Luận văn thạc sĩ dạy học môn toán ở trường trung học cơ sở theo hướng kích thích hoạt động học tập của học sinh

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu phương pháp dạy học môn toán tại trường trung học cơ sở, nhằm kích thích hoạt động học tập của học sinh.

• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Toán Học
• Đề tài: Dạy Học Toán Ở Trường Trung Học Cơ Sở Theo Hướng Kích Thích Hoạt Động Học Tập Của Học Sinh
• Loại tài liệu: Luận Văn
• Năm xuất bản: 2009
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do chọn đề tài
• 2. Mục tiêu nghiên cứu
• 3. Phạm vi nghiên cứu
• 4. Khách thể nghiên cứu
• 5. Vấn đề nghiên cứu
• 7. Giả thuyết khoa học
• 8. Phương pháp nghiên cứu
• 9. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 1.1. Quan điểm hoạt động trong dạy học môn toán. Khái niệm về hoạt động. Một số dạng hoạt động của học sinh trong học tập môn Toán
• 1.2. Quan điểm hoạt động trong dạy học môn toán
• 1.3. Một số phương pháp dạy học kích thích hoạt động học tập của học sinh
• 1.3.1. Phương pháp dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề
• 1.3.2. Phương pháp dạy học hợp tác nhóm
• 1.3.3. Phương pháp dạy học đàm thoại phát hiện
• 1.3.4. Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn
• 1.4. Một số hướng kích thích hoạt động học tập của học sinh trong dạy học môn Toán
• 1.4.1. Kích thích nhu cầu học tập của học sinh
• 1.4.2. Kích thích tính tự giác, tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh
• 1.5. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC MÔN TOÁN THCS THEO HƯỚNG KÍCH THÍCH MỘT SỐ HOẠT ĐỘNG HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
• 2.1. Một số đặc điểm của lứa tuổi THCS
• 2.2. Nội dung môn Toán THCS
• 2.3. Định hướng của việc kích thích hoạt động học tập
• 2.4. Thiết kế một số tình huống dạy học kích thích hoạt động học tập môn toán cho học sinh THCS
• 2.4.1. Tình huống dạy học kích thích hoạt động tiếp cận và hình thành kiến thức
• 2.4.2. Tình huống dạy học kích thích hoạt động củng cố kiến thức
• 2.4.3. Tình huống dạy học kích thích hoạt động vận dụng kiến thức
• 2.4.4. Tình huống dạy học kích thích hoạt động giải bài tập Toán học
• 2.5. Tổ chức một số giờ học theo hướng kích thích hoạt động học tập của học sinh
• 2.5.1. Bài “Cộng hai số nguyên cùng dấu” (Toán 6_Tập 1)
• 2.5.2. Bài “?Tổng ba góc của một tam giác” (Toán 7_Tập 1). Bài “Trường hợp bằng nhau thứ hai của tam giác cạnh-góc-cạnh ” (Toán 7)
• 2.6. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3 : THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích yêu cầu
• 3.2. Tổ chức thực nghiệm
• 3.3. Thời gian và qui trình tổ chức thực nghiệm
• 3.4. Đo đạc và xử lý số liệu
• 3.5. Phân tích kết quả thực nghiệm
• 3.6. So sánh về điểm số của lớp thực nghiệm và lớp đối chứng
• 3.7. Thăm dò về tính tích cực học tập của HS
• 3.8. Đánh giá khả năng tiếp thu kiến thức của HS
• 3.9. Kết luận chương 3
• KẾT LUẬN
• DANH MỤC TÀI LIỆU
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học Toán THCS Kích thích hoạt động học tập

Dạy học Toán ở trường trung học cơ sở (THCS) không chỉ đơn thuần là truyền đạt kiến thức mà còn là quá trình kích thích hoạt động học tập của học sinh. Việc áp dụng các phương pháp dạy học hiện đại giúp học sinh phát triển tư duy, khả năng giải quyết vấn đề và sự sáng tạo. Đặc biệt, việc kích thích hoạt động học tập không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn tạo ra môi trường học tập tích cực, khuyến khích sự tham gia của học sinh.

