Tổ chức dạy học theo dự án về hệ thức lượng trong tam giác lớp 10 tại Đại học Quốc gia Hà Nội

Luận văn thạc sĩ giáo dục nghiên cứu tổ chức dạy học theo dự án nội dung hệ thức lượng trong tam giác chương trình hình học lớp 10 ban, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Đỗ Thị Ngọc Hằng
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Nhuỵ
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Sư phạm Toán
• Đề tài: Tổ Chức Dạy Học Theo Dự Án Nội Dung “Hệ Thức Lượng Trong Tam Giác” Chương Trình Hình Học Lớp 10
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. Lý do lựa chọn đề tài
• 2. Lịch sử nghiên cứu
• 3. Mục đích nghiên cứu
• 4. Đối tượng và khách thể nghiên cứu
• 5. Giả thuyết khoa học
• 6. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 7. Phạm vi nghiên cứu
• 8. Phương pháp nghiên cứu
• 9. Cấu trúc luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN
• 1.1. Quan điểm hiện đại về dạy học
• 1.2. Bản chất của quá trình dạy học
• 1.3. Bản chất của hoạt động dạy và hoạt động học
• 1.4. Mối quan hệ giữa dạy và học
• 1.5. Các hình thức tổ chức dạy học ở trường trung học phổ thông
• 1.6. Dạy học theo dự án
• 1.6.1. Khái niệm dự án và dự án học tập
• 1.6.2. Quan niệm về dạy học theo dự án
• 1.6.3. Đặc điểm của dạy học theo dự án
• 1.6.4. Các loại dự án học tập
• 1.6.5. Mục tiêu của dạy học theo dự án
• 1.6.6. Các giai đoạn của dạy học theo dự án
• 1.6.7. Ưu điểm và hạn chế của dạy học theo dự án
• 1.6.8. Vai trò của giáo viên, học sinh và công nghệ trong dạy học dự án
• 1.6.9. Đánh giá trong dạy học theo dự án
• 1.6.10. Thực trạng vận dụng dạy học theo dự án trong dạy học môn Toán trung học phổ thông
• 2. CHƯƠNG 2: TỔ CHỨC DẠY HỌC THEO DỰ ÁN NỘI DUNG “HỆ THỨC LƯỢNG TRONG TAM GIÁC” CHƯƠNG TRÌNH HÌNH HỌC LỚP 10, BAN CƠ BẢN
• 2.1. Phân tích nội dung, cấu trúc trong dạy học Toán lớp 10 trung học phổ thông
• 2.1.1. Cấu trúc nội dung chương trình
• 2.1.2. Mục tiêu của chương trình
• 2.2. Một số kiến thức về hệ thức lượng trong tam giác và giải tam giác
• 2.2.1. Kiến thức cơ bản
• 2.3. Tổ chức dạy học dự án nội dung kiến thức “Hệ thức lượng trong tam giác” trong dạy học Hình học lớp 10 trung học phổ thông
• 2.3.1. Nội dung lựa chọn thiết kế dự án
• 2.3.2. Tóm tắt nội dung bài dạy
• 2.3.3. Mục tiêu của dự án
• 2.3.4. Thiết kế dự án
• 2.3.5. Xây dựng công cụ đánh giá sản phẩm học sinh
• 2.3.6. Phiếu tự đánh giá sự hợp tác của các thành viên trong nhóm
• 2.3.7. Nhật kí công việc của nhóm
• 2.3.8. Phiếu đánh giá bài báo cáo
• 2.3.9. Hướng dẫn cho điểm ấn phẩm
• 2.3.10. Phiếu đánh giá báo cáo của nhóm
• 2.3.11. Đánh giá thành viên nhóm
• 2.3.12. Phiếu hỏi ý kiến học sinh sau dự án
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM
• 3.1. Mục đích thực nghiệm
• 3.2. Phương pháp thực nghiệm
• 3.3. Chọn trường, lớp thực nghiệm
• 3.4. Bố trí thực nghiệm
• 3.5. Nội dung thực nghiệm
• 3.6. Chuẩn bị cho quá trình thực nghiệm
• 3.7. Thực nghiệm chính thức
• 3.8. Xử lý số liệu
• 3.9. Kết quả thực nghiệm
• 3.9.1. Phân tích định lượng
• 3.9.2. Phân tích định tính
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1. Khuyến nghị
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về dạy học dự án hệ thức lượng tam giác lớp 10

Dạy học dự án là một phương pháp giáo dục hiện đại, giúp học sinh phát triển tư duy và kỹ năng giải quyết vấn đề thông qua việc thực hiện các dự án thực tế. Trong chương trình Hình học lớp 10, nội dung "Hệ thức lượng trong tam giác" là một chủ đề quan trọng, giúp học sinh nắm vững kiến thức cơ bản và ứng dụng vào thực tiễn. Việc tổ chức dạy học theo dự án không chỉ tạo ra môi trường học tập tích cực mà còn khuyến khích sự sáng tạo và hợp tác giữa các học sinh.

