Luận văn thạc sĩ dạy học nội dung xác suất thống kê ở bậc trung học phổ thông với phương pháp trực quan luận văn ths lý luận và phương pháp dạy học toán học 60 14 01 11

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học xác suất thống kê cho học sinh trung học phổ thông, ứng dụng trực quan trong giảng dạy toán học.

• Tác giả: Phạm Minh Châu
• Người hướng dẫn: TS. Trần Mạnh Cường
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Dạy Học Nội Dung Xác Suất, Thống Kê Ở Bậc Trung Học Phổ Thông Bằng Phương Pháp Trực Quan
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC KÍ HIỆU VÀ CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Phương pháp dạy học
• 1.2. Phương pháp dạy học trực quan
• 1.3. Mục đích của phương pháp dạy học trực quan
• 1.4. Bản chất của phương pháp dạy học trực quan
• 1.5. Phân nhóm phương pháp dạy học trực quan
• 1.6. Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học trực quan
• 1.7. Quy trình thực hiện phương pháp dạy học trực quan
• 1.8. Cơ sở khoa học của PPDH trực quan trong dạy học XS - TK ở phổ thông
• 1.8.1. Cơ sở triết học
• 1.8.2. Cơ sở tâm – sinh lí học
• 1.8.3. Cơ sở thực tiễn
• 1.9. Kết luận của chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: VẬN DỤNG PHƯƠNG PHÁP DẠY HỌC TRỰC QUAN TRONG DẠY HỌC NỘI DUNG XÁC SUẤT, THỐNG KÊ Ở BẬC PHỔ THÔNG
• 2.1. Một số vấn đề về sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học ở trường trung học phổ thông
• 2.2. Trực quan và ý nghĩa của trực quan trong việc sử dụng thiết bị dạy học để đổi mới phương pháp giảng dạy
• 2.3. Vai trò và chức năng của phương tiện trực quan trong quá trình dạy học
• 2.4. Những yêu cầu đối với các phương tiện trực quan
• 2.5. Sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học ở trường Trung học phổ thông
• 2.6. Những phương tiện trực quan thường dùng trong dạy học XS - TK
• 2.7. Thực trạng của việc sử dụng trợ cụ trong giảng dạy XS - TK ở trường phổ thông
• 2.8. Phần mềm dạy học
• 2.9. Chất lượng dạy học
• 2.10. Khái niệm về giáo án
• 2.11. Kiểm tra đánh giá
• 2.12. Đề xuất các mức độ, phạm vi và khả năng sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học xác suất, thống kê ở bậc phổ thông
• 2.13. Mức độ sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học XS - TK ở phổ thông
• 2.14. Phạm vi - khả năng sử dụng phương pháp dạy học trực quan trong dạy học xác suất, thống kê ở bậc phổ thông
• 2.15. Một số giáo án vận dụng chương trình Đại Số và Giải tích 11 nâng cao
• 2.16. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.2. Mục đích của thực nghiệm sư phạm
• 3.3. Nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm
• 3.4. Phương pháp thực nghiệm sư phạm
• 3.5. Kế hoạch và nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.6. Kế hoạch và đối tượng thực nghiệm sư phạm
• 3.7. Nội dung thực nghiệm sư phạm
• 3.8. Kết quả thực nghiệm sư phạm
• 3.9. Phân tích, đánh giá kết quả bài kiểm tra
• 3.10. Ý kiến đánh giá của các GV và HS tham dự các giờ thực nghiệm sư phạm
• 3.11. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học xác suất thống kê bậc THPT bằng phương pháp trực quan

Dạy học xác suất thống kê ở bậc trung học phổ thông (THPT) là một phần quan trọng trong chương trình giáo dục hiện nay. Việc áp dụng phương pháp trực quan trong giảng dạy không chỉ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu kiến thức mà còn kích thích sự hứng thú học tập. Phương pháp này cho phép học sinh quan sát và trải nghiệm thực tế, từ đó hình thành các khái niệm trừu tượng một cách dễ dàng hơn.

1.1. Khái niệm về phương pháp dạy học trực quan

Phương pháp dạy học trực quan là cách thức mà giáo viên sử dụng các phương tiện trực quan để giúp học sinh tiếp thu kiến thức thông qua các giác quan. Điều này không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực.

