Đền Tân La Trong Đời Sống Của Người Dân Xã Bảo Khê Thành Phố Hưng Yên

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đền tân la trong đời sống của người dân xã bảo khê thành phố hưng yên, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp hoàn thiện trong lĩnh

• Tác giả: Nguyễn Thị Ngọc Hà
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Yên Hà
• Trường học: Học viện Khoa học xã hội
• Chuyên ngành: Văn hóa học
• Đề tài: Đền Tân La Trong Đời Sống Của Người Dân Xã Bảo Khê Thành Phố Hưng Yên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• 1. Chương 1: Khái quát về xã Bảo Khê và các hình thức tôn giáo tín ngưỡng
• 1.1. Khái quát về xã Bảo Khê
• 1.2. Khái quát về các hình thức tôn giáo tín ngưỡng
• 1.3. Đền Tân La trong mối liên hệ với hệ thống thờ Bát Nàn tướng quân
• 2. Chương 2: Đền Tân La trong quá trình biến đổi
• 2.1. Đền Tân La trước năm 1986
• 2.2. Đền Tân La từ năm 1986 đến nay
• 2.3. Nhận định về sự biến đổi của đền Tân La
• 3. Chương 3: Đền Tân La trong đời sống của người dân xã Bảo Khê hiện nay
• 3.1. Đền Tân La với sự đóng góp vào đời sống kinh tế, xã hội của người dân xã Bảo Khê
• 3.2. Đền Tân La trong đời sống văn hóa tinh thần của người dân xã Bảo Khê
• KẾT LUẬN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Đền Tân La và vai trò của nó tại Bảo Khê

Đền Tân La là một trong những di tích lịch sử văn hóa quan trọng tại xã Bảo Khê, thành phố Hưng Yên. Ngôi đền không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là biểu tượng văn hóa, tâm linh của người dân nơi đây. Đền Tân La thờ bà tướng Vũ Thị Thục, một nhân vật lịch sử có vai trò quan trọng trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng. Sự tồn tại và phát triển của đền gắn liền với đời sống tinh thần của người dân, thể hiện lòng biết ơn và tôn kính đối với các vị anh hùng dân tộc.

1.1. Đền Tân La Di sản văn hóa và lịch sử

Đền Tân La được công nhận là di tích lịch sử văn hóa quốc gia từ năm 1991. Ngôi đền không chỉ mang giá trị tâm linh mà còn là nơi lưu giữ nhiều truyền thuyết và phong tục tập quán của người dân Bảo Khê.

1.2. Vị trí địa lý và ý nghĩa của Đền Tân La

Đền Tân La nằm ở vị trí thuận lợi, là cửa ngõ dẫn vào các di tích khác trong khu vực Phố Hiến. Vị trí này không chỉ thuận lợi cho việc thờ cúng mà còn thu hút du khách đến tham quan, góp phần phát triển kinh tế địa phương.

II. Thách thức trong việc bảo tồn Đền Tân La hiện nay

Mặc dù Đền Tân La có vai trò quan trọng trong đời sống người dân, nhưng việc bảo tồn và phát huy giá trị của ngôi đền đang gặp nhiều thách thức. Sự phát triển đô thị hóa, cùng với sự thay đổi trong thói quen tín ngưỡng của người dân, đã ảnh hưởng đến hoạt động của đền. Cần có những biện pháp cụ thể để bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của đền trong bối cảnh hiện đại.

2.1. Ảnh hưởng của đô thị hóa đến Đền Tân La

Sự phát triển đô thị đã làm thay đổi cảnh quan xung quanh đền, gây áp lực lên các hoạt động tín ngưỡng truyền thống. Nhiều người dân đã chuyển sang các hình thức tín ngưỡng hiện đại hơn, làm giảm đi sự tham gia vào các hoạt động của đền.

2.2. Thách thức trong việc duy trì lễ hội tại Đền Tân La

Lễ hội tại Đền Tân La là một phần quan trọng trong đời sống văn hóa của người dân. Tuy nhiên, việc duy trì lễ hội đang gặp khó khăn do thiếu nguồn lực và sự quan tâm từ cộng đồng. Cần có sự hỗ trợ từ chính quyền và các tổ chức văn hóa để bảo tồn lễ hội này.

III. Phương pháp bảo tồn và phát huy giá trị Đền Tân La

Để bảo tồn và phát huy giá trị của Đền Tân La, cần áp dụng các phương pháp hiệu quả. Việc kết hợp giữa bảo tồn di sản văn hóa và phát triển du lịch là một trong những giải pháp khả thi. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ và phát triển các hoạt động văn hóa tại đền.

