Diversity of timber tree species on the campus of vietnam national university of forestry

Khuôn viên các trường đại học không chỉ là nơi đào tạo mà còn là những không gian xanh quan trọng… 81 trang · Vietnam National University of Forestry · 2019.

• Tác giả: Tran Thi Phuong Thao
• Người hướng dẫn: Assoc. Hoang Van Sam
• Trường học: Vietnam National University of Forestry
• Chuyên ngành: Advanced Curriculum in Natural Resources Management
• Đề tài: Diversity of Timber tree species on the campus of Vietnam National University of Forestry
• Loại tài liệu: Student Thesis
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Ha Noi

Tóm tắt

I. Khám phá sự đa dạng loài cây gỗ tại Đại học Lâm nghiệp

Khuôn viên các trường đại học không chỉ là nơi đào tạo mà còn là những không gian xanh quan trọng, đóng góp vào hệ sinh thái đô thị. Đặc biệt, khuôn viên Đại học Lâm nghiệp Việt Nam (VNUF) tại Xuân Mai, Hà Nội, được xem là một phòng thí nghiệm sống động về lâm nghiệp và tài nguyên thiên nhiên. Với tổng diện tích lên đến 170,67 ha, nơi đây sở hữu một hệ thực vật trường ĐHLN phong phú, đóng vai trò then chốt trong việc duy trì cân bằng sinh thái, cải thiện vi khí hậu và là nguồn tài nguyên vô giá cho công tác giảng dạy, học tập và nghiên cứu khoa học. Tuy nhiên, các nghiên cứu chi tiết và hệ thống về thành phần loài cây gỗ tại đây vẫn còn hạn chế. Các công trình trước đây như của Lê Mộng Chân (1997) hay Trần Ngọc Hải (2003) đã đặt nền móng ban đầu, nhưng một cuộc VNUF campus flora survey toàn diện để cập nhật dữ liệu, đánh giá hiện trạng và xây dựng cơ sở dữ liệu hình ảnh, mẫu vật vẫn là một yêu cầu cấp thiết. Bài viết này trình bày kết quả phân tích chi tiết về sự đa dạng của các loài cây gỗ trong khuôn viên trường, cung cấp một cái nhìn sâu sắc về giá trị và tiềm năng của nguồn tài nguyên thực vật quý giá này, góp phần vào chiến lược bảo tồn nguồn gen thực vật và phát triển lâm nghiệp đô thị.

1.1. Giới thiệu tổng quan về hệ thực vật tại khuôn viên VNUF

Đại học Lâm nghiệp Việt Nam, tọa lạc tại thị trấn Xuân Mai, là một trung tâm đào tạo và nghiên cứu hàng đầu về lâm nghiệp. Khuôn viên trường không chỉ là một không gian học tập mà còn là một hệ sinh thái thu nhỏ, nơi lưu giữ sự đa dạng sinh học thực vật đáng kể. Hệ thực vật trường ĐHLN bao gồm nhiều loài cây bản địa và cây nhập nội, được trồng và phát triển qua nhiều thập kỷ, tạo nên một thảm thực vật đa dạng với nhiều tầng tán. Vai trò của hệ thống cây xanh này vượt ra ngoài giá trị cảnh quan. Chúng đóng góp tích cực vào việc điều hòa không khí, giảm tiếng ồn, và tạo ra một môi trường trong lành cho sinh viên và cán bộ. Hơn nữa, đây là một nguồn tư liệu trực quan, phục vụ công tác thực hành, nhận diện và phân loại thực vật cho các ngành liên quan đến quản lý tài nguyên rừng và môi trường, minh chứng cho vai trò của cây xanh trường đại học trong giáo dục và nghiên cứu.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu thực vật tại Xuân Mai

Việc tiến hành một nghiên cứu thực vật tại Xuân Mai, cụ thể trong khuôn viên VNUF, mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn to lớn. Nghiên cứu này không chỉ nhằm mục đích lập ra một danh lục cây gỗ VNUF hoàn chỉnh mà còn là cơ sở để đánh giá hiện trạng sinh trưởng, phân bố và giá trị của từng loài. Kết quả nghiên cứu cung cấp dữ liệu nền tảng cho các hoạt động quản lý, quy hoạch cảnh quan và đặc biệt là bảo tồn nguồn gen thực vật. Việc xác định được các cây gỗ quý hiếm và các loài bị đe dọa ngay trong khuôn viên trường giúp xây dựng các kế hoạch bảo tồn tại chỗ hiệu quả. Đối với lĩnh vực urban forestry in Vietnam (lâm nghiệp đô thị tại Việt Nam), mô hình cây xanh tại VNUF có thể trở thành một ví dụ điển hình về cách tích hợp đa dạng sinh học vào không gian đô thị, phục vụ đồng thời nhiều mục tiêu: giáo dục, môi trường và thẩm mỹ. Do đó, nghiên cứu này là một bước đi cần thiết để khai thác và phát huy bền vững giá trị của tài nguyên thực vật mà trường đang sở hữu.

II. Thách thức trong công tác bảo tồn đa dạng sinh học thực vật

Việt Nam được công nhận là một trong những quốc gia có giá trị đa dạng sinh học cao trên toàn cầu. Tuy nhiên, nguồn tài nguyên này đang đối mặt với nhiều mối đe dọa nghiêm trọng. Áp lực từ sự gia tăng dân số và mức tiêu thụ ngày càng cao dẫn đến việc khai thác quá mức tài nguyên sinh học. Quá trình phát triển kinh tế-xã hội nhanh chóng cũng làm thay đổi cảnh quan tự nhiên. Theo tài liệu nghiên cứu, "Việc chuyển đổi mục đích sử dụng đất và xây dựng cơ sở hạ tầng đã làm giảm đáng kể diện tích môi trường sống tự nhiên, tăng sự phân mảnh hệ sinh thái và làm suy thoái môi trường sống của nhiều loài động thực vật hoang dã". Tại các khu vực đô thị và bán đô thị như khuôn viên trường đại học, thách thức này cũng hiện hữu. Hệ thống cây xanh phải đối mặt với ô nhiễm môi trường, sự xâm lấn của các loài ngoại lai và những tác động từ hoạt động xây dựng. Thêm vào đó, công tác quản lý đa dạng sinh học thực vật vẫn còn những hạn chế. Hệ thống quản lý còn phân tán, các quy định pháp luật thiếu đồng bộ, và nguồn lực đầu tư cho bảo tồn nguồn gen thực vật còn rất hạn chế. Việc thiếu một timber species inventory (kiểm kê loài cây gỗ) chi tiết và cập nhật thường xuyên khiến công tác quản lý và bảo tồn gặp nhiều khó khăn, đặc biệt là trong việc giám sát các cây gỗ quý hiếm.

