MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Từ xưa đến nay, giáo dục luôn là nền tảng của xã hội, là cơ sở tiền đề quyết định sự phồn vinh của đất nước. Pollock: “Một nền giáo dục tiên tiến tạo ra được nguồn nhân lực chất lượng cao có khả năng đóng góp cho sự phát triển năng lực khoa học – công nghệ quốc gia, thúc đẩy sự phát triển kinh tế bền vững. Khoa học kỹ thuật càng phát triển, giáo dục càng cần phải đổi mới nhằm tạo ra những con người tiến bộ.
Vì vậy, hiện nay việc ứng dụng những phương pháp dạy học mới là một trong những nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của ngành giáo dục Việt Nam. Với phương pháp dạy học “lấy người học làm trung tâm”, đặc biệt ở cấp Đại học, người giảng viên sẽ tạo cho sinh viên một không khí học tập sôi nổi, tích cực, sinh viên sẽ tham gia vào quá trình dạy học và lĩnh hội bài học như một chủ thể thực hành nắm bắt và truyền đạt kiến thức. Trong văn kiện chiến luợc phát triển giáo dục Việt Nam 2009 -2020 (dự thảo lần thứ 14) về định hướng phát triển giáo dục, các mục tiêu chiến lược giai đoạn 2009 – 2020 có ghi: “Đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá kết quả học tập, kiểm định đánh giá các cơ sở giáo dục” với nội dung cụ thể: “Thực hiện cuộc vận động toàn ngành đổi mới phương pháp dạy học theo hướng phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của người học, biến quá trình học tập thành quá trình tự học có hướng dẫn và quản lý của giáo viên.Xây dựng lại những tài liệu đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá kết quả học tập cho các giáo viên từ mầm non đến giáo dục nghề nghiệp và Đại học. Tăng cường thanh tra về đổi mới phương pháp dạy học và đánh giá, đảm bảo đến năm 2020 có 100% giáo viên, giảng viên từ mầm non đến Đại học được đánh giá là áp dụng có hiệu quả các phương pháp dạy học mới” [34].
Trước đòi hỏi của thực tiễn, giáo dục Đại học ngành Kiến trúc – Mỹ thuật Việt Nam cũng có nhiều biến chuyển. Một số phương pháp dạy học đổi mới đã được Trường Đại học Công nghệ TP. HCM vận dụng vào dạy môn Vẽ Hình họa, môn học nền tảng của các Kiến trúc sư, Họa sĩ tương lai. Tuy nhiên, trong số những ứng dụng 1 Luan van dạy học đổi mới, các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực chưa được áp dụng nhiều vào dạy học môn Vẽ Hình họa.
Trong khi đó, các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực đã xuất hiện ở các nước phương Tây từ đầu thế kỷ XX và phát triển mạnh từ đó đến nay, có ảnh hưởng sâu rộng đến tất cả các quốc gia trên thế giới. Các phương pháp và kỹ thuật dạy học này nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học. Giảng viên là người giữ vai trò hướng dẫn, gợi ý, tổ chức, giúp người học tự tìm kiếm, khám phá những tri thức mới. Với sự hỗ trợ của công nghệ thông tin, việc học hỏi càng trở nên thuận lợi cho những sinh viên học tập tích cực [10].
Vẽ Hình họa là môn học bắt buộc tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Môn Vẽ Hình họa rèn luyện cho sinh viên những kỹ năng về nhận thức thẩm mỹ và kỹ năng miêu tả mẫu thật, phối hợp màu sắc… ứng dụng vào nghề nghiệp tương lai như: thiết kế kiến trúc, đồ họa, thiết kế sản phẩm. Những nghề này đang có nhiều cơ hội, đồng thời cũng đầy cạnh tranh bởi cần những kỹ năng chuyên biệt. Thực tế này đòi hỏi giáo dục Đại học ngành Kiến trúc Mỹ thuật đào tạo được những cử nhân thuần thục việc miêu tả mẫu và cảm thụ, phối hợp màu sắc để diễn tả ý tưởng sản phẩm, biết tạo ra giá trị thông qua các bản vẽ của mình.
Đứng trước yêu cầu đổi mới để cải thiện kỹ năng Vẽ Hình họa cho sinh viên, nhiều giảng viên cũng đã áp dụng các phương pháp dạy học mới, tuy nhiên hiện trạng việc dạy và học môn Vẽ Hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật trường Đại học Công nghệ TP. HCM vẫn đặt ra những vấn đề: Các phương pháp dạy học chưa phát huy hiệu quả, người học không có hứng thú, thiếu đam mê với môn học. Sinh viên cho rằng công nghệ phát triển thì máy tính có thể vẽ thay cho người, dẫn đến việc xem nhẹ học tập. Thực tế dạy học môn Vẽ Hình họa cho thấy kỹ năng vẽ tay của sinh viên ngày càng hạn chế.
Bên cạnh đó, công nghệ thông tin giúp mở rộng hiểu biết, việc tìm kiếm tri thức trở nên dễ dàng hơn, nên các nguồn thông tin phong phú và đa chiều mà người học tiếp nhận cũng đặt cho giảng viên nhiệm vụ cấp bách phải định hướng và chọn lọc trên những thông tin thu được. Trong bối cảnh này, việc nghiên cứu, ứng 2 Luan van dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào giảng dạy môn Vẽ Hình họa là một nhu cầu cần thiết. Vì những nguyên nhân trên, người viết tổng hợp các cơ sở lý luận, nghiên cứu vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy môn Vẽ Hình họa để phát huy hiệu quả học tập, giúp sinh viên cải thiện kỹ năng miêu tả mẫu thật và phối hợp màu sắc, nhằm đưa công tác đào tạo gắn liền với đòi hỏi của xã hội. Đó là lý do của việc chọn nghiên cứu đề tài: “Dạy học tích cực môn Vẽ Hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP.
Hồ Chí Minh”. Mục tiêu nghiên cứu Rèn luyện và phát triển kỹ năng miêu tả mẫu thật và kỹ năng phối hợp màu sắc trên mặt giấy của sinh viên qua vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy học môn Vẽ Hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Khách thể nghiên cứu Quá trình dạy học tích cực môn Vẽ Hình họa, trình độ Đại học. Đối tượng nghiên cứu Phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực môn Vẽ Hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP.
Nhiệm vụ nghiên cứu Đề tài thực hiện các nhiệm vụ nghiên cứu sau: Nghiên cứu cơ sở lý luận về dạy học tích cực môn Vẽ Hình họa. Nghiên cứu thực trạng dạy học môn Vẽ Hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy học môn Vẽ Hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Giả thuyết khoa học Hiện nay, việc dạy học môn Vẽ Hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP.
HCM chủ yếu sử dụng phương pháp dạy học trực quan, thị 3 Luan van phạm một chiều, vì vậy tính tích cực học tập, kỹ năng miêu tả mẫu thật và kỹ năng phối hợp màu sắc trên mặt giấy của sinh viên còn hạn chế. Kỹ năng miêu tả mẫu thật và kỹ năng phối hợp màu sắc trên mặt giấy của sinh viên sẽ được cải thiện khi vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào dạy học môn Vẽ hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Phạm vi nghiên cứu 7. Nội dung nghiên cứu a/ Các phuơng pháp và kỹ thuật dạy học tích cực được vận dụng gồm: Phương pháp dạy học nêu và giải quyết vấn đề.
Phương pháp dạy học theo dự án. Kỹ thuật khăn trải bàn. Kỹ thuật sơ đồ tư duy. b/ Đề tài vận dụng các phuơng pháp và kỹ thuật dạy học tích cực vào giảng dạy môn Vẽ Hình họa trong các nội dung: Hình khối cơ bản.
Phối hợp màu sắc. Không gian và tỉ lệ. Khách thể khảo sát Đề tài nghiên cứu 05 giảng viên dạy môn Vẽ Hình họa và 100 sinh viên Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Phương pháp nghiên cứu 8.
Phương pháp nghiên cứu lý luận Sử dụng phương pháp nghiên cứu lý luận để thu thập các thông tin về dạy học tích cực, phuơng pháp dạy học tích cực, đánh giá trong dạy học tích cực vào dạy học môn Vẽ Hình họa. Các thông tin được sử dụng để nghiên cứu đã được công bố trên các tài liệu khoa học chính thức ở trong và ngoài nước. Kết quả nghiên cứu lý luận là cơ sở khoa học để xác định các vấn đề lý luận về dạy học tích cực môn Vẽ Hình họa tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Phương pháp nghiên cứu thực tiễn Đề tài sử dụng các phương pháp nghiên cứu thực tiễn sau: 8.
Phương pháp quan sát Quan sát hoạt động dạy và hoạt động học môn Vẽ Hình họa để tìm hiểu thực trạng dạy học môn này tại Khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Quan sát sự cải thiện về kỹ năng miêu tả mẫu thật và kỹ năng phối hợp màu sắc trên mặt giấy của SV khi GV vận dụng các phương pháp dạy học tích cực vào dạy môn Vẽ Hình họa tại khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP. Quan sát thái độ, hoạt động, tính tích cực của SV trong và sau giờ học môn Vẽ Hình họa. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi Sử dụng phương pháp khảo sát bảng hỏi để tìm hiểu thực trạng hoạt động học môn Vẽ hình họa tại khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP.
Bên cạnh đó, việc khảo sát bằng bảng hỏi còn được sử dụng để tìm hiểu kết quả học tập của sinh viên sau khi tham gia các hoạt động học tập được tổ chức bằng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực. Phương pháp khảo sát bằng bảng hỏi được thực hiện trên 98 SV Khoa Kiến trúc Mỹ thuật tại trường. Bảng hỏi dành cho sinh viên gồm các nội dung sau: Mục đích học tập môn Vẽ Hình họa của sinh viên. Thái độ học tập môn Vẽ Hình họa của sinh viên.
Tính tích cực của sinh viên trong và sau giờ học môn Vẽ Hình họa. Các kỹ năng miêu tả mẫu thật và kỹ năng phối hợp màu sắc trên mặt giấy của sinh viên. Hoạt động rèn luyện kỹ năng miêu tả mẫu thật và phối hợp màu sắc trên mặt giấy của sinh viên. Phương pháp phỏng vấn Đề tài sử dụng phương pháp phỏng vấn để tìm hiểu thực trạng dạy học môn Vẽ Hình họa tại khoa Kiến trúc Mỹ thuật, trường Đại học Công nghệ TP.