3.1. Kết hợp bảo tồn di sản và phát triển du lịch

Việc phát triển du lịch tâm linh có thể giúp tăng cường nguồn lực cho việc bảo tồn Đền Tân La. Cần xây dựng các chương trình du lịch hấp dẫn, kết hợp với các hoạt động văn hóa truyền thống để thu hút du khách.

3.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Cộng đồng địa phương cần được khuyến khích tham gia vào các hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị của đền. Việc tổ chức các buổi hội thảo, tọa đàm về giá trị văn hóa của đền sẽ giúp nâng cao nhận thức và trách nhiệm của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về Đền Tân La

Nghiên cứu về Đền Tân La không chỉ mang lại hiểu biết về lịch sử và văn hóa mà còn có thể ứng dụng vào việc phát triển kinh tế xã hội của địa phương. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để xây dựng các chính sách bảo tồn và phát triển bền vững cho di tích.

4.1. Giá trị kinh tế từ Đền Tân La

Đền Tân La có thể trở thành một điểm du lịch hấp dẫn, góp phần tạo ra nguồn thu cho địa phương. Việc phát triển các dịch vụ du lịch xung quanh đền sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân.

4.2. Giá trị văn hóa và giáo dục từ Đền Tân La

Đền Tân La không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là nơi giáo dục truyền thống văn hóa cho thế hệ trẻ. Các hoạt động tại đền có thể được tổ chức để giáo dục về lịch sử và văn hóa địa phương.

V. Kết luận về vai trò của Đền Tân La trong đời sống người dân Bảo Khê

Đền Tân La đóng vai trò quan trọng trong đời sống tinh thần và văn hóa của người dân Bảo Khê. Ngôi đền không chỉ là nơi thờ phụng mà còn là biểu tượng của lòng tự hào dân tộc. Việc bảo tồn và phát huy giá trị của đền là trách nhiệm của cả cộng đồng, nhằm gìn giữ những giá trị văn hóa truyền thống cho các thế hệ mai sau.

5.1. Tầm quan trọng của Đền Tân La trong văn hóa địa phương

Đền Tân La là một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa của người dân Bảo Khê. Ngôi đền gắn liền với nhiều truyền thuyết và phong tục tập quán, thể hiện bản sắc văn hóa độc đáo của địa phương.

5.2. Hướng đi tương lai cho Đền Tân La

Trong tương lai, Đền Tân La cần được đầu tư và phát triển để trở thành một điểm đến văn hóa hấp dẫn. Cần có các chương trình bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa, nhằm thu hút du khách và nâng cao nhận thức của cộng đồng về di sản văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Hưng Yên là một trong những trung tâm di sản lớn tại vùng đồng bằng sông Hồng, hiện đứng thứ hai trên cả nước về số lượng di tích lịch sử được xếp hạng cấp quốc gia. Tọa lạc tại cửa ngõ dẫn vào quần thể di tích Phố Hiến, đền Tân La thuộc địa bàn xã Bảo Khê, thành phố Hưng Yên – vùng đất có diện tích tự nhiên 395,82 ha cùng quy mô dân số 6.831 người phân bố tại 5 thôn truyền thống. Ngôi đền có khuôn viên rộng khoảng 7.000 m2, được khởi dựng nhằm phụng thờ Đông Nhung Đại tướng quân Bát Nàn Vũ Thị Thục – vị nữ tướng kiệt xuất trong cuộc khởi nghĩa Hai Bà Trưng giai đoạn năm 40 đến 43 sau Công nguyên. Di tích đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng là Di tích Lịch sử - Văn hóa và Nghệ thuật cấp Quốc gia vào ngày 25 tháng 01 năm 1991.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là phân tích quá trình biến đổi lịch sử của đền Tân La và sự chuyển dịch chức năng của không gian thiêng này trong đời sống đương đại. Mục tiêu nghiên cứu hướng đến việc hệ thống hóa các mốc biến chuyển về kiến trúc, cấu trúc điện thần và thực hành lễ hội, từ đó đánh giá tác động toàn diện của di tích đối với đời sống kinh tế, văn hóa và xã hội của cộng đồng cư dân địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung tại không gian xã Bảo Khê từ trước năm 1986 đến năm 2016. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn sâu sắc khi cung cấp cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn di sản, đồng thời hỗ trợ định hướng phát triển làng nghề hương xạ Cao Thôn đạt doanh thu từ 2,5 đến 3,0 tỷ đồng mỗi năm và thúc đẩy khu vực thương mại dịch vụ chiếm trên 40% tổng sản lượng kinh tế toàn xã.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng lý thuyết biến đổi văn hóa làm nền tảng chủ đạo để lý giải sự vận động của thiết chế tín ngưỡng dưới tác động của các điều kiện lịch sử, chính trị và kinh tế - xã hội. Bên cạnh đó, lý thuyết chức năng cấu trúc trong tôn giáo học được khai thác nhằm phân tích vai trò liên kết cộng đồng, cân bằng tâm lý và điều tiết hành vi xã hội của ngôi đền đối với cư dân làng xã. Lý thuyết không gian thiêng cũng được tích hợp để làm rõ sự phân định giữa ranh giới thiêng liêng của di tích và không gian sinh hoạt trần thế của đời sống dân sinh.

