về nguồn nhân lực có chuyên môn phân tích dữ liệu cũng là rào cản, khi mà nhu cầu về kỹ năng phân tích dữ liệu ngày càng cao trong lĩnh vực kiểm toán.

III. Giải pháp nâng cao hiệu quả thủ tục phân tích

Để nâng cao hiệu quả thủ tục phân tích tại EY Việt Nam, cần triển khai đồng bộ các giải pháp từ công nghệ, đào tạo nhân lực đến cải tiến quy trình. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) và machine learning trong phân tích dữ liệu sẽ giúp tự động phát hiện các bất thường với độ chính xác cao. Đào tạo liên tục cho kiểm toán viên về kỹ năng phân tích dữ liệu và sử dụng các công cụ phần mềm hiện đại là yếu tố then chốt. Ngoài ra, EY nên hợp tác chặt chẽ với các hiệp hội ngành nghề (như VACPA) để xây dựng cơ sở dữ liệu ngành chuẩn, phục vụ cho công tác benchmarking. Việc tích hợp thủ tục phân tích vào hệ thống kiểm soát nội bộ của khách hàng cũng cần được quan tâm hơn.

3.1. Ứng dụng công nghệ trong phân tích dữ liệu

Việc ứng dụng AI và machine learning trong thủ tục phân tích giúp tự động hóa quy trình, giảm thiểu sai sót do yếu tố con người. Tại EY, các thuật toán học máy được sử dụng để dự báo doanh thu, phát hiện gian lận và đánh giá rủi ro tài chính. Công nghệ blockchain cũng được triển khai nhằm đảm bảo tính toàn vẹn và minh bạch của dữ liệu kiểm toán. Ngoài ra, các nền tảng phân tích dữ liệu trực tuyến (như Power BI, Tableau) giúp trình bày kết quả một cách trực quan, hỗ trợ ra quyết định nhanh chóng.

3.2. Đào tạo và phát triển nguồn nhân lực

EY cần đầu tư mạnh vào chương trình đào tạo liên tục về kỹ năng phân tích dữ liệu cho đội ngũ kiểm toán viên. Các khóa học về sử dụng phần mềm phân tích (ACL, IDEA), kỹ thuật thống kê và lập trình (Python, R) nên được đưa vào chương trình đào tạo nội bộ. Ngoài ra, việc tuyển dụng các chuyên gia phân tích dữ liệu (Data Scientist) vào đội ngũ kiểm toán sẽ nâng cao năng lực phân tích của toàn bộ hệ thống. EY cũng nên hợp tác với các trường đại học để xây dựng chương trình đào tạo song hành, đáp ứng nhu cầu nhân lực chất lượng cao trong lĩnh vực kiểm toán.

IV. Kết luận và đề xuất ứng dụng thực tiễn

Thủ tục phân tích đóng vai trò quan trọng trong việc nâng cao chất lượng kiểm toán BCTC tại EY Việt Nam. Qua nghiên cứu, có thể khẳng định rằng việc áp dụng thủ tục phân tích không chỉ giúp phát hiện sai sót trọng yếu mà còn nâng cao hiệu quả quy trình kiểm toán. Tuy nhiên, để tối ưu hóa lợi ích, EY cần đầu tư vào công nghệ, đào tạo nhân lực và xây dựng cơ sở dữ liệu ngành chuẩn. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ tại Việt Nam cũng nên tham khảo mô hình này để cải thiện chất lượng báo cáo tài chính. Kết quả nghiên cứu chỉ ra rằng thủ tục phân tích có thể giảm tới 40% thời gian kiểm toán trong khi vẫn đảm bảo độ tin cậy.

4.1. Tầm quan trọng của thủ tục phân tích

Thủ tục phân tích là công cụ không thể thiếu trong kiểm toán hiện đại, đặc biệt tại các doanh nghiệp lớn như EY. Nó giúp kiểm toán viên xác định các rủi ro tiềm ẩn, tập trung vào các khu vực trọng yếu và nâng cao độ tin cậy của báo cáo tài chính. Tại EY Việt Nam, thủ tục này chiếm tới 35% thời gian kiểm toán, chứng tỏ vai trò then chốt trong quy trình. Ngoài ra, nó còn hỗ trợ quản trị doanh nghiệp trong việc ra quyết định chiến lược dựa trên dữ liệu tài chính đáng tin cậy.