1.2. Lợi ích của việc sử dụng phương pháp trực quan trong dạy học

Việc áp dụng phương pháp trực quan trong dạy học xác suất thống kê mang lại nhiều lợi ích. Học sinh có thể dễ dàng hình dung các khái niệm phức tạp, từ đó nâng cao khả năng tư duy và giải quyết vấn đề. Ngoài ra, phương pháp này còn giúp tăng cường sự tham gia của học sinh trong quá trình học tập.

II. Những thách thức trong việc dạy học xác suất thống kê bậc THPT

Mặc dù phương pháp trực quan mang lại nhiều lợi ích, nhưng việc áp dụng nó trong dạy học xác suất thống kê cũng gặp phải một số thách thức. Giáo viên cần phải có kỹ năng và kiến thức vững vàng để sử dụng các phương tiện trực quan một cách hiệu quả.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và phương tiện trực quan

Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt tài liệu và phương tiện trực quan phù hợp. Nhiều trường học vẫn chưa đầu tư đủ vào thiết bị dạy học, điều này ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy.

2.2. Khó khăn trong việc đào tạo giáo viên

Giáo viên cần được đào tạo bài bản về phương pháp dạy học trực quan. Tuy nhiên, hiện nay, nhiều giáo viên vẫn chưa được trang bị đầy đủ kiến thức và kỹ năng cần thiết để áp dụng phương pháp này một cách hiệu quả.

III. Phương pháp dạy học trực quan hiệu quả trong xác suất thống kê

Để nâng cao hiệu quả dạy học xác suất thống kê, giáo viên cần áp dụng các phương pháp trực quan một cách linh hoạt và sáng tạo. Việc sử dụng các công cụ như mô hình, hình ảnh, video và phần mềm dạy học sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp cận kiến thức.

3.1. Sử dụng mô hình và hình ảnh trong giảng dạy

Mô hình và hình ảnh là những công cụ hữu ích giúp học sinh hình dung các khái niệm phức tạp trong xác suất thống kê. Việc sử dụng chúng trong giảng dạy sẽ giúp học sinh dễ dàng tiếp thu và ghi nhớ kiến thức.

3.2. Ứng dụng phần mềm dạy học trong xác suất thống kê

Phần mềm dạy học có thể tạo ra các bài giảng tương tác, giúp học sinh tham gia vào quá trình học tập một cách chủ động. Việc sử dụng phần mềm không chỉ giúp học sinh hiểu rõ hơn về các khái niệm mà còn tạo ra môi trường học tập thú vị.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp trực quan trong dạy học xác suất thống kê

Việc áp dụng phương pháp trực quan trong dạy học xác suất thống kê đã được thực hiện tại nhiều trường THPT và đã mang lại những kết quả tích cực. Học sinh không chỉ tiếp thu kiến thức tốt hơn mà còn phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

4.1. Kết quả thực nghiệm tại trường THPT

Nhiều trường THPT đã thực hiện các buổi học thử nghiệm với phương pháp trực quan và nhận thấy sự cải thiện rõ rệt trong kết quả học tập của học sinh. Học sinh tham gia vào các hoạt động học tập tích cực hơn và có khả năng áp dụng kiến thức vào thực tiễn.

4.2. Phản hồi từ học sinh và giáo viên

Phản hồi từ học sinh cho thấy họ cảm thấy hứng thú hơn với môn học khi được học bằng phương pháp trực quan. Giáo viên cũng nhận thấy sự thay đổi tích cực trong thái độ học tập của học sinh.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của dạy học xác suất thống kê

Việc áp dụng phương pháp trực quan trong dạy học xác suất thống kê không chỉ giúp nâng cao chất lượng giảng dạy mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực cho học sinh. Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học mới để đáp ứng nhu cầu học tập của học sinh.

5.1. Đề xuất cải tiến phương pháp dạy học

Cần có những đề xuất cụ thể để cải tiến phương pháp dạy học trực quan, bao gồm việc đầu tư vào thiết bị dạy học và tổ chức các khóa đào tạo cho giáo viên.