Hệ thống khái niệm nòng cốt trong nghiên cứu bao gồm: tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ - Tứ phủ của người Việt, hiện tượng "Tứ phủ hóa" (quá trình tích hợp nhân thần lịch sử vào hệ thống thần điện thờ Mẫu), không gian văn hóa làng xã Bắc Bộ và di sản văn hóa phi vật thể. Khung phân tích tập trung khảo sát mối quan hệ biện chứng giữa ba thành tố: di tích vật thể (kiến trúc, cảnh quan), di sản phi vật thể (thần tích, nghi lễ, lễ hội) và chủ thể văn hóa (cộng đồng cư dân sở tại, ban quản lý, thanh đồng và du khách hành hương).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu đa tầng kết hợp giữa tài liệu thành văn và dữ liệu điền dã thực địa. Quá trình khảo sát thực địa được triển khai liên tục trong thời gian 14 tháng (từ tháng 4 năm 2015 đến tháng 6 năm 2016), đặc biệt tập trung cao độ vào dịp lễ hội truyền thống tháng 3 âm lịch các năm 2015 và 2016. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp quan sát tham dự trực tiếp tại 18 buổi sinh hoạt nghi lễ, 6 khóa lễ hầu đồng và 2 kỳ lễ hội lớn tại đền Tân La cùng các di tích liên quan như đình Đoàn Thượng, đình Tiền Thắng và chùa Hoàng Bà.

Về cỡ mẫu và phương pháp chọn mẫu, tác giả thực hiện phỏng vấn sâu đối với 45 cá nhân theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích. Mẫu nghiên cứu được cơ cấu chặt chẽ gồm: 5 cán bộ văn hóa và lãnh đạo địa phương, 2 thủ nhang quản lý đền qua các thời kỳ, 10 bô lão cao niên nắm giữ tri thức dân gian, 12 thanh đồng và cung văn thực hành tín ngưỡng, 8 hộ kinh doanh sản xuất hương xạ Cao Thôn và 8 khách thập phương về tham dự lễ hội. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích liên ngành giữa Văn hóa học, Lịch sử học và Xã hội học văn hóa là nhằm bảo đảm tính khách quan, cho phép đối sánh nguồn sử liệu thành văn từ 12 công trình địa chí, hồ sơ di tích với ký ức truyền miệng của cư dân, từ đó giải mã chính xác quy luật biến đổi cấu trúc điện thần qua các mốc lịch sử năm 1928, 1975, 1991 và 2012.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu phát hiện sự chuyển biến mạnh mẽ về cấu trúc không gian kiến trúc và điện thần của đền Tân La qua hai giai đoạn trước và sau năm 1986. Trước năm 1986, đền có quy mô nhỏ gồm 3 gian Tiền tế và 1 gian Hậu cung, điện thần thuần túy tôn thờ Mẫu bản đền Đông Nhung Vũ Thị Thục cùng Mẫu Cửu Trùng Thiên thờ lộ thiên. Sau mốc đổi mới năm 1986 và đặc biệt sau đợt trùng tu năm 2012 thuộc Chương trình Mục tiêu Quốc gia, ngôi đền đã mở rộng diện tích nội tự lên 4 tòa (Tiền tế, Trung từ, Ống muống, Hậu cung) và xây dựng mới đền Công Đồng vào năm 2010, tích hợp đầy đủ hệ thống tượng pháp Tứ phủ như Tam tòa Thánh Mẫu, Ngũ vị Tôn ông, Tứ phủ Quan Hoàng, Lầu Cô Bơ và Lầu Cô Chín.

Thứ hai, mô hình quản lý và tổ chức thực hành nghi lễ có sự dịch chuyển từ thiết chế tự quản truyền thống sang mô hình phối hợp hiện đại. Từ năm 1991, Ban Quản lý di tích gồm 5 thành viên do Ủy ban nhân dân xã phân công đã chính thức tiếp nhận vai trò điều hành. Tần suất sinh hoạt nghi lễ tăng từ các ngày sóc, vọng đơn thuần lên hơn 30 khóa lễ hầu đồng mỗi năm, bao gồm các nghi thức mở phủ, khất đồng, tiễn căn và đại lễ tất niên vào ngày 26 tháng Chạp.

