Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 24-36 tháng qua sinh hoạt hàng ngày

Hướng dẫn giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 24-36 tháng tuổi thông qua chế độ sinh hoạt hàng ngày, giúp bé tự lập và phát triển toàn diện.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hà Thu
• Người hướng dẫn: Nguyễn Thị Triều Tiên
• Trường học: Đại học Đà Nẵng, Trường Đại học Sư phạm
• Chuyên ngành: Giáo dục Mầm non
• Đề tài: Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 24-36 tháng tuổi qua chế độ sinh hoạt hàng ngày
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Đà Nẵng

Tóm tắt

I. Khái niệm cơ bản về kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 24 36 tháng tuổi

Kỹ năng tự phục vụ là những kỹ năng thiết yếu giúp trẻ nhỏ độc lập hoàn thành các hoạt động hàng ngày như ăn cơm, mặc quần áo, vệ sinh cá nhân. Đối với trẻ từ 24-36 tháng tuổi (2-3 tuổi), đây là giai đoạn vàng để phát triển các kỹ năng cơ bản này. Giáo dục kỹ năng tự phục vụ không chỉ giúp trẻ tự chăm sóc bản thân mà còn xây dựng sự tự tin, độc lập và sự phát triển toàn diện. Trong giai đoạn này, trẻ bắt đầu có khả năng điều khiển cơ thể tốt hơn, hiểu biết các lệnh đơn giản và sẵn sàng học hỏi từ môi trường xung quanh. Việc giáo dục kỹ năng tự phục vụ thông qua chế độ sinh hoạt hàng ngày là cách tiếp cận tự nhiên và hiệu quả nhất.

1.1. Định nghĩa kỹ năng tự phục vụ trong giáo dục mầm non

Kỹ năng tự phục vụ bao gồm các hoạt động cơ bản: ăn uống, mặc quần áo, vệ sinh cá nhân, sử dụng nhà vệ sinh. Đây là những kỹ năng sống thiết yếu mà mỗi trẻ cần phát triển. Trong giáo dục mầm non, việc hình thành các kỹ năng này được coi là một phần quan trọng của chương trình phát triển toàn diện.

1.2. Tầm quan trọng của giáo dục kỹ năng tự phục vụ ở tuổi 24 36 tháng

Tuổi 24-36 tháng là giai đoạn trẻ có khả năng học tập nhanh chóng. Phát triển kỹ năng tự phục vụ giúp trẻ tăng cường sự độc lập, tự tin và phát triển kỹ năng vận động tinh. Ngoài ra, các kỹ năng này tạo nền tảng cho sự phát triển xã hội và cảm xúc của trẻ.

II. Nội dung và phương pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ thông qua sinh hoạt hàng ngày

Chế độ sinh hoạt hàng ngày là cơ sở để giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ một cách tự nhiên và hiệu quả. Các hoạt động hàng ngày như ăn sáng, ăn trưa, ăn xế, vệ sinh sau ăn, mặc quần áo, vệ sinh cá nhân tạo những cơ hội tuyệt vời để trẻ luyện tập. Phương pháp luyện tập là cách tiếp cận chính, trong đó giáo viên hướng dẫn từng bước và khuyến khích trẻ thực hành lặp đi lặp lại. Phương pháp trò chơi cũng rất hiệu quả, giúp trẻ học tập một cách vui vẻ và tự nguyện. Kết hợp các phương pháp này với sinh hoạt hàng ngày tạo ra những tình huống học tập thực tế, giúp trẻ dễ dàng áp dụng vào cuộc sống.

2.1. Nội dung chính trong giáo dục kỹ năng tự phục vụ

Nội dung bao gồm: kỹ năng ăn uống (cầm thìa, chén, uống nước); kỹ năng mặc quần áo (mặc áo, quần, dép); kỹ năng vệ sinh cá nhân (rửa tay, rửa mặt, đánh răng); sử dụng nhà vệ sinh. Mỗi kỹ năng được chia thành các bước nhỏ, dễ thực hiện phù hợp với khả năng của trẻ 24-36 tháng.

2.2. Phương pháp luyện tập và trò chơi trong sinh hoạt hàng ngày

Phương pháp luyện tập yêu cầu sự lặp đi lặp lại, kiên nhẫn của giáo viên. Kết hợp với trò chơi giáo dục giúp tăng hứng thú. Ví dụ: tạo trò chơi "ai ăn chậm nhất" để khuyến khích trẻ ăn độc lập, hay "cuộc thi rửa tay" để làm quen vệ sinh cá nhân một cách vui vẻ.