1.1. Khái niệm dạy học dự án và hệ thức lượng tam giác

Dạy học dự án là phương pháp giáo dục mà trong đó học sinh tham gia vào các hoạt động thực tiễn để giải quyết vấn đề cụ thể. Hệ thức lượng trong tam giác là một phần quan trọng trong chương trình Hình học lớp 10, bao gồm các công thức liên quan đến cạnh và góc của tam giác. Việc kết hợp hai yếu tố này sẽ giúp học sinh hiểu rõ hơn về kiến thức và ứng dụng của nó trong thực tế.

1.2. Lợi ích của dạy học dự án trong môn Toán

Dạy học dự án mang lại nhiều lợi ích cho học sinh, bao gồm việc phát triển kỹ năng tư duy phản biện, khả năng làm việc nhóm và sự tự tin trong việc trình bày ý tưởng. Học sinh không chỉ học lý thuyết mà còn có cơ hội áp dụng kiến thức vào thực tiễn, từ đó nâng cao khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo.

II. Thách thức trong việc dạy học dự án hệ thức lượng tam giác lớp 10

Mặc dù dạy học dự án mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng tồn tại không ít thách thức trong quá trình triển khai. Một trong những thách thức lớn nhất là sự thiếu hụt về tài liệu và nguồn lực hỗ trợ cho giáo viên. Ngoài ra, việc đánh giá kết quả học tập của học sinh trong môi trường dự án cũng gặp nhiều khó khăn.

2.1. Thiếu hụt tài liệu và nguồn lực

Nhiều giáo viên gặp khó khăn trong việc tìm kiếm tài liệu phù hợp để triển khai dạy học dự án. Điều này có thể dẫn đến việc không đủ thông tin và hướng dẫn cho học sinh, ảnh hưởng đến chất lượng dạy học.

2.2. Khó khăn trong việc đánh giá kết quả học tập

Đánh giá kết quả học tập trong dạy học dự án không chỉ dựa vào bài kiểm tra mà còn cần xem xét quá trình làm việc nhóm và sản phẩm cuối cùng. Điều này đòi hỏi giáo viên phải có phương pháp đánh giá linh hoạt và công bằng.

III. Phương pháp tổ chức dạy học dự án hệ thức lượng tam giác lớp 10

Để tổ chức dạy học dự án hiệu quả, giáo viên cần có kế hoạch chi tiết và rõ ràng. Việc xác định mục tiêu, nội dung và phương pháp thực hiện dự án là rất quan trọng. Học sinh cần được hướng dẫn cụ thể về cách thức làm việc nhóm và cách thu thập thông tin.

3.1. Xác định mục tiêu và nội dung dự án

Mục tiêu của dự án cần phải rõ ràng và cụ thể, giúp học sinh hiểu được điều họ cần đạt được. Nội dung dự án nên liên quan chặt chẽ đến hệ thức lượng trong tam giác, từ đó tạo ra sự hứng thú cho học sinh.

3.2. Hướng dẫn học sinh làm việc nhóm

Giáo viên cần hướng dẫn học sinh cách làm việc nhóm hiệu quả, bao gồm việc phân chia công việc, giao tiếp và hợp tác. Điều này không chỉ giúp học sinh hoàn thành dự án mà còn phát triển kỹ năng xã hội cần thiết.

IV. Ứng dụng thực tiễn của dạy học dự án hệ thức lượng tam giác lớp 10

Việc áp dụng dạy học dự án trong môn Toán không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn tạo ra cơ hội để học sinh áp dụng kiến thức vào thực tiễn. Các dự án có thể liên quan đến việc giải quyết các vấn đề thực tế trong cuộc sống hàng ngày, từ đó giúp học sinh thấy được giá trị của môn học.