Thứ ba, đền Tân La giữ vai trò hạt nhân kích thích kinh tế địa phương thông qua mối liên kết cộng sinh với làng nghề hương xạ Cao Thôn. Làng nghề được công nhận tiêu chí năm 2009, hiện giải quyết việc làm cho 900 đến 1.000 lao động lúc nông nhàn với mức thu nhập từ 2,8 đến 3,5 triệu đồng mỗi tháng, tạo ra sản lượng xấp xỉ 10 triệu nén hương mỗi năm. Sự kết hợp giữa du lịch tâm linh và tiêu thụ sản phẩm truyền thống đã thúc đẩy doanh thu tiểu thủ công nghiệp toàn xã năm 2015 đạt 25,3 tỷ đồng, đưa thu nhập bình quân đầu người của xã đạt mức 28 triệu đồng/năm.

Thảo luận kết quả

Sự biến đổi của đền Tân La phản ánh quy luật thích ứng của di sản văn hóa trước làn sóng đô thị hóa và nền kinh tế thị trường. Nguyên nhân cốt lõi bắt nguồn từ chính sách tự do tín ngưỡng sau năm 1986, tạo điều kiện cho quá trình "Tứ phủ hóa" diễn ra nhanh chóng nhằm đáp ứng nhu cầu tâm linh đa dạng của người dân đô thị và thương nhân kinh doanh ven đô. Kết quả nghiên cứu có sự tương đồng sâu sắc với các kết luận khoa học của nhiều nhà nghiên cứu văn hóa dân gian khi nhận định về xu hướng dung hợp tôn giáo tại đồng bằng Bắc Bộ, nơi nhân thần lịch sử dần được nâng lên vị trí Thánh Mẫu quyền năng.

                    TIẾN TRÌNH BIẾN ĐỔI ĐIỆN THẦN ĐỀN TÂN LA

Dữ liệu nghiên cứu về sự chuyển dịch cơ cấu không gian và kinh tế có thể được trình bày một cách trực quan thông qua bảng đối sánh diện mạo điện thần trước và sau năm 1986, kết hợp biểu đồ cơ cấu kinh tế thể hiện rõ tỷ trọng khu vực dịch vụ - thương mại chiếm trên 40% trong cơ cấu kinh tế toàn xã. Việc phân tích định lượng này khẳng định đền Tân La không còn là một thiết chế tín ngưỡng khép kín của làng Việt cổ mà đã trở thành điểm tựa văn hóa - kinh tế mở cho toàn vùng.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, chuẩn hóa quy chế thực hành nghi lễ tín ngưỡng tại di tích. Ủy ban nhân dân xã Bảo Khê cần phối hợp với Ban Quản lý di tích ban hành bộ quy tắc ứng xử nội bộ, tăng cường kiểm soát 100% các khóa lễ hầu đồng nhằm ngăn chặn hiện tượng thương mại hóa, đốt vàng mã tràn lan hoặc mê tín dị đoan, hoàn thành trong giai đoạn 2026-2027.

Thứ hai, xây dựng chuỗi liên kết du lịch văn hóa tâm linh gắn với làng nghề truyền thống. Ủy ban nhân dân thành phố Hưng Yên chủ trì đề án kết nối đền Tân La với làng nghề hương xạ Cao Thôn và quần thể di tích quốc gia đặc biệt Phố Hiến dọc tuyến Quốc lộ 39A. Mục tiêu đặt ra là thu hút lượng khách thập phương tăng trưởng 20% đến 25% mỗi năm trong giai đoạn 2026-2028.

Thứ ba, đẩy mạnh số hóa và bảo tồn tư liệu khoa học về di sản. Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Hưng Yên cần phối hợp cùng Bảo tàng tỉnh triển khai số hóa 100% hệ thống văn bia, thần tích, sắc phong phục dựng và các làn điệu hát văn cổ truyền tại đền Tân La, xây dựng cơ sở dữ liệu số hoàn tất trước quý IV năm 2027.

Thứ tư, nâng cấp hạ tầng kỹ thuật và cảnh quan môi trường di tích. Ban Quản lý di tích xã Bảo Khê cần quy hoạch mở rộng bãi đỗ xe đạt diện tích 1.500 m2, cải tạo lòng hồ bán nguyệt, chỉnh trang hệ sinh thái cây xanh cổ thụ và lắp đặt hệ thống phòng cháy chữa cháy đồng bộ, dự kiến hoàn thành nghiệm thu vào năm 2028.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhà nghiên cứu văn hóa dân gian và tôn giáo học: Công trình cung cấp hệ thống tư liệu thực địa phong phú về tiến trình Tứ phủ hóa và sự biến đổi điện thần của hệ thống thờ nữ tướng Hai Bà Trưng, làm tài liệu tham khảo cho các đề tài nghiên cứu về tín ngưỡng bản địa Bắc Bộ.

