VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THÚY NGÀ ĐIỀU KIỆN KINH DOANH XĂNG DẦU THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT KINH TẾ HÀ NỘI, năm 2019 VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI NGUYỄN THỊ THÚY NGÀ ĐIỀU KIỆN KINH DOANH XĂNG DẦU THEO PHÁP LUẬT VIỆT NAM TỪ THỰC TIỄN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Ngành: Luật Kinh Tế Mã số 8.07 NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC PGS. LÊ THỊ BÍCH THỌ HÀ NỘI, năm 2019 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan Luận văn thạc sĩ “Điều kiện kinh doanh xăng dầu theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh” này là công trình nghiên cứu của bản thân tôi, dưới sự hướng dẫn khoa học của PGS.TS Lê Thị Bích Thọ Các thông tin, các số liệu, kết quả nêu trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi xin chịu trách nhiệm về tính trung thực, khách quan của các kết quả nghiên cứu trong Luận văn. Tác giả luận văn Nguyễn Thị Thúy Ngà MỤC LỤC MỞ ĐẦU .6 CÁC VẤN ĐỀ CHUNG VỀ ĐIỀU KIỆN KINH DOANH XĂNG DẦU . Khái niệm điều kiện kinh doanh xăng dầu . Khái niệm và đặc điểm của xăng dầu . Khái niệm kinh doanh xăng dầu . Điều kiện kinh doanh xăng dầu . Nội dung điều kiện kinh doanh xăng dầu . Điều kiện đối với chủ thể kinh doanh xăng dầu. Điều kiện về hình thức kinh doanh xăng dầu. Điều kiện về địa điểm kinh doanh xăng dầu . Điều kiện về vốn trong kinh doanh xăng dầu . Điều kiện về yêu cầu đo lường, chất lượng trong kinh doanh xăng dầu . Điều kiện về phòng cháy chữa cháy và bảo vệ môi trường trong kinh doanh xăng dầu . Điều kiện đối với hoạt động kinh doanh xăng dầu . Điều kiện đối với thương nhân kinh doanh xuất, nhập khẩu xăng dầu . Điều kiện hoạt động pha chế xăng dầu. Điều kiện đối với thương nhân phân phối xăng dầu. Điều kiện đối với tổng đại lý kinh doanh xăng dầu . Điều kiện đối với đại lý bán lẻ xăng dầu . Điều kiện đối với thương nhân nhận quyền bán lẻ xăng dầu . Điều kiện đối với cửa hàng bán lẻ xăng dầu . Điều kiện kinh doanh dịch vụ cho thuê cảng, kho tiếp nhận xăng dầu . Điều kiện kinh doanh dịch vụ vận tải xăng dầu . 21 THỰC TRẠNG PHÁP LUẬT VỀ ĐIỀU KIỆN KINH DOANH XĂNG DẦU TỪ THỰC TIẾN THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH . Thực trạng pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu . Sự phát triển về các quy định pháp luật về kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam . Đánh giá pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam . Thực tiễn áp dụng pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu tại Thành phố Hồ Chí Minh . Các yếu tố ảnh hưởng đến việc thực hiện pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu tại Thành phố Hồ Chí Minh . Tình hình quản lý nhà nước về điều kiện kinh doanh xăng dầu tại Thành Phố Hồ Chí Minh . Tình hình thực hiện pháp luật về điệu kiện kinh doanh xăng dầu tại Thành Phố Hồ Chí Minh . 