BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ---------- TRẦN THỊ MINH HỌA ĐỊNH DƯỚI GIÁ PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU LẦN ĐẦU RA CÔNG CHÚNG Ở THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP.HCM ---------- TRẦN THỊ MINH HỌA ĐỊNH DƯỚI GIÁ PHÁT HÀNH CỔ PHIẾU LẦN ĐẦU RA CÔNG CHÚNG Ở THỊ TRƯỜNG CHỨNG KHOÁN VIỆT NAM CHUYÊN NGÀNH : TÀI CHÍNH - NGÂN HÀNG MÃ SỐ : 60340201 LUẬN VĂN THẠC SĨ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC : PGS. PHAN THỊ BÍCH NGUYỆT THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH – NĂM 2014 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các đoạn trích dẫn và số liệu sử dụng trong luận văn đều được dẫn nguồn và có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Luận văn này không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trường Đại Học Kinh Tế TP.HCM, ngày 17 tháng 03 năm 2014 Tác giả Trần Thị Minh Họa LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MỤC LỤC Trang phụ bìa Lời cam đoan Mục lục Danh mục từ viết tắt Danh mục bảng biểu Danh mục hình vẽ TÓM TẮT………………………………………………………………….
TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU…………………………………. Lý thuyết chung về phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng…………5 2. Vì sao các công ty tiến hành IPO……………………………………5 2. Những thuận lợi và bất lợi khi công ty IPO…………………………6 2.
Điều kiện phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng………………9 2. Quy trình tiến hành phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng. Tổng quan các nghiên cứu thực nghiệm về định dưới giá IPO………. Nghiên cứu thực nghiệm về định dưới giá IPO trên thế giới………13 2.
Nghiên cứu thực nghiệm về định dưới giá IPO ở Việt Nam………. Nguyên nhân của việc định dưới giá IPO……………………………. Bằng chứng về định dưới giá IPO trên thế giới……………………. Các nhân tố ảnh hưởng mức độ định dưới giá IPO…………………….
Tuổi của công ty (Age of the firm)…………………………………27 2. Quy mô công ty (size of the firm)………………………………………. Quy mô của đợt IPO (Size of the offer)……………………………. Thời gian từ ngày chào bán đến ngày niêm yết (TIME)………….30 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.
Giá trị tổn thất của các cổ đông lớn khi công ty IPO (the substantial shareholders’ losses: VALUELOST)………………………………………. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU……………………………………. Xây dựng giả thuyết……………………………………………………32 3. Mô tả các biến………………………………………………………….
Mô hình định lượng……………………………………………………. NỘI DUNG VÀ KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU…………………………. Tổng quan tình hình IPO của các doanh nghiệp Việt Nam thời gian qua………………………………………………………………………………………………………………. Vấn đề định giá IPO ở thị trường chứng khoán Việt Nam…………….
Mức độ định dưới giá/ định trên giá của các công ty IPO…………. Định dưới giá/ định trên giá qua các năm…………………………41 4. So sánh tỷ suất sinh lợi trung bình ngày giao dịch đầu tiên của cổ phiếu IPO ở thị trường chứng khoán Việt Nam với các thị trường khác…. Các nhân tố ảnh hưởng mức độ định dưới giá IPO ở thị trường chứng khoán Việt Nam………………………………………………………………43 4.
Mô tả thống kê dữ liệu……………………………………………. Tuổi của công ty……………………………………………………49 4. Quy mô công ty……………………………………………………. Quy mô đợt phát hành IPO……………………………………….