Cán bộ quản lý văn hóa và cơ quan hoạch định chính sách: Luận văn đưa ra mô hình phân cấp quản lý nguồn thu công đức và quy trình tổ chức lễ hội cấp cơ sở, hỗ trợ công tác xây dựng văn bản quy phạm pháp luật về quản lý di tích lịch sử cấp quốc gia.

Doanh nghiệp du lịch và lữ hành: Nghiên cứu gợi mở giải pháp thiết kế các tour du lịch trải nghiệm văn hóa kết hợp tham quan di tích lịch sử và trải nghiệm quy trình làm hương thủ công truyền thống 36 vị thuốc Bắc tại thôn Cao.

Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành khoa học xã hội: Tài liệu là minh chứng mẫu mực về phương pháp tiếp cận liên ngành, kỹ năng điền dã dân tộc học và phương pháp xử lý dữ liệu định tính trong nghiên cứu văn hóa đương đại.

Câu hỏi thường gặp

Đền Tân La thờ vị thần nào và có giá trị lịch sử ra sao? Đền Tân La thờ phụng Nữ tướng Vũ Thị Thục (Đông Nhung Đại tướng quân Bát Nàn), người có công phò tá Hai Bà Trưng đánh đuổi quân Đông Hán vào năm 40-43 sau Công nguyên. Di tích đánh dấu nơi bà từng đóng quân rèn luyện binh sĩ, được xếp hạng di tích lịch sử cấp quốc gia năm 1991.

Hiện tượng Tứ phủ hóa tại đền Tân La thể hiện rõ nhất qua những đặc điểm nào? Hiện tượng này thể hiện qua việc mở rộng thần điện từ sau năm 1986 để phối thờ Tam tòa Thánh Mẫu, Ngũ vị Tôn ông, Tứ phủ Chầu Bà và Tứ phủ Quan Hoàng, đồng thời đưa nghi lễ hầu đồng thành sinh hoạt tâm linh định kỳ tại đền với hàng chục khóa lễ trong năm.

Lễ hội truyền thống đền Tân La được tổ chức theo quy mô và thời gian nào? Lễ hội chính thức diễn ra từ ngày 15 đến ngày 17 tháng 3 âm lịch hàng năm nhằm ngày giỗ Mẫu. Cứ 3 năm một lần, làng tổ chức đại lễ rước kiệu liên thôn qua các ngôi đình và chùa Hoàng Bà để rước chân kinh và lấy nước thiêng sông Hồng.

Di tích đền Tân La có đóng góp cụ thể gì cho kinh tế địa phương? Đền Tân La đóng vai trò kích cầu tiêu thụ cho làng nghề hương xạ Cao Thôn với doanh thu 2,5 đến 3,0 tỷ đồng mỗi năm, đồng thời tạo sinh kế dịch vụ cho hơn 400 hộ dân, đưa tỷ trọng thương mại - dịch vụ chiếm trên 40% cơ cấu kinh tế xã Bảo Khê.

Nguồn thu công đức tại đền Tân La hiện nay được phân định quản lý như thế nào? Tiền công đức và tiền giọt dầu trong 3 ngày lễ hội do Ban Quản lý di tích tiếp nhận nộp về ngân sách xã để phục vụ tu bổ công trình; trong khi tiền giọt dầu ngày thường và lệ phí ghế hầu do thủ nhang quản lý để lo việc đèn nhang cúng lễ.

Kết luận

• Khẳng định đền Tân La là di tích lịch sử văn hóa cấp quốc gia tiêu biểu phụng thờ Nữ tướng Bát Nàn Vũ Thị Thục, gắn liền với tiến trình dựng nước và giữ nước của dân tộc.
• Minh chứng sinh động cho quá trình biến đổi cấu trúc điện thần từ đơn nhất sang Tứ phủ hóa đa dạng dưới tác động của công cuộc Đổi mới sau năm 1986.
• Xác lập mối liên kết hữu cơ giữa không gian thiêng di tích và sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của làng nghề truyền thống xã Bảo Khê.
• Cung cấp mô hình quản trị di sản văn hóa cấp cơ sở hài hòa giữa sự quản lý của nhà nước và vai trò chủ thể của cộng đồng dân cư.
• Đề xuất hệ thống giải pháp liên ngành đồng bộ nhằm bảo tồn nguyên vẹn giá trị di sản gắn với phát triển du lịch địa phương.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là công trình khoa học chuyên khảo đầu tiên nghiên cứu toàn diện, có hệ thống về đền Tân La trên cả phương diện lịch sử truyền thống và thực hành đương đại. Định hướng tiếp theo cần tập trung hoàn thiện số hóa di sản và kết nối hạ tầng du lịch di sản trong giai đoạn 2026-2028. Các cơ quan quản lý và cộng đồng học thuật hãy cùng chung tay bảo tồn, phát huy bền vững giá trị di sản vô giá này cho các thế hệ mai sau.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 KHÁI QUÁT VỀ XÃ BẢO KHÊ VÀ CÁC HÌNH THỨC TÔN GIÁO TÍN NGƯỠNG 1. Khái quát về xã Bảo Khê 1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên Xã Bảo Khê nằm cách trung tâm thành phố Hưng Yên về phía Bắc khoảng 6km. Phía Bắc giáp xã Ngọc Thanh và xã Hiệp Cường huyện Kim Động; Phía Nam giáp phường An Tảo và phường Lam Sơn thành phố Hưng Yên; Phía Đông giáp xã Trung Nghĩa thành phố Hưng Yên; Phía Tây giáp đê sông Hồng và xã Hùng Cường thành phố Hưng Yên.