2.1. Áp lực từ phát triển đô thị và hoạt động con người

Sự phát triển nhanh chóng của các khu đô thị và cơ sở hạ tầng xung quanh các trường đại học tạo ra áp lực lớn lên plant biodiversity VNUF. Quá trình bê tông hóa làm giảm diện tích đất tự nhiên, thay đổi điều kiện thủy văn và vi khí hậu. Ô nhiễm không khí và đất từ hoạt động giao thông và công nghiệp cũng ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe và sự sinh trưởng của các loài cây gỗ. Bên cạnh đó, các hoạt động xây dựng, cải tạo trong chính khuôn viên, nếu không được quy hoạch cẩn thận, có thể dẫn đến việc chặt hạ hoặc làm tổn thương những cây gỗ có giá trị. Sự thiếu nhận thức của một bộ phận cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ cây xanh cũng là một thách thức, dẫn đến các hành vi gây hại không chủ ý. Những yếu tố này đòi hỏi một chiến lược quản lý chủ động để dung hòa giữa nhu cầu phát triển và mục tiêu conservation of tree species.

2.2. Hạn chế trong hệ thống dữ liệu và quản lý cây xanh

Một trong những thách thức lớn nhất trong công tác bảo tồn là sự thiếu hụt một hệ thống cơ sở dữ liệu toàn diện và được số hóa. Nhiều nghiên cứu trước đây tại VNUF, như đề tài của Phùng Văn Phê (2006) hay Nguyễn Văn Thành (2009), đã ghi nhận danh sách các loài, nhưng việc thiếu "cơ sở dữ liệu hình ảnh và bộ sưu tập mẫu vật thực vật" đã hạn chế việc trao đổi thông tin và hợp tác. Việc quản lý woody plants on campus (cây thân gỗ trong khuôn viên) thường chỉ dừng lại ở mức độ chăm sóc cảnh quan chung mà chưa có sự theo dõi chi tiết về tình trạng sinh trưởng, sức khỏe của từng cá thể, đặc biệt là các loài quý hiếm. Điều này gây khó khăn trong việc phát hiện sớm sâu bệnh hại hoặc các dấu hiệu suy thoái, từ đó bỏ lỡ cơ hội can thiệp kịp thời. Việc xây dựng một cơ sở dữ liệu tích hợp GIS (Hệ thống Thông tin Địa lý) là giải pháp cần thiết để quản lý hiệu quả và bền vững hệ thực vật trường ĐHLN.

III. Phương pháp khoa học kiểm kê đa dạng loài cây gỗ tại VNUF

Để có được một bức tranh toàn diện và chính xác về đa dạng loài cây gỗ tại khuôn viên Đại học Lâm nghiệp Việt Nam, một phương pháp nghiên cứu khoa học và hệ thống đã được áp dụng. Quá trình này kết hợp giữa việc thu thập dữ liệu thứ cấp và điều tra thực địa chi tiết. Dữ liệu thứ cấp bao gồm việc nghiên cứu các tài liệu, sách, các công trình khoa học đã công bố trước đây liên quan đến flora of Vietnam National University of Forestry. Công đoạn này giúp hình thành một cái nhìn tổng quan về điều kiện tự nhiên, hệ sinh thái và lịch sử nghiên cứu tại khu vực. Tuy nhiên, phần cốt lõi của nghiên cứu là công tác điều tra thực địa. Phương pháp điều tra theo tuyến (transect line) và phân khu (set zone) được lựa chọn để đảm bảo tính bao quát và chi tiết. Toàn bộ khuôn viên được chia thành các khu vực nhỏ hơn dựa trên bản đồ và các tuyến đường chính. Trong mỗi khu vực, tất cả các cá thể cây gỗ đều được nhận dạng, đo đếm các chỉ tiêu sinh trưởng như đường kính ngang ngực (D1.3), chiều cao, và được thu thập mẫu vật để phục vụ công tác định danh chính xác trong phòng thí nghiệm. Cách tiếp cận này đảm bảo rằng danh lục cây gỗ VNUF được xây dựng một cách khoa học, đầy đủ và có độ tin cậy cao.

3.1. Quy trình điều tra thực địa theo tuyến và phân khu chi tiết

Công tác điều tra thực địa được tiến hành một cách bài bản. Đầu tiên, một cuộc khảo sát sơ bộ toàn bộ khu vực được thực hiện để xác định ranh giới và đặc điểm địa hình, từ đó thiết kế các tuyến điều tra. Nghiên cứu đã thiết lập hai tuyến chính chạy dọc các trục đường lớn trong khuôn viên. Dựa trên các tuyến này, toàn bộ khu vực nghiên cứu được chia thành 4 phân khu (Zone 1, 2, 3, 4) để dễ dàng quản lý và thu thập dữ liệu. Trong mỗi phân khu, đội ngũ nghiên cứu tiến hành nhận dạng cây gỗ và ghi nhận thông tin chi tiết cho từng cá thể vào phiếu điều tra. Các thông tin bao gồm tên loài, họ thực vật, dạng sống, chiều cao, đường kính và đánh giá tình trạng sinh trưởng (Tốt, Trung bình, Kém). Phương pháp này đảm bảo không bỏ sót các cá thể và cho phép phân tích sự phân bố của các loài trong không gian, một yếu tố quan trọng trong VNUF campus flora survey.

3.2. Kỹ thuật thu thập xử lý mẫu vật và định danh loài

Việc nhận dạng cây gỗ chính xác là yếu tố quyết định sự thành công của nghiên cứu. Đối với mỗi loài cây, mẫu vật tiêu bản được thu thập theo đúng tiêu chuẩn khoa học, bao gồm cành, lá (cả lá non và lá già), và nếu có thể là hoa hoặc quả. Mỗi mẫu vật được gắn nhãn ghi chú thông tin chi tiết. Sau khi thu thập, các mẫu vật được đưa về phòng tiêu bản của Đại học Lâm nghiệp để xử lý và định danh. Quá trình định danh được thực hiện theo nhiều bước. Đầu tiên, mẫu vật được so sánh với các tiêu bản đã có trong phòng. Đối với những mẫu khó, các tài liệu chuyên khảo về plant taxonomy (phân loại thực vật) như "Cây cỏ Việt Nam" của Phạm Hoàng Hộ và các cơ sở dữ liệu trực tuyến quốc tế được sử dụng để tra cứu. Tên khoa học của các loài được chuẩn hóa theo hệ thống phân loại của Takhtajan (2009), đảm bảo tính nhất quán và cập nhật. Quy trình này đảm bảo thành phần loài cây gỗ được ghi nhận là chính xác và có giá trị khoa học cao.

IV. Phân tích chi tiết thành phần loài cây gỗ tại khuôn viên VNUF

Kết quả từ cuộc điều tra toàn diện cho thấy một bức tranh ấn tượng về sự đa dạng sinh học thực vật tại VNUF. Nghiên cứu đã ghi nhận tổng cộng 107 loài cây gỗ bản địa, thuộc 88 chi và 38 họ thực vật khác nhau. Con số này phản ánh sự phong phú và đa dạng của hệ thực vật trường ĐHLN, minh chứng cho những nỗ lực trồng và bảo tồn cây xanh qua nhiều thế hệ. Sự phân bố số lượng loài trong các họ không đồng đều, cho thấy sự thích nghi khác nhau của các nhóm thực vật với điều kiện môi trường tại đây cũng như chiến lược trồng cây của nhà trường. Ba họ thực vật chiếm ưu thế về số lượng loài là Caesalpiniaceae (họ Vang, 14 loài), Moraceae (họ Dâu tằm, 9 loài) và Euphorbiaceae (họ Thầu dầu, 6 loài). Sự vượt trội của họ Vang (Caesalpiniaceae) với các loài như Lim xanh, Gõ đỏ, Vàng anh, Hoàng linh cho thấy giá trị của bộ sưu tập cây gỗ tại đây. Ngược lại, có tới 14 họ chỉ có duy nhất một loài đại diện, ví dụ như Annonaceae (Bút tháp), Araucariaceae (Bách tán), Sterculiaceae (Sảng nhung). Điều này cho thấy sự độc đáo nhưng cũng tiềm ẩn rủi ro, vì bất kỳ sự kiện nào như bão, sâu bệnh cũng có thể làm mất đi đại diện duy nhất của một họ trong khuôn viên, ảnh hưởng đến tree species composition tổng thể.