5.2. Tương lai của dạy học xác suất thống kê

Tương lai của dạy học xác suất thống kê sẽ phụ thuộc vào việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại và sự phát triển của công nghệ giáo dục. Việc này sẽ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách hiệu quả hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh đổi mới giáo dục phổ thông tại Việt Nam, việc nâng cao chất lượng dạy học môn Toán, đặc biệt là nội dung xác suất và thống kê (XS-TK), đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo báo cáo của ngành giáo dục, xác suất và thống kê là những nội dung mới được đưa vào chương trình THPT, góp phần phát triển tư duy logic và kỹ năng phân tích dữ liệu cho học sinh. Tuy nhiên, thực trạng dạy học XS-TK hiện nay còn nhiều hạn chế, đặc biệt là việc sử dụng phương pháp dạy học trực quan (PPDH trực quan) còn rất hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả tiếp thu kiến thức của học sinh.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm tìm hiểu, đánh giá thực trạng vận dụng PPDH trực quan trong dạy học nội dung XS-TK ở bậc THPT, thiết kế và áp dụng các bài giảng sử dụng phương pháp này, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao chất lượng dạy học. Nghiên cứu được thực hiện tại trường THPT Hồng Đức, Hà Nội, trong năm học 2015-2016, với đối tượng là giáo viên và học sinh lớp 11.

Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện qua việc góp phần đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, chủ động và sáng tạo của học sinh trong học tập môn Toán, đồng thời nâng cao chất lượng dạy học nội dung XS-TK, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục phổ thông theo chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai lý thuyết chính: lý thuyết nhận thức trực quan và lý thuyết dạy học tích cực. Lý thuyết nhận thức trực quan nhấn mạnh vai trò của giác quan trong quá trình tiếp nhận và xử lý thông tin, trong đó thị giác chiếm ưu thế với năng lực dẫn thông gấp 100 lần thính giác, giúp học sinh hình thành biểu tượng và khái niệm một cách sinh động. Lý thuyết dạy học tích cực đề cao sự chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập, khuyến khích học sinh tự khám phá, vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

Các khái niệm chính bao gồm:

• Phương pháp dạy học trực quan: sử dụng các phương tiện trực quan như mô hình, sơ đồ, phần mềm dạy học để hỗ trợ quá trình nhận thức.
• Biến cố và xác suất: khái niệm cơ bản trong nội dung XS-TK, giúp học sinh hiểu và vận dụng các định nghĩa, công thức tính xác suất.
• Phương tiện trực quan: bao gồm vật thật (đồng xu, súc sắc), mô hình, hình vẽ, phần mềm như Fathom, Adobe Flash CS3.
• Chất lượng dạy học: đo lường qua mức độ tiếp thu kiến thức, kỹ năng và thái độ học tập của học sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp hỗn hợp gồm:

• Nghiên cứu lý luận và tổng kết kinh nghiệm: phân tích tài liệu, các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước về PPDH trực quan và dạy học XS-TK.
• Điều tra quan sát: dự giờ, trao đổi với giáo viên, khảo sát thực trạng sử dụng phương tiện trực quan trong giảng dạy tại trường THPT Hồng Đức.
• Thực nghiệm sư phạm: thiết kế ba bài giảng sử dụng PPDH trực quan, tiến hành giảng dạy thử nghiệm tại lớp 10A1 (lớp thực nghiệm) và lớp 10A4 (lớp đối chứng).
• Phân tích dữ liệu: sử dụng thống kê toán học để xử lý kết quả bài kiểm tra trước và sau thực nghiệm, so sánh điểm trung bình và tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu.

Cỡ mẫu thực nghiệm gồm khoảng 60 học sinh, được chọn ngẫu nhiên từ hai lớp cùng khối 10. Thời gian nghiên cứu kéo dài trong học kỳ II năm học 2015-2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng sử dụng phương tiện trực quan còn hạn chế:
   Qua khảo sát, chỉ khoảng 12% giáo viên thường xuyên sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học XS-TK, 50% sử dụng không thường xuyên, 38% rất ít hoặc không sử dụng. Nguyên nhân chủ yếu do thiếu thiết bị, phòng thực hành và kỹ năng sử dụng của giáo viên.

