Địa Vị Pháp Lý Của Các Công Trình Nhân Tạo Trên Biển Dưới Góc Độ Pháp Luật Quốc Tế

Luận văn thạc sĩ VNU LS phân tích địa vị pháp lý của công trình nhân tạo trên biển theo pháp luật quốc tế, cung cấp cái nhìn sâu sắc và toàn diện.

• Tác giả: Vũ Phương Linh
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Bá Diến
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Luật Quốc tế
• Đề tài: Địa Vị Pháp Lý Của Các Công Trình Nhân Tạo Trên Biển Dưới Góc Độ Pháp Luật Quốc Tế
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TRÌNH NHÂN TẠO TRÊN BIỂN DƯỚI GÓC ĐỘ LUẬT PHÁP QUỐC TẾ
• 1.1. Khái niệm “công trình nhân tạo” trong Luật quốc tế
• 1.2. Khái niệm “đảo nhân tạo” trong Luật quốc tế
• 1.3. Sự liên hệ giữa đảo nhân tạo và công trình nhân tạo
• 1.4. Lịch sử phát triển của các chế định về công trình nhân tạo trong luật quốc tế
• 1.5. Hội nghị pháp điển hoá luật pháp quốc tế La Haye 1930
• 1.6. UNCLOS I và II
• 1.7. Phán quyết của Toà Trọng tài thành lập theo Phụ lục VII – 12/07/2016
• 2. CHƯƠNG 2: QUY CHẾ PHÁP LÝ CỦA CÁC CÔNG TRÌNH NHÂN TẠO THEO PHÁP LUẬT QUỐC TẾ
• 2.1. Quy chế pháp lý của các công trình nhân tạo và vai trò của chúng trong việc hoạch định và phân định biên giới biển
• 2.2. Các quyền và nghĩa vụ của quốc gia ven biển trong việc xây dựng công trình nhân tạo theo Công Ước Luật Biển 1982
• 2.3. Vị trí và điều kiện xây dựng các công trình nhân tạo trên biển
• 2.4. Công trình nhân tạo trong vùng nội thủy và lãnh hải
• 2.5. Công trình nhân tạo trong vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa
• 2.6. Công trình nhân tạo trên các vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa chồng lấn
• 2.7. Công trình nhân tạo trên biển quốc tế và đáy đại dương (la zone)
• 2.8. Thực trạng việc bồi đắp và sử dụng các công trình nhân tạo của Trung Quốc trên Biển Đông
• 3. CHƯƠNG 3: ÁP DỤNG CHẾ ĐỘ PHÁP LÝ CÁC CÔNG TRÌNH NHÂN TẠO PHẢN BÁC YÊU SÁCH PHI PHÁP CỦA TRUNG QUỐC VÀ BẢO VỆ CHỦ QUYỀN VIỆT NAM TRÊN BIỂN ĐÔNG
• 3.1. Tính trái pháp luật quốc tế của các công trình nhân tạo do Trung Quốc bồi đắp phi pháp trên Biển Đông
• 3.2. Xâm phạm chủ quyền lãnh thổ của Việt Nam
• 3.3. Huỷ hoại môi trường và hệ sinh thái trên biển
• 3.4. Cản trở, đe doạ hoạt động hàng hải, hàng không và thương mại quốc tế
• 3.5. Không tạo ra lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế và thềm lục địa
• 3.6. Không có tác động đến việc phân định biển
• 3.7. Khuyến nghị về các giải pháp cho Việt Nam nhằm ngăn chặn hành động phi pháp của Trung Quốc trên Biển Đông
• 3.7.1. Khởi kiện Trung Quốc ra các cơ quan tài phán quốc tế
• 3.7.2. Việt Nam, ASEAN và Trung Quốc sớm thông qua Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC)
• 3.7.3. Việt Nam cần tích cực tìm kiếm các biện pháp song phương và đa phương để giải quyết xung đột với Trung Quốc
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU

Tóm tắt

I. Tổng quan về địa vị pháp lý của công trình nhân tạo trên biển

Công trình nhân tạo trên biển là một chủ đề quan trọng trong luật pháp quốc tế, đặc biệt là trong bối cảnh Biển Đông. Địa vị pháp lý của các công trình này không chỉ ảnh hưởng đến quyền lợi của các quốc gia ven biển mà còn liên quan đến an ninh và hòa bình khu vực. Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS) 1982, các công trình nhân tạo được định nghĩa và phân loại rõ ràng, nhưng vẫn còn nhiều tranh cãi về quy chế pháp lý của chúng.

1.1. Khái niệm công trình nhân tạo trong luật quốc tế

Công trình nhân tạo được hiểu là những cấu trúc do con người tạo ra, không giống như các thực thể tự nhiên. Chúng có thể bao gồm các đảo nhân tạo, bến cảng, và các thiết bị nghiên cứu khoa học. Khái niệm này chưa được định nghĩa rõ ràng trong luật quốc tế, dẫn đến nhiều tranh cãi về quy chế pháp lý của chúng.