4.1. Ví dụ về dự án thực tế

Một ví dụ về dự án thực tế có thể là việc thiết kế một công trình xây dựng nhỏ, trong đó học sinh phải tính toán các yếu tố liên quan đến hệ thức lượng trong tam giác. Điều này không chỉ giúp học sinh áp dụng kiến thức mà còn phát triển kỹ năng thực hành.

4.2. Kết quả nghiên cứu từ thực tiễn

Nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng dạy học dự án trong môn Toán đã giúp học sinh cải thiện đáng kể khả năng tư duy và giải quyết vấn đề. Học sinh cũng thể hiện sự hứng thú hơn với môn học và có động lực học tập cao hơn.

V. Kết luận và tương lai của dạy học dự án hệ thức lượng tam giác lớp 10

Dạy học dự án là một phương pháp hiệu quả trong việc giảng dạy môn Toán, đặc biệt là nội dung hệ thức lượng trong tam giác. Tương lai của phương pháp này sẽ phụ thuộc vào sự hỗ trợ từ các cơ sở giáo dục và sự đổi mới trong cách thức giảng dạy. Cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa để tối ưu hóa phương pháp này trong bối cảnh giáo dục hiện đại.

5.1. Tầm quan trọng của dạy học dự án

Dạy học dự án không chỉ giúp học sinh nắm vững kiến thức mà còn phát triển kỹ năng sống cần thiết cho tương lai. Đây là một phương pháp giáo dục hiện đại, phù hợp với xu hướng đổi mới giáo dục hiện nay.

5.2. Định hướng phát triển trong tương lai

Trong tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các phương pháp dạy học dự án, đồng thời tăng cường hỗ trợ cho giáo viên trong việc triển khai phương pháp này. Điều này sẽ giúp nâng cao chất lượng giáo dục và đáp ứng nhu cầu của xã hội.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập quốc tế, giáo dục Việt Nam đang đối mặt với yêu cầu đổi mới mạnh mẽ nhằm nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Theo nghị quyết của Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VII và VIII, đổi mới phương pháp dạy học là yếu tố then chốt để phát triển năng lực tư duy sáng tạo và giải quyết vấn đề của học sinh. Tuy nhiên, thực trạng dạy học môn Toán, đặc biệt ở bậc Trung học phổ thông, vẫn còn nhiều hạn chế khi phương pháp truyền thống chiếm ưu thế, chưa phát huy được tính tích cực và sáng tạo của học sinh.

Luận văn tập trung nghiên cứu tổ chức dạy học theo dự án nội dung “Hệ thức lượng trong tam giác” chương trình Hình học lớp 10, Ban cơ bản nhằm phát huy tính tích cực, chủ động trong hoạt động nhận thức của học sinh, đồng thời phát triển tư duy và năng lực nghiên cứu khoa học. Nghiên cứu được thực hiện tại một số trường Trung học phổ thông ở thành phố Hà Nội trong năm học 2011-2012, với mục tiêu thiết kế quy trình dạy học theo dự án phù hợp và đánh giá tính khả thi của phương pháp này trong thực tiễn.

Việc áp dụng dạy học theo dự án được kỳ vọng sẽ nâng cao hiệu quả học tập môn Toán, tăng cường kỹ năng tự học, hợp tác nhóm và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Qua đó, góp phần đổi mới phương pháp dạy học, đáp ứng yêu cầu phát triển giáo dục hiện đại và nâng cao chất lượng đào tạo học sinh trung học phổ thông.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các quan điểm hiện đại về dạy học tích cực, trong đó nhấn mạnh mối quan hệ biện chứng giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh. Theo đó, giáo viên không chỉ truyền đạt kiến thức mà còn là người tổ chức, hướng dẫn và điều khiển hoạt động học tập nhằm phát triển toàn diện năng lực của học sinh.

Phương pháp dạy học theo dự án được xem là một hình thức tổ chức dạy học lấy học sinh làm trung tâm, trong đó học sinh tự lực thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp, kết hợp giữa lý thuyết và thực hành để tạo ra sản phẩm học tập cụ thể. Các đặc điểm cơ bản của dạy học theo dự án bao gồm: định hướng thực tiễn, định hướng hứng thú học sinh, định hướng hành động, định hướng sản phẩm, tính tự lực cao của người học, tính phức hợp và sự cộng tác làm việc nhóm.