4.1. Thống kê danh lục cây gỗ VNUF 107 loài thuộc 38 họ

Bản danh lục cây gỗ VNUF được xây dựng từ kết quả nghiên cứu là một tài liệu khoa học có giá trị. Tổng số 107 loài cây gỗ bản địa được xác định cho thấy khuôn viên trường là một kho tàng gen thực vật quan trọng. Sự đa dạng không chỉ thể hiện ở cấp độ loài mà còn ở cấp độ chi (88 chi) và họ (38 họ). Việc lập danh lục chi tiết này là bước đầu tiên và cơ bản nhất trong mọi nỗ lực quản lý và bảo tồn. Nó cung cấp một danh sách kiểm tra (checklist) để theo dõi sự thay đổi về thành phần loài cây gỗ theo thời gian, đánh giá sự thành công của các chương trình trồng cây mới và xác định các loài cần được ưu tiên bảo vệ. Đây là dữ liệu nền không thể thiếu cho các nghiên cứu sâu hơn về sinh thái, di truyền và giá trị sử dụng của các loài cây trong bối cảnh urban forestry in Vietnam.

4.2. Sự chiếm ưu thế của các họ Caesalpiniaceae và Moraceae

Phân tích tree species composition cho thấy sự chiếm ưu thế rõ rệt của một số họ thực vật. Họ Caesalpiniaceae đứng đầu với 13,08% tổng số loài. Đây là họ bao gồm nhiều loài cây gỗ quý hiếm và có giá trị kinh tế cao như Gõ đỏ (Afzelia xylocarpa), Lim xanh (Erythrophleum fordii). Tiếp theo là họ Moraceae (8,61%), bao gồm các loài quen thuộc có giá trị đa dụng. Sự hiện diện đông đảo của các loài thuộc những họ này không phải là ngẫu nhiên, mà có thể phản ánh mục tiêu sưu tập và bảo tồn các loài cây gỗ bản địa có giá trị của trường. Ngược lại, sự tồn tại của nhiều họ chỉ có một loài cho thấy tính đa dạng nhưng cũng chỉ ra những lỗ hổng trong bộ sưu tập. Việc bổ sung các loài thuộc các họ ít đại diện này có thể là một định hướng trong tương lai để làm phong phú thêm plant biodiversity VNUF.

V. Đánh giá giá trị sử dụng và tình trạng các cây gỗ quý hiếm

Các loài cây gỗ tại VNUF không chỉ có giá trị về mặt sinh thái và đa dạng sinh học mà còn mang lại nhiều giá trị sử dụng thiết thực. Nghiên cứu đã phân loại 107 loài cây gỗ bản địa thành 7 nhóm giá trị chính: Gỗ (Wood), Thực phẩm (Food), Cảnh quan (Ornament), Dược liệu (Medicine), Tinh dầu (Oil), Nhựa (Resin) và Sợi (Fibrous). Đáng chú ý, 100% các loài đều có giá trị về gỗ. Bên cạnh đó, có tới 62 loài (57,94%) có giá trị làm cây cảnh quan, che bóng mát như Sấu, Xoài, Dầu rái, góp phần tạo nên vẻ đẹp và không gian xanh cho trường. Một phát hiện quan trọng của nghiên cứu là sự hiện diện của 13 loài cây gỗ bị đe dọa, chiếm 12,15% tổng số loài được ghi nhận. Những loài này được liệt kê trong Sách Đỏ IUCN, Sách Đỏ Việt Nam (VNRD) và Nghị định 32 của Chính phủ. Việc tồn tại các loài như Gõ đỏ (Afzelia xylocarpa), Sưa bắc bộ (Dalbergia tonkinensis), Pơ mu (Fokienia hodginsii) và Hoàng đàn (Cupressus torulosa) ngay trong khuôn viên trường là một minh chứng cho vai trò quan trọng của VNUF trong việc bảo tồn nguồn gen thực vật quý hiếm. Đây là một bộ sưu tập sống vô giá, cần được bảo vệ và quản lý một cách nghiêm ngặt.

5.1. Phân loại giá trị sử dụng đa dạng của cây gỗ VNUF

Sự đa dạng về giá trị sử dụng của woody plants on campus là rất lớn. Ngoài giá trị chính về gỗ, nhiều loài còn cung cấp thực phẩm như quả Sấu (Dracontomelum duperreanum), lá non Vàng anh (Saraca dives). Nhóm cây dược liệu cũng rất phong phú, với các loài như Sữa (Alstonia scholaris) hay Tỳ bà (Eriobotrya japonica) là đối tượng quan tâm của khoa học. Một số loài cung cấp tinh dầu quý như Vù hương (Cinnamomum balansae) và Trầm hương (Aquilaria crassna), có tiềm năng trong sản xuất công nghiệp và mỹ phẩm cao cấp. Phân tích này cho thấy mỗi loài cây đều có thể được khai thác theo nhiều hướng khác nhau, không chỉ giới hạn ở giá trị gỗ. Việc hiểu rõ các giá trị này giúp tối ưu hóa công tác quy hoạch, lựa chọn loài cây trồng phù hợp với nhiều mục tiêu: vừa bảo tồn, vừa tạo cảnh quan, vừa có tiềm năng khai thác bền vững các sản phẩm phi gỗ, thể hiện rõ vai trò của cây xanh trường đại học.

5.2. Danh sách 13 loài cây gỗ bị đe dọa cần ưu tiên bảo tồn

Việc xác định được 13 loài cây gỗ quý hiếm bị đe dọa là một trong những kết quả nổi bật nhất của VNUF campus flora survey. Danh sách này bao gồm các loài cực kỳ nguy cấp (CR) như Hoàng đàn (Cupressus torulosa), các loài nguy cấp (EN) như Lim xanh, Gõ đỏ, Pơ mu, và các loài sắp nguy cấp (VU) như Sao đen, Lát hoa. Ví dụ, loài Sưa bắc bộ (Dalbergia tonkinensis), được xếp hạng EN trong Sách đỏ Việt Nam, có tới 50 cá thể được trồng trong khuôn viên. Sự hiện diện của các loài này biến khuôn viên VNUF thành một khu vực bảo tồn ngoại vi (ex-situ) quan trọng. Điều này đặt ra trách nhiệm lớn cho nhà trường trong việc xây dựng các kế hoạch hành động cụ thể cho conservation of tree species. Các biện pháp cần thiết bao gồm giám sát chặt chẽ tình trạng sinh trưởng của từng cá thể, nghiên cứu nhân giống và thiết lập các biển báo, bảng thông tin để nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của chúng.