Thời gian từ ngày chào bán đến ngày niêm yết……………………51 4. Giá trị tổn thất của các cổ đông lớn khi công ty IPO……………. Các kiểm định bổ sung cho mô hình hồi quy……………………. KẾT LUẬN VÀ THẢO LUẬN…….53 TÀI LIỆU THAM KHẢO PHỤ LỤC LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT IPO Phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng TSSL Tỷ suất sinh lợi HNX Sở giao dịch chứng khoán Hà Nội HOSE Sở giao dịch chứng khoán thành phố Hồ Chí Minh OLS Phương pháp bình phương nhỏ nhất LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Tỷ suất sinh lợi trung bình có trọng số ngày giao dịch đầu tiên của một số quốc gia Bảng 3.1: Mô tả các biến trong mô hình Bảng 4.1: Mức độ tổng thể của định dưới giá/ định trên giá ở thị trường chứng khoán Việt Nam Bảng 4.2: Mức độ định dưới giá/ định trên giá qua các năm Bảng 4.3: Dữ liệu 42 công ty IPO niêm yết trên hai sàn chứng khoán HNX và HOSE giai đoạn từ tháng 1 năm 2007 đến tháng 7 năm 2013 Bảng 4.4: Mô tả thống kê các biến trong mô hình Bảng 4.5: Hệ số tương quan của các biến Bảng 4.6: Kết quả phân tích hồi quy giữa UND và các biến quyết định Bảng 4.7: Kết quả kiểm định bổ sung cho mô hình hồi quy LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com DANH MỤC HÌNH VẼ Hình 2.1: Quy trình phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng Hình 2.2: Tỷ suất sinh lợi trung bình ngày giao dịch đầu tiên của cổ phiếu các đợt IPO của một số nước Hình 4.1: Thống kê số công ty IPO từ tháng 1 năm 2007 đến tháng 7 năm 2013 Hình 4.2: Thống kê các công ty IPO và công ty IPO đã niêm yết trên sàn chứng khoán HNX và HOSE Hình 4.3: Tỷ suất sinh lợi trung bình ngày giao dịch đầu tiên của đợt IPO tại Việt Nam và các thị trường khác trong khu vực châu Á LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 TÓM TẮT Những đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng là đề tài thu hút các nhà nghiên cứu kinh tế trong nhiều thập kỷ.
Các nhà kinh tế trước đây đã chỉ ra rằng khi các công ty IPO, cổ phiếu có xu hướng bị định dưới giá. Định dưới giá IPO là một hiện tượng phổ biến ở hầu hết các thị trường chứng khoán, bất kể các thị trường này trong các nền kinh tế phát triển hay mới nổi (Ritter, 1984). Rất nhiều nghiên cứu thực nghiệm đã được tiến hành bằng cách sử dụng dữ liệu của nhiều thị trường chứng khoán khác nhau. Bài nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích mức độ định dưới giá trong các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng ở thị trường chứng khoán Việt Nam và các nhân tố tác động đến mức độ định dưới giá.
Một cuộc điều tra về mức độ định dưới giá các đợt IPO và các nhân tố tác động mức độ định dưới giá được trình bày trong phần thực nghiệm của nghiên cứu. Bài nghiên cứu xem xét mức độ định dưới giá IPO trong khoảng thời gian từ tháng 1 năm 2007 đến tháng 7 năm 2013. Tiếp theo đó, tác giả phân tích về các nhân tố ảnh hưởng đến mức độ định dưới giá, xác định trọng lượng của từng nhân tố đối với mức độ định dưới giá. Cuối cùng, phân tích hồi quy được tiến hành để khẳng định những phát hiện trong nghiên cứu này.
Tỷ suất sinh lợi trung bình ngày giao dịch đầu tiên của các đợt IPO tại Việt Nam giai đoạn tháng 1 năm 2007 đến tháng 7 năm 2013 là 11,69%, thấp nhất trong các nước cùng khu vực châu Á. Trong số 42 công ty IPO niêm yết thì có 21 công ty IPO dưới giá (chiếm 50%) với mức độ định dưới giá là 66.21% và độ lệch chuẩn là 0,5514. Kết quả hồi quy cho thấy tuổi của công ty, quy mô đợt phát hành IPO và thời gian từ ngày IPO đến ngày niêm yết có mối LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 quan hệ ngược chiều với mức độ định dưới giá. Quy mô công ty và giá trị tổn thất của cổ đông lớn khi công ty IPO tác động cùng chiều lên mức độ định dưới giá của các công ty IPO ở thị trường chứng khoán Việt Nam.