2. Hiệu quả của PPDH trực quan trong nâng cao kết quả học tập:
   Kết quả bài kiểm tra sau thực nghiệm cho thấy lớp thực nghiệm có điểm trung bình tăng từ 5,8 lên 7,2, trong khi lớp đối chứng chỉ tăng từ 5,9 lên 6,3. Tỷ lệ học sinh đạt điểm trên 7 tăng 35% ở lớp thực nghiệm so với 12% ở lớp đối chứng.

3. Tăng cường hứng thú và sự tham gia của học sinh:
   Qua khảo sát ý kiến, 85% học sinh lớp thực nghiệm cho biết thích thú hơn với bài học khi sử dụng phương tiện trực quan, 78% cảm thấy dễ hiểu và nhớ bài hơn. Giáo viên cũng đánh giá cao vai trò của PPDH trực quan trong việc kích thích tư duy và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề.

4. Phần mềm dạy học hỗ trợ thực nghiệm nhanh và chính xác:
   Việc sử dụng phần mềm Fathom và Adobe Flash CS3 giúp học sinh thực hiện các phép thử ngẫu nhiên với số lượng lớn, quan sát đồ thị tần số và rút ra kết luận xác suất một cách trực quan, giảm thiểu sai sót và tăng tính khách quan.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu phù hợp với các nghiên cứu quốc tế cho thấy PPDH trực quan giúp học sinh hình thành khái niệm trừu tượng thông qua các biểu tượng cụ thể, tăng khả năng ghi nhớ và vận dụng kiến thức. Việc tăng điểm trung bình và tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu phản ánh sự cải thiện rõ rệt về chất lượng học tập.

Nguyên nhân hiệu quả này là do PPDH trực quan khai thác tối đa năng lực dẫn thông của thị giác, đồng thời tạo môi trường học tập tích cực, khuyến khích học sinh tự khám phá và thảo luận nhóm. So với phương pháp truyền thống, PPDH trực quan giúp giảm bớt sự nhàm chán, tăng tính tương tác và phát triển kỹ năng tư duy phản biện.

Tuy nhiên, hạn chế về cơ sở vật chất và kỹ năng sử dụng phương tiện trực quan của giáo viên vẫn là rào cản lớn. Việc đầu tư trang thiết bị và đào tạo giáo viên là cần thiết để nhân rộng hiệu quả này. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ so sánh điểm trung bình trước và sau thực nghiệm, bảng thống kê tỷ lệ học sinh đạt điểm trên 7, biểu đồ mức độ hứng thú của học sinh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đầu tư trang thiết bị dạy học trực quan:
   Các trường THPT cần được trang bị đầy đủ mô hình, thiết bị kỹ thuật và phần mềm dạy học hiện đại như Fathom, Adobe Flash CS3 để phục vụ giảng dạy nội dung XS-TK. Thời gian thực hiện trong 1-2 năm, chủ thể là Sở Giáo dục và Đào tạo phối hợp với nhà trường.

2. Tổ chức đào tạo, bồi dưỡng kỹ năng sử dụng PPDH trực quan cho giáo viên:
   Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu về thiết kế bài giảng trực quan, sử dụng phần mềm dạy học và kỹ thuật trình bày trực quan. Mục tiêu nâng cao năng lực sư phạm và đổi mới phương pháp giảng dạy. Thời gian đào tạo định kỳ hàng năm, do các trường đại học sư phạm và trung tâm bồi dưỡng giáo viên thực hiện.

3. Xây dựng hệ thống giáo án mẫu và tài liệu hướng dẫn sử dụng phương tiện trực quan:
   Phát triển bộ giáo án mẫu áp dụng PPDH trực quan cho các chủ đề XS-TK, kèm theo hướng dẫn chi tiết cách sử dụng thiết bị và phần mềm. Hỗ trợ giáo viên trong việc chuẩn bị bài giảng hiệu quả. Chủ thể thực hiện là Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với các trường đại học.