VI. Giải pháp tương lai cho bảo tồn đa dạng sinh học thực vật

Dựa trên kết quả nghiên cứu chi tiết về đa dạng loài cây gỗ tại khuôn viên Đại học Lâm nghiệp Việt Nam, việc đề xuất các giải pháp quản lý, sử dụng và bảo tồn hiệu quả là bước đi tiếp theo mang tính cấp thiết. Tương lai của hệ thực vật trường ĐHLN phụ thuộc vào một chiến lược tổng thể, kết hợp giữa khoa học kỹ thuật, chính sách quản lý và sự tham gia của cộng đồng. Trước hết, cần xây dựng một cơ sở dữ liệu số hóa toàn diện cho hệ thống cây xanh. Cơ sở dữ liệu này không chỉ bao gồm danh lục cây gỗ VNUF mà còn tích hợp thông tin về vị trí địa lý (GIS), đặc điểm hình thái, tình trạng sức khỏe và hình ảnh của từng cá thể. Điều này sẽ hỗ trợ đắc lực cho công tác giám sát và ra quyết định. Thứ hai, cần ưu tiên các chương trình bảo tồn tại chỗ cho 13 loài cây gỗ bị đe dọa đã được xác định. Các hoạt động có thể bao gồm nhân giống bằng các phương pháp tiên tiến, trồng bổ sung và chăm sóc đặc biệt. Cuối cùng, việc phát huy vai trò của khuôn viên VNUF như một mô hình về lâm nghiệp đô thị tại Việt Nam cần được đẩy mạnh. Đây không chỉ là nơi bảo tồn mà còn là một trung tâm giáo dục, lan tỏa kiến thức và tình yêu thiên nhiên đến sinh viên và cộng đồng.

6.1. Đề xuất giải pháp quản lý và phát triển hệ thực vật VNUF

Để quản lý và phát triển bền vững plant biodiversity VNUF, cần áp dụng một loạt giải pháp đồng bộ. Cần thành lập một ban quản lý cây xanh chuyên trách, áp dụng công nghệ thông tin để theo dõi định kỳ sức khỏe cây. Việc quy hoạch trồng mới cần dựa trên cơ sở khoa học, ưu tiên các loài cây bản địa, đặc biệt là các loài thuộc các họ có ít đại diện để làm phong phú thêm tree species composition. Đối với các cây gỗ quý hiếm, cần xây dựng hồ sơ riêng cho từng cá thể và áp dụng chế độ chăm sóc đặc biệt. Ngoài ra, việc xây dựng các tuyến đường đi bộ tham quan, gắn biển tên khoa học và thông tin giá trị cho các loài cây tiêu biểu sẽ biến khuôn viên thành một vườn thực vật mở, phục vụ hiệu quả cho công tác giáo dục và nâng cao nhận thức về bảo tồn nguồn gen thực vật.

6.2. Tiềm năng của VNUF như một mô hình lâm nghiệp đô thị

Khuôn viên Đại học Lâm nghiệp Việt Nam hội tụ đủ yếu tố để trở thành một mô hình kiểu mẫu về urban forestry in Vietnam. Với sự đa dạng loài cao, sự hiện diện của nhiều cây gỗ quý hiếm và đội ngũ chuyên gia hàng đầu, VNUF có thể đi tiên phong trong việc nghiên cứu và áp dụng các mô hình quản lý cây xanh đô thị bền vững. Các nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào khả năng hấp thụ carbon, lọc không khí của các loài cây, hay xây dựng các mô hình nông-lâm kết hợp quy mô nhỏ. Việc chia sẻ kinh nghiệm và kết quả timber species inventory với các thành phố và khu đô thị khác sẽ góp phần nhân rộng mô hình này. Qua đó, VNUF không chỉ thực hiện tốt sứ mệnh đào tạo, nghiên cứu mà còn đóng góp trực tiếp vào việc xây dựng các đô thị xanh, bền vững cho tương lai.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Việt Nam được công nhận là một trong những quốc gia có giá trị đa dạng sinh học cao và mang tầm quan trọng toàn cầu, thuộc nhóm các quốc gia cần ưu tiên bảo tồn sinh học. Từ khi trở thành thành viên chính thức của Công ước Liên Hợp Quốc về Đa dạng sinh học (CBD) vào năm 1994, Chính phủ Việt Nam đã dành nhiều nguồn lực con người và tài chính để thực thi các cam kết quốc tế. Đa dạng sinh học đóng vai trò thiết yếu đối với sự phát triển kinh tế - xã hội và môi trường của Việt Nam thông qua việc cung cấp các dịch vụ hệ sinh thái (dịch vụ cung cấp, dịch vụ điều tiết, dịch vụ văn hóa và dịch vụ hỗ trợ), duy trì an ninh lương thực, bảo tồn nguồn gen động thực vật và cung cấp nguyên liệu xây dựng, nhiên liệu và dược liệu.

Mặc dù độ che phủ rừng tại Việt Nam có xu hướng gia tăng, phần lớn diện tích tăng thêm thuộc về rừng trồng sản xuất. Trong khi đó, sinh cảnh tự nhiên cho các loài hoang dã ngày càng suy giảm do chuyển đổi mục đích sử dụng đất; các loài quý hiếm và nguy cấp suy giảm nghiêm trọng; hệ sinh thái thủy vực và biển bị suy thoái do các hoạt động khai thác thiếu bền vững. Đa dạng sinh học tại Việt Nam phải đối mặt với nhiều áp lực: gia tăng dân số, nhu cầu tiêu dùng tăng cao dẫn đến khai thác quá mức lâm sản gỗ, lâm sản ngoài gỗ và thủy sản; phân mảnh hệ sinh thái do xây dựng hạ tầng cơ sở; sự xâm lấn của sinh vật ngoại lai, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu. Công tác quản lý tài nguyên sinh vật còn bộc lộ một số tồn tại như hệ thống cơ quan quản lý nhà nước chưa đồng bộ, khung pháp lý thiếu tính thống nhất liên ngành, sự tham gia của cộng đồng chưa được huy động hiệu quả và quy hoạch bảo tồn ở các cấp còn phân tán.

Trường Đại học Lâm nghiệp (VNUF) là trung tâm đào tạo và nghiên cứu đầu ngành của Việt Nam trong các lĩnh vực Lâm nghiệp, Quản lý tài nguyên rừng, Môi trường, Công nghiệp rừng và Phát triển nông thôn. Nhà trường đã đào tạo hơn 4.000 thạc sĩ, 100 tiến sĩ, hơn 45.000 kỹ sư/cử nhân và 500 học viên sơ - trung cấp. Khuôn viên trường và khu rừng thực nghiệm là nơi đã triển khai nhiều nghiên cứu khoa học về thổ nhưỡng, sinh thái rừng và thực vật. Tuy nhiên, các nghiên cứu trước đây chủ yếu dừng lại ở việc lập danh lục thực vật chung hoặc nghiên cứu cục bộ từng phân khu rừng thực nghiệm, thiếu cơ sở dữ liệu hình ảnh, mẫu vật phục vụ trao đổi thông tin khoa học và đánh giá chi tiết thành phần loài cây gỗ trong toàn bộ khuôn viên chính. Vì lý do đó, tác giả Trần Thị Phương Thảo đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Diversity of Timber Tree Species in Campus of Vietnam National University of Forestry" (Đa dạng các loài cây gỗ tại khuôn viên Trường Đại học Lâm nghiệp).