52 CÁC KIẾN NGHỊ NHẰM HOÀN THIỆN CÁC QUY ĐỊNH CỦA PHÁP LUẬT VỀ ĐIỀU KIỆN KINH DOANH XĂNG DẦU . Các tiêu chuẩn cơ bản để hoàn thiện pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu . Định hướng hoàn thiện pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu . Đảm bảo tính phù hợp của các quy định pháp luật đối với thực tiễn thị trường kinh doanh xăng dầu . Đảm bảo môi trường cạnh tranh hiệu quả của thị trường kinh doanh xăng dầu . Nâng cao vai trò, trách nhiệm của các cơ quan quản lý nhà nước trong lĩnh vực kinh doanh xăng dầu . Những kiến nghị hoàn thiện pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam . Đảm bảo tính hợp pháp và sửa đổi nội dung của một số quy định pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu . Xây dựng quy định cho phép doanh nghiệp tự quyết định giá phù hợp với cơ chế giá thị trường.3 Nghiên cứu xây dựng, ban hành pháp luật về kinh doanh xăng dầu . Thường xuyên thanh tra, kiểm tra, rà soát việc thực hiện pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu . Quy định cụ thể các biện pháp chế tài xử phạt đối với các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu về phòng cháy chữa cháy và vệ sinh môi trường . Tăng cường vai trò của hoạt động xử lý vi phạm pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu . 65 TÀI LIỆU THAM KHẢO .1 DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ASEAN :Association of South East Asian Nations (Hiệp hội các quốc gia đông Nam Á) BVMT :Bảo vệ môi trường COMECO : Công Ty Cổ Phần Vật Tư Xăng Dầu ĐKKD :Đăng ký kinh doanh IEA :International Energy Agency (Cơ quan năng lượng quốc tế) Mipeco :Tổng công ty xăng dầu quân đội OPEC :Organization of Petroleum Export Countries (Tổ chức các nước xuất khẩu dầu mỏ) Petec :Tổng công ty thương mại kỹ thuật và đầu tư Petec PCCC :Phòng cháy chữa cháy Petrolimex :Tập đoàn xăng dầu Việt Nam PV Oil :Tổng Công ty dầu Việt Nam Thalexim :Tổng Công Ty Thương Mại Xuất Nhập Khẩu Thanh Lễ UBND :Ủy ban nhân dân USD :đô la Mỹ VNĐ :Việt Nam đồng WTO :World Trade Organization (Tổ chức thương mại thế giới) XHCN :Xã hội chủ nghĩa DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU Bảng 2.1: Danh sách doanh nghiệp xăng dầu đầu mối .2: Bảng thống kê cửa hàng bán lẻ xăng dầu của một số doanh nghiệp trên địa bàn Thành phố Hồ Chí Minh năm 2018 .1: Thị phần xăng dầu cả nước năm 2018 .2: Thị phần bán lẻ xăng dầu cả nước 2018 .3: Thị phần của một số doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu tại TP. Tính cấp thiết của đề tài Xăng dầu là nguồn năng lượng quan trọng để phát triển kinh tế của mỗi quốc gia, đặc biệt là những quốc gia có nền kinh tế đang phát triển như Việt Nam. Xăng dầu là mặt hàng thiết yếu đối với các hoạt động sản xuất, đời sống xã hội và an ninh quốc phòng – là một trong những nhân tố đảm bảo an ninh năng lượng của quốc gia mà chưa thể thay thế được. Do vậy kinh doanh xăng dầu có tính chất đặc biệt quan trọng trong nền kinh tế của các quốc gia. Tại Việt Nam hiện nay, hoạt động kinh doanh xăng dầu là ngành, nghề kinh doanh có điều kiện theo quy định của Nhà nước, vừa cần phải đảm bảo hoạt động dựa trên các nguyên tắc của nền kinh tế thị trường vừa phải điều tiết, bình ổn giá cả nhằm hạn chế những ảnh hưởng đến các hoạt động đời sống kinh tế- xã hội của đất nước. Trong những năm vừa qua dưới sự quản lý của Nhà nước, hoạt động kinh doanh