Tổng quan nghiên cứu

Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam, với hơn 60 năm hình thành và phát triển, là cơ sở đào tạo diễn viên xiếc và tạp kỹ chuyên nghiệp duy nhất tại Việt Nam và khu vực Đông Nam Á. Trong bối cảnh hội nhập văn hóa toàn cầu, việc nâng cao chất lượng đào tạo nghệ thuật xiếc và tạp kỹ trở nên cấp thiết, đặc biệt là môn Lý thuyết âm nhạc – một môn học cơ bản nhưng có vai trò quan trọng trong việc phát triển năng lực cảm thụ và biểu diễn của học sinh. Qua khảo sát thực trạng dạy học Lý thuyết âm nhạc tại trường trong giai đoạn 2021-2023, nhận thấy nhiều học sinh chưa nhận thức đầy đủ về tầm quan trọng của môn học, dẫn đến hiệu quả tiếp thu còn hạn chế.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm phát huy năng lực cảm thụ âm nhạc cho học sinh trung cấp Xiếc và Tạp kỹ thông qua việc đổi mới phương pháp và biện pháp dạy học Lý thuyết âm nhạc. Nghiên cứu tập trung vào các nội dung cơ bản như âm thanh, ký hiệu âm nhạc, tiết tấu, giai điệu, hợp âm và các điệu thức trong âm nhạc dân gian. Phạm vi nghiên cứu được giới hạn trong không gian Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam, tại Hà Nội, trong khoảng thời gian từ 2021 đến 2023.

Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc nâng cao chất lượng đào tạo nghệ thuật xiếc và tạp kỹ, góp phần phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc cho học sinh, từ đó giúp các em biểu diễn chính xác, biểu cảm và sáng tạo hơn. Đồng thời, kết quả nghiên cứu sẽ là cơ sở tham khảo cho giáo viên trong việc xây dựng giáo án và đổi mới phương pháp giảng dạy, góp phần nâng cao hiệu quả đào tạo tại trường.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên hai khung lý thuyết chính: lý thuyết âm nhạc cơ bản và lý thuyết dạy học hiện đại. Lý thuyết âm nhạc cơ bản bao gồm các khái niệm về âm thanh, trường độ, cao độ, tiết tấu, giai điệu, hợp âm và điệu thức, được vận dụng để xây dựng nội dung giảng dạy phù hợp với đặc thù học sinh trung cấp Xiếc và Tạp kỹ. Lý thuyết dạy học hiện đại tập trung vào phương pháp dạy học tích cực, lấy người học làm trung tâm, nhấn mạnh sự phối hợp giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh nhằm phát huy tối đa năng lực cảm thụ âm nhạc.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm:

  • Dạy học: quá trình phối hợp hoạt động giữa giáo viên và học sinh nhằm truyền đạt và tiếp thu kiến thức.
  • Phương pháp dạy học: cách thức tổ chức và thực hiện hoạt động dạy học để đạt mục tiêu giáo dục.
  • Biện pháp dạy học: các cách làm cụ thể nhằm hỗ trợ phương pháp dạy học, tăng hiệu quả tiếp thu của học sinh.
  • Cảm thụ âm nhạc: quá trình nhận thức và thưởng thức âm nhạc, giúp học sinh hiểu và biểu đạt cảm xúc qua tác phẩm âm nhạc.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và nghiên cứu thực tiễn.

  • Nguồn dữ liệu: thu thập từ sách giáo trình, bài báo khoa học, luận văn liên quan đến lý thuyết âm nhạc và phương pháp dạy học; khảo sát thực trạng dạy học tại Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam; phỏng vấn giáo viên và học sinh; bảng hỏi khảo sát ý kiến học sinh về môn Lý thuyết âm nhạc.
  • Phương pháp phân tích: phân tích định tính các tài liệu lý thuyết, đánh giá thực trạng dựa trên số liệu khảo sát, so sánh kết quả giữa các năm học; thực nghiệm sư phạm để kiểm chứng tính khả thi của các biện pháp dạy học đề xuất.
  • Timeline nghiên cứu: thực hiện từ năm 2021 đến 2023, trong đó khảo sát thực trạng và thu thập dữ liệu diễn ra năm 2021-2022, thực nghiệm sư phạm và đánh giá kết quả năm 2023.

Cỡ mẫu khảo sát gồm 262 học sinh thuộc hai năm học 2020-2021 và 2022-2023, được chọn ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện. Phương pháp chọn mẫu dựa trên tiêu chí học sinh năm thứ hai chuyên ngành Xiếc và Tạp kỹ đang theo học tại trường.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

  1. Nhận thức về tầm quan trọng của môn Lý thuyết âm nhạc:

    • Năm học 2020-2021, chỉ khoảng 46,6% học sinh cho rằng môn học cần thiết hoặc rất cần thiết, trong khi 53,38% cho rằng không cần thiết.
    • Đến năm học 2022-2023, tỷ lệ này cải thiện rõ rệt với 94,7% học sinh đánh giá môn học cần thiết hoặc rất cần thiết, chỉ còn 5,43% không cần thiết.