4.2. Khuyến nghị cho doanh nghiệp Việt Nam

Doanh nghiệp Việt Nam nên áp dụng thủ tục phân tích vào quy trình kiểm toán nội bộ và kiểm toán độc lập nhằm nâng cao chất lượng báo cáo tài chính. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu ngành chuẩn và đầu tư vào công nghệ phân tích dữ liệu là yếu tố quyết định. Các hiệp hội nghề nghiệp (như VACPA) cần đẩy mạnh tuyên truyền, đào tạo về thủ tục phân tích. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý nhà nước nên có chính sách hỗ trợ doanh nghiệp trong việc ứng dụng công nghệ mới vào quản trị tài chính.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG I. GIỚI THIỆU KHÁI QUÁT VỀ CÔNG TY TNHH ERNST & YOUNG VIỆT NAM 1. Sự ra đời và phát triển của Ernst & Young toàn cầu 1. Lịch sử hình thành Hiện tại, với hơn 300.000 nhân viên, hơn 700 văn phòng tại 140 quốc gia, Ernst & Young là một trong bốn công ty kiểm toán và tư vấn tài chính lớn nhất thế giới.

Quá trình hình thành của công ty diễn ra từ thế kỷ 19 và gắn liền với 2 nhân vật: Alwin Charles Ernst và Arthur Young. - Arthur Young: thành lập công ty kế toán Stuart & Young năm 1894. Năm 1906, tách riêng ra thành công ty Arthur Young & Company. - Alwin Charles Ernst cùng anh trai là Theodore Ernst lập công ty kế toán Ernst & Ernst năm 1903.

Qua gần một thế kỷ họat động, Ernst & Ernst liên tục phát triển, sáp nhập với nhiều công ty lớn khác. Năm 1944, Clarkson Gordon & Company, một công ty kế toán ở Canada thành lập từ năm 1864, trở thành một thành viên của Arthur Young & Company. Năm 1979 Ernst & Ernst sáp nhập với một công ty Anh là Whinney, Murray & Company để thành công ty hợp danh Ernst & Whinney. Năm 1989, Ernst & Whinney và Arthur Young hợp nhất trên toàn cầu để trở thành Ernst & Young.

Với các cam kết cung cấp các dịch vụ chất lượng và chuyên nghiệp trong lĩnh vực kiểm toán, thuế, tư vấn cũng như về việc xây dựng một môi trường làm việc đặt con người lên trên hết, Ernst & Young bước vào thế kỷ 21 như là một công ty toàn cầu, luôn hướng đến tương lai trên một nền tảng vững chắc về chất lượng, tinh thần làm việc nhóm và khả năng lãnh đạo cao. Mục tiêu hoạt động Ernst & Young đã xác định mục tiêu c ủa mình là luôn cố gắng hết mình để cung cấp những dịch vụ tư vấn và hỗ trợ tuân thủ pháp luật với tiêu chuẩn chất lượng cao nhất cho khách hàng, song song đó là hòa nhập vào sự phát triển lâu dài trên toàn thế giới. Từ ngày 01/07/2013, thương hiệu toàn cầu Ernst & Young trước đây sẽ được rút ngắn với tên gọi là EY, cùng với một tầm nhìn mới “Building a better working world” – “Xây 4 dựng một thế giới với môi trường làm việc tốt hơn”. Ernst & Young luôn giữ những giá trị nền tảng, niềm tin và văn hóa doanh nghiệp vốn đã tạo ra thương hiệu và khẳng định vị thế của Ernst & Young trên thị trường: thị trường sáng tạo, sáng kiến, tinh thần đồng đội, hướng vào khách hàng, sự tôn trọng, cởi mở và tin tưởng lẫn nhau, tính liêm chính.

Sự ra đời và phát triển của Ernst & Young Việt Nam 1. Lịch sử hình thành Công ty tư vấn quản lý, tài chính, kế toán, kiểm toán Ernst & Young (E&Y Việt Nam) thành lập vào năm 1992, là công ty 100% vốn nước ngoài đầu tiên tại Việt Nam hoạt động trong lĩnh vực tư vấn, kế toán - kiểm toán. Công ty có văn phòng làm việc đặt tại Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh với một đội ngũ nhân viên hùng hậu (230 nhân viên) bao gồm cả người Việt Nam và người nước ngoài với trình độ chuyên môn cao, tận tâm và giàu kinh nghiệm. Hoạt động chủ yếu của công ty tại Việt Nam bao gồm cung cấp các dịch vụ kiểm toán, thuế và tư vấn với 3 bộ phận nghiệp vụ chủ yếu: bộ phận kiểm toán và tư vấn doanh nghiệp (AABS), bộ phận thuế (TAX) và bộ phận dịch vụ tư vấn kinh doanh quốc tế (TAS).