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xây dựng danh lục các loài cây gỗ bản địa tại khu vực nghiên cứu.
2. Đánh giá tính đa dạng về thành phần loài, giá trị sử dụng và giá trị bảo tồn của các loài cây gỗ.
3. Xây dựng cơ sở dữ liệu (hình ảnh, mẫu vật, đặc điểm hình thái, phân bố và tình trạng sinh trưởng) cho một số loài cây gỗ quý hiếm, có giá trị cao.
4. Đề xuất một số giải pháp hiệu quả nhằm bảo vệ, sử dụng và quản lý bền vững các loài cây gỗ bản địa tại khu vực nghiên cứu.

Đối tượng nghiên cứu là toàn bộ các loài cây gỗ bản địa hiện diện tại khu vực nghiên cứu. Phạm vi không gian nghiên cứu được thực hiện tại khuôn viên chính của Trường Đại học Lâm nghiệp và mở rộng thêm 5 mét sang ranh giới khu rừng thực nghiệm liền kề (thị trấn Xuân Mai, huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận áp dụng hệ thống phân loại học thực vật của Takhtajan (2009) để sắp xếp các bậc phân loại từ ngành, họ, chi đến loài. Danh pháp khoa học và tên thông thường của các loài thực vật được đối chiếu và chuẩn hóa theo bộ sách Danh lục các loài thực vật Việt Nam (Tập I - 2001, Tập II - 2003, Tập III - 2005), bộ Cây cỏ Việt Nam của Phạm Hoàng Hộ (1999–2000), Sách Đỏ Việt Nam (Phần Thực vật, 2007), Danh lục Đỏ các loài bị đe dọa của IUCN (phiên bản 2017–2019), Nghị định số 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ về quản lý thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm và cơ sở dữ liệu quốc tế trực tuyến.

Phương pháp nghiên cứu kết hợp giữa thu thập dữ liệu thứ cấp, điều tra thực địa theo tuyến - theo ô tiêu chuẩn và xử lý phân loại tại phòng thí nghiệm:

• Thu thập dữ liệu thứ cấp: Thu thập bản đồ hiện trạng khuôn viên VNUF; tổng quan các tư liệu, công trình nghiên cứu đã công bố về thực vật và rừng thực nghiệm VNUF; tài liệu về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội của thị trấn Xuân Mai.
• Điều tra thực địa theo tuyến (Transect lines): Thiết lập 2 tuyến điều tra chính dọc theo các trục giao thông chính của khuôn viên trường để khảo sát ranh giới và tổng quan địa hình:
  • Tuyến 1 (Line 1): Từ Cổng chính (Main gate) đến Quảng trường sinh viên (Student square), chiều dài 313 mét.
  • Tuyến 2 (Line 2): Từ Cổng phụ (Secondary gate) đến Trạm biến áp (Power-station), chiều dài 373 mét.
• Điều tra theo phân khu (Investigation by set zones): Toàn bộ khu vực nghiên cứu được chia thành 4 phân khu để điều tra chi tiết:
  • Khu 1 (Zone 1): Tòa nhà A1, A2; giảng đường G1, G2, G3, G4, G5, G6; nhà khách; tượng đài Nguyễn Trãi; nhà để xe; nhà khoa Công nghiệp Gỗ và Thiết kế Nội thất.
  • Khu 2 (Zone 2): Hồ Thủy Đình, Nhà thi đấu thể thao, Thư viện, Tượng đài Hồ Chí Minh, Nhà truyền thống.
  • Khu 3 (Zone 3): Tòa nhà A3, Hồ sinh thái, Xưởng thực hành chế biến gỗ.
  • Khu 4 (Zone 4): Khu ký túc xá, Trung tâm dịch vụ, Trường THPT Lâm nghiệp, Quảng trường VNUF.
• Thu thập dữ liệu và xử lý mẫu vật: Tiến hành kiểm kê toàn bộ cây gỗ trong từng phân khu; đo đường kính ngang ngực tại vị trí 1,3 m ($D_{1.3}$), đo chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$); đánh giá phẩm cấp sinh trưởng theo 3 mức độ (Tốt - Good, Trung bình - Moderate, Xấu - Bad). Thu thập mẫu vật thực vật đạt tiêu chuẩn (có chồi, lá non, lá già, hoa hoặc quả nếu có), bảo quản trong túi nylon tối màu, ghi nhãn chì 2B; đưa về Phòng Tiêu bản thực vật (Herbarium) của Trường Đại học Lâm nghiệp để phân tích, so sánh hình thái và giám định tên khoa học.

Tuyến điều tra	Điểm bắt đầu	Điểm kết thúc	Chiều dài (m)
Tuyến 1 (Line 1)	Cổng chính	Quảng trường sinh viên	313
Tuyến 2 (Line 2)	Cổng phụ	Trạm biến áp	373

Nội dung chính theo từng chương

Tổng quan tài liệu nghiên cứu (Chương I)

Chương I tổng thuật lịch sử nghiên cứu thực vật và đa dạng sinh học trên thế giới và tại Việt Nam. Trên thế giới, các công trình phân loại thực vật lớn khởi đầu từ giữa thế kỷ XIX (Flora of Hong Kong 1861, Flora of Australia 1866, Flora of British India 1872–1897, Flora of Indo-China của Lecomte). Tác giả dẫn luận quan điểm của Tolmachev về dung lượng loài thực vật trong một hệ thực vật nhiệt đới ẩm (khoảng 1.500–2.000 loài) và giới thiệu các trung tâm cơ sở dữ liệu mẫu vật lớn như Hệ thống Thông tin Đa dạng Sinh học Trung Quốc (CBIS), Bảo tàng Thiên nhiên Quốc gia Indonesia tại Cibinong (lưu trữ hơn 2 triệu mẫu thực vật) và Bảo tàng sinh vật Malaysia (hơn 300.000 mẫu thực vật).

Tại Việt Nam, các công trình tiêu biểu bao gồm nghiên cứu thực vật Đông Dương của các nhà thực vật học Pháp, công trình Thảm thực vật rừng Việt Nam của Thái Văn Trừng (1978) ghi nhận 7.004 loài thực vật bậc cao có mạch thuộc 1.850 chi và 289 họ (trong đó ngành Hạt kín chiếm ưu thế tuyệt đối với 6.336 loài, chiếm 90,99%); bộ sách Cây cỏ Việt Nam của Phạm Hoàng Hộ ghi nhận 11.611 loài thuộc 3.179 chi, 295 họ và 6 ngành. Các nghiên cứu chuyên sâu cấp khu vực tại Vườn quốc gia Cúc Phương (Nguyễn Nghĩa Thìn, Nguyễn Bá Thụ, dự án ICBG) ghi nhận gần 2.000 loài thực vật bậc cao có mạch.