  2. Mức độ yêu thích môn học:

    • Năm 2020-2021, chỉ 27,06% học sinh rất thích hoặc thích học môn Lý thuyết âm nhạc, trong khi 72,93% không thích.
    • Năm 2022-2023, tỷ lệ học sinh thích hoặc rất thích tăng lên 96,89%, giảm mạnh tỷ lệ không thích xuống còn 3,1%.

  3. Thực trạng phương pháp dạy học:

    • Phương pháp dạy học chủ yếu là thuyết trình truyền thống, ít sử dụng phương tiện trực quan và hoạt động thực hành cảm thụ âm nhạc.
    • Giáo viên còn thiếu sự tương tác và đổi mới trong cách truyền đạt, dẫn đến học sinh khó tiếp thu và hứng thú học tập thấp.

  4. Kết quả thực nghiệm sư phạm:

    • Sau khi áp dụng các biện pháp đổi mới như tăng cường cảm thụ âm nhạc, sử dụng đồ dùng dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá, tỷ lệ học sinh tiếp thu kiến thức và hứng thú học tập tăng lên khoảng 85-90%.
    • Học sinh thể hiện năng lực vận dụng kiến thức lý thuyết vào thực hành xiếc và tạp kỹ được cải thiện rõ rệt, với 78% học sinh đạt mức khá trở lên trong các bài kiểm tra thực hành.

Thảo luận kết quả

Kết quả khảo sát cho thấy sự thay đổi tích cực trong nhận thức và thái độ học tập của học sinh đối với môn Lý thuyết âm nhạc trong giai đoạn nghiên cứu. Nguyên nhân chính được xác định là do sự đổi mới phương pháp dạy học, đặc biệt là việc áp dụng cảm thụ âm nhạc như một biện pháp trọng tâm giúp học sinh hiểu sâu sắc hơn về nội dung bài học và phát triển năng lực biểu diễn.

So sánh với các nghiên cứu trong ngành giáo dục âm nhạc, kết quả này phù hợp với xu hướng chuyển đổi từ phương pháp dạy học truyền thống sang phương pháp tích cực, lấy người học làm trung tâm, nhấn mạnh vai trò của cảm thụ và thực hành trong quá trình học tập. Việc sử dụng đồ dùng dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá cũng góp phần nâng cao hiệu quả tiếp thu kiến thức.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ học sinh đánh giá mức độ cần thiết và yêu thích môn học qua các năm, cùng bảng so sánh kết quả kiểm tra thực hành trước và sau thực nghiệm sư phạm, giúp minh họa rõ nét sự tiến bộ trong chất lượng dạy và học.

Đề xuất và khuyến nghị

  1. Đổi mới nội dung chương trình Lý thuyết âm nhạc

    • Điều chỉnh nội dung phù hợp với đặc thù học sinh chuyên ngành Xiếc và Tạp kỹ, tập trung vào các kiến thức cơ bản và ứng dụng thực tiễn.
    • Thời gian thực hiện: 6 tháng; Chủ thể: Ban giám hiệu và tổ chuyên môn.

  2. Áp dụng phương pháp dạy học theo hướng cảm thụ âm nhạc

    • Tăng cường sử dụng các hoạt động cảm thụ, nghe nhạc mẫu, phân tích tác phẩm để phát triển năng lực cảm thụ và biểu diễn.
    • Thời gian thực hiện: liên tục trong các kỳ học; Chủ thể: giáo viên bộ môn.

  3. Sử dụng đồ dùng dạy học và phương tiện trực quan

    • Trang bị và khai thác hiệu quả các thiết bị âm thanh, phần mềm hỗ trợ giảng dạy để tạo môi trường học tập sinh động, hấp dẫn.
    • Thời gian thực hiện: 3 tháng đầu năm học; Chủ thể: phòng thiết bị và giáo viên.

  4. Đổi mới phương pháp kiểm tra, đánh giá

    • Áp dụng kiểm tra theo nhóm, đánh giá năng lực cảm thụ và vận dụng kiến thức thay vì chỉ kiểm tra lý thuyết thuần túy.
    • Thời gian thực hiện: từ kỳ thi học kỳ tiếp theo; Chủ thể: giáo viên và tổ khảo thí.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

  1. Giáo viên âm nhạc và giảng viên các trường nghệ thuật

    • Lợi ích: áp dụng phương pháp dạy học đổi mới, nâng cao hiệu quả giảng dạy Lý thuyết âm nhạc cho học sinh chuyên ngành xiếc và tạp kỹ.
    • Use case: xây dựng giáo án, kế hoạch bài giảng phù hợp với đặc thù học sinh.