4. Khuyến khích tổ chức các hoạt động học tập nhóm, thí nghiệm thực hành sử dụng phương tiện trực quan:
   Tạo điều kiện cho học sinh tham gia các hoạt động trải nghiệm, thí nghiệm mô phỏng qua phần mềm và thiết bị thực tế nhằm phát triển kỹ năng tự học, tư duy phản biện và sáng tạo. Nhà trường và giáo viên cần xây dựng kế hoạch tổ chức thường xuyên trong năm học.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán bậc THPT:
   Nghiên cứu cung cấp các phương pháp và công cụ trực quan giúp nâng cao hiệu quả giảng dạy nội dung XS-TK, hỗ trợ thiết kế bài giảng sinh động, tăng cường tương tác với học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục và cán bộ chuyên môn:
   Tham khảo để xây dựng chính sách đầu tư trang thiết bị, tổ chức đào tạo bồi dưỡng giáo viên, đồng thời đánh giá hiệu quả đổi mới phương pháp dạy học trong trường phổ thông.

3. Sinh viên và nghiên cứu sinh ngành Sư phạm Toán:
   Tài liệu tham khảo hữu ích cho việc nghiên cứu phương pháp dạy học tích cực, ứng dụng công nghệ thông tin trong giảng dạy toán học, đặc biệt là nội dung xác suất và thống kê.

4. Các nhà phát triển phần mềm giáo dục:
   Cung cấp thông tin về nhu cầu và hiệu quả sử dụng phần mềm dạy học trong giảng dạy XS-TK, từ đó phát triển các sản phẩm phù hợp với thực tế giáo dục phổ thông Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

1. PPDH trực quan là gì và tại sao lại quan trọng trong dạy học XS-TK?
   PPDH trực quan là phương pháp sử dụng các phương tiện như mô hình, hình ảnh, phần mềm để giúp học sinh tiếp nhận kiến thức qua giác quan. Nó quan trọng vì giúp học sinh hình thành khái niệm trừu tượng một cách sinh động, tăng khả năng ghi nhớ và hiểu sâu nội dung XS-TK.

2. Các phương tiện trực quan thường dùng trong dạy học XS-TK gồm những gì?
   Bao gồm vật thật như đồng xu, súc sắc; mô hình, hình vẽ sơ đồ; phần mềm dạy học như Fathom, Adobe Flash CS3. Những phương tiện này hỗ trợ minh họa, thực nghiệm và mô phỏng các hiện tượng xác suất.

3. Làm thế nào để đánh giá hiệu quả của PPDH trực quan trong giảng dạy?
   Có thể đánh giá qua kết quả bài kiểm tra, mức độ tiếp thu kiến thức, sự hứng thú và tham gia của học sinh, cũng như phản hồi của giáo viên. Nghiên cứu thực nghiệm cho thấy điểm trung bình và tỷ lệ học sinh đạt yêu cầu tăng rõ rệt khi sử dụng PPDH trực quan.

4. Những khó khăn phổ biến khi áp dụng PPDH trực quan là gì?
   Thiếu trang thiết bị, phòng thực hành; giáo viên chưa có kỹ năng sử dụng phương tiện trực quan; thời gian chuẩn bị bài giảng dài hơn; nguy cơ làm phân tán sự chú ý của học sinh nếu không sử dụng đúng cách.

5. Làm thế nào để giáo viên có thể bắt đầu áp dụng PPDH trực quan hiệu quả?
   Giáo viên nên bắt đầu bằng việc tìm hiểu kỹ nội dung bài học, lựa chọn phương tiện trực quan phù hợp, chuẩn bị giáo án chi tiết, kết hợp câu hỏi dẫn dắt học sinh quan sát và thảo luận, đồng thời tham gia các khóa đào tạo bồi dưỡng kỹ năng sử dụng thiết bị và phần mềm.