xăng dầu trong nước luôn ổn định, sản xuất và đời sống nhân dân ngày càng phát triển. Nghị định 83/2014/NĐ-CP và Nghị định 08/2018/NĐ- CP đã tạo ra nhiều điều kiện thuận lợi trong thị trường cạnh tranh, giúp các doanh nghiệp vừa và nhỏ có khả năng cạnh tranh về thị phần. Danh mục các ngành nghề kinh doanh có điều kiện thì xăng dầu là loại hàng hóa đặc biệt, có những tiêu chuẩn về kỹ thuật, chất lượng, an toàn phòng cháy chữa cháy, bảo vệ môi trường. Muốn kinh doanh mặt hàng này, các doanh nghiệp cần phải đạt được những yêu cầu về điều kiện: chủ thể kinh doanh, cơ sở vật chất, trang thiết bị, kỹ thuật trình độ chuyên môn.Điều kiện kinh doanh hiện nay được thể hiện dưới nhiều hình thức khác nhau và tương đối phức tạp: Giấy phép kinh doanh, Giấy đủ điều kiện kinh doanh, Bảo hiểm bắt buộc…. và đặc biệt là kinh doanh xăng dầu các doanh nghiệp phải tuân thủ theo các qui định pháp luật khi muốn thực hiện thủ tục đăng ký kinh doanh (ĐKKD). Theo 1 Nghị định 83/2014/NĐ-CP và Nghị định 08/2018/NĐ-CP hiện nay cùng mới sự mở rộng cơ chế quản lý trong kinh doanh xăng dầu, đã ngày càng có nhiều doanhh nghiệp thuộc các thành phần kinh tế có thể tham gia vào thị trường kinh doanh xăng dầu tại Việt Nam. Nhưng vấn đề cần thiết vẫn là cần phải đánh giá đầy đủ quy định của pháp luật về điều kiện kinh doanh xăng dầu ở Việt Nam, đặc biệt là các vấn đề liên quan đề sự hạn chế, bất cập còn tồn tại từ thực tiễn, qua đó nhìn nhận lại các yêu cầu thật sự cần thiết để các doanh nghiệp tham gia vào thị trường kinh doanh xăng dầu, từ đó sẽ đề xuất một số giải pháp cơ bản nhằm góp phần nâng cao hiện quả trong lĩnh vực này. Bên cạnh đó, Thành phố Hồ Chính Minh là một trong những thành phố có tốc độ phát triển kinh tế đi đầu trong cả nước, các lĩnh vực kinh doanh nói chung và kinh doanh xăng dầu nói riêng đều đang phát triển nhanh, và cũng xuất hiện nhiều tồn tại, phức tạp. Do đó tác giả chọn đề tài “Điều kiện kinh doanh xăng dầu theo pháp luật Việt Nam từ thực tiễn Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn tốt nghiệp của mình. Tình hình nghiên cứu Đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học, bài viết nghiên cứu lý luận, sách đã xuất bản viết về điều kiện kinh doanh xăng dầu theo quy định hiện nay. Tuy nhiên, kinh doanh xăng dầu là một vấn đề lớn và có tính ảnh hưởng quan trọng đến sự phát triển và hoạt động của nền kinh tế. Bước đầu tìm hiểu, tôi xin nêu ra một số tài liệu phản ánh tình hình nghiên cứu có liên quan đến đề tài này như bài viết của tác giả Trần Huỳnh Thanh Nghị đăng trên Tạp chí Luật học số 4/2015 đã phân tích một số cải cách thủ tục thành lập doanh nghiệp theo Luật Doanh Nghiệp 2014, qua đó chỉ ra một số trở ngại của Việt Nam trong việc cải cách thủ tục thành lập doanh nghiệp, danh mục ngành, nghề kinh doanh có điều kiện. Bài viết của tác giả Nguyễn Thị Anh “ Trình tự, thủ tục thành lập doanh nghiệp trong ngành, nghề kinh doanh có điều kiện theo pháp luật Việt Nam” đã nêu ra những điều kiện cơ bản trong 2 quá trình thành lập doanh nghiệp nói chung và thành lập doanh nghiệp hoạt động trong những ngành nghề kinh doanh có điều kiện nói riêng.