Xã Bảo Khê hiện nay có diện tích tự nhiên là 395,82ha, với tổng dân số là 6.831 người [8, tr. Xã Bảo Khê có vị trí địa lý và giao thông vô cùng quan trọng. Chạy qua địa bàn xã có quốc lộ 39A, là trục đường chính của thành phố Hưng Yên nói riêng và cả tỉnh Hưng Yên nói chung. Theo quốc lộ 39A về phía Bắc hơn 60km là đến thủ đô Hà Nội; theo hướng Đông Nam hơn 10km là đến cầu Triều Dương, qua con sông Luộc sẽ đến tỉnh Thái Bình.

Theo đường 39B khoảng 50km đến thành phố Hải Dương. Đi về phía Tây tới sông Hồng, qua cầu Yên Lệnh 10km sẽ đến đường cao tốc Bắc – Nam, quốc lộ 1A và đường sắt Bắc – Nam, nối với Đồng Văn tỉnh Hà Nam và từ đó có thể đi khắp cả nước… Với vị trí địa lý này quy định tính chất quan trọng của xã Bảo Khê về quân sự, hiện nay Bảo Khê ở vị trí địa đầu phía Bắc của thành phố Hưng Yên, có ý nghĩa quan trọng trong xây dựng khu vực phòng thủ bảo vệ thành phố. Tất cả diện tích của xã là đồng bằng, xã có 5 thôn đều nằm ở trong đê. Khí hậu của xã Bảo Khê nằm trong khu vực nhiệt đới gió mùa ẩm.

Nhiệt độ trung bình hàng năm là khoảng 23,3oC, nhiệt độ cao nhất là từ 39oC đến 40oC, nhiệt độ thấp nhất là khoảng 5oC. Lượng mưa trung bình hàng năm là khoảng 1500mm đến 1600mm, số ngày mưa trung bình trong năm khoảng 147 ngày/năm. Khí hậu có 4 mùa rõ rệt, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp, trồng lúa hai mùa vụ trong một năm. Mùa lạnh kéo dài từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau với khí hậu khô và ẩm; mùa 8 móng kéo dài từ tháng 5 đến tháng 10, mưa nhiều và nhiệt độ tương đối cao do ảnh hưởng của gió mùa đông nam [26, tr.

Với điều kiện tự nhiên như vậy đã ảnh hưởng rất lớn đền hoạt động sản xuất nông nghiệp, kinh tế và dân sinh của xã Bảo Khê, thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp mà đặc biệt là với số giờ nắng nhiều trong năm, rất thuận tiện cho người dân làng nghề làm hương Cao Thôn có thể phơi hương sau khi hương được làm xong. Lịch sử hình thành và đặc điểm dân cư * Lịch sử hình thành xã Bảo Khê Địa giới hành chính và tên gọi của xã Bảo Khê có nhiều thay đổi trong diễn trình lịch sử. Vào thời kỳ Hùng Vương dựng nước, dân cư sống tập trung chủ yếu ở ven sông Hồng. Vùng đất Bảo Khê lúc bấy giờ thuộc quận Giao Chỉ còn là những gò, đống do sông Hồng bồi tụ lên giữa các đám lau sậy, cỏ lác.