1.2. Lịch sử phát triển quy định về công trình nhân tạo

Lịch sử quy định về công trình nhân tạo bắt đầu từ các hội nghị quốc tế, như Hội nghị La Haye năm 1930. Từ đó, các quy định đã được cập nhật qua các công ước quốc tế, nhưng vẫn còn nhiều khoảng trống trong việc áp dụng và thực thi các quy định này.

II. Vấn đề pháp lý liên quan đến công trình nhân tạo trên biển

Các vấn đề pháp lý liên quan đến công trình nhân tạo trên biển rất đa dạng, từ quyền xây dựng đến nghĩa vụ bảo vệ môi trường. Các quốc gia ven biển có quyền xây dựng công trình nhân tạo, nhưng phải tuân thủ các quy định của luật pháp quốc tế. Việc xây dựng trái phép có thể dẫn đến xung đột và tranh chấp giữa các quốc gia.

2.1. Quyền và nghĩa vụ của quốc gia ven biển

Quốc gia ven biển có quyền xây dựng công trình nhân tạo trong vùng lãnh hải và vùng đặc quyền kinh tế của mình. Tuy nhiên, họ cũng có nghĩa vụ bảo vệ môi trường biển và không gây hại đến các quốc gia khác. Điều này tạo ra một sự cân bằng giữa quyền lợi và trách nhiệm.

2.2. Thách thức trong việc thực thi quy định pháp lý

Việc thực thi các quy định pháp lý về công trình nhân tạo gặp nhiều thách thức, đặc biệt là trong bối cảnh tranh chấp chủ quyền. Các quốc gia có thể không tuân thủ các quy định quốc tế, dẫn đến xung đột và căng thẳng trong khu vực.

III. Phương pháp giải quyết tranh chấp liên quan đến công trình nhân tạo

Để giải quyết các tranh chấp liên quan đến công trình nhân tạo, các quốc gia có thể áp dụng nhiều phương pháp khác nhau, từ đàm phán đến kiện tụng tại các cơ quan tài phán quốc tế. Việc sử dụng các phương pháp này không chỉ giúp bảo vệ quyền lợi của quốc gia mà còn góp phần duy trì hòa bình và ổn định trong khu vực.

3.1. Đàm phán và thương lượng

Đàm phán là phương pháp phổ biến nhất để giải quyết tranh chấp. Các quốc gia có thể ngồi lại với nhau để tìm ra giải pháp hòa bình cho các vấn đề liên quan đến công trình nhân tạo. Tuy nhiên, điều này đòi hỏi sự thiện chí và hợp tác từ cả hai bên.

3.2. Khởi kiện tại các cơ quan tài phán quốc tế

Khi đàm phán không thành công, các quốc gia có thể khởi kiện tại các cơ quan tài phán quốc tế như Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) hoặc Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS). Đây là một phương pháp chính thức và có thể mang lại phán quyết có tính ràng buộc.

IV. Ứng dụng thực tiễn của quy định về công trình nhân tạo

Việc áp dụng các quy định về công trình nhân tạo trong thực tiễn có thể mang lại nhiều lợi ích cho các quốc gia ven biển. Các công trình này không chỉ giúp bảo vệ chủ quyền mà còn tạo ra cơ hội phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường. Tuy nhiên, việc xây dựng và quản lý các công trình này cần phải tuân thủ các quy định của luật pháp quốc tế.

4.1. Lợi ích kinh tế từ công trình nhân tạo

Công trình nhân tạo có thể tạo ra nhiều cơ hội kinh tế, từ khai thác tài nguyên đến phát triển du lịch. Các quốc gia ven biển có thể tận dụng các công trình này để gia tăng thu nhập và phát triển kinh tế bền vững.

4.2. Bảo vệ môi trường và hệ sinh thái biển

Việc xây dựng công trình nhân tạo cũng cần phải chú ý đến bảo vệ môi trường. Các quốc gia cần thực hiện các biện pháp bảo vệ hệ sinh thái biển để đảm bảo sự phát triển bền vững và tránh gây hại đến môi trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của công trình nhân tạo trên biển

Địa vị pháp lý của công trình nhân tạo trên biển là một vấn đề phức tạp và đang được quan tâm nhiều hơn trong bối cảnh Biển Đông. Các quốc gia cần hợp tác để xây dựng một khung pháp lý rõ ràng và hiệu quả nhằm giải quyết các tranh chấp và bảo vệ quyền lợi của mình. Tương lai của công trình nhân tạo trên biển sẽ phụ thuộc vào sự tuân thủ các quy định của luật pháp quốc tế và khả năng hợp tác giữa các quốc gia.

5.1. Tương lai của công trình nhân tạo trong luật pháp quốc tế

Tương lai của công trình nhân tạo sẽ phụ thuộc vào sự phát triển của luật pháp quốc tế và khả năng các quốc gia hợp tác trong việc xây dựng các quy định rõ ràng và hiệu quả. Điều này sẽ giúp giảm thiểu xung đột và bảo vệ quyền lợi của các quốc gia ven biển.

