Chương 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn của da ̣y học dự án Chương 2:Xây dựng và tổ chức dạy học dự án “Xử lí ô nhiễm môi trường ở làng nghề may mặc xãTam Hiệp” trong DH chương Điện tích - Điện trường. Chương 3: Thực nghiệm sư phạm 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI 1.Một số khái niệm cơ bản 1. Khái niệm năng lực Năng lực hiểu theo nghĩa chung nhất là khả năng mà cá nhân thể hiện khi tham gia một hoạt động nào đó ở một thời điểm nhất định. Chẳng hạn, khả năng giải toán, khả năng nói Tiếng Anh… thường được đánh giá bằng các trắc nghiệm trí tuệ.
Năng lực là khả năng thực hiện hiệu quả một nhiệm vụ/một hành động cụ thể, liên quan đến một lĩnh vực nhất định dựa trên cơ sở hiểu biết kĩ năng, kĩ xảo và sự sẵn sàng hành động. Người học có năng lực hành động về một loại/lĩnh vực hoạt động nào đó cần hội đủ các dấu hiệu cơ bản sau: - Có kiến thức, hiểu biết hệ thống/chuyên sâu về loại/lĩnh vực hoạt động. - Biết tiến hành hoạt động hiệu quả và đạt kết quả phù hợp với mục đích. - Hành động có kết quả, ứng phó linh hoạt, hiệu quả trong những điều kiện mới, không quen thuộc.
Từ đó ta có thể đưa ra một định nghĩa về năng lực hành động, đó là: Năng lực là khả năng huy động tổng hợp các kiến thức, kĩ năng và các thuộc tính tâm lí cá nhân khác như hứng thú, niềm tin, ý chí… để thực hiện thành công một loại công việc trong một bối cảnh nhất định. Năng lực giải quyết vấn đề Năng lực giải quyết vấn đề là khả năng huy đô ̣ng kiế n thức , kĩ năng, thái độ và các thuộc tính cá nhân khác nhằ m thực hiê ̣n có hi ệu quả những vấn đề nảy sinh hay những tình huống có vấn đề trong học tập, cuộc sống. Như vậy, năng lực giải quyết vấn đề không chỉ đề cập đến việc thực hiện thành công một loại công việc trong bối cảnh nhất định mà còn nhấn 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com mạnh đến giải quyết các vấn đề nảy sinh trong tình huống thực tiễn, mà đó thường là các vấn đề phức hợp đòi hỏi nhiều kiến thức và kĩ năng để giải quyết vấn đề.Khái niệm dự án * Trong tiếng Anh thuật ngữ “dự án” là “project”, có nguồn gốc từ tiếng Latinh là “proicere” : được hiểu là một đề án, dự thảo hay kế hoạch cần thực hiện để đạt mục đích đặt ra. Khái niệm dự án được sử dụng trong sản xuất, kinh doanh,nghiên cứu khoa học cũng như trong quản lý xã hội và được sử dụng trong lĩnh vực giáo dục – đào tạo như một phương pháp dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ phức hợp, có sự kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn, thực hiện thực hành.
Có thể nói, khái niệm dự án được hiểu là một kế hoạch, trong đó cần xác định rõ mục tiêu, thời gian, phương tiện tài chính, vật chất, nhân lực và cần được thực hiện nhằm đạt mục tiêu đề ra. Dự án được thực hiện trong những điều kiện xác định và có tính phức hợp, liên quan đến nhiều yếu tố khác nhau. Dạy học dựa trên dự án Từ đầu thế kỉ 20, các nhà sư phạm Mỹ đã xây dựng cơ sở lý luận cho phương pháp dự án ( Project method ). Ban đầu nó chỉ được áp dụng khi dạy học môn kĩ thuật ở các trường Đại học và Cao đẳng.
Dần dần, nó được chú ý đặc biệt trong nền giáo dục của nhiều nước trên thế giới và sử dụng rộng rãi trong các môn học khác ở trường phổ thông và trở nên phổ biến, nhất là các nước phát triển. Có thể kể đến một số quốc gia có nền giáo dục tiên tiến như: Mỹ, Đức, Đan Mạch. đều có nhiều công trình có giá trị về lý luận cũng như thực tiễn đối với phương phápnày. Cách học dựa trên dự án là một mô hình học tập khác với mô hình học tập truyền thống với nội dung bài giảng ngắn, tách biệt và lấy giáo viên làm trung tâm.
Các hoạt động học tập dựa trên dự án được thực hiện một cách cẩn thận, mang tính lâu dài, liên quan đến nhiều giá trị học thuật, lấy học sinh làm 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com trung tâm và hòa nhập với những vấn đề và thực tiễn của thế giới thực tại[9]. Học theo dự án là một mô hình dạy học lấy học sinh làm trung tâm. Cách học này phát triển kiến thức và kỹ năng của học sinh thông qua một nhiệm vụ mở rộng, đòi hỏi học sinh phải nghiên cứu và thể hiện kết quả học tập của mình thông qua cả sản phẩm lẫn phương thức thực hiện.[2] Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một nhiệm vụ học tập phức hợp, gắn với thực tiễn, kết hợp lí thuyết với thực hành, lập kế hoạch, thực hiện và đánh giá kết quả. Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm hành động có thể giới thiệu được.