Dân cư sống chủ yếu bằng các hình thức săn bắn, sản xuất nông nghiệp, đánh cá. Thời Văn Lang – Âu Lạc vùng đất Bảo Khê thuộc bộ Dương Tuyền (Thanh Tuyền). Thời Ngô, Đinh, tiền Lê địa bàn xã Bảo Khê thuộc huyện Vũ Bình, Lộc Nam Sách, phủ Thái Bình; Thời Lý Cao Tông thuộc Châu Đằng - Châu Khoái; thời Trần thuộc lộ Long Hưng rồi lại thuộc lộ Khoái; thời nhà Minh đô hộ thuộc phủ Kiến Xương; Thời Hậu Lê thuộc Thuận Thiên - Nam Đạo. Thời Nguyễn năm Minh Mạng thứ 12 (1831) bỏ đơn vị hành chính trấn, chi nhỏ trấn thành tỉnh.

Tỉnh Hưng Yên ra đời, gồm hai phủ Tiên Hưng và Khoái Châu. Từ năm 1873, tỉnh Hưng Yên còn 2 phủ 6 huyện, dưới cấp huyện là tổng và xã. Địa bàn Bảo Khê khi đó thuộc tổng Tiên Cầu, huyện Kim Động [8, tr. Cách mạng tháng Tám thành công, chính quyền cách mạng được thiết lập.

Cấp tổng bị xóa, các thôn Bảo Khê lúc này thuộc địa bàn xã Hiệp Cường huyện Kim Động. Kết thúc thắng lợi kháng chiến chống Pháp năm 1955, xã Tự Do được thành lập gồm 5 thôn là: Tiền Thắng, Đoàn Thượng, Cao Thôn, Triều Tiên và Vạn Tường. 9 Cao Thôn trước đây được gọi là làng Chạ. Thôn Đoàn Thượng gồm xóm Mụa, xóm Đoàn Kết.

Thôn Tiền Thắng gồm xóm Điềm, xóm Thắng Lợi (xóm Phượng Lâu). Làng Triều Tiên có nguồn gốc từ làng Hoàng Xá. Vài năm trước, Hoàng Xá là một làng lớn, gồm xóm Hoàng Trung, xóm Hoàng Triều, xóm Thượng và xóm Đạo. Nhưng do tác động của quá trình bồi lở của sông Hồng, cư dân làng Hoàng Xá có sự dịch chuyển, một bộ phận thuộc địa bàn của xã Phú Cường, Hùng Cường hiện nay; một bộ phận lùi vào trong đồng lập lên thôn Hoàng Tiên, sau cách mạng tháng Tám xóm Hoàng Triều tiếp tục lui vào trong đồng, hợp với Hoàng Tiên thành thôn Triều Tiên như ngày nay.

Thôn Vạn Tường trước đây gồm có xóm Mòi (còn gọi là Tiên Khê) và xóm Suối (còn gọi là Bảo Khê). Sau đó hai xóm nhập lại gọi chung là Tiên Khê rồi đổi tên thành Vạn Tường. Ngày 26/1/1968, Ủy Ban Thường vụ Quốc Hội ra Nghị quyết số 504/NQ/TVQH phê chuẩn hợp nhất hai tỉnh Hưng Yên và Hải Dương thành tỉnh Hải Hưng. Xã Tự Do thuộc huyện Kim Động tỉnh Hải Hưng.

Năm 1974 xã Tự Do đổi tên thành xã Bảo Khê thuộc huyện Kim Động tỉnh Hải Hưng. Ngày 24/02/1979, Hội đồng chính phủ ra Quyết định số 70-CP hợp nhất hai huyện Kim Động và Ân Thi thành huyện Kim Thi. Xã Bảo Khê thuộc huyện Kim Thi, tỉnh Hưng Yên [8, tr. Ngày 27/01/1996, Chính phủ ra Nghị quyết số 5-NĐ/CP tách huyện Ân Thi thành hai huyện Kim Động và Ân Thi, xã Bảo Khê thuộc huyện Kim Động, tỉnh Hải Hưng [8, tr.

Ngày 06/11/1996 tại kỳ họp thứ 10, Quốc hội khóa IX phê chuẩn việc tách tỉnh Hải Hưng thành hai tỉnh Hưng Yên và Hải Dương. Ngày 01/01/1997, tỉnh Hưng Yên được tái lập. Xã Bảo Khê thuộc huyện Kim Động tỉnh Hưng Yên [8, tr. Ngày 23/9/2003, theo Quyết định số 108/2003/NĐ-CP của Chính Phủ về việc điều chỉnh địa giới hành chính mở rộng Thị xã, thành lập phường và điều chỉnh địa giới hành chính các phường, thuộc Thị xã Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên.

Xã 10 Bảo Khê thuộc huyện Kim Động gồm 397,82 ha diện tích tự nhiên và 5.692 nhân khẩu chuyển về thị xã Hưng Yên quản lý. Từ đây xã Bảo Khê thuộc thị xã Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên [8, tr. Chính phủ quyết định thành lập thành phố Hưng Yên thuộc tỉnh Hưng Yên trên cơ sở toàn bộ diện tích tự nhiên, dân số và các đơn vị hành chính trực thuộc thị xã Hưng Yên theo Nghị định số 04/NĐ-CP Ngày 19/01/2009. Xã Bảo Khê thuộc thành phố Hưng Yên, tỉnh Hưng Yên [8, tr.