Khung lý thuyết còn bao gồm các mô hình đánh giá đa dạng trong dạy học dự án, nhằm đảm bảo đánh giá toàn diện quá trình và kết quả học tập của học sinh, đồng thời phát huy vai trò tự đánh giá và đánh giá đồng đẳng.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: hệ thức lượng trong tam giác, dạy học theo dự án, hoạt động dạy học tích cực, kỹ năng hợp tác nhóm, đánh giá học tập đa dạng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp kết hợp giữa nghiên cứu lý thuyết và thực nghiệm sư phạm.

• Nguồn dữ liệu: Bao gồm tài liệu chuyên ngành về dạy học tích cực, dạy học theo dự án, sách giáo khoa Hình học lớp 10, các tài liệu tham khảo liên quan và khảo sát thực trạng dạy học môn Toán tại một số trường Trung học phổ thông ở Hà Nội.

• Phương pháp phân tích: Sử dụng phân tích định tính để tổng hợp cơ sở lý luận và phân tích nội dung chương trình; phân tích định lượng qua thống kê kết quả khảo sát, điểm số kiểm tra của học sinh trong thực nghiệm.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Thực nghiệm được tiến hành tại một số lớp 10 thuộc các trường Trung học phổ thông ở Hà Nội, với tổng số học sinh khoảng 100 em, được chọn theo phương pháp chọn mẫu thuận tiện nhằm đảm bảo tính đại diện và khả năng kiểm soát thực nghiệm.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được triển khai trong năm học 2011-2012, gồm các giai đoạn: khảo sát thực trạng, thiết kế dự án dạy học, thực nghiệm sư phạm, thu thập và xử lý số liệu, đánh giá kết quả và hoàn thiện đề xuất.

Phương pháp xử lý số liệu bao gồm thống kê mô tả (giá trị trung bình, độ lệch chuẩn) và phân tích so sánh kết quả giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng qua các lần kiểm tra.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thực trạng vận dụng dạy học theo dự án trong môn Toán: Qua khảo sát tại một số trường THPT ở Hà Nội, chỉ khoảng 20-30% giáo viên áp dụng phương pháp dạy học theo dự án trong giảng dạy môn Toán lớp 10. Học sinh chưa quen với hình thức học tập này, dẫn đến hiệu quả chưa cao nếu không có sự hướng dẫn và chuẩn bị kỹ lưỡng.

2. Thiết kế dự án dạy học nội dung “Hệ thức lượng trong tam giác”: Dự án được xây dựng với mục tiêu phát triển tư duy logic, kỹ năng giải quyết vấn đề và hợp tác nhóm. Thời gian thực hiện dự án kéo dài khoảng 2 tuần, với các hoạt động từ phân tích nội dung, lập kế hoạch, thực hiện đến trình bày sản phẩm. Các công cụ đánh giá đa dạng được áp dụng, bao gồm phiếu tự đánh giá, phiếu đánh giá nhóm và bài kiểm tra thực hành.

3. Kết quả thực nghiệm sư phạm: Nhóm học sinh tham gia dạy học theo dự án có điểm trung bình các bài kiểm tra tăng lên đáng kể so với nhóm đối chứng (tăng khoảng 15-20%). Biểu đồ biến thiên điểm trung bình qua 5 lần kiểm tra cho thấy nhóm thực nghiệm duy trì mức điểm cao hơn với độ ổn định tốt hơn. Tỷ lệ học sinh đạt loại khá, giỏi trong nhóm thực nghiệm chiếm khoảng 65%, trong khi nhóm đối chứng chỉ khoảng 45%.

4. Phản hồi của học sinh: Hơn 80% học sinh trong nhóm thực nghiệm đánh giá phương pháp dạy học theo dự án giúp các em hiểu bài sâu sắc hơn, tăng hứng thú học tập và phát triển kỹ năng làm việc nhóm. Một số học sinh cho biết phương pháp này giúp các em tự tin hơn khi trình bày và bảo vệ ý kiến.

Thảo luận kết quả

Kết quả thực nghiệm cho thấy dạy học theo dự án nội dung “Hệ thức lượng trong tam giác” có tác động tích cực đến chất lượng học tập môn Toán lớp 10. Nguyên nhân chính là do phương pháp này tạo điều kiện cho học sinh chủ động tìm hiểu, vận dụng kiến thức đã học vào giải quyết các bài toán thực tiễn, đồng thời phát triển kỹ năng hợp tác và tư duy phản biện.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với quan điểm của John Dewey và William H. Kilpatrick về vai trò của hoạt động thực tiễn và tự lực trong học tập. Việc sử dụng công nghệ thông tin hỗ trợ trong quá trình thực hiện dự án cũng góp phần nâng cao hiệu quả học tập, giúp học sinh tiếp cận thông tin nhanh chóng và trình bày sản phẩm sinh động.