Riêng tại Trường Đại học Lâm nghiệp, các công trình tiền đề gồm có: Lê Mộng Chân (1997, 1998) nghiên cứu quy hoạch Vườn thực vật bảo tồn nguồn gen ghi nhận 260 loài cây gỗ bản địa thuộc 68 họ; Trần Ngọc Hải và Nguyễn Văn Huy (2003) ghi nhận 342 loài bản địa thuộc 257 chi, 90 họ, 3 ngành; Lê Sỹ Việt và cộng sự (2005) xây dựng cơ sở dữ liệu rừng thực nghiệm; Phùng Văn Phê (2006) khảo sát lô A khoảnh 3 ghi nhận 283 loài; Vũ Thị Thuận (2006–2009) đánh giá sinh trưởng các loài bản địa và ngoại lai; Nguyễn Văn Thanh (2009) ghi nhận 397 loài tại rừng thực nghiệm và 198 loài tại núi Voi; Đào Công Anh (2017) ghi nhận 273 loài cây bản địa thuộc 171 chi và 59 họ.

Mục tiêu, nội dung và phương pháp nghiên cứu (Chương II)

Chương II trình bày cụ thể hệ thống mục tiêu, nội dung điều tra, phạm vi giới hạn, công cụ đo đạc thực địa (thước dây, địa bàn, thước kẹp kính, máy ảnh, GPS, máy tính xách tay) cùng quy trình phân tích mẫu vật trong phòng tiêu bản. Chương này mô tả cấu trúc các bảng biểu ghi chép điều tra theo 2 tuyến và 4 phân khu, tiêu chuẩn lấy mẫu hình thái học và phương pháp luận thống kê phân loại thực vật.

Đặc điểm khu vực nghiên cứu (Chương III)

Chương III mô tả điều kiện tự nhiên và kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu:

• Vị trí địa lý và diện tích: Khuôn viên Trường Đại học Lâm nghiệp đặt tại thị trấn Xuân Mai, thành phố Hà Nội, có tổng diện tích 170,67 ha; tọa độ địa lý $20^\circ 51' 13''$ vĩ độ Bắc và $105^\circ 30' 45''$ kinh độ Đông.
• Điều kiện khí hậu: Nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa theo số liệu trạm khí tượng VNUF (giai đoạn 1996–2007). Mùa mưa kéo dài từ giữa tháng 4 đến tháng 10; mùa khô từ tháng 11 đến tháng 3 năm sau. Nhiệt độ trung bình năm đạt 23,9°C; nhiệt độ trung bình tháng cao nhất vào tháng 6 (28,5°C) và thấp nhất vào tháng 1 (15,7°C).
• Điều kiện kinh tế - xã hội: Dân cư tại thị trấn Xuân Mai chủ yếu gồm hai dân tộc Mường và Kinh, sinh sống bằng canh tác nông lâm nghiệp định canh định cư. Hệ thống giao thông đồng bộ với trục Quốc lộ 21A nâng cấp, tạo điều kiện thuận lợi cho giao thương, vận chuyển giống cây trồng và phát triển kinh tế lâm nghiệp.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận (Chương IV)

Chương IV trình bày các phân tích định lượng về cấu trúc thành phần loài, sự đa dạng của các họ thực vật, phân nhóm giá trị sử dụng, tình trạng bảo tồn và cơ sở dữ liệu chi tiết của 10 loài cây gỗ tiêu biểu. Kết quả khẳng định khuôn viên VNUF sở hữu tính đa dạng thực vật cao với 107 loài cây gỗ bản địa thuộc 88 chi và 38 họ thực vật bậc cao có mạch.

Kết quả và đóng góp

Đa dạng thành phần loài và họ thực vật

Khóa luận đã kiểm kê và xác định 107 loài cây gỗ bản địa thuộc 88 chi và 38 họ thực vật tại khuôn viên VNUF. Cấu trúc số lượng loài phân bố không đều giữa các họ:

STT	Tên khoa học của họ	Tên tiếng Việt	Số loài	Tỷ lệ (%)
1	Caesalpiniaceae	Họ Vang	14	13,08
2	Moraceae	Họ Dâu tằm	9	8,61
3	Euphorbiaceae	Họ Thầu dầu	6	5,67
4	Cupressaceae	Họ Hoàng đàn	4	3,74
5	Apocynaceae	Họ Trúc đào	3	2,76

Bên cạnh các họ chiếm ưu thế về số lượng loài, có 14 họ chỉ ghi nhận duy nhất 1 loài đại diện trong khuôn viên (chiếm tỷ lệ phân bố đơn loài cao), bao gồm: Annonaceae (Polyalthia longifolia - Bút tháp), Araucariaceae (Araucaria columnaris - Bách tán), Bixaceae (Cochlospermum religiosum - Mai hoa đăng), Elaeocarpaceae (Elaeocarpus dubius - Côm tầng), Lecythidaceae (Barringtonia acutangula - Lộc vừng), Muntingiaceae (Muntingia calabura - Trứng cá), Ochnaceae (Ochna integerrima - Mai), Rosaceae (Eriobotrya japonica - Tỳ bà), Podocarpaceae (Nageia fleuryi - Kim giao), Sapotaceae (Pouteria lucuma - Trứng gà), Simarubaceae (Ailanthus triphysa - Thanh thất), Sterculiaceae (Sterculia lanceolata - Sảng nhung), Taxodiaceae (Taxodium distichum - Bụt mọc), và Thymelaeaceae (Aquilaria crassna - Trầm hương).

Đa dạng nhóm giá trị sử dụng

Các loài cây gỗ bản địa tại khuôn viên VNUF được phân thành 7 nhóm giá trị sử dụng chính (mỗi loài có thể thuộc nhiều nhóm giá trị khác nhau):

1. Nhóm lấy gỗ (Wood - W): 107 loài (chiếm 100% tổng số loài điều tra).
2. Nhóm làm cảnh, bóng mát (Ornamental - O): 62 loài, tiêu biểu như Dracontomelum duperreanum (Sấu), Mangifera indica (Xoài), Dipterocarpus alatus (Dầu rái), Parashorea chinensis (Chò chỉ), Elaeocarpus dubius (Côm tầng), Muntingia calabura (Trứng cá).
3. Nhóm thực phẩm (Food - F): Các loài cung cấp quả, hạt, lá non hoặc vỏ ăn được như Dracontomelum duperreanum, Mangifera indica, Saraca dives (Vàng anh), Sterculia lanceolata (Sảng nhung).
4. Nhóm làm thuốc (Medicine - M): Các loài có dược tính phục vụ y học cổ truyền và chiết xuất dược liệu như Alstonia scholaris (Sữa), Eriobotrya japonica (Tỳ bà), Nageia fleuryi (Kim giao).
5. Nhóm tinh dầu (Oil - Oi): Các loài chứa tinh dầu ở thân, lá, hoa phục vụ công nghiệp hóa mỹ phẩm và dược phẩm như Cinnamomum balansae (Vù hương), Michelia alba (Ngọc lan), Aquilaria crassna (Trầm hương).
6. Nhóm lấy nhựa (Resin - R): Các loài tiết nhựa có giá trị kinh tế và công nghiệp như Liquidambar formosana (Sau sau), Dipterocarpus alatus (Dầu rái), Calocedrus macrolepis (Bách xanh).
7. Nhóm sợi (Fibrous - Fi): Ghi nhận 7 loài cung cấp sợi phục vụ đan lát, dệt hoặc sản xuất bột giấy gồm Pinus massoniana (Thông đuôi ngựa), Pinus kesiya (Thông ba lá), Ceiba pentandra (Bông gòn), Gossampinus malabarica (Gạo), Broussonetia papyrifera (Dướng), Eucalyptus camaldulensis (Bạch đàn trắng), Aquilaria crassna (Trầm hương).