Kết luận

• Phương pháp dạy học trực quan có cơ sở khoa học vững chắc, phù hợp với đặc điểm nội dung xác suất, thống kê ở bậc THPT.
• Thực trạng sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học XS-TK còn hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng học tập của học sinh.
• Thực nghiệm sư phạm cho thấy PPDH trực quan giúp nâng cao điểm số, tăng hứng thú và sự tham gia của học sinh trong học tập.
• Cần đầu tư trang thiết bị, đào tạo giáo viên và xây dựng giáo án mẫu để nhân rộng hiệu quả của phương pháp này.
• Đề xuất các bước tiếp theo gồm triển khai đào tạo, phát triển tài liệu hướng dẫn và tổ chức các hoạt động học tập tích cực sử dụng phương tiện trực quan.

Các nhà trường, giáo viên và nhà quản lý giáo dục cần phối hợp triển khai áp dụng PPDH trực quan trong dạy học XS-TK để nâng cao chất lượng giáo dục phổ thông, đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Phương pháp dạy học PPDH là khái niệm có nhiều định nghĩa khác nhau: Phương pháp thường được hiểu là con đường, là cách thức để đạt những mục tiêu nhất định. 43] PPDH là cách thức hoạt động và giao lưu của thầy gây nên những hoạt động và giao lưu cần thiết của trò nhằm đạt được các mục tiêu dạy học. 85] Theo tác giả Thái Duy Tuyên trích dẫn: PPDH là một hệ thống những hành động có mục đích của giáo viên nhằm tổ chức hoạt động nhận thức và thực hành của HS, đảm bảo HS lĩnh hội nội dung học vấn (I.

Phương pháp dạy học trực quan 1. Trực quan Trực quan là quá trình quan sát, nhận biết sự vật hiện tượng bằng các giác quan của con người. Phương pháp dạy học trực quan Theo tác giả Thái Duy Tuyên cho rằng: Phương pháp trực quan “là một loại PPDH có đặc điểm là học sinh tiếp thu kiến thức nhờ các giác quan tri giác trực tiếp các sự vật và hiện tượng trong thực tiễn”. Mục đích của phương pháp dạy học trực quan Sử dụng phương tiện trực quan trong dạy học giúp học sinh quan sát với các mục đích sau: - Tiếp thu các kiến thức mới thông qua các hình ảnh và mô hình mà giáo viên đưa ra.

- Vận dụng các kiến thức đã học, kiến thức vừa tiếp thu để giải quyết bài toán. - Quan sát để khắc sâu kiến thức. Bản chất của phương pháp dạy học trực quan 1. Khái niệm Là cách thức hệ thống các cách sử dụng các phương tiện trực quan để học sinh trực tiếp cảm giác, tri giác chúng, trên cơ sở đó phát hiện, khai thác và lĩnh hội kiến thức.

7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Phương tiện trực quan Phương tiện trực quan là các phương tiện để nhận thức, có chức năng làm cho đối tượng nhận thức được bộc lộ một cách trực quan. Trước đây phương tiện trực quan được hiểu là những sự vật, hiện tượng cụ thể hoặc hình ảnh của chúng được sử dụng trong dạy học. Ngày nay, các phương tiện trực quan được mở rộng: bên cạnh các phương tiện trực quan truyền thống còn có cả các phương tiện trực quan có tính hiện đại, các phương tiện nghe nhìn, “phương tiện đa năng” (Mutimedla)….

Phân nhóm phương pháp dạy học trực quan PPDH trực quan bao gồm: phương pháp trình bày trực quan (của giáo viên) và phương pháp quan sát (của học sinh). Phương pháp trình bày trực quan. Là phương pháp sử dụng những phương tiện trực quan, phương tiện kỹ thuật dạy học trước, trong và sau khi nắm tài liệu mới trong khi ôn tập, củng cố, hệ thống hóa và kiểm tra tri thức, kỹ năng, kỹ xảo. Phương pháp trình bày trực quan thể hiện dưới hai hình thức minh hoạ và trình bày: - Minh hoạ thường trưng bày những đồ dùng trực quan có tính chất minh hoạ như bản mẫu, biểu đồ, bức tranh, tranh chân dung các nhà khoa học, hình vẽ trên bảng… - Trình bày thường gắn liền với việc trình bày những thí nghiệm, những thiết bị kỹ thuật, chiếu phim đèn chiếu, phim điện ảnh, băng video.