Biểu đồ điểm trung bình qua các lần kiểm tra và bảng so sánh kết quả giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng minh họa rõ ràng sự khác biệt về hiệu quả học tập. Tuy nhiên, việc áp dụng phương pháp này đòi hỏi giáo viên phải có kỹ năng tổ chức, hướng dẫn và đánh giá phù hợp, đồng thời học sinh cần được chuẩn bị để thích nghi với vai trò chủ động trong học tập.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường đào tạo, bồi dưỡng giáo viên về dạy học theo dự án: Tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu nhằm nâng cao năng lực thiết kế, tổ chức và đánh giá dự án học tập, đặc biệt trong môn Toán. Mục tiêu đạt 80% giáo viên Toán THPT được đào tạo trong vòng 2 năm.

2. Xây dựng và phổ biến tài liệu hướng dẫn dạy học theo dự án: Soạn thảo bộ tài liệu mẫu, bao gồm kế hoạch bài dạy, công cụ đánh giá và ví dụ minh họa cụ thể cho từng chủ đề trong chương trình Toán lớp 10. Thời gian hoàn thiện trong 1 năm, do Sở Giáo dục và Đào tạo chủ trì.

3. Ứng dụng công nghệ thông tin hỗ trợ dạy học dự án: Khuyến khích sử dụng phần mềm trình chiếu, trang web học tập và các công cụ trực tuyến để tăng tính tương tác và sinh động trong quá trình thực hiện dự án. Mục tiêu phổ cập thiết bị CNTT tại 90% trường THPT trong 3 năm tới.

4. Tổ chức các hoạt động giao lưu, chia sẻ kinh nghiệm giữa các trường: Tạo diễn đàn, hội thảo chuyên đề để giáo viên và học sinh trao đổi, học hỏi về phương pháp dạy học theo dự án, từ đó nâng cao chất lượng dạy học toàn ngành.

5. Đánh giá và điều chỉnh chương trình học phù hợp: Xem xét lồng ghép các nội dung phù hợp với phương pháp dạy học theo dự án, tạo điều kiện thuận lợi cho việc áp dụng rộng rãi và hiệu quả.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Giáo viên Toán Trung học phổ thông: Nghiên cứu giúp nâng cao kỹ năng tổ chức dạy học theo dự án, đổi mới phương pháp giảng dạy, phát triển năng lực học sinh.

2. Nhà quản lý giáo dục: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách đào tạo giáo viên, phát triển chương trình và phương pháp dạy học hiện đại.

3. Sinh viên sư phạm Toán: Là tài liệu tham khảo quý giá trong quá trình học tập và thực tập, giúp hình thành tư duy đổi mới sáng tạo trong giảng dạy.

4. Các nhà nghiên cứu giáo dục: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm và cơ sở lý luận để phát triển các nghiên cứu tiếp theo về dạy học tích cực và ứng dụng công nghệ trong giáo dục.

Câu hỏi thường gặp

1. Dạy học theo dự án là gì và có ưu điểm gì?
   Dạy học theo dự án là phương pháp tổ chức học tập lấy học sinh làm trung tâm, trong đó học sinh tự lực thực hiện nhiệm vụ học tập phức hợp để tạo ra sản phẩm cụ thể. Ưu điểm gồm phát huy tính tích cực, sáng tạo, kỹ năng hợp tác và vận dụng kiến thức vào thực tiễn.

2. Phương pháp này có phù hợp với môn Toán lớp 10 không?
   Hoàn toàn phù hợp, đặc biệt với các nội dung như “Hệ thức lượng trong tam giác” giúp học sinh hiểu sâu kiến thức, phát triển tư duy logic và kỹ năng giải quyết vấn đề.

3. Làm thế nào để giáo viên có thể thiết kế dự án hiệu quả?
   Giáo viên cần phân tích kỹ nội dung chương trình, xác định mục tiêu rõ ràng, xây dựng bộ câu hỏi định hướng, lập kế hoạch chi tiết và chuẩn bị công cụ đánh giá đa dạng.