Dạy học theo dự án là giúp phát triển kiến thức và các kĩ năng liên quan thông qua những nhiệm vụ mang tính mở, khuyến khích học sinh tìm tòi, hiện thực hóa những kiến thức đã học trong quá trình thực hiện và tạo ra sản phẩm của chính mình. Chương trình dạy học theo dự án được xây dựng dựa trên những câu hỏi định hướng quan trọng, lồng ghép các chuẩn nội dung và tư duy bậc cao trong những bối cảnh thực tế. Bài học thiết kế theo dự án chứa đựng nhiều kĩ thuật dạy học khác nhau, có thể lôi cuốn được mọi đối tượng học sinh không phụ thuộc vào cách học của họ. Thông thường học sinh sẽ được làm việc với chuyên gia và những thành viên trong cộng đồng để giải quyết vấn đề, hiểu nội dung sâu hơn.Các phương tiện kĩ thuật cũng được sử dụng để hỗ trợ việc học.
Trong quá trình thực hiện dự án có thể vận dụng nhiều các đánh giá khác nhau để giúp HS tạo ra những sản phẩm có chất lượng. Quá trình giảng dạy luôn định hướng vào các khái niệm cơ bản của môn học nhưng gắn liền với thực tế. Theo phương pháp này, người học phải tự mình giải quyết các vấn đề vàcác nhiệm vụ có liên quan khác để có được kiến thức, khả năng giải quyết vấn đề và cho ra những kết quả thực tế.[6] Tóm lại: - Dạy học theo dự án là phương pháp dạy học lấy hoạt động của học sinh làm trung tâm, học sinh tiếp thu những kiến thức thông qua tình huống 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com thực tế mà cái chính là người thực hiện theo sự hướng dẫn của giáoviên. Học sinh tiếp thu kiến thức và kĩ năng thông qua việc đóng một hay nhiều vai trò để giải quyết vấn đề (gọi là dự án) mô phỏng những hoạt động có thật của xã hội chúng ta.
Những hoạt động này giúp học sinh thấy kiến thức cần học có ý nghĩa hơn. Người học phải tự mình giải quyết các vấn đề vàcác nhiệm vụ có liên quan khác để có được kiến thức, khả năng giải quyết vấn đề thựctế. Tổ chức dạy học dự án nhằm phát triển năng lực giải quyết vấn đề cho học sinh trong dạy học vật lí 1. Các thành tố của năng lực giải quyết vấn đề Những khái niệm về năng lực và năng lực giải quyết vấn đề đưa ra định nghĩa rất chung chung của việc giải quyết vấn đề.
Cụ thể hơn, để phân tích năng lực giải quyết vấn đề dựa trên quá trình giải quyết một vấn đề. Năng lực giải quyết vấn đề một người thể hiện bởi hiệu suất trong việc xác định một vấn đề, tìm kiếm thông tin có liên quan, đánh giá khó khăn, phức tạp của vấn đề, vạch ra một kế hoạch với hành động thích hợp và thực hiện của nó. Qua nghiên cứu, tham khảo kinh nghiệm các nước phát triển, đối chiếu với yêu cầu và điều kiện giáo dục trong nước những năm sắp tới, các nhà khoa học giáo dục Việt Nam đã đề xuất định hướng chuẩn đầu ra về phẩm chất và năng lực của chương trình giáo dục trung học những năm sắp tới, trong đó có đề cập tới năng lực giải quyết vấn đề như sau: a) Phát hiện và làm rõ vấn đề: Phân tích được tình huống trong học tập, trong cuộc sống; phát hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc sống. b) Đề xuất, lựa chọn giải pháp: thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề; đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải quyết vấn đề; lựa chọn được giải pháp phù hợp nhất.
c) Thực hiện và đánh giá giải pháp giải quyết vấn đề: Thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề; đề xuất và phân tích được một số giải pháp giải quyết vấn đề; lựa chọn được giải pháp phù hợp nhất. 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Cấ u trúc của năng lực giải quyế t vấ n đề và các chỉ số hành vi mô tả trong bảng 1.1: Cấ u trúc của năng lực giải quyế t vấ n đề và các chỉ số hành vi Năng lực hợp Năng lực Chỉ số hành vi phần thành tố Tìm hiểu vấn đề. Phát hiêṇ vấ n đề. - Mô tả được các hiện tượng trong tự nhiên , kĩ thuâ ̣t.
- Đặt ra những câu hỏi về một đố i tươ ̣ng hay quá trình trong tự nhiên, kĩ thuật Phát biểu vấn đề - Phát biểu vấn đề cần giải quyết. cần giải quyết. Đề xuấ t giải pháp Đề xuấ t và lựa - Đề xuấ t giải pháp. và thực hiện giải chọn giải pháp.
- Phân tić h giải pháp. pháp - Lƣạ cho ̣n giải pháp. Lâ ̣p kế hoa ̣ch. - Xác định mục đích.
- Xác định thời gian, nguồ n lực. - Phân công công việc. - Dự kiế n sản phẩ m. - Xây dựng tiế n triǹ h thực hiê ̣n.
Thƣ ̣c hiêṇ giải - Thực hiê ̣n giải pháp đã lựa cho ̣n. pháp - Trình bày kết quả của việc thực hiện giải pháp Đánh giá và điề u ĐG giải pháp Đánh giá giải pháp chỉnh giải pháp Điề u chỉnh giải Điề u chỉnh giải pháp pháp 1. Tổ chức dạy học dự án Đặc điểm của dạy học dự án Có hai thành phần quan trọng của học tập qua dự án.