Trình bày thí nghiệm là trình bày mô hình đại diện cho hiện thực khách quan được lựa chọn cẩn thận về mặt sư phạm. Nó là cơ sở, điểm xuất phát trong quá trình nhận thức – học tập của HS, là cầu nối giữa lý thuyết và thực tiễn. Thông qua sự trình bày thí nghiệm của GV mà HS không chỉ lĩnh hội dễ dàng tri thức mà còn giúp họ học tập được những động tác mẫu của GV, từ đó hình thành kỹ năng, kỹ xảo, …. Phương pháp quan sát Quan sát là sự tri giác có chủ đích, có kế hoạch tạo khả năng theo dõi tiến trình và sự biến đổi diễn ra trong đối tượng quan sát.

Quan sát là hình thức cảm tính tích cực nhằm thu thập những sự kiện, hình thành những biểu tượng ban đầu về đối 8 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] tượng của thế giới xung quanh. Quan sát gắn chặt với tư duy. Quan sát được học sinh sử dụng khi GV trình bày phương tiện trực quan, phương tiện dạy học hoặc khi chính HS tiến hành làm việc trong phòng thí nghiệm. Ưu điểm và hạn chế của phương pháp dạy học trực quan 1.

Ưu điểm - Trực quan là một trong những nguyên tắc cơ bản của lí luận dạy học nhằm tạo cho học sinh những biểu tượng và hình thành các khái niệm trên cơ sở trực tiếp quan sát hiện vật đang học hay đồ dùng trực quan minh họa sự vật. Đồ dùng trực quan là chỗ dựa để hiểu sâu sắc bản chất kiến thức, là phương tiện có hiệu lực để hình thành các khái niệm, giúp học sinh nắm vững các quy luật của sự phát triển xã hội. Ví dụ, khi nghiên cứu bức tranh “Hình vẽ trên vách hang”, HS không chỉ có biểu tượng về săn bắn là công việc thường xuyên và hàng đầu của thị tộc mà còn hiểu: nhờ chế tạo cung tên, con người đã chuyển hẳn từ hình thức săn bắt sang săn bắn, có hiệu quả kinh tế cao hơn. Điều đó giúp HS biết sự thay đổi trong đời sống vật chất của con người thời nguyên thủy luôn gắn chặt với tiến bộ trong kĩ thuật chế tác công cụ của họ.

- Đồ dùng trực quan có vai trò rất lớn trong việc giúp học sinh nhớ kĩ, hiểu sâu những hình ảnh, những kiến thức lịch sử. Hình ảnh được giữ lại đặc biệt vững chắc trong trí nhớ là hình ảnh chúng ta thu nhận được bằng trực quan. Vì vậy, cùng với việc góp phần tạo biểu tượng và hình thành khái niệm lịch sử, đồ dùng trực quan còn phát triển khả năng quan sát, trí tưởng tượng, tư duy và ngôn ngữ của HS. Hạn chế Phương pháp này đòi hỏi nhiều thời gian, giáo viên cần tính toán kĩ để phù hợp với thời lượng đã quy định.

Nếu sử dụng đồ dùng trực quan không khéo sẽ làm phân tán chú ý của HS, dẫn đến HS không lĩnh hội được những nội dung chính của bài học. Khi sử dụng đồ dùng trực quan, đặc biệt là khi quan sát tranh ảnh, các phim điện ảnh, phim video, nếu GV không định hướng cho HS quan sát sẽ dễ dẫn đến tình trạng học sinh sa đà vào những chi tiết nhỏ lẻ, không quan trọng. 87] 9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail. Một số chú ý Khi sử dụng đồ dùng trực quan trong dạy học cần chú ý các nguyên tắc sau: - Phải căn cứ vào nội dung, yêu cầu giáo dục của bài học để lựa chọn đồ dùng trực quan tương ứng thích hợp.

Vì vậy, cần xây dựng một hệ thống đồ dùng trực quan phong phú, phù hợp với từng bài học. - Có phương pháp thích hợp đối với việc sử dụng mỗi loại đồ dùng trực quan. - Phải đảm bảo được sự quan sát đầy đủ đồ dùng trực quan của HS. - Phát huy tính tích cực của học sinh khi sử dụng đồ dùng trực quan.

- Đảm bảo kết hợp lời nói với việc trình bày các đồ dùng trực quan, đồng thời rèn luyện khả năng thực hành của HS khi xây dựng và sử dụng đồ dùng trực quan (đắp sa bàn, vẽ bản đồ, tường thuật trên bản đồ, miêu tả hiện vật. - Tùy theo yêu cầu của bài học và loại hình đồ dùng trực quan mà có các cách sử dụng khác nhau. Loại đồ dùng trực quan treo tường được sử dụng nhiều nhất trong dạy học hiện nay là vật mẫu, bản đồ, sơ đồ, đồ thị, bảng niên biểu,. Trước khi sử dụng chúng cần chuẩn bị thật kĩ (nắm chắc nội dung, ý nghĩa của từng loại phục vụ bài học,.

Trong khi giảng cần xác định đúng thời điểm sử dụng đồ dùng trực quan. - Loại đồ dùng trực quan cỡ nhỏ được sử dụng riêng cho từng học sinh trong giờ học, trong việc tự học ở nhà, GV phải hướng dẫn HS sử dụng tốt loại đồ dùng trực quan này: quan sát kĩ, tìm hiểu sâu sắc nội dung, hoàn thành các bài tập, tập vẽ bản đồ, chứ không phải “can” theo sách. Sử dụng các đồ dùng trực quan cần theo một quy trình hợp lý để có thể khai thác tối đa kiến thức từ các đồ dùng trực quan. Cần chuẩn bị câu hỏi hoặc hệ thống câu hỏi dẫn dắt học sinh quan sát và tự khai thác kiến thức.

Quy trình thực hiện phương pháp dạy học trực quan Có thể tóm tắt quy trình thực hiện PPDH trực quan như sau: - GV treo đồ dung trực quan có tính chất minh họa hoặc giới thiệu về các vật dụng thí nghiệm, các thiết bị kĩ thuật,… và nêu yêu cầu hướng cho sự quan sát của HS. - GV trình bày các nội dung trong lược đồ, sơ đồ, bản đồ,… tiến hành làm thí nghiệm, trình chiếu các thiết bị kĩ thuật, phim đèn chiếu, phim điện ảnh, … 10 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - GV yêu cầu một hoặc một số HS trình bày lại, giải thích nội dung sơ đồ, biểu đồ, trình bày những gì thu nhận được qua thí nghiệm hoặc qua những phương tiện kĩ thuật, phim đèn chiếu, phim điện ảnh, … - Từ những chi tiết, thông tin HS thu được từ phương tiện trực quan, GV nêu câu hỏi yêu cầu HS rút ra kết luận khái quát về vấn đề mà phương tiện trực quan cần chuyển tải. Cơ sở khoa học của PPDH trực quan trong dạy học XS - TK ở phổ thông 1. Cơ sở triết học Bản chất của quá trình dạy học là tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh nhằm đạt được mục đích dạy học.

Con đường nhận thức đã được Lênin chỉ rõ: “Từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng và từ tư duy trừu tượng đến thực tiễn, đó là con đường biện chứng của sự nhận thức chân lý, nhận thức thực tại khách quan”. Theo quan điểm này, trực quan là xuất phát điểm của nhận thức.Trực quan sinh động được đặc trưng bởi quá trình tâm lý: cảm giác, tri giác, biểu tượng. Sự nhận thức này chỉ mới phản ánh thuộc tính bên ngoài của sự vật hiện tượng, để nhận thức bên trong thì cần xử lý trong óc những hình tượng cảm tính, loại bỏ những khía cạnh ngẫu nhiên, biến đổi, giữ lại những dấu hiệu cơ bản. Bản chất của sự vật, hiện tượng được nắm vững nhờ tư duy.

Như vậy trực quan sinh động – nhận thức cảm tính và tư duy – nhận thức lý tính là những bộ phận hữu cơ của quá trình lĩnh hội tri thức. Thực tiễn là tiêu chuẩn của chân lý. Bản chất và quy luật cần được kiểm tra và đánh giá qua thực tiễn. Thực tiễn “cao hơn” này lại trở thành trực quan sinh động cao hơn cho quá trình nhận thức.