4. Học sinh cần chuẩn bị gì để tham gia học theo dự án?
   Học sinh cần có tinh thần chủ động, kỹ năng làm việc nhóm, khả năng tự học và sử dụng công nghệ thông tin để thu thập, xử lý thông tin và trình bày sản phẩm.

5. Làm sao đánh giá hiệu quả học tập trong dạy học theo dự án?
   Đánh giá kết hợp nhiều hình thức như tự đánh giá, đánh giá đồng đẳng, đánh giá của giáo viên qua sản phẩm, quá trình thực hiện và kết quả kiểm tra thực hành.

Kết luận

• Dạy học theo dự án nội dung “Hệ thức lượng trong tam giác” giúp nâng cao hiệu quả học tập môn Toán lớp 10, phát triển tư duy và kỹ năng nghiên cứu khoa học cho học sinh.
• Phương pháp này phát huy tính tích cực, sáng tạo và hợp tác nhóm, đồng thời gắn lý thuyết với thực tiễn.
• Kết quả thực nghiệm cho thấy nhóm học sinh áp dụng dự án có điểm số và thái độ học tập tích cực hơn nhóm đối chứng.
• Cần tăng cường đào tạo giáo viên, xây dựng tài liệu hướng dẫn và ứng dụng công nghệ thông tin để mở rộng áp dụng phương pháp này.
• Đề xuất các bước tiếp theo gồm phổ biến kết quả nghiên cứu, tổ chức tập huấn và đánh giá mở rộng trong các trường THPT trên toàn quốc.

Hãy bắt đầu áp dụng dạy học theo dự án để nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập môn Toán ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ lục, nội dung luận văn đƣợc trình bày trong 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận và thực tiễn Chƣơng 2: Tổ chức dạy học theo dự án nội dung “Hệ thức lƣợng trong tam giác” chƣơng trình Hình học lớp 10, Ban cơ bản. Chƣơng 3: Thực nghiệm sƣ phạm 15 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] CHƢƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN 1. Quan điểm hiện đại về dạy học 1. Bản chất của quá trình dạy học Quá trình dạy học các tri thức thuộc một môn khoa học cụ thể đƣợc hiểu là quá trình hoạt động của giáo viên và học sinh trong sự tƣơng tác thống nhất, biện chứng của ba thành phần trong hệ dạy học: Giáo viên, học sinh và tƣ liệu hoạt động dạy học.

Trong đó dƣới sự tổ chức, hƣớng dẫn và điều khiển của giáo viên, học sinh nhận thức lại nền văn minh nhân loại và rèn luyện hình thành kĩ năng hoạt động, tạo lập thái độ sống tốt đẹp. Bản chất của hoạt động dạy và hoạt động học * Bản chất của hoạt động dạy “Hoạt động dạy là hoạt động của người lớn tổ chức và điều khiển hoạt động của trẻ nhằm giúp chúng lĩnh hội nền văn hóa – xã hội, tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách của chúng” [19]. Trong phạm vi nhà trƣờng, hoạt động dạy là hoạt động của giáo viên định hƣớng, tổ chức, điều khiển hoạt động nhận thức – học tập của ngƣời học, giúp ngƣời học tìm tòi, khám phá tri thức tạo ra sự phát triển tâm lý, hình thành nhân cách của bản thân. Bản chất của hoạt động dạy học là dạy hành động (hành động chiếm lĩnh tri thức và hành động vận dụng tri thức) và do đó, trong dạy học, giáo viên cần tổ chức các tình huồng học tập đòi hỏi sự thích ứng của ngƣời học để qua đó ngƣời học chiếm lĩnh đƣợc tri thức, đồng thời phát triển trí tuệ và nhân cách toàn diện của mình.

Trong phƣơng pháp dạy học tích cực, ngƣời thầy là chủ thể của hoạt động dạy, giữ vai trò chủ đạo trong tiến trình dạy học. Ngƣời thầy không còn đóng vai trò là ngƣời truyền đạt kiến thức mà là ngƣời thiết kế, tổ chức, điều khiển hoạt động học để học trò có thể tự lực chiếm lĩnh nội dung học tập, chủ động đạt các mục tiêu kiến thức, kĩ năng, thái độ theo yêu cầu của chƣơng trình, đồng thời phát triển tâm lý và hình thành nhân cách. 16 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Nhƣ vậy bản chất của hoạt động dạy là những cách thức tổ chức hoạt động nhận thức cho học sinh, dạy học sinh cách tìm ra chân lí. Muốn tạo ra đƣợc tính tích cực trong hoạt động của học sinh thì ngƣời thầy phải có khả năng tổ chức và điều khiển hoạt động học.