5.2. Khuyến nghị cho Việt Nam trong việc bảo vệ chủ quyền

Việt Nam cần tiếp tục nâng cao năng lực pháp lý và thực thi các quy định về công trình nhân tạo. Đồng thời, cần tăng cường hợp tác với các quốc gia khác để bảo vệ chủ quyền và quyền lợi của mình trên Biển Đông.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực Biển Đông bao gồm hơn 100 đảo nhỏ, bãi đá ngầm và rạn san hô, đóng vai trò tuyến hàng hải huyết mạch trung chuyển khoảng 30% tổng lưu lượng thương mại đường biển toàn cầu. Cuộc cạnh tranh chiến lược và tranh chấp chủ quyền tại vùng biển nửa kín này đã kéo dài liên tục từ thập niên 1970 đến nay, đặt ra nhiều thách thức nghiêm trọng đối với an ninh khu vực Đông Á và Châu Á – Thái Bình Dương. Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là xác lập cơ sở pháp lý về địa vị của các công trình và đảo nhân tạo trên biển theo các quy định của luật pháp quốc tế, đặc biệt là Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển năm 1982 (UNCLOS 1982).

Mục tiêu nghiên cứu cụ thể nhằm làm sáng tỏ bản chất, phân loại, quy chế pháp lý cùng các quyền và nghĩa vụ của quốc gia ven biển đối với các cấu trúc nhân tạo ngoài khơi; từ đó nhận diện tính phi pháp trong hành vi bồi đắp quy mô lớn của Trung Quốc tại quần đảo Trường Sa thuộc chủ quyền Việt Nam và đề xuất các giải pháp bảo vệ chủ quyền biển đảo của Tổ quốc. Phạm vi nghiên cứu bao quát tiến trình phát triển của luật biển quốc tế từ Hội nghị La Haye năm 1930, các Công ước Geneva năm 1958, UNCLOS 1982 cho đến phán quyết lịch sử ngày 12/07/2016 của Tòa Trọng tài thành lập theo Phụ lục VII UNCLOS.

Ý nghĩa thực tiễn của công trình nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp luận cứ pháp lý vững chắc nhằm bảo vệ toàn vẹn phạm vi vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và thềm lục địa theo luật định của Việt Nam. Đồng thời, nghiên cứu khẳng định nguyên tắc giới hạn vùng an toàn của các công trình nhân tạo không vượt quá 500 mét, ngăn chặn mưu đồ sử dụng các cấu trúc nhân tạo để biến các vùng biển quốc tế thành vùng nước nội thủy hay lãnh hải trái phép.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết nền tảng của Luật Quốc tế và Luật Biển quốc tế, bao gồm:

• Học thuyết thềm lục địa và chủ quyền quốc gia trên biển: Khẳng định quyền tối cao của quốc gia ven biển đối với tài nguyên đáy biển và lòng đất dưới đáy biển, đồng thời phân định ranh giới giữa thẩm quyền quốc gia và các quyền tự do biển cả.
• Nguyên tắc sử dụng biển vì mục đích hòa bình: Được quy định xuyên suốt tại các Điều 88, 141, 143, 147, 240, 242 và 301 của UNCLOS 1982, cấm triệt để việc xây dựng và sử dụng các công trình nhân tạo ngoài khơi cho mục đích quân sự hóa, đe dọa vũ lực hoặc xâm phạm chủ quyền nước khác.
• Hệ thống khái niệm pháp lý then chốt: Phân biệt rõ bốn cấu trúc địa lý - pháp lý gồm:
  1. Công trình nhân tạo (Artificial Installation): Thiết bị, cấu trúc cố định hoặc nổi gắn với đáy biển phục vụ thăm dò, khai thác tài nguyên hoặc nghiên cứu khoa học.
  2. Đảo nhân tạo (Artificial Island): Cấu trúc nhân tạo cố định nổi thường xuyên trên mặt nước khi triều lên cao nhưng không có nguồn gốc tự nhiên.
  3. Đảo tự nhiên (Natural Island): Vùng đất hình thành tự nhiên có nước bao bọc và luôn ở trên mặt nước khi triều cao nhất theo Điều 121(1) UNCLOS.
  4. Bãi cạn lúc chìm lúc nổi (Low-tide Elevation): Vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, nổi khi triều thấp nhưng chìm khi triều cao theo Điều 13 UNCLOS.

Nền tảng văn bản pháp lý quốc tế được sử dụng gồm UNCLOS 1982 (đặc biệt là Điều 56, 60, 79, 80, 87 và 121), bốn Công ước Geneva năm 1958, Nghị định thư Rome năm 1988 về an toàn các công trình cố định trên thềm lục địa, Nghị định thư Barcelona năm 1994 và Luật Biển Việt Nam năm 2012.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được tổng hợp từ hệ thống 15 văn kiện điều ước quốc tế, hồ sơ phán quyết dài 497 trang của Tòa Trọng tài năm 2016, và dữ liệu thực địa về 7 thực thể địa lý bị bồi đắp trái phép tại quần đảo Trường Sa.