III. Các yếu tố ảnh hưởng đến phát triển kỹ năng tự phục vụ của trẻ 24 36 tháng

Phát triển kỹ năng tự phục vụ của trẻ 24-36 tháng chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố. Yếu tố cá nhân bao gồm khả năng vận động, trí tuệ và tính cách của trẻ. Mỗi trẻ có tốc độ học tập khác nhau, vì vậy giáo viên cần tôn trọng sự khác biệt này. Yếu tố từ phía giáo viên và nhà trường rất quan trọng: giáo viên cần có kiến thức chuyên môn, kiên nhẫn, tạo môi trường an toàn và khuyến khích. Yếu tố gia đình không thể bỏ qua, vì sự hỗ trợ và hướng dẫn từ cha mẹ giúp trẻ tính toán vào luyện tập tại nhà. Môi trường giáo dục và điều kiện cơ sở vật chất như thiết bị phù hợp, không gian sạch sẽ cũng ảnh hưởng tích cực đến quá trình học tập.

3.1. Yếu tố cá nhân của trẻ 24 36 tháng tuổi

Khả năng vận động tinh, lớn, trí tuệ phát triển, và tính khí cá nhân đều ảnh hưởng. Trẻ 24-36 tháng có khả năng giữ thăng bằng tốt hơn, các cơ tay được phát triển, và bắt đầu hiểu được hướng dẫn của người lớn, tạo điều kiện tốt để học các kỹ năng mới.

3.2. Vai trò của giáo viên nhà trường và gia đình

Giáo viên cần kiên nhẫn, tạo động lực tích cực cho trẻ. Nhà trường phải cung cấp môi trường an toàn, hỗ trợ. Gia đình có trách nhiệm tiếp tục hướng dẫn, luyện tập tại nhà. Sự phối hợp giữa ba bên tạo ra hiệu quả tối ưu trong giáo dục kỹ năng tự phục vụ.

IV. Thực trạng và biện pháp giáo dục kỹ năng tự phục vụ hiệu quả

Thực trạng hiện nay cho thấy nhiều trẻ 24-36 tháng vẫn chưa có kỹ năng tự phục vụ đầy đủ, một phần do sự phụ thuộc vào người lớn hoặc thiếu sự hướng dẫn bài bản. Để cải thiện tình hình, cần thực hiện các biện pháp giáo dục hiệu quả như: xây dựng chế độ sinh hoạt hàng ngày khoa học, tạo điều kiện luyện tập thường xuyên, sử dụng phương pháp trò chơi hấp dẫn, và đặc biệt là kết hợp sức mạnh của gia đình. Giáo viên cần quan sát từng trẻ, hiểu khả năng của chúng và điều chỉnh phương pháp dạy phù hợp. Chế độ sinh hoạt hàng ngày được chuẩn bị khoa học, với các hoạt động xen kẽ hợp lý, sẽ giúp trẻ tự nhiên phát triển kỹ năng tự phục vụ một cách bền vững.

4.1. Thực trạng giáo dục kỹ năng tự phục vụ tại các trường mầm non

Khảo sát cho thấy không phải trẻ nào cũng phát triển kỹ năng tự phục vụ hoàn chỉnh. Một số trường chưa thực hiện sinh hoạt hàng ngày một cách bài bản, hoặc giáo viên chưa có đủ kiến thức chuyên môn. Điều này dẫn đến trẻ còn phụ thuộc nhiều vào người lớn.