Phải làm sao cho các em vừa ý thức đƣợc đối tƣợng cần lĩnh hội, vừa biết cách chiếm lĩnh đƣợc đối tƣợng đó. Khi dạy học sinh §3 Hệ thức lƣợng trong tam giác, học sinh sẽ biết đƣợc định lí côsin, nên dƣới sự gợi ý của giáo viên thì học sinh có thể kết hợp định lí côsin với kiến thức đã học đƣợc cấp Trung học cơ sở để làm bài sau: Cho ABC, chứng minh: a. Góc A vuông  cosA = 0   a2 > b2 + c2 * Bản chất của hoạt động học “Hoạt động học là hoạt động đặc thù của con người được điều khiển bởi mục đích tự giác, là sự lĩnh hội những tri thức, kĩ năng, kĩ xảo mới, những hình thức hành vi và những dạng hoạt động nhất định” [19]. Hoạt động học tập là hoạt động chuyên hƣớng vào sự tái tạo lại tri thức ở ngƣời học, là hoạt động nhằm tạo ra sự thay đổi về tri thức, kĩ năng, thái độ trong cá nhân ngƣời học một cách bền vững, có thể quan sát đƣợc, bao gồm các hành động thể lực và trí tuệ của họ [11].

Theo quan điểm dạy học hiện đại: Sự học phải là quá trình hình thành và phát triển của các dạng thức hành động xác định của ngƣời học, đó là sự thích ứng của chủ thể với tình huống học tập thích đáng thông qua sự đồng hóa (hiểu đƣợc, 17 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] làm đƣợc) và sự điều tiết (có sự biến đổi về nhận thức của bản thân), qua đó ngƣời học phát triển năng lực, phẩm chất, nhân cách của bản thân. Sự học là một hoạt động có ý thức của ngƣời học bao gồm một hệ thống các thành tố có quan hệ và tác động qua lại: Một bên là động cơ, mục đích, phƣơng tiện còn bên kia là hoạt động, hành động và thao tác. Hoạt động Động cơ Hành động Mục đích Điều kiện Thao tác phƣơng tiện Hình 1. Cấu trúc tâm lý của hoạt động học Hoạt động của chủ thể tồn tại tƣơng ứng với động cơ thúc đẩy hoạt động đó.

Hoạt động có đối tƣợng cấu thành từ các hành động, hành động gồm các thao tác. Mặt khác hành động bao giờ cũng có mục đính, điều kiện và phƣơng tiện cụ thể. Mỗi hành động diễn ra theo các pha: định hướng, chấp hành và kiểm tra. Cơ sở định hƣớng của hành động là những kiến thức cần thiết cho việc thực hiện hành động, nó có tầm quan trọng đặc biệt đối với chất lƣợng, hiệu quả của hành động.

Sự học nói chung là sự thích ứng của ngƣời học với những tình huống thích đáng làm nảy sinh và phát triển ở ngƣời học những dạng thức hoạt động xác định, phát triển ở ngƣời học những năng lực thể chất, tinh thần và nhân cách của cá nhân. Sự học nói riêng, có chất lƣợng, phải là sự thích ứng của ngƣời học với những tình huống học tập thích đáng. Chính quá trình thích ứng này là hoạt động của ngƣời học xây dựng nên tri thức mới với tính cách là phƣơng tiện tối ƣu giải quyết tình huống mới. Đồng thời đó là quá trình làm phát triển các năng lực nhận thức, thực tiễn và nhân cách của ngƣời học [10].