Với triết lý kinh doanh tại Việt Nam là mong muốn giành được vị trí dẫn đầu về lĩnh vực cung cấp dịch vụ, luôn luôn thích ứng với các thách thức mới, các quy định, luật lệ mới và đồng thời đem đến cho các nhân viên một môi trường làm việc khuyến khích sự sáng tạo và cách tiếp cận nhất quán trong việc đáp ứng mọi nhu cầu kinh doanh của khách hàng trong nền kinh tế biến chuyển nhanh chóng của Việt Nam, Ernst & Young Việt Nam đang cung cấp các dịch vụ của mình cho các công ty đa quốc gia, các công ty liên doanh và các doanh nghiệp hàng đầu của Việt Nam. Trong tương lai, Ernst & Young Việt Nam sẽ đề ra một số mục tiêu khắt khe cho chính mình để có thể trở thành một nhà cung cấp dịch vụ tốt nhất cho tất cả các đối tượng khách hàng về nhu cầu kinh doanh của họ. Dịch vụ cung cấp của Ernst & Young Ernst & Young cung cấp các loại dịch vụ về kế toán, kiểm toán, thuế và tư vấn trong mọi lĩnh vực kinh doanh. Công ty có các loại hình chủ yếu như: các dịch vụ kiểm toán, các dịch vụ thuế và dịch vụ tư vấn doanh nghiệp.

• Dịch vụ kiểm toán 5 Kiểm toán là một bộ phận chủ yếu trong hoạt động quốc tế cuả công ty. Nguyên lý kiểm toán của Ersnt & Young là duy trì tiêu chuẩn chất lượng chuyên môn và kỹ thuật cao nhất, song song đó là những vấn đề thực tiễn giúp khách hàng tăng cường hiệu quả hoạt động kinh doanh. • Các dịch vụ về thuế Ernst & Young chuyên cung cấp các dịch vụ về thuế và liên quan đến thuế nhằm đáp ứng mọi nhu cầu của khách hàng. Đội ngũ chuyên gia thuế của công ty tập trung tư vấn mọi vấn đề về thuế liên quan đến thuế ở Việt Nam mà hiện nay là vấn đề phức tạp trong việc áp dụng.

Ernst & Young cũng hợp tác chặt chẽ với các văn phòng quốc tế để đảm bảo xem xét bao quát mọi ảnh hưởng cho cả tập đoàn công ty và các đơn vị trực thuộc đang hoạt động tại Việt Nam. • Dich vụ tư vấn doanh nghiệp Chuyên cung cấp các dịch vụ thuơng mại và tài chính cho các khách hàng mà hầu hết là những đơn vị có vốn đầu tư nước ngoài. Mục tiêu của Ernst & Young là giúp cho khách hàng đảm bảo việc kinh doanh luôn đạt hiệu quả cao và tuân thủ pháp luật. Bộ phận tư vấn doanh nghiệp kết hợp chặt chẽ với bộ phận kiểm toán và bộ phận thuế nhằm đảm bảo khách hàng của mình được tư vấn và cung cấp những dịch vụ đạt chất lượng tốt nhất trong mọi lĩnh vực kinh doanh.

Cơ cấu tổ chức của Ernst & Young 1. Cơ cấu tổ chức của công ty Ernst & Young Việt Nam là thành viên của Ernst & Young Global nên tổ chức và mô hình kinh doanh của công ty được áp dụng theo mô hình của toàn cầu. Công ty có hai văn phòng là Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh với trụ sở chính được đặt tại thành phố Hồ Chí Minh. Mỗi trụ sở đề được phân thành ba bộ phận chủ yếu là bộ phận cung cấp dịch vụ kiểm toán, bộ phận tư vấn thuế, bộ phận tư vấn kinh doanh.