1.1. Khái niệm về hoạt động học tập trong dạy học Toán

Hoạt động học tập trong dạy học Toán được hiểu là quá trình mà học sinh tham gia vào các hoạt động nhận thức, từ việc tiếp thu kiến thức đến việc áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Các hoạt động này bao gồm thảo luận nhóm, giải bài tập, và thực hiện các dự án học tập.

1.2. Tầm quan trọng của việc kích thích hoạt động học tập

Kích thích hoạt động học tập giúp học sinh phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và sự tự tin trong việc trình bày ý kiến. Điều này không chỉ nâng cao chất lượng học tập mà còn chuẩn bị cho học sinh những kỹ năng cần thiết trong tương lai.

II. Những thách thức trong dạy học Toán THCS Kích thích hoạt động học tập

Mặc dù có nhiều phương pháp dạy học hiện đại, nhưng việc kích thích hoạt động học tập của học sinh vẫn gặp phải nhiều thách thức. Một trong những vấn đề lớn nhất là sự thiếu động lực học tập của học sinh. Nhiều học sinh vẫn còn thụ động trong việc tiếp thu kiến thức, dẫn đến việc không đạt được kết quả học tập như mong muốn.

2.1. Thiếu động lực học tập ở học sinh

Nhiều học sinh không nhận thấy giá trị của việc học Toán, dẫn đến sự thiếu hụt động lực. Việc áp dụng các phương pháp dạy học kích thích như trò chơi, hoạt động nhóm có thể giúp khắc phục tình trạng này.

2.2. Khó khăn trong việc áp dụng công nghệ trong dạy học

Mặc dù công nghệ có thể hỗ trợ việc dạy học, nhưng không phải giáo viên nào cũng có đủ kỹ năng để sử dụng công nghệ một cách hiệu quả. Điều này có thể làm giảm hiệu quả của việc kích thích hoạt động học tập.

III. Phương pháp dạy học kích thích hoạt động học tập hiệu quả

Để kích thích hoạt động học tập của học sinh, giáo viên cần áp dụng các phương pháp dạy học tích cực. Những phương pháp này không chỉ giúp học sinh tiếp thu kiến thức mà còn phát triển kỹ năng tư duy và khả năng giải quyết vấn đề.

3.1. Phương pháp dạy học hợp tác nhóm

Phương pháp dạy học hợp tác nhóm khuyến khích học sinh làm việc cùng nhau để giải quyết vấn đề. Điều này không chỉ giúp học sinh học hỏi từ nhau mà còn phát triển kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm.

3.2. Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn

Phương pháp này cho phép học sinh tự khám phá kiến thức thông qua các hoạt động thực tiễn. Giáo viên đóng vai trò là người hướng dẫn, giúp học sinh tìm ra giải pháp cho các vấn đề mà họ gặp phải.

3.3. Sử dụng công nghệ trong dạy học Toán

Việc sử dụng công nghệ như phần mềm học tập, ứng dụng di động có thể tạo ra môi trường học tập thú vị và hấp dẫn hơn cho học sinh. Công nghệ giúp học sinh tiếp cận kiến thức một cách dễ dàng và nhanh chóng.

IV. Ứng dụng thực tiễn của phương pháp dạy học kích thích hoạt động học tập

Việc áp dụng các phương pháp dạy học kích thích hoạt động học tập đã cho thấy những kết quả tích cực trong việc nâng cao chất lượng dạy và học môn Toán. Nhiều trường học đã triển khai thành công các hoạt động học tập sáng tạo, giúp học sinh hứng thú hơn với môn học này.

4.1. Kết quả nghiên cứu về hiệu quả dạy học

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực đã giúp học sinh cải thiện điểm số và sự tham gia trong lớp học. Học sinh trở nên chủ động hơn trong việc học tập và giải quyết vấn đề.

4.2. Các mô hình dạy học thành công

Nhiều trường học đã áp dụng thành công các mô hình dạy học như lớp học đảo ngược, học qua dự án, giúp học sinh phát triển toàn diện hơn. Những mô hình này đã chứng minh được tính hiệu quả trong việc kích thích hoạt động học tập.

V. Kết luận và tương lai của dạy học Toán THCS

Dạy học Toán ở trường THCS theo hướng kích thích hoạt động học tập là một xu hướng tất yếu trong giáo dục hiện đại. Việc áp dụng các phương pháp dạy học tích cực không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng cần thiết cho tương lai.