4.2. Các biện pháp nâng cao hiệu quả giáo dục kỹ năng tự phục vụ

Xây dựng chế độ sinh hoạt hàng ngày khoa học, đảm bảo mỗi hoạt động có mục tiêu rõ ràng. Đào tạo giáo viên về phương pháp dạy và tâm lý trẻ. Tạo môi trường an toàn, thân thiện, khuyến khích thử thách. Hợp tác chặt chẽ với gia đình để trẻ được luyện tập liên tục.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VIỆC GIÁO DỤC KỸ NĂNG TỰ PHỤC VỤ CHO TRẺ 24-36 THÁNG TUỔI QUA CHẾ ĐỘ SINH HOẠT HÀNG NGÀY 1.Tổng quan nghiên cứu 1. Nghiên cứu về giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 24-36 tháng Ngày nay, GD KNTPV được triển khai toàn diện theo các phương diện như sau: Với mục đích nâng cao năng lực nhận thức và trách nhiệm giáo dục đối với những người giám hộ và những người làm công tác giáo dục, điều số 41, Luật trẻ em (2016) đề cập về bổn phận của trẻ em đối với bản thân, vấn đề về KNTPV cũng được chú trọng ở khía cạnh “Sống trung thực, khiêm tốn; giữ gìn vệ sinh, rèn luyện thân thể”[11].Như vậy, có thể đánh giá rằng, ngay chính từ việc ban hành các quyền và trách nhiệm của trẻ, hoạt động KNTPV cũng được xem là một nội dung quan trọng cần triển khai nhằm giúp trẻ có cuộc sống an toàn, lành mạnh. Đối với Chương trình giáo dục mầm non (2017), mục tiêu phát triển các KNTPV cho trẻ lứa tuổi mầm non được cụ thể hoá từ mức độ tổng quan đến chi tiết. Trong mục tiêu chung của giáo dục mầm non có ghi rõ “phát triển những kỹ năng sống cần thiết phù hợp với lứa tuổi…,đặt nền tảng cho việc học ở các cấp học tiếp theo và cho việc học tập suốt đời”[6]; mục tiêu giáo dục cụ thể của trẻ giai đoạn 24-36 tháng tuổi cũng đề cập cụ thể “trẻ cần có một số thói quen, kỹ năng tốt trong ăn uống, giữ gìn sức khỏe và đảm bảo sự an toàn của bản thân”, “chuẩn bị cho trẻ vào học ở tiểu học”.[6] Đặc biệt, tài liệu “Hướng dẫn tổ chức thực hiện chương trình giáo dục mầm non cho trẻ 24-36 tháng tuổi ”đã nêu bật các hoạt động KNTPV cụ thể như: Trẻ 24-36 tháng tuổi cần có thói quen rửa tay trước khi ăn, khi tay bẩn và sau khi đi vệ sinh,.Như vậy, từ chương trình tổng thể đến chương trình chi tiết, nhiệm vụ GD KNTPV cho trẻ mầm non nói chung và trẻ 24-36 tháng 19 tuổi nói riêng luôn được chú trọng song song với các hoạt động học tập khác để góp phần trang bị các kỹ năng cần thiết cho đời sống của trẻ.

Năm 2013 tác giả Hương Thủy đã đăng trên báo giáo dục TP.HCM với nội dung “Giúp trẻ hình thành kỹ năng tự phục vụ”, tác giả cho rằng: “Tự phục vụ bản thân là một trong những kỹ năng quan trọng thúc đẩy trẻ hoàn thiện mình một cách tốt nhất. Và đó là cơ hội vàng để giúp trẻ nhanh chóng khôn lớn và trưởng thành hơn trong cuộc sống”.[38] Năm 2017 tác giả Vũ Hoàng Vân với đề tài “Giáo dục kỹ năng tự phục vụ cho trẻ mầm non theo phương pháp giáo dục Montessori”, tạp chí giáo dục số đặc biệt.[25] Tác giả cho rằng KNTPV ở trẻ MN là một trong những kỹ năng rất cần thiết và quan trọng đối với cuộc sống của mỗi đứa trẻ. Trẻ có thể tự mình làm những công việc đơn giản như: Tự xúc ăn, mặc quần áo, mang giày dép, chải tóc… Và tác giả cũng đã nêu ra được những nguyên nhân của thực trạng, làm cản trở việc giáo dục KNTPV ở trẻ, đó chính là xuất phát từ gia đình, PH của trẻ. Như vậy, từ những cơ sở lí luận trên có thể thấy rằng để giáo dục trẻ mang lại hiệu quả cao thì cần phải có sự phối hợp giữa nhà trường, GV với gia đình, PH của trẻ.