Những biến này giải thích được 60,68% sự biến động của mức độ định dưới giá với mức ý nghĩa của mô hình là 1% (p-value = 0. Từ khóa: Định dưới giá, phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng, IPO 1. GIỚI THIỆU IPO (Initial Public Offering) hay còn gọi là phát hành chứng khoán lần đầu ra công chúng là việc một công ty lần đầu tiên thực hiện phát hành chứng khoán của mình tới công chúng đầu tư ở bên ngoài công ty và phương thức thực hiện để chào bán chứng khoán phải tiến hành công khai trên các phương tiện thông tin đại chúng. Khái niệm công chúng trong định nghĩa IPO được hiểu là số lượng lớn nhất định các nhà đầu tư tham gia mua một tỷ lệ nhất định chứng khoán phát hành.
Tỷ lệ này phụ thuộc vào quy định cho phép của nhà nước. Sau khi IPO, công ty sẽ trở thành công ty cổ phần đại chúng. IPO với mỗi doanh nghiệp chỉ có một lần duy nhất, và sau khi đã IPO thì các lần tiếp theo sẽ được gọi là phát hành cổ phiếu trên thị trường thứ cấp. IPO có ý nghĩa rất quan trọng với doanh nghiệp.
Việc IPO đánh dấu một bước ngoặc quan trọng trong vòng đời của một doanh nghiệp. Nó giúp doanh nghiệp gia nhập vào thị trường vốn cổ phần và có thể làm giảm các chi phí về huy động vốn. Phát hành cổ phiếu rộng rãi ra công chúng có thể mang đến những cơ hội mới cho doanh nghiệp và cả những lợi ích gián tiếp khác. Thực trạng IPO những năm gần đây ở Việt Nam cho thấy nhiều LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 doanh nghiệp tiến hành IPO nhưng thất bại, cùng sự ảm đạm của thị trường chứng khoán, nhiều doanh nghiệp phải giãn tiến độ IPO hoặc kết quả IPO không khả quan, thậm chí nhiều đợt IPO phải hủy bỏ do không có nhà đầu tư đăng ký tham gia.
Đối với các nhà đầu tư, IPO là một kênh đầu tư hấp dẫn. Vì khi các công ty tiến hành IPO, cổ phiếu có xu hướng bị định giá thấp hơn giá trị nội tại của chúng. Nhưng sau đó tăng vọt trong ngày giao dịch đầu tiên do thị trường đẩy giá cổ phiếu trở lại giá trị thực của nó. Kết quả là đem lại tỷ suất sinh lợi lớn cho các nhà đầu tư đã mua cổ phiếu chào bán.
Tỷ suất sinh lợi có thể rất đáng kể, cũng giống như trong trường hợp IPO ở Trung Quốc trong giai đoạn trước năm 1995, giá cổ phiếu tăng 948% trên giá trị trung bình sau khi niêm yết, hay tăng 9 lần so với đầu tư ban đầu (Su và Fleisher, 1999). Một nghiên cứu khác ở thị trường chứng khoán Bangladesh cũng đưa ra con số gia tăng 480%, gấp gần 5 lần giá cổ phiếu ban đầu (Islam, Ali và Ahmad, 2010). Tỷ suất sinh lợi này không hề nhỏ do đó các đợt IPO luôn thu hút được sự quan tâm của các nhà đầu tư cả trong và ngoài nước. Việt Nam là một trong những thị trường tiềm năng, nhưng vẫn có sự thiếu hụt những kiến thức có giá trị về IPO và do đó hạn chế các nhà đầu tư khai thác những cơ hội đầu tư hấp dẫn.