Về phương pháp chọn mẫu, tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) đối với toàn bộ các điều khoản điều chỉnh công trình nhân tạo trong UNCLOS 1982 cùng các án lệ điển hình của Tòa án Công lý Quốc tế (ICJ) như Vụ án Eo biển Corfu năm 1949, Vụ phân định biển Qatar - Bahrain năm 2011.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh luật học và liên ngành xuất phát từ tính chất phức tạp của tranh chấp biển. Phương pháp luật so sánh giúp đối chiếu quy định giữa Công ước Geneva 1958 và UNCLOS 1982, làm rõ sự khác biệt giữa quyền hạn của quốc gia ven biển và nghĩa vụ bảo đảm tự do hàng hải. Phương pháp tiếp cận liên ngành giữa luật học, quan hệ quốc tế và địa chính trị bảo đảm tính đa chiều, khách quan khi đánh giá các hành vi cải tạo thực địa trên Biển Đông trong giai đoạn 1988–2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu rút ra 4 phát hiện pháp lý mang tính cốt lõi:

1. Địa vị pháp lý hạn chế của công trình và đảo nhân tạo: Căn cứ khoản 8 Điều 60 UNCLOS 1982, các đảo nhân tạo, công trình và thiết bị nhân tạo hoàn toàn không có quy chế của đảo tự nhiên. Chúng không có lãnh hải riêng và sự hiện diện của chúng có tác động bằng 0% đối với việc hoạch định ranh giới lãnh hải, vùng đặc quyền kinh tế hay thềm lục địa. Quốc gia ven biển chỉ được phép thiết lập xung quanh chúng một vành đai an toàn với bán kính hợp lý không vượt quá 500 mét tính từ điểm nhô ra ngoài cùng của công trình.
2. Quy chế pháp lý nguyên trạng của 7 thực thể tại Trường Sa: Theo phán quyết ngày 12/07/2016, có 4 thực thể là đá tự nhiên nổi khi triều cao gồm Gạc Ma, Châu Viên, Chữ Thập, Ga Ven (chỉ có tối đa 12 hải lý lãnh hải, 0 hải lý vùng đặc quyền kinh tế); và 3 thực thể là bãi cạn nửa nổi nửa chìm trong điều kiện tự nhiên gồm Xu Bi, Tư Nghĩa, Vành Khăn (hoàn toàn không có lãnh hải, không có vùng đặc quyền kinh tế và không có thềm lục địa).
3. Bồi đắp nhân tạo không làm thay đổi bản chất pháp lý: Hành vi đổ hàng triệu tấn cát, bê tông để tôn tạo bãi ngầm thành đảo nhân tạo quy mô hàng trăm héc-ta không tạo ra bất kỳ danh nghĩa chủ quyền hay vùng biển mở rộng nào theo luật quốc tế. Bãi cạn lúc chìm lúc nổi khi bị biến đổi nhân tạo chỉ có thể tồn tại vành đai an toàn tối đa 500 mét nếu được xây dựng hợp pháp bởi quốc gia có quyền tài phán.
4. Hành vi vi phạm đặc quyền kinh tế của các công trình thăm dò trái phép: Điển hình là vụ việc Trung Quốc hạ đặt trái phép giàn khoan Hải Dương 981 vào tháng 5/2014 tại vị trí cách đảo Lý Sơn khoảng 119 đến 150 hải lý. Mặc dù phía Trung Quốc viện dẫn vị trí cách đảo Tri Tôn 17 hải lý thuộc Hoàng Sa, giàn khoan này hoàn toàn nằm sâu trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và thềm lục địa của Việt Nam, vi phạm nghiêm trọng Điều 56 và Điều 60 UNCLOS 1982.

Thảo luận kết quả

Các kết quả nghiên cứu có thể được tổng hợp trực quan qua bảng đối chiếu quy chế pháp lý giữa ba nhóm thực thể: Đảo tự nhiên thích hợp cho người ở (hưởng đầy đủ lãnh hải 12 hải lý, vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và thềm lục địa); Đảo đá không thích hợp cho con người sinh sống (chỉ có 12 hải lý lãnh hải); và Đảo/Công trình nhân tạo (0 hải lý lãnh hải, chỉ có vành đai an toàn 500 mét).

+------------------------------------+------------------+---------------------+--------------------+
| Loại hình thực thể                | Lãnh hải         | Vùng ĐQKT (200 hl)  | Vành đai an toàn   |
+------------------------------------+------------------+---------------------+--------------------+
| Đảo tự nhiên có đời sống kinh tế   | 12 hải lý        | Có                  | Không áp dụng      |
| Đảo đá tự nhiên (Điều 121.3)       | 12 hải lý        | 0% (Không có)       | Không áp dụng      |
| Bãi cạn lúc chìm lúc nổi           | 0 hải lý         | 0% (Không có)       | Không áp dụng      |
| Đảo/Công trình nhân tạo (Điều 60)  | 0% (Không có)    | 0% (Không có)       | Tối đa 500 mét     |
+------------------------------------+------------------+---------------------+--------------------+

So sánh với thực tiễn quốc tế, nhiều quốc gia đã xây dựng đảo nhân tạo vì mục đích thuần túy kinh tế và dân sự như Nhật Bản xây dựng sân bay Kansai trên đảo nhân tạo diện tích 511 héc-ta với 180 triệu mét khối cát, sân bay Hồng Kông với 197 triệu mét khối vật liệu, hay Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất (UAE) kiến tạo quần đảo Palm Jumeirah. Ngược lại, những nỗ lực chi khoảng 300 triệu USD của Nhật Bản tại rạn san hô Okinotoroshima nhằm yêu sách 400.000 km2 vùng đặc quyền kinh tế và 740.000 km2 thềm lục địa, hoặc hành vi quân sự hóa 7 bãi đá của Trung Quốc ở Biển Đông, đều cho thấy xu hướng cố tình bóp méo Điều 121 UNCLOS 1982.