Tình trạng bảo tồn và các loài quý hiếm

Nghiên cứu ghi nhận 13 loài cây gỗ bản địa thuộc diện bị đe dọa, nguy cấp, quý hiếm (chiếm 12,15% tổng số loài) theo Sách Đỏ Việt Nam (2007), Danh lục Đỏ IUCN và Nghị định 32/2006/NĐ-CP:

STT	Tên khoa học	Tên tiếng Việt	Họ	Nhóm giá trị	IUCN	Sách Đỏ VN	Nghị định 32
1	Erythrophleum fordii	Lim xanh	Caesalpiniaceae	W	EN	-	Nhóm IIA
2	Afzelia xylocarpa	Gõ đỏ	Caesalpiniaceae	W, O	EN	EN	Nhóm IIA
3	Dipterocarpus alatus	Dầu rái	Dipterocarpaceae	W, O, R	EN	VU	-
4	Hopea odorata	Sao đen	Dipterocarpaceae	W, O	VU	-	-
5	Dalbergia balansae	Trắc cảnh	Fabaceae	W	VU	-	-
6	Dalbergia tonkinensis	Sưa bắc bộ	Fabaceae	W, O	VU	EN	Nhóm IA
7	Dalbergia oliveri	Cẩm lai	Fabaceae	W, O	EN	EN	Nhóm IIA
8	Pterocarpus macrocarpus	Dáng hương quả to	Fabaceae	W, R	EN	-	Nhóm IIA
9	Cinnamomum balansae	Vù hương	Lauraceae	W, O, Oi	EN	VU	Nhóm IIA
10	Chukrasia tabularis	Lát hoa	Meliaceae	W, O	VU	-	-
11	Calocedrus macrolepis	Bách xanh	Cupressaceae	W, R	NT	EN	Nhóm IIA
12	Cupressus torulosa	Hoàng đàn	Cupressaceae	W, R, Oi, M	CR	-	-
13	Fokienia hodginsii	Pơ mu	Cupressaceae	W, R, Oi, O	EN	-	-

Dữ liệu các quần thể loài điển hình tại khuôn viên trường

Khóa luận thống kê chi tiết đặc điểm hình thái, phân bố địa lý, công dụng và số lượng cá thể hiện diện tại khuôn viên VNUF của các loài quan trọng:

• Kim giao (Nageia fleuryi): 14 cá thể tại khu vực Giảng đường G1 và nhà để xe; sinh trưởng tốt.
• Bách xanh (Calocedrus macrolepis): 5 cá thể tại Tượng đài Bác Hồ, Tượng đài Nguyễn Trãi và ven Hồ Thủy Đình; sinh trưởng tốt.
• Dầu rái (Dipterocarpus alatus): 5 cá thể tại khu nhà T3, sân bóng chuyền, nhà khách, thư viện và giảng đường G6; sinh trưởng tốt.
• Sau sau (Liquidambar formosana): 15 cá thể tại Viện Sinh thái rừng; sinh trưởng tốt.
• Sao đen (Hopea odorata): 22 cá thể tại khu vực Tượng đài Bác Hồ, giảng đường G2 và G5; sinh trưởng tốt.
• Vù hương (Cinnamomum balansae): 18 cá thể tại nhà khách và giảng đường G6; sinh trưởng tốt.
• Quao xanh (Stereospermum annamense): 5 cá thể tại Hồ Thủy Đình, Tượng đài Bác Hồ và nhà A2; sinh trưởng tốt.
• Hoàng linh (Peltophorum dasyrhachis): 13 cá thể tại giảng đường G5 và Quảng trường sinh viên; sinh trưởng tốt.
• Sưa bắc bộ (Dalbergia tonkinensis): 50 cá thể phân bố tập trung tại khu Cổng chính, Thư viện và Ký túc xá; sinh trưởng tốt.

Đề xuất giải pháp quản lý và bảo tồn

Tác giả đề xuất xây dựng hệ thống biển tên thông tin khoa học (tên khoa học, tên tiếng Việt, họ thực vật, cấp độ bảo tồn) gắn trực tiếp lên các cây gỗ bản địa quý hiếm; tăng cường kiểm tra định kỳ tình trạng sâu bệnh hại; tích hợp cơ sở dữ liệu mẫu vật và hình ảnh số hóa vào phục vụ công tác giảng dạy thực hành lâm sinh học, thực vật rừng và giáo dục nâng cao nhận thức bảo tồn đa dạng sinh học cho sinh viên.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế về phạm vi không gian: Nghiên cứu giới hạn trong khuôn viên chính của Trường Đại học Lâm nghiệp và dải đệm 5m giáp rừng thực nghiệm, chưa bao quát toàn bộ diện tích 170,67 ha bao gồm các vùng lõi rừng thực nghiệm và khu vực núi Voi.
• Hạn chế về số lượng mẫu vật hình ảnh: Dữ liệu điều tra mới chỉ xây dựng hồ sơ chuyên sâu cho các loài cây gỗ bản địa tiêu biểu, chưa hoàn thiện bộ tư liệu hình ảnh và mẫu tiêu bản cho toàn bộ 107 loài cây gỗ trong khuôn viên.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng điều tra định lượng cấu trúc tầng tán, sinh khối và khả năng hấp thụ carbon của các loài cây gỗ bản địa trong khuôn viên; xây dựng hệ thống bản đồ số GIS định vị tọa độ từng cá thể cây gỗ quý hiếm để quản lý lâu dài; tiếp tục cập nhật bổ sung tiêu bản cho Herbarium của trường.

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo trực tiếp cho sinh viên, giảng viên và học viên cao học thuộc các chuyên ngành Quản lý Tài nguyên Thiên nhiên, Lâm học, Quản lý Tài nguyên Rừng và Môi trường tại Trường Đại học Lâm nghiệp và các cơ sở đào tạo lâm nghiệp khác.

Công trình có giá trị chuyên môn cao ở các phần:

• Quy trình thiết kế tuyến điều tra và phân khu kiểm kê thực vật trong khuôn viên cơ sở giáo dục đại học.
• Danh lục phân loại 107 loài cây gỗ bản địa kèm phân tích cấu trúc họ thực vật và nhóm giá trị sử dụng.
• Hồ sơ thực vật học, hình thái và tình trạng bảo tồn chi tiết của 13 loài cây gỗ nguy cấp, quý hiếm (Sưa, Vù hương, Bách xanh, Hoàng đàn, Kim giao, Gõ đỏ, Lim xanh).