Để thống nhất về mục tiêu, nội dung cũng như các phương pháp giáo dục, xây dựng môi trường giáo dục thống nhất, nhằm thực hiện mục tiêu GDMN. Ngoài ra, còn thể hiện tinh thần trách nhiệm của PH trong việc phối hợp chung tay cùng với GV để chăm sóc – giáo dục trẻ, góp phần tạo mối quan hệ hai chiều mật thiết, chặt chẽ với nhau. Nghiên cứu về GD KNTPV còn đề cập đến sự phong phú, đa dạng của các công trình nghiên cứu khoa học và các ấn phẩm giáo dục Nhiều tác giả xem GD KNTPV chính là phương tiện để phát triển các phẩm chất năng lực cần thiết cho trẻ dưới 6 tuổi như: Nguyễn Thị Luyến (2012) với luận văn “Hình thành kỹ năng giải quyết vấn đề cho trẻ 4-5 tuổi trong hoạt động tự phục vụ”chỉ ra rằng GD KNTPV không những hình thành 20 cho trẻ tinh thần tự lập trong lao động mà qua đó giúp phát triển năng lực giải quyết vấn đề, giúp bản thân vượt qua các tình huống trong cuộc sống một cách nhanh chóng, dễ dàng [22]; Nguyễn Thanh Huyền (2008), Phùng Duy Hoàng Yến (2012) trong nghiên cứu về tính tự lực của trẻ 5-6 tuổi đưa ra nhiều luận cứ có liên quan đến KNTPV như: Khả năng tự lực liên quan đến các kỹ năng lao động tự phục vụ, các hành vi của trẻ trong lao động tự phục vụ là cơ sở xác định tính tự lực, tính tự lực ở trẻ được hình thành và phát triển thông qua quá trình lao động tự phục vụ. Tiếp cận nội dung GD KNTPV bằng cách nghiên cứu về các hình thức tổ chức hoạt động, Trần Thị Trọng (1983) vừa khẳng định quá trình GD KNTPV cần được chia thành các khâu thực hiện để giúp trẻ nắm rõ các yêu cầu thực hiện, đồng thời có thể tiến hành thông qua hoạt động học tập lẫn hoạt động vui chơi [31].

Tương tự, Mai Ngọc Liên (2008) đã nhìn nhận rằng: Cần giáo dục trẻ các đức tính tự phục vụ bằng cách động viên và khuyến khích trẻ tham gia tích cực vào các hoạt động, đồng thời nên tổ chức phong phú các hoạt động vui chơi để trẻ hứng khởi thể hiện bản thân [21]. Bên cạnh đó, theo nghiên cứu của nhóm Bùi Thị Lâm và Trần Thị Kim Liên (2020), để trẻ 24-36 tháng tuổi tuổi thích ứng nhanh chóng với môi trường sau này [20], GV cần phối hợp với cha mẹ rèn luyện các nề nếp sinh hoạt trong các 21 hoạt động tự phục vụ hàng ngày như ăn uống, ngủ nghỉ đúng giờ, rèn luyện tính tự giác thực hiện các nhiệm vụ cá nhân như đi giày dép, sắp xếp đồ dùng cá nhân, tự đi vệ sinh, dọn dẹp đồ chơi, cất mền, gối,. Ngoài ra, còn có một số công trình nghiên cứu góp phần kiện toàn nhiệm vụ GD KNTPV cho trẻ từ 24-36 tháng tuổi bằng việc đề xuất các biện pháp cải tiến gắn liền với thực tiễn hoạt động tại trường mầm non, cụ thể như: Tác giả Đỗ Thị Bắc (2015) đề xuất nhiều biện pháp cải tiến chất lượng trong quá trình tổ chức hoạt động như nâng cao năng lực tổ chức hoạt động, xây dựng quy trình hướng dẫn các thao tác KNTPV một cách rõ ràng, xây dựng các kế hoạch giáo dục hướng tới các nhiệm vụ trọng tâm của GD KNTPV [5],. Nguyễn Thị Thanh Thương (2018) với nội dung nghiên cứu về GD KNTPV cho trẻ 5-6 tuổi tại huyện Tân Phú, Đồng Nai đề xuất biện pháp tăng cường sự phối hợp giữa phụ huynh và giáo viên nhằm mang lại hiệu quả giáo dục tốt nhất [33] 1.