Phán quyết Trọng tài năm 2016 đã củng cố vững chắc lập trường pháp lý của Việt Nam: việc chiếm đóng bằng vũ lực năm 1974 tại Hoàng Sa và năm 1988 tại một số rạn san hô ở Trường Sa không thể tạo ra cơ sở xác lập chủ quyền hợp pháp theo nguyên tắc Ex injuria jus non oritur (Hành vi phi pháp không thể tạo ra quyền hợp pháp).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích quy chế pháp lý, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

1. Chuẩn bị và hoàn thiện hồ sơ pháp lý khởi kiện quốc tế: Bộ Ngoại giao phối hợp cùng Bộ Tư pháp đẩy mạnh thu thập, số hóa 100% chứng cứ lịch sử và tọa độ viễn thám thực địa của 7 cấu trúc bị chiếm đóng trái phép. Lộ trình giai đoạn 2026–2028 sẵn sàng kích hoạt các thủ tục tài phán quốc tế theo Phần XV của UNCLOS 1982 tại Tòa án Quốc tế về Luật Biển (ITLOS) hoặc Tòa Trọng tài Phụ lục VII.
2. Thúc đẩy Bộ Quy tắc ứng xử ở Biển Đông (COC) có hiệu lực ràng buộc: Việt Nam cùng 9 quốc gia thành viên ASEAN duy trì lập trường nhất quán, hướng tới mục tiêu hoàn tất văn kiện COC trong giai đoạn 2026–2030. Văn bản phải quy định chế tài cụ thể nhằm chấm dứt 100% các hoạt động xây dựng, bồi đắp và quân sự hóa đảo nhân tạo mới trên các vùng biển tranh chấp.
3. Hiện đại hóa lực lượng và duy trì giám sát thực thi pháp luật 24/7: Lực lượng Cảnh sát biển Việt Nam và Kiểm ngư tăng cường tuần tra, ứng dụng hệ thống radar biển và ảnh vệ tinh giám sát liên tục 100% các thực thể trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý và thềm lục địa, kịp thời ngăn chặn các hành vi xâm phạm và bảo vệ ngư dân an tâm bám biển.
4. Hoàn thiện thể chế và nội luật hóa đồng bộ các quy định quốc tế: Quốc hội và Chính phủ tiến hành rà soát Luật Biển Việt Nam năm 2012, ban hành nghị định hướng dẫn chi tiết về quản lý, cấp phép và tháo dỡ công trình nhân tạo ngoài khơi trước năm 2027, bảo đảm tuân thủ nghiêm ngặt bán kính an toàn 500 mét theo tiêu chuẩn quốc tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị chuyên môn cao và là tài liệu tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng:

1. Cơ quan tham mưu, hoạch định chính sách đối ngoại và quốc phòng: Các cán bộ tại Bộ Ngoại giao, Bộ Quốc phòng và Ban Đối ngoại Trung ương có thể khai thác hệ thống luận cứ từ hơn 15 điều ước và án lệ quốc tế để phục vụ đàm phán phân định biển và bảo vệ chủ quyền quốc gia.
2. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Luật Quốc tế: Luận văn cung cấp khung lý thuyết chuyên sâu, hệ thống hóa chi tiết Điều 60 và Điều 121 của UNCLOS 1982 cùng bản phân tích cấu trúc phán quyết 497 trang của Tòa Trọng tài năm 2016.
3. Luật sư và chuyên gia tư vấn luật biển: Nhóm chuyên gia tư vấn tranh chấp hàng hải và quyền tài phán có thể ứng dụng các tiền lệ pháp lý về ranh giới biển, quy chế đảo và quy chuẩn vùng an toàn 500 mét trong các vụ việc thực tiễn.
4. Lực lượng thực thi pháp luật trên biển và doanh nghiệp dầu khí: Cảnh sát biển, Kiểm ngư, Tập đoàn Dầu khí Quốc gia nắm vững căn cứ pháp lý để vận hành an toàn các giàn khoan, trạm kiểm soát ngoài khơi và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý của Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. Công trình nhân tạo và đảo nhân tạo có được hưởng lãnh hải riêng 12 hải lý không? Không. Căn cứ khoản 8 Điều 60 UNCLOS 1982, các đảo nhân tạo, thiết bị và công trình trên biển không được hưởng quy chế của đảo tự nhiên, không có lãnh hải riêng 12 hải lý và sự có mặt của chúng hoàn toàn không có tác động đến việc xác định ranh giới vùng đặc quyền kinh tế hay thềm lục địa của quốc gia ven biển.