Đứng đầu mỗi bộ phận là các giám đốc, đồng thời còn nắm giữ vị trí trong ban giám đốc công ty. Trong mỗi bộ phận, các nhân viên được phân chia thành các cấp bậc khác nhau từ thấp đến cao phụ thuộc vào kinh nghiệm và trình độ. Cụ thể, bộ máy hoạt động được chia làm 04 phần chính: Tổng giám đốc, Phó tổng giám đốc, bộ phận hành chính và bộ phận nghiệp vụ. 6 Tổng Giám đốc Phó Giám đốc Bộ phận hành chính Bộ phận nghiệp vụ Bộ Bộ Bộ Bộ Bộ phận Bộ phận Bộ phận phận phận phận phận Kiểm tư vấn tư vấn văn nhân tài tin toán thuế kinh phòng sự chính học doanh Nguồn: Phòng Nhân Sự của công ty Sơ đồ 1.

Cơ cấu tổ chức của công ty Ernst & Young Việt Nam 1. Ban giám đốc Ban giám đốc là người đại diện cho chi nhánh tại Việt Nam, là những người điều hành và có quyền hạn cao nhất tại công ty. Họ có trách nhiệm trực tiếp đánh giá rủi ro kiểm toán, đánh giá khách hàng, ra quyết định và đại diện công ty thực hiện ký kết hợp đồng cung cấp dịch vụ với khách hàng, đồng thời họ cũng là những người thực hiện những soát xét cuối cùng đối với các hồ sơ kiểm toán và là người ký duyệt vào các báo cáo kiểm toán và thư quản lý để cung cấp cho khách hàng. Bộ phận hành chính Bộ phận hành chính của công ty bao gồm 05 bộ phận: bộ phận văn phòng, bộ phận nhân sự, bộ phận tài chính, bộ phận tin học, bộ phận thư ký và lễ tân a.

Bộ phận văn phòng 7 Bộ phận văn phòng được chia làm 02 bộ phận nhỏ gồm bộ phận văn phòng và bộ phận văn thư • Bộ phận văn phòng: là bộ phận quản lý các công văn của công ty, thực hiện các buổi giao lưu giữa các nhân viên trong công ty, tiệc cuối năm, ngày kỷ niệm của công ty và các buổi giao lưu, tham quan công ty của sinh viên tại công ty. Đồng thời, bộ phận văn phòng cũng xử lý và kiểm tra công tác phí, hóa đơn (taxi, khách sạn,…) của nhân viên xem đã hợp lệ chưa và sau đó luân chuyển về bộ phận tài chính. • Bộ phận văn thư: là nơi tiếp nhận và gửi các văn bản, thư từ hay các bưu kiện của công ty, và đặc biệt trong quý 01 hàng năm – mùa bận của công ty, bộ phận này sẽ có trách nhiệm gửi và tiếp nhận các thư xác nhận ngân hàng và công nợ của khách hàng của công ty, và gửi báo cáo đã kiểm toán đến cho các khách hàng ở xa. Đồng thời, bộ phận văn thư sẽ thực hiện lưu trữ các chứng từ, văn bản liên quan đến cuộc kiểm toán.

Bộ phận nhân sự Bộ phận nhân sự nắm giữ vai trò tuyển dụng và các công việc khác. Vào tháng 03 và tháng 08 hàng năm, phòng nhân sự sẽ tổ chức các chương trình tuyển dụng kéo dài khoảng hơn 01 tháng theo quy định của công ty, đồng thời phòng nhân sự sẽ chuẩn bị các văn bản liên quan đến nhân viên (hợp đồng lao động, thỏa thuận giữa công ty và nhân viên, thư mời nhận việc, …. Bộ phận nhân sự cũng đảm nhiệm vai trò tính toán bảng lương và thời gian làm việc ngoài giờ và sẽ định kỳ gửi bảng tính lương cho nhân viên ở mỗi tháng. Bộ phận tài chính Thực hiện nhiệm vụ quản lý và theo dõi tình hình tài chính kế toán, thực hiện quy trình hạch toán chi phí, doanh thu, thông báo kịp thời cho ban giám đốc những vấn đề tài chính của công ty.

Đồng thời cũng xử lý các chi phí phát sinh của nhân viên khi làm việc tại công ty khách hàng. Bộ phận tin học Cung cấp các thiết bị về phần cứng, phần mềm để trợ giúp cho các nhân viên của công ty thực hiện công việc.