5.1. Tương lai của dạy học Toán

Trong tương lai, việc áp dụng công nghệ và các phương pháp dạy học mới sẽ tiếp tục được đẩy mạnh. Điều này sẽ tạo ra môi trường học tập tích cực hơn cho học sinh, giúp các em phát triển toàn diện.

5.2. Khuyến khích sự sáng tạo trong dạy học

Giáo viên cần khuyến khích sự sáng tạo trong dạy học, giúp học sinh không chỉ học kiến thức mà còn phát triển khả năng tư duy độc lập và sáng tạo. Điều này sẽ giúp học sinh tự tin hơn trong việc giải quyết các vấn đề trong cuộc sống.

Trích đoạn nội dung tài liệu

đặt vấn đề tiếp theo 1. Phương pháp dạy học đàm thoại phát hiện Dạy học gợi mở vấn đáp là phƣơng pháp trong đó GV đặt ra những câu hỏi để HS trả lời hoặc có thể tranh luận với nhau và với cả GV, qua đó HS lĩnh hội đƣợc nội dung bài học. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Phƣơng pháp vấn đáp, đàm thoại khác với thuyết trình ở chỗ nội dung cần truyền thụ không đƣợc thể hiện qua lời giảng của ngƣời dạy mà đƣợc thực hiện bởi hệ thống câu trả lời của ngƣời học, dƣới sự gợi mở bởi các câu hỏi do ngƣời dạy đề xuất. * Trong nhóm phƣơng pháp vấn đáp (nhóm dùng lời), câu hỏi của giáo viên sử dụng với nhiều mục đích khác nhau, ở những khâu khác nhau của quá trình dạy học nhƣng quan trọng nhất và khó sử dụng nhất là ở khâu nghiên cứu tài liệu mới.

* Các cấp độ của vấn đáp có thể kể ra nhƣ: - Vấn đáp tái hiện (câu hỏi chỉ yêu cầu học sinh nhớ lại kiến thức đã biết và trả lời dựa vào trí nhớ, không cần suy luận) đƣợc sử dụng khi cần đặt mối liên hệ giữa kiến thức đã học với kiến thức sắp học, hoặc khi củng cố kiến thức vừa mới học. - Vấn đáp giải thích minh họa nhằm mục đích làm sáng tỏ một đề tài nào đó. Giáo viên lần lƣợt nêu ra những câu hỏi kèm theo những ví dụ minh họa để giúp học sinh dễ hiểu, dễ nhớ. - Vấn đáp tìm tòi còn đƣợc gọi là vấn đáp phát hiện hay đàm thoại ơrixtic.

Với phƣơng pháp này, GV tổ chức trao đổi ý kiến, kể cả tranh luận, giữa thầy với lớp, có khi giữa trò với trò, thông qua đó HS nắm đƣợc tri thức mới. Hệ thống câu hỏi, trật tự logic của các câu hỏi kích thích tính tích cực tìm tòi, sự ham muốn hiểu biết. GV đóng vai trò ngƣời tổ chức sự tìm tòi còn HS tự lực phát hiện kiến thức mới, vì vậy kết thúc cuộc đàm thoại HS có đƣợc niềm vui của sự khám phá. Cuối giai đoạn đàm thoại, GV khéo vận dụng các ý kiến của HS để kết luận vấn đề đặt ra, có bổ sung, chỉnh lí khi cần thiết.

Phương pháp dạy học khám phá có hướng dẫn Khác với khám phá trong nghiên cứu khoa học, hoạt động khám phá trong học tập không phải là một quá trình mò mẫm tự phát,mà là quá trình hoạt động có sự hƣớng dẫn của GV, trong đó GV khéo léo đặt HS vào địa vị ngƣời phát hiện lại những tri thức trong di sản văn hóa của loài ngƣời, của dân tộc. HS không tự phát khám phá mà sự khám phá là một quá trình có sự hƣớng dẫn của giáo viên. GV khéo léo tổ chức các hoạt động để HS tự lực khám phá tri thức mới. Các dạng hoạt động khám phá trong học tập có thể là: + Trả lời câu hỏi + Điền từ, điền bảng.

17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] + Thảo luận, tranh cãi về một vấn đề nêu ra + Giải bài toán, bài tập v. Một số hướng kích thích hoạt động học tập của học sinh trong dạy học môn Toán 1. Kích thích nhu cầu học tập của học sinh Phần này trình bày dựa theo [1]; [30]; [31]. Tạo nhu cầu học tập của học sinh Nhu cầu là phản ứng của cá thể với các điều kiện khách quan, biểu hiện thành khuynh hƣớng cá nhân và trạng thái chủ quan của cơ thể.

Nhu cầu là động lực ban đầu để nảy sinh hành vi, đồng thời cũng chính là nguồn gốc tính tích cực của nhân cách. Nhu cầu học tập là đòi học của ngƣời học đối với sự lĩnh hội nội dung kiến thức, phƣơng pháp học tập, nhằm làm giàu vốn kinh nghiệm, phát triển và hoàn thiện nhân cách của bản thân; là trạng thái thiếu hụt về kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo mới đƣợc phản ánh trong não của ngƣời học. Nhu cầu học tập là thành phần cơ bản của động cơ học tập, thúc đẩy tính tích cực và có ảnh hƣởng quyết định tới kết quả học tập. Nhu cầu học tập của HS đƣợc chia thành ba mức độ: - Ý hướng học tập của HS là mức độ thấp nhất của nhu cầu học tập ở HS, HS chƣa ý thức đƣợc đối tƣợng, khả năng thỏa mãn nó.

Ở mức độ này, HS mới chỉ có mong muốn học chung chung, chƣa ý thức đƣợc nội dung học tập. Có ý hƣớng học tập sẽ kích thích HS tìm kiếm đối tƣợng và cách thức đáp ứng nó. Tạo ý hƣớng học tập cho HS là làm cho HS có mong muốn đƣợc học: khơi gợi niềm vui đến trƣờng, sự cần thiết phải có kiến thức, yêu cầu tối thiểu của xã hội về trình độ học vấn … - Ý muốn học tập của HS là mức độ cao hơn ý hƣớng học tập. Có ý muốn học tập, nghĩa là HS đã ý thức đƣợc đối tƣợng nhu cầu học tập kiến thức, kĩ năng, kĩ xảo, thể hiện ở việc ý thức rõ động cơ, mục đích học tập và tiếp tục tìm kiếm phƣơng thức thỏa mãn.

Ở ý muốn học tập, HS vẫn tiếp tục tìm kiếm phƣơng thức thỏa mãn nhu cầu học tập. Tạo ý muốn học tập cho HS là hƣớng dẫn cho HS ý thức đƣợc đối tƣợng nhu cầu học tập và tìm kiếm phƣơng thức thỏa mãn nhu cầu học tập đó. - Ý định học tập của HS là mức độ cao nhất của nhu cầu học tập ở HS, HS đã tiếp tục ý thức về phƣơng thức thỏa mãn nó – “bằng cách nào?”. Phƣơng thức thỏa 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] mãn nhu cầu học tập của HS là hoạt động học: học kiến thức, rèn kĩ năng, kĩ xảo.

Tạo ý định học tập cho HS là hƣớng dẫn HS tìm ra cách để thỏa mãn nhu cầu học tập của HS thông qua việc thực hiện một hệ thống các hoạt động học tập. Để kích thích nhu cầu học tập của HS cần đa dạng hóa thế giới đối tƣợng và các phƣơng thức, tạo môi trƣờng học tập tích cực nhƣ: nội dung chƣơng trình, phƣơng pháp dạy học, hình thức tổ chức học tập, trang thiết bị phục vụ dạy học và không khí thi đua học tập trong từng đơn vị tập thể. Kích thích hứng thú học tập của học sinh Hứng thú học tập cũng góp phần kích thích hoạt động học tập của HS. Hứng thú học tập đƣợc phát triển trên cơ sở của nhu cầu và chi phối bởi những nhu cầu đó.

Để giáo dục hứng thú học tập, GV phải giúp cho HS cảm nhận niềm vui sƣớng của thành công, tin tƣởng vào sức của mình, vào khả năng vƣợt qua đƣợc những khó khăn sẽ gặp. Vì thế, để kích thích hứng thú học tập của HS, không có phƣơng tiện nào đúng đắn hơn là giúp đỡ cho HS yếu cách thức có hiệu nghiệm trong việc nắm vững kiến thức và tạo ra tình huống để các em có thể sống trong niềm vui sƣớng với những thành công đã dành đƣợc. Đối với môn Toán, GV gây hứng thú và kích thích hứng thú học tập, niềm ham mê học Toán cho HS thông qua việc tiến hành một số biện pháp sau đây: - Ngay từ những bài học đầu tiên, GV phải giải thích cho HS hiểu tác dụng của môn khoa học này và ứng dụng của nó trong đời sống khoa học và đời sống thực tiễn. - Giới thiệu cho HS biết chƣơng trình năm học và các tài liệu có liên quan mà HS phải dùng, thời gian để học từng phần của chƣơng trình.

- Cho HS biết chủ đề của các bài học, ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nó, sự cần thiết phải nghiên cứu chủ đề này đối với các bộ môn khác và đối với ngay bản thân toán học. - Việc nắm vững kiến thức mới là điều kiện cần thiết để HS có đƣợc hứng thú đối với công việc. Bài giảng phải đƣợc củng cố bằng các bài tập và chỉ sau đó mới có thể chuyển sang phần học sau đƣợc. - Khi lên lớp, GV cần chú trọng tất cả các khâu từ việc chuẩn bị thật đầy đủ cho từng bài học tới việc thực hiện các thao tác lên lớp phải thật hoàn hảo: GV phải bình tĩnh, tự tin, hoạt bát, thu hút HS vào các hoạt động, động viên sự chú ý của cả lớp, 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] luôn luôn giữ nhịp độ làm việc khẩn trƣơng của cả lớp, lời nói phải rõ ràng, đúng đắn, có lô-gíc chặt chẽ, dễ hiểu, sinh động, có hình ảnh, chính xác.

Giảng bài dƣới hình thức đàm thoại, không phải dƣới hình thức thuyết trình. Trong khi lên lớp, GV phải hòa mình vào công việc chung của lớp nhƣng không để mất vai trò lãnh đạo của mình, phải làm sao cho mỗi HS đều bình tĩnh và cởi mở không dấu giếm sai lầm của mình nhƣng đồng thời thấy mình có nhiệm vụ kính trọng thầy cô giáo; GV phải thể hiện lòng yêu nghề, yêu bộ môn của mình. Khi giảng bài mới cần phải theo dõi xem tất cả HS đã tham gia vào cuộc đàm thoại chƣa, có chú ý nghe giảng và ghi chép không. - Việc giao cho HS tự mình đọc trƣớc bài học mới trong SGK cũng kích thích đƣợc hứng thú học tập trong các giờ học tiếp theo.

Vì nhƣ vậy HS có dịp thử sức mình, việc GV cổ vũ, khích lệ những HS đạt đƣợc kết quả tốt trƣớc lớp làm tăng tính cạnh tranh trong học tập, sự ham muốn khẳng định mình. GV cần chú ý lựa chọn cẩn thận những nhiệm vụ vừa sức HS, có nội dung hấp dẫn, chỉ dẫn trƣớc cách làm. Mọi hoạt động độc lập, vừa sức HS, khi hoàn thành đƣợc đều làm cho HS thỏa mãn, vui sƣớng và làm việc nhiều hơn nữa. - GV phải giảng bài mới trên cơ sở HS đã ôn lại những kiến thức cũ có liên quan.

Phải nêu lên mối liên hệ bài đang học với bài đã học, có thể giới thiệu thêm mối liên hệ với bài sẽ học về sau. - Một trong các phƣơng pháp kích thích hứng thú học tập ở HS là khi giải một bài toán, ta nên thay đổi các dữ kiện bằng số đã cho trong đầu bài để qua đó có thể tìm thấy phƣơng pháp chung để giải các bài toán tƣơng tự bài toán đã cho. HS rất thích thú với việc giải các bài toán lấy từ đời sống thực tế. Các đề toán thích hợp và các lời giải của chúng không chỉ kích thích hứng thú đối với bộ môn mà còn phát triển óc sáng tạo, kĩ năng phân tích, luyện tập thói quen tƣ duy độc lập và chính xác.