Nghiên cứu về giáo kỹ năng tự phục vụ cho trẻ 24-36 tháng qua chế độ sinh hoạt hằng ngày Nghiên cứu về GD KNTPV thông qua hoạt động vui chơi, Vũ Thị Huyền (2018) và Đinh Thị Hồng Chuyên (2015) cùng đồng quan điểm cho rằng KNTPV của trẻ còn nhiều hạn chế nguyên nhân chính là do giáo viên chưa có những biện pháp giáo dục phù hợp, do đó GD KNTPV có thể đạt được hiệu quả tốt hơn nếu giáo viên biết cách tổ chức các hoạt động phù hợp với hứng thú và khả năng của trẻ [14] Gắn liền với các tình huống sư phạm thực tế tại các đơn vị, Lê Thị Huyên (2019) , với nghiên cứu về giáo dục tính tự lập thông qua các hoạt động sinh hoạt hàng ngày tại trường mầm non gợi ý một số trò chơi, tình huống khuyến khích trẻ TPV trong các hoạt động hàng ngày như “Tìm chỗ cho đồ dùng”, “Đồ dùng của bạn để ở đâu”; thi đua trong giờ ăn“Bạn nào 22 có bàn tay sạch đẹp nhất”,“Bạn nào có khuôn mặt sạch nhất”, “Bạn nào tự xúc ăn giỏi nhất”,.[12] Song song với các công trình nghiên cứu khoa học có tính chuyên sâu, các ấn phẩm giáo dục cũng được xuất bản với mong muốn hỗ trợ giáo viên và phụ huynh trong nhiệm vụ rèn luyện KNTPV cho trẻ như: Ấn phẩm “Hướng dẫn kỹ năng phục vụ bản thân và thể hiện sự tự tin trước đám đông” do Trần Diên Hiển (chủ biên) và Hồ Thị Thu Hà (2012) biên soạn, giúp giáo dục và rèn luyện cho trẻ có các KNTPV bản thân và thể hiện sự tự tin, thích nghi với môi trường sống ngoài xã hội [8], củng cố lại các dạng KNTPV mà bản thân đã tiếp nhận được, Vũ Thị Ngọc Minh và Nguyễn Thị Nga (2013) với tác phẩm“Giúp bé tự phục vụ và thể hiện bản thân” đã hướng dẫn tường tận quy trình GD KNTPV cho trẻ tại trường cũng như ở nhà bằng việc xác định ý nghĩa của hoạt động, sau đó mới tiến hành các bước hướng dẫn thực hiện [23] Với mong muốn hỗ trợ phụ huynh nắm bắt một số KNTPV đơn giản, nhà xuất bản Kim Đồng đã xuất bản nhiều quyển truyện tranh mang giá trị giáo dục như: Tác phẩm “Giúp con tự lập từ 0-6 tuổi” do Nguyễn Quốc Vương (2019) [39] biên dịch lại từ tác phẩm cùng tên của Masaaki Yatagai và bộ truyện tranh khổ to “Cẩm nang sinh hoạt bằng tranh cho bé”do Kusumi Huệ (2021) phiên dịch lại từ tác phẩm của Hội nghiên cứu khoa học Nhật bản, đã minh họa các hình ảnh đơn giản hướng dẫn trẻ KNTPV trong sinh hoạt hàng ngày [15] Tổng hợp về các công trình nghiên cứu tại Việt Nam cho thấy, các nghiên cứu theo 2 hình thức chủ yếu: Xem GD KNTPV là mục tiêu quan trọng đối với trẻ giai đoạn trẻ 24-36 tháng tuổi và nhìn nhận GD KNTPV là phương tiện hỗ trợ phát triển các tố chất năng lực cho trẻ như khả năng giải quyết vấn đề, tính tự lập, tính tự tin thể hiện bản thân. Tóm lại: Trong các nghiên cứu tổng quan về GD KNTPV cho trẻ 24- 23 36 tháng tuổi ở trường Mầm non đều chú trọng đề cập đến các nội dung, đặc điểm, ý nghĩa và các dạng KNTPV mà chưa đi sâu nghiên cứu về các hình thức và phương pháp tổ chức thực hiện. Điều này cho thấy nghiên cứu về GD KNTPV cho trẻ 24-36 tháng tuổi tại các trường Mầm non vừa làm đa dạng lĩnh vực nghiên cứu vừa bổ sung khoảng trống trong hình thức và phương pháp GD KNTPV cho trẻ 24-36 tháng tuổi. Một số khái niệm cơ bản 1.

Kỹ năng Kỹ năng là một vấn đề phức tạp và được các nhà nghiên cứu bàn luận khá nhiều.