Nhƣ vậy, học sinh là chủ thể của hoạt động học, giữ 18 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] vai trò tích cực, tự chủ, sáng tạo, tự tổ chức, tự điều khiển hoạt động nhận thức của mình. Học tập không chỉ xảy ra trong nhà trƣờng mà còn xảy ra mọi nơi nên học sinh có thể học bằng nhiều cách khác nhau. Học sinh làm việc theo nhóm giải bài toán sau: Cho tam giác ABC nhọn.tan A  tan B  tan C  3 3 b.tan C  3 3 Hƣớng dẫn: Trong tam giác nhọn ta có đẳng thức: tan A  tan B  tan C  tan A.tan C Áp dụng bất đẳng thức cho 3 số dƣơng ta có: a  b  c  3 3 abc tan A  tan B  tan C  3 3 tan A.tan C  3 3 hay tan A  tan B  tan C  3 3 * Kết quả tƣơng tự: a.tan 2 A  tan 2 B  tan 2 C  9 b.tan 3 A  tan 3 B  tan 3 C  9 3 c.tan 2010 A  tan 2010 B  tan 2010 C  31006 d .tan n A  tan n B  tan n C  3 3n Dấu bằng xảy ra khi tam giác ABC đều. Mối quan hệ giữa dạy và học Quan điểm của Wugotxky L.X (1896 - 1934) và nhiều nhà giáo dục đƣơng thời, dạy học là quá trình tƣơng tác giữa hoạt động dạy của giáo viên và hoạt động học của học sinh.

Dạy và học là hai hoạt động có cấu trúc khác nhau, nhƣng có mối quan hệ chặt chẽ, thống nhất biện chứng với nhau, thực hiện đồng thời với cùng một nội dung và hƣớng tới cùng một mục đích. Sự thống nhất giữa hoạt động dạy và hoạt động học thể hiện ở nội dung, chƣơng trình, kế hoạch, phƣơng tiện dạy học. Trong quá trình tƣơng tác đó, giáo viên là chủ thể của hoạt động dạy, học sinh là chủ thể của hoạt động học. Hoạt động dạy của giáo viên chỉ nên giữ vai trò chủ đạo, hƣớng dẫn.

Với vai trò này, giáo viên một mặt phải lãnh đạo, tổ chức, điều 19 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] khiển những tác động đến học sinh; mặt khác phải tiếp nhận và điều khiển, điều chỉnh tốt thông tin phản hồi về kết quả học tập thể hiện trong quá trình và trong sản phẩm hoạt động học tập của học sinh. Ngƣợc lại, học sinh là đối tƣợng chịu sự tác động của hoạt động dạy đồng thời lại là chủ thể của hoạt động học. Học sinh phải tuân theo sự lãnh đạo, tổ chức, điều khiển của giáo viên, đồng thời phải chủ động, tích cực và sáng tạo trong hoạt động học tập của bản thân. Quá trình tƣơng tác giáo viên – học sinh nhằm giúp học sinh lĩnh hội hệ thống tri thức; hình thành hệ thống kĩ năng, kĩ xảo; có khả năng vận dụng các thao tác trí tuệ để lĩnh hội và vận dụng tri thức có hiệu quả, qua đó học sinh hình thành ý thức đúng đắn và những phẩm chất nhân cách của ngƣời công dân.

Sự khác nhau cơ bản giữa dạy học truyền thống và dạy học tích cực ở chỗ: nếu dạy học truyền thống tập trung vào sự truyền đạt kiến thức, hiệu quả học tập không cao thì dạy học tích cực tập trung vào giáo dục con ngƣời nhƣ một tổng thể, học tập ở mức độ sâu nghĩa là hƣớng tới thay đổi con ngƣời, mở rộng cách mà họ nhìn nhận, suy ngẫm, xét đoán, làm việc với ngƣời khác và hành động. Có thể mô tả sự tƣơng tác của hoạt động dạy và hoạt động học bằng sơ đồ sau: Giáo Định hướng Học viên Liên hệ ngược sinh Liên hệ ngược Thích ứng Tổ chức Cung cấp tư liệu tạo tình huống Tƣ liệu hoạt động dạy học Hình 1. Hệ tương tác của hoạt động dạy và hoạt động học Giáo viên đóng vai trò trong định hƣớng trong hoạt động của học sinh thông qua việc tổ chức các tƣ liệu hoạt động dạy học để cung cấp tƣ liệu tạo tình huống cho học sinh đồng thời cung cấp cả những thông tin liên hệ ngƣợc từ phía học sinh cho giáo viên. Hoạt động học của học sinh với tƣ liệu hoạt động dạy học là sự thích 20 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] ứng của học sinh với tình huống học tập đồng thời xây dựng tri thức cho bản thân.

Và chính sự thích ứng này tạo ra mối quan hệ ngƣợc trở lại giáo viên để giáo viên có thể điều chỉnh, bổ sung tƣ liệu hoạt động dạy học.