Câu hỏi thường gặp

1. Khóa luận ghi nhận tổng cộng bao nhiêu loài cây gỗ bản địa trong khuôn viên VNUF? Nghiên cứu đã ghi nhận 107 loài cây gỗ bản địa thuộc 88 chi và 38 họ thực vật bậc cao có mạch.

2. Họ thực vật nào có số lượng loài cây gỗ chiếm ưu thế cao nhất tại khu vực nghiên cứu? Họ Vang (Caesalpiniaceae) chiếm ưu thế cao nhất với 14 loài (chiếm 13,08% tổng số loài), tiếp theo là họ Dâu tằm (Moraceae) với 9 loài (8,61%) và họ Thầu dầu (Euphorbiaceae) với 6 loài (5,67%).

3. Có bao nhiêu loài cây gỗ thuộc diện bị đe dọa, quý hiếm được phát hiện? Có 13 loài cây gỗ thuộc danh mục bị đe dọa (chiếm 12,15% tổng số loài), được xếp hạng trong Sách Đỏ Việt Nam (2007), Danh lục Đỏ IUCN và Nghị định 32/2006/NĐ-CP (như Sưa bắc bộ, Vù hương, Bách xanh, Hoàng đàn, Dầu rái, Gõ đỏ, Lim xanh, Cẩm lai).

4. Loài cây gỗ quý hiếm nào có số lượng cá thể ghi nhận nhiều nhất trong khuôn viên VNUF? Loài Sưa bắc bộ (Dalbergia tonkinensis) thuộc họ Đậu (Fabaceae) có số lượng cá thể ghi nhận nhiều nhất với 50 cá thể, phân bố chủ yếu tại khu vực Cổng chính, Thư viện và Ký túc xá.

5. Khuôn viên nghiên cứu được phân chia thành những tuyến và khu vực điều tra nào? Nghiên cứu thiết lập 2 tuyến điều tra (Tuyến 1 dài 313m, Tuyến 2 dài 373m) và chia thành 4 phân khu chính: Khu 1 (các khối giảng đường G, nhà A1-A2, nhà xe), Khu 2 (Hồ Thủy Đình, Thư viện, Tượng Bác Hồ), Khu 3 (Nhà A3, Hồ sinh thái, Xưởng gỗ) và Khu 4 (Ký túc xá, Trường THPT Lâm nghiệp, Quảng trường VNUF).

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Phương Thảo đã cung cấp bức tranh định lượng chi tiết về tính đa dạng của 107 loài cây gỗ bản địa thuộc 88 chi và 38 họ thực vật tại khuôn viên Trường Đại học Lâm nghiệp. Công trình đã xác định chính xác 13 loài cây gỗ nguy cấp, quý hiếm cần được ưu tiên bảo tồn và xây dựng hồ sơ hình thái, phân bố cho các loài tiêu biểu. Kết quả nghiên cứu đóng góp nguồn ngữ liệu khoa học quan trọng phục vụ quản lý cảnh quan thực vật học đường và nâng cao hiệu quả đào tạo thực hành lâm nghiệp tại nhà trường.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MINISTRY OF AGRICULTURE AND RURAL DEVELOPMENT VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY OF FORESTRY STUDENT THESIS Title DIVERSITY OF TIMBER TREE SPECIES IN CAMPUS OF VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY OF FORESTRY Major: Advanced Curriculum in Natural Resources Management Code: D850101 Faculty: Forest Resources & Environmental Management Student: Tran Thi Phuong Thao Student ID: 1553090502 Class: K60 - Natural Resources Management Course: 2015 – 2019 Advanced Education Program Developed in collaboration with Colorado State University, USA Supervisor: Assoc. Hoang Van Sam Ha Noi, 2019 ACKNOWLEDGMENT First of all, I wish to acknowledge to Vietnam National University of Forestry and the teachers for creating an opportunity to do the thesis. Special thanks my supervisor Assoc. Hoang Van Sam for his advices and supervision.

i TABLE OF CONTENTS ACKNOWLEDGMENT ……………………………………………………….i TABLE OF CONTENTS. OVERVIEW OF THESIS………………………………………. Research on biodiversity in the world. Research on biodiversity in Vietnam.

Research on biodiversity in Vietnam National University of Forestry. 6 CHAPTER II GOAL, OBJECTIVES, CONTENTS AND METHODOLOGY. Secondary data base…………………………………………………. Non - field investigate.

Social-economic condition ………………………………………. RESULTS AND DISCUSSION………………………………18 4. The diversity of timber species on VNUF‟s campus…………………. The diversity of indigenous timber species………………………….

The variation in uses values…………………………………………20 4. The composition of rare trees and high values species………………. The data of some important species in VNUF‟s campus ……………. Proposing some effective solutions, uses, and management of ii indigenous timbers in the research area……………………………………61 CHAPTER V CONCLUSION AND RECOMMENDATION……………….63 iii LIST OF TABLE Table 2.1: The list of transcect lines in study site table .2: The list of zones in study site table .3: Investigation by set zones .4: The investigated table.

The additional indigenous tree species. The 10 families rank first in total species number. The families have only one species. The value groups of trees.

The table of Threatened tree species in VNUF‟s. 23 iv INTRODUCTION Vietnam, due to its high and globally significant biodiversity values is recognized as one of the nations where the conservation of biodiversity should be prioritized. Vietnam became a signatory to the United Nations Convention on Biological Diversity (CBD) in 1994. Since then, the Government of Vietnam has taken a solid interest and made a substantial investment in both human and financial resources in order to implement its commitments and obligations under the Convention.

Biodiversity plays a very important role in the socio-economic and environmental development of Vietnam. It also plays a vital role in the provision of biodiversity services (provisioning services, regulatory services, cultural services and support services). Through these services, biodiversity makes a significant contribution to the national economy, providing a basis for ensuring food security; maintaining genetic resources of animals and plants; and providing materials for construction, fuel and pharmaceutical resources. The recent change in Vietnam‟s biodiversity is reflected in a variety of ways and aspects: although the area of Vietnam‟s forest cover has increased, much of this increase has been due to the planting of production forest; overall the habitat for wildlife is decreasing as a result of land conversion; overall the status of rare and endangered species is declining sharply; and both inland water and marine ecosystems are being degraded due to inappropriate exploitative activities.

Biodiversity in Vietnam is currently is facing many threats. Pressure from the increasing human population combined with an increasing level of consumption is resulting in overexploitation of biodiversity resources. Rapid socio-economic development has also changed the natural landscape. Land conversion and infrastructure construction has significantly reduced the area of natural habitats, increased ecosystem fragmentation, and degraded the habitats 1 of many species of wild plants and animals.

Natural resources, especially biological resources, are undergoing overexploitation and timber, non-timber and aquatic products are particularly vulnerable. In addition, alien species, environment pollution and climate change are all directly impacting on the biodiversity of Vietnam. In addition, the level of effort to manage the biodiversity resources of Vietnam is still insufficient.