Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Cà Mau sở hữu vị trí địa lý đặc thù với ba mặt giáp biển, đường bờ biển dài hơn 250 km, diện tích tự nhiên trên 5.330 km2 cùng hệ sinh thái rừng ngập mặn hơn 110.000 ha. Đặc biệt, khu dự trữ sinh quyển thế giới Mũi Cà Mau có quy mô 371.506 ha là nguồn tài nguyên vô giá cho phát triển kinh tế xanh. Giai đoạn 2005 - 2015, nguồn vốn ngân sách nhà nước đã tham gia xây dựng và vận hành 6 khu du lịch trọng điểm cùng 17 điểm du lịch vệ tinh trên toàn địa bàn.

Mặc dù có nhiều tiềm năng tự nhiên, ngành du lịch Cà Mau vẫn chưa bứt phá mạnh mẽ do hạ tầng giao thông kết nối liên vùng còn cách trở và nguồn vốn phân bổ phân tán. Số lượng khách du lịch qua các năm tăng trưởng chậm, mức chi tiêu bình quân và thời gian lưu trú của du khách chưa cao. Việc nghiên cứu thực trạng đầu tư công nhằm tìm ra điểm nghẽn trong quản lý ngân sách là yêu cầu cấp thiết.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng tập trung giải quyết bài toán tối ưu hóa nguồn lực công giai đoạn 2005 - 2015, đồng thời xây dựng định hướng giải ngân hiệu quả cho giai đoạn 2016 - 2020. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc lượng hóa cấu trúc vốn ngân sách địa phương, trong đó ngành du lịch duy trì tỷ trọng 35% đến 37% tổng chi thương mại - dịch vụ. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp địa phương nâng cao hiệu suất sử dụng vốn đầu tư công, thúc đẩy mục tiêu tăng trưởng lượt khách du lịch trên 12% mỗi năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên ba trụ cột lý thuyết kinh tế kinh điển:

  • Lý thuyết trường phái Tân cổ điển nhấn mạnh cơ chế phân bổ nguồn lực tự động của thị trường, trong đó nhà nước giữ vai trò cung cấp hàng hóa công cộng thiết yếu.
  • Lý thuyết can thiệp nhà nước khẳng định vai trò chủ đạo của chính phủ trong việc định hướng cơ cấu kinh tế và khắc phục các thất bại thị trường tại các quốc gia đang phát triển.
  • Thuyết tăng trưởng không cân đối của Albert Hirschman (1958) chỉ ra sự cần thiết phải tập trung vốn công vào các ngành trọng điểm có tính lan tỏa chuỗi giá trị cao.

Mô hình nghiên cứu vận dụng khung quản lý đầu tư công chuẩn hóa gồm 8 giai đoạn (từ bước A đến bước H) do Ngân hàng Thế giới và Quỹ Tiền tệ Quốc tế ban hành. Luận văn làm rõ 4 khái niệm trung tâm: đầu tư công theo Luật Đầu tư công năm 2014, khu du lịch theo Luật Du lịch năm 2005, quản lý đầu tư công và phát triển du lịch sinh thái bền vững.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập toàn diện trong 10 năm (2005 - 2015) từ Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Cà Mau, Cục Thuế tỉnh Cà Mau và ban quản lý các khu du lịch.

Quy mô mẫu nghiên cứu bao gồm toàn bộ 6 khu du lịch trọng điểm (Mũi Cà Mau, Vườn Quốc gia U Minh Hạ, Lý Thanh Long, Khai Long, Hòn Đá Bạc, Đất Mũi) và 17 điểm du lịch sinh thái trên địa bàn 9 đơn vị hành chính cấp huyện, thành phố. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích toàn diện được áp dụng nhằm bao quát toàn bộ các dự án thụ hưởng ngân sách nhà nước trong kỳ quan sát.

Tác giả lựa chọn phương pháp thống kê mô tả, phân tích so sánh chuỗi thời gian và phân tích định tính chuyên sâu. Cách tiếp cận này giúp nhận diện chính xác bản chất quá trình giải ngân, đánh giá tiến độ các dự án và kiểm soát sai sót trong khâu vận hành mà các mô hình định lượng đơn thuần khó bộc lộ hết.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích số liệu thực chứng giai đoạn 2005 - 2015 mang lại 4 kết quả cốt lõi:

  • Thứ nhất, tỷ trọng vốn đầu tư công cho du lịch chiếm từ 35% đến 37% tổng chi thương mại - dịch vụ của tỉnh Cà Mau. Tổng vốn cấp có xu hướng tăng nhẹ qua từng năm nhưng nếu loại trừ yếu tố trượt giá thì quy mô đầu tư thực tế hầu như đi ngang.
  • Thứ hai, ngân sách địa phương tập trung mạnh cho hạ tầng ngoại vi với hơn 450 tỷ đồng giải ngân vào các dự án lớn: bến tàu cao tốc biển Tây trị giá 225 tỷ đồng, tuyến đường Khai Long đi Mũi Cà Mau trị giá 114 tỷ đồng, nâng cấp đường về Hòn Đá Bạc 65 tỷ đồng và nạo vét sông Rạch Tàu 45 tỷ đồng.
  • Thứ ba, chất lượng thực thi quy trình quản lý 8 bước có sự phân hóa sâu sắc. Dự án Hòn Đá Bạc và Đất Mũi đạt chuẩn đánh giá tốt và rất tốt ở hầu hết các khâu. Ngược lại, dự án Lý Thanh Long phát sinh 3 sai phạm nghiêm trọng về thiếu thẩm định độc lập, lựa chọn sai chủ đầu tư và vướng mắc đền bù đất đai.
  • Thứ tư, nguồn chi đào tạo phát triển nhân lực đạt 2,55 tỷ đồng trong giai đoạn 2011 - 2015, hỗ trợ đào tạo 151 học viên chuyên ngành du lịch trình độ trung cấp và cao đẳng.

Thảo luận kết quả

Thực trạng đầu tư dàn trải xuất phát từ việc nguồn ngân sách địa phương