2. Quốc gia ven biển có quyền thiết lập vành đai an toàn bao nhiêu mét quanh công trình nhân tạo? Theo Điều 60 UNCLOS 1982 và Điều 34 Luật Biển Việt Nam năm 2012, quốc gia ven biển có quyền thiết lập xung quanh các đảo nhân tạo, công trình biển một khu vực an toàn với khoảng cách hợp lý không vượt quá 500 mét tính từ điểm nhô ra xa nhất của công trình, bảo đảm không cản trở các tuyến hàng hải quốc tế thiết yếu.

3. Hoạt động cải tạo đất trên bãi cạn lúc chìm lúc nổi có giúp tạo ra vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý không? Hoàn toàn không. Phán quyết Tòa Trọng tài ngày 12/07/2016 đã khẳng định tình trạng pháp lý của một thực thể phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên ban đầu của nó. Việc dùng vật liệu nhân tạo để biến bãi cạn chìm khi triều cao thành đảo nổi không làm thay đổi bản chất pháp lý và không thể tạo ra vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý hay thềm lục địa.

4. Quy chế pháp lý của 7 thực thể do Trung Quốc bồi đắp tại quần đảo Trường Sa được xác định thế nào? Tòa Trọng tài năm 2016 phân định rõ: 4 thực thể nổi tự nhiên gồm Gạc Ma, Châu Viên, Chữ Thập, Ga Ven chỉ là các đảo đá theo Điều 121(3) UNCLOS, chỉ có tối đa 12 hải lý lãnh hải; 3 thực thể Xu Bi, Tư Nghĩa, Vành Khăn là bãi cạn lúc chìm lúc nổi nên không có lãnh hải và không có vùng đặc quyền kinh tế.

5. Quốc gia ven biển có những đặc quyền gì đối với công trình nhân tạo trong vùng đặc quyền kinh tế? Theo Điều 56 và Điều 60 UNCLOS 1982, quốc gia ven biển có đặc quyền xây dựng, cấp phép, quản lý và vận hành toàn bộ các đảo nhân tạo, công trình phục vụ mục đích kinh tế trong vùng đặc quyền kinh tế 200 hải lý. Mọi quốc gia khác muốn lắp đặt công trình tại đây đều phải có sự chấp thuận trước của quốc gia ven biển.

Kết luận

• Luận văn đã phân định rành mạch ranh giới pháp lý giữa đảo tự nhiên, bãi cạn nửa nổi nửa chìm và công trình nhân tạo theo quy định của UNCLOS 1982 và phán quyết Tòa Trọng tài năm 2016.
• Nghiên cứu chứng minh tính chất vô hiệu của mọi yêu sách mở rộng vùng biển xuất phát từ các hoạt động bồi đắp nhân tạo phi pháp tại quần đảo Trường Sa.
• Đóng góp trọng tâm của luận văn là hệ thống hóa cơ sở lập luận khoa học, giúp khẳng định chủ quyền lịch sử và quyền tài phán của Việt Nam trên vùng biển 200 hải lý hợp pháp.
• Kế hoạch triển khai giai đoạn 2026–2030 cần tập trung vào số hóa 100% hồ sơ thực địa, hoàn thiện đàm phán COC và sẵn sàng các biện pháp tài phán quốc tế.
• Khuyến khích các nhà nghiên cứu, cơ quan quản lý và bạn đọc tiếp tục lan tỏa tri thức pháp lý quốc tế, chung tay gìn giữ hòa bình và bảo vệ vững chắc chủ quyền biển đảo thiêng liêng của Tổ quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Khái quát chung về công trình nhân tạo trên biển dưới góc độ luật pháp quốc tế. Chương 2: Quy chế pháp lý của các công trình nhân tạo trên biển theo Luật quốc tế. Chương 3: Áp dụng chế độ pháp lý các công trình nhân tạo phản bác yêu sách phi pháp của Trung Quốc bảo vệ chủ quyền Việt Nam trên Biển Đông. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Chƣơng 1 KHÁI QUÁT CHUNG VỀ CÔNG TRÌNH NHÂN TẠO TRÊN BIỂN DƢỚI GÓC ĐỘ LUẬT PHÁP QUỐC TẾ 1.

Khái niệm “công trình nhân tạo” trong Luật quốc tế Công trình nhân tạo là sản phẩm do con người tạo nên, nhưng trong lịch sử của luật pháp quốc tế, khái niệm này chưa bao giờ được xác định rõ ràng. Xuất phát từ học thuyết thềm lục địa, từ lâu người ta đã công nhận thẩm quyền của quốc gia ven biển xây dựng các cấu trúc nhân tạo nhằm mục đích thăm dò và khai thác tài nguyên thiên nhiên của mình trên thềm lục địa của mình nhưng các cấu trúc này không có quy chế đảo. Tại Hội nghị Pháp điển hoá Luật pháp quốc tế La Hay năm 1930, đại diện của Đức đã đề nghị nếu một đảo nhân tạo có người ở thì sẽ được hưởng quy chế đảo nhưng Hội nghị đã bác bỏ [2]. Từ đó, không có quốc gia nào đề nghị các cấu trúc nhân tạo có quy chế đảo nữa.