Như vậy, xã Bảo Khê thuộc thành phố Hưng Yên – một vùng đất có bề dày lịch sử với điều kiện tự nhiên thuận lợi cho việc dân cư quần tụ sinh sống từ lâu đời theo mô hình làng Việt truyền thống. Cư dân sống ở xã Bảo Khê chủ yếu là người Việt sinh sống dọc theo triền đê sông Hồng. Khi xã Bảo Khê tách về thành phố Hưng Yên, do có vị trí giáp trung tâm thành phố nên khu vực này đã thu hút được nhiều người dân ở khu vực khác là các cán bộ, công nhân viên chức từ các địa phương khác về đây sinh sống. Cư dân của các làng trong xã sống rất gắn bó, đoàn kết với nhau cùng làm kinh tế để đưa xã Bảo Khê phát triển.

* Đặc điểm dân cư Xã Bảo Khê có 5 thôn: Đoàn Thượng, Tiền Thắng, Bảo Khê, Vạn Tường, Triều Tiên. Thôn Đoàn Thượng là một làng Việt cổ có 352 hộ và 1.454 nhân khẩu, với các dòng họ: Nguyễn, Lê, Phạm, Dương. Nghề chính của thôn đó là chăn nuôi gia súc, gia cầm và kinh doanh buôn bán [12, tr. Thôn Vạn Tường là một làng Việt cổ tiền thân là thôn Tiên Khê và Bảo Khê hợp thành.

Thôn Tiên Khê và Bảo Khê được hình thành từ thời Bắc thuộc, thôn có tổng số hộ là 265 hộ với 1450 nhân khẩu. Làng có 12 dòng họ cùng chung sống [11, tr. Thôn Tiền Thắng có 395 hộ với 1670 nhân khẩu, có 10 dòng họ là: Nguyễn, Lê, Đỗ, Trần, Trương, Lã, Bùi, Đoàn, Vương cùng chung sống từ bao đời nay [14, tr. Làng Cao Thôn có 195 hộ với số nhân khẩu là 986, cả làng có 15 dòng họ luôn đoàn kết giúp đỡ nhau xây dựng làng xóm [10, tr.

2] 11 Triều Tiên là một trong năm làng thuộc xã Bảo Khê, có 321 hộ với 1271 nhân khẩu, cả thôn có 6 dòng họ chính là: Đỗ, Phạm, Nguyễn, Tạ, An, Cao. Nhân dân các dòng họ luôn sinh sống chan hòa, đoàn kết, đùm bọc lẫn nhau [13, tr. Đời sống kinh tế và Văn hóa xã hội Những năm gần đây do có chủ trương và định hướng đúng đắn, kinh tế của xã Bảo Khê phát triển khá nhanh, tương đối đồng bộ và toàn diện. Tốc độc tăng trưởng kinh tế trung bình đạt 15%/năm, cơ cấu kinh tế chuyển dịch đúng hướng, từ nông nghiệp chuyển sang công nghiệp và dịch vụ thương mại, tuy nhiên xã vẫn cân đối sản xuất để đảm bảo an ninh lương thực.

Sản xuất nông nghiệp phát triển theo hướng sản xuất hàng hóa, toàn xã tích cực chuyển đổi giống, vật nuôi, cây trồng phù hợp với phát triển nông nghiệp ven đô. Giá trị sản xuất nông nghiệp tăng bình quân 9,15%/năm, bình quân 1ha canh tác thu nhập đạt khoảng 61,8 triệu đồng. Diện tích gieo trồng cây vụ đông đạt 75-78%. Tập trung chủ yếu vào loại giống có chất lượng, năng suất cao.

Chăn nuôi tiếp tục phát triển, đàn bò sinh sản, bò thịt, lợn, đàn gia cầm tăng lên nhanh chóng. Nhờ có sự hỗ trợ của tỉnh, thành phố và nguốn vốn từ ngân hàng phát triển nông thôn, trong phát triển sản xuất nông nghiệp, xã đã đầu tư tổng số tiền là 310.500 đồng cho nhiệm vụ chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi. Trong đó đầu tư một số dự án mới như nuôi gà Đông Tảo, nuôi bò, hỗ trợ giống lúa lai và lúa thuần, phân bón, thuốc trừ sâu, chuyển giao khoa học kỹ thuật nông nghiệp… [8, tr. Tiểu thủ công nghiệp được duy trì phát triển nhanh, đa dạng.