  2. Quản lý giáo dục và ban giám hiệu các trường nghệ thuật

    • Lợi ích: tham khảo cơ sở khoa học để điều chỉnh chương trình đào tạo, nâng cao chất lượng giảng dạy.
    • Use case: hoạch định chính sách đào tạo, đầu tư trang thiết bị dạy học.

  3. Học viên, nghiên cứu sinh ngành Lý luận và Phương pháp dạy học Âm nhạc

    • Lợi ích: mở rộng kiến thức về phương pháp dạy học lý thuyết âm nhạc trong môi trường đào tạo đặc thù.
    • Use case: tham khảo tài liệu nghiên cứu, phát triển đề tài luận văn.

  4. Các nghệ sĩ xiếc và tạp kỹ đang hoạt động và đào tạo

    • Lợi ích: hiểu rõ vai trò của lý thuyết âm nhạc trong biểu diễn, nâng cao kỹ năng cảm thụ và biểu đạt nghệ thuật.
    • Use case: áp dụng kiến thức âm nhạc để cải thiện chất lượng biểu diễn.

Câu hỏi thường gặp

  1. Tại sao Lý thuyết âm nhạc lại quan trọng đối với học sinh ngành xiếc và tạp kỹ?
    Lý thuyết âm nhạc giúp học sinh hiểu cấu trúc, tiết tấu và sắc thái của tác phẩm âm nhạc, từ đó biểu diễn chính xác và biểu cảm hơn. Ví dụ, khi biết nhịp điệu và giai điệu, diễn viên có thể đồng bộ động tác với âm nhạc hiệu quả hơn.

  2. Phương pháp dạy học cảm thụ âm nhạc là gì?
    Đây là phương pháp giúp học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn cảm nhận sâu sắc tác phẩm âm nhạc qua nghe, phân tích và thực hành, tạo sự hứng thú và phát triển năng lực biểu diễn.

  3. Làm thế nào để đổi mới kiểm tra đánh giá môn Lý thuyết âm nhạc?
    Thay vì kiểm tra lý thuyết thuần túy, có thể tổ chức kiểm tra theo nhóm, đánh giá năng lực cảm thụ và vận dụng kiến thức qua các bài tập thực hành, giúp học sinh phát triển toàn diện.

  4. Đồ dùng dạy học nào hỗ trợ tốt cho môn Lý thuyết âm nhạc?
    Các thiết bị âm thanh, phần mềm mô phỏng nhạc cụ, video minh họa tác phẩm và bảng biểu trực quan giúp học sinh dễ tiếp thu và cảm thụ âm nhạc hiệu quả hơn.

  5. Làm sao để nâng cao sự hứng thú học tập của học sinh với môn Lý thuyết âm nhạc?
    Kết hợp phương pháp dạy học tích cực, sử dụng cảm thụ âm nhạc, tạo môi trường học tập sinh động và liên kết kiến thức với thực tiễn biểu diễn sẽ giúp học sinh yêu thích môn học hơn.

Kết luận

  • Luận văn đã làm rõ vai trò quan trọng của Lý thuyết âm nhạc trong đào tạo học sinh ngành xiếc và tạp kỹ tại Trường Trung cấp Nghệ thuật Xiếc và Tạp kỹ Việt Nam.
  • Nghiên cứu chỉ ra thực trạng nhận thức và phương pháp dạy học còn nhiều hạn chế, ảnh hưởng đến hiệu quả tiếp thu của học sinh.
  • Đề xuất các biện pháp đổi mới nội dung chương trình, phương pháp dạy học theo hướng cảm thụ âm nhạc, sử dụng đồ dùng dạy học và đổi mới kiểm tra đánh giá đã được thực nghiệm và chứng minh tính khả thi.
  • Kết quả thực nghiệm cho thấy sự cải thiện rõ rệt về năng lực cảm thụ và hứng thú học tập của học sinh.
  • Khuyến nghị các đơn vị đào tạo nghệ thuật áp dụng các giải pháp này để nâng cao chất lượng đào tạo, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng trong các lĩnh vực nghệ thuật khác.

Hành động tiếp theo là triển khai áp dụng các biện pháp đề xuất rộng rãi trong nhà trường và theo dõi, đánh giá định kỳ để điều chỉnh phù hợp. Các giáo viên và quản lý giáo dục được khuyến khích tham khảo và áp dụng kết quả nghiên cứu nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy và học tập môn Lý thuyết âm nhạc.