Trong luật pháp quốc tế, khái niệm công trình nhân tạo (artificial installation) chưa được quy định rõ ràng. Cho đến nay, chưa một khái niệm nào về công trình nhân tạo được các quốc gia chấp nhận rộng rãi. Theo Bách khoa toàn thư về Công pháp quốc tế, công trình nhân tạo được định nghĩa là “những cấu trúc cố định hay tạm thời được gắn với đáy biển bằng hệ thống chân cọc”. Theo Soons, ông cho rằng “công trình nhân tạo là những cấu trúc bê tông cố định gắn với đáy biển bằng ống dẫn và các cọc”.

Trong khi đó, Nghị định thư về trừng trị các hành vi bất hợp pháp chống lại sự an toàn của những công trình cố định trên thềm lục địa năm 1988 đã đồng nhất khái niệm “đảo nhân tạo” với khái niệm “công trình nhân tạo”. Theo đó, “công trình nhân tạo” được hiểu là “một đảo nhân tạo, thiết bị hoặc cấu trúc được lắp đặt vĩnh cửu gắn với đáy biển nhằm mục đích thăm dò hoặc khai thác tài nguyên hoặc nhằm các mục đích kinh tế khác”. Các định nghĩa này còn chưa đầy đủ, chưa bao gồm được hết những loại hình công trình nhân tạo dần dần xuất hiện ngày càng nhiều như thành phố trên biển, các dàn khoan dầu khí, các đảo nhân tạo phục vụ đánh bắt cá, nhà máy điện, bến tàu nổi… 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Trong khoa học pháp lý, công trình nhân tạo trên biển thường được hiểu là những thiết bị và công trình nhân tạo được xây dựng và lắp đặt một cách lâu dài trong lãnh hải, đặc quyền kinh tế và trên thềm lục địa; trong vùng nước quần đảo một cách lâu dài trong lãnh hải, đặc quyền kinh tế và trên thềm lục địa; trong vùng nước quần đảo hoặc những vùng biển quốc tế được điều chỉnh bằng Công ước Luật biển 1982 và luôn được sử dụng nhằm mục đích thăm dò và khai thác các nguồn tài nguyên thiên nhiên biển. Cùng với các đảo nhân tạo, các công trình nhân tạo còn có thể được xây dựng nhằm những mục đích khác, chẳng hạn như nghiên cứu khoa học về biển, giám sát thuỷ triều, cảng hàng không… Theo nghị định thư Barcelona 1994 về Bảo vệ Địa Trung Hải chống lại ô nhiễm do việc thăm dò và khai thác trên thềm lục địa, đáy biển và lòng đất dưới thềm lục địa thì khái niệm “công trình” (installation) được hiểu là “bất kỳ cấu trúc cố định hoặc nổi và bất kỳ phần gắn liền nào của nó được sử dụng vào các hoạt động: (i) các bộ phận thăm dò ngoài khơi cố định hoặc di động; (ii) các bộ phận sản xuất bao gồm các bộ phận có vị trí động; (iii) các hệ thống kho bãi ngoài khơi bao gồm các tàu thuyền sử dụng cho mục đích đó; (iv) các cảng phục vụ việc bốc dỡ và hệ thống vận chuyển các sản phẩm được chiết xuất như các ống dẫn ngầm; (v) hệ thống máy móc gắn liền với chung và các thiết bị nhằm mục đích bốc xếp, sản xuất, lưu trữ và tiêu huỷ các chất được lấy lên từ đáy biển và lòng đất dưới đáy biển [11].

Theo quan điểm của các luật gia, chúng ta có thể hiểu khái niệm “công trình nhân tạo” theo những tiêu chí sau đây: Thứ nhất, chúng là các công trình nhân tạo do con người xây dựng, lắp đặt và sử dụng trên biển, vì vậy chúng phân biệt với các thực thể được tạo ra trên biển bởi sự kiến tạo thiên nhiên. Những thực thể này đáp ứng tiêu chuẩn của đảo tự nhiên được quy định trong UNCLOS 1982 bởi yếu tố “một vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, khi thuỷ triều lên vùng đất này vẫn ở trên mặt nước”. Về vấn đề này, chúng cũng không gặp nhiều rắc rối về mặt định nghĩa, bởi lẽ các thiết bị và công trình là sản phẩm của con người, thông qua kỹ thuật và công nghệ. Thứ hai, các công trình nhân tạo tồn tại và hoạt động trên biển có sự gắn kết 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vật chất với đáy biển một cách trực tiếp (như những công trình, thiết bị được xây dựng, lắp đặt trên hạ tầng đáy biển, chúng có sự gắn bó hữu cơ với đáy biển) hoặc gián tiếp (như được xây dựng, lắp đặt trên một bãi cạn, đá hoặc đảo những đảo này là đảo tự nhiên hoặc được tạo ra bởi con người, trong trường hợp này, chúng gắn kết hữu cơ với đáy biển thông qua phần đất của đảo).

Mặc dù vậy, các công trình nhân tạo không phải là các thực thể đáp ứng tiêu chí của “đảo” theo luật quốc tế. Với đặc điểm này, “công trình nhân tạo” có sự gắn bó mật thiết với khái niệm “đảo nhân tạo” (artificial islands) và việc lắp đặt và sử dụng chúng thường đi liền với việc lắp đặt, sử dụng các đảo nhân tạo, đồng thời chúng cũng có thể được coi là một dạng “đảo nhân tạo”. Thứ ba, về vị trí và quy chế pháp lý, các công trình nhân tạo bao gồm những loại do một quốc gia xây dựng, lắp đặt trong các vùng biển của mình; trên vùng biển của quốc gia khác và trên vùng biển quốc tế. Chúng cũng có thể bao gồm những công trình, thiết bị được xây dựng lắp đặt trong vùng biển chồng lấn (các bên tranh chấp về chủ quyền, quyền chủ quyền và quyền tài phán).

Quy chế pháp lý của những công trình nhân tạo này được điều chỉnh bởi: (i) pháp luật quốc gia, thông thường là luật của quốc gia ven biển, và (ii) pháp luật quốc tế, cụ thể là UNCLOS 1982 và các văn kiện pháp lý liên quan đến hoạt động hàng hải, hàng không, nghiên cứu khoa học và bảo vệ môi trường biển, các điều ước quốc tế ký kết giữa các quốc gia hữu quan về các vấn đề tương ứng và tập quán quốc tế liên quan. Thứ tư, các công trình nhân tạo được các quốc gia xây dựng và lắp đặt với nhiều mục đích khác nhau, trong đó chủ yếu là vì mục đích kinh tế (thăm dò, khai thác, bảo tồn, quản lý đối với các nguồn tài nguyên trong các vùng biển thuộc chủ quyền hoặc quyền chủ quyền), điều phối giao thông hàng hải, giám sát và bảo vệ môi trường biển, an ninh, quốc phòng… Theo cách phân loại của Papadakis thì các công trình nhân tạo được phân loại dựa vào mục đích sử dụng của nó, bao gồm: các thành phố trên biển; các đảo nhân tạo vì mục đích phát triển kinh tế; các công trình phục vụ giao thông và liên lạc; các công trình phục vụ nghiên cứu khoa học và dự báo thời tiết; các công trình 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] giải trí và sau cùng là các công trình quân sự. Do vậy, thuật ngữ “công trình nhân tạo” bao gồm các phương tiện được xây dựng và lắp đặt nhằm tận dụng tất cả các nguồn lợi về kinh tế ở trong lòng biển và dưới đáy biển. Cũng vì vậy mà các công trình nhân tạo nhằm mục đích quân sự không được đề cập trong phạm vi của UNCLOS 1982.

Nếu nhìn vào từng phân loại một, chúng ta có thể dễ dàng thấy rằng tình trạng pháp lý của chúng khác nhau. Đây là một trong những lý do tại sao không có một định nghĩa nào về đảo nhân tạo trong Công ước Luật Biển 1982 và do đó UNCLOS đã đơn giản là né tránh những phức tạp nảy sinh từ vấn đề định nghĩa đảo nhân tạo. Nhưng mặt khác, những kẽ hở còn lại trong Công ước Luật Biển vẫn làm phức tạp vấn đề liên quan đến quy chế pháp lý của đảo nhân tạo [32]. Khái niệm “đảo nhân tạo” trong Luật quốc tế Mặc dù chủ đề chính của đề tài luận văn này là công trình nhân tạo nhưng chúng ta vẫn đi sâu tìm hiểu về khái niệm đảo nhân tạo (artificial islands).

Bởi lẽ hai khái niệm này có sự liên hệ mật thiết với nhau. Trong nhiều trường hợp, “đảo nhân tạo” và “công trình nhân tạo” là cùng tồn tại hoặc được coi là một. Tuy nhiên, chúng có bản chất và mục đích hoàn toàn không đồng nhất. Vì thế, chúng có thể được sử dụng nhằm phục vụ cho những mục đích khác nhau.

Có rất ít văn bản trong luật quốc tế giải thích rõ về đảo nhân tạo. Dường như vấn đề liên quan tới đảo nhân tạo đã bị lãng quên khi Công ước Luật biển năm 1982 được thông qua. Trước đó tại hội nghị Giơnevơ 1958 các nước đã đưa ra được một định nghĩa thống nhất về đảo, theo đó: “Đảo là một vùng đất hình thành tự nhiên có nước bao bọc, khi thuỷ triều lên vùng đất này vẫn ở trên mặt nước”. “Sự hình thành tự nhiên” là nội dung mới được bổ sung vào định nghĩa đảo trong Công ước 1958 về Lãnh hải và Vùng tiếp giáp.

Yếu tố này đưa ra nhằm phân biệt đảo tự nhiên với đảo nhân tạo, hạn chế trường hợp những quốc gia có khoa học kỹ thuật phát triển xây dựng các đảo nhân tạo để thực hiện tham vọng lấn chiếm biển của mình. Đến những thập niên 1970, 1980 đã có những bài báo, sách viết về lĩnh vực này, thậm chí trong Hội nghị lần thứ ba của Liên hợp quốc về Luật biển (UNCLOS III), một số quốc gia cũng đã đệ trình đề xuất liên quan tới đảo nhân tạo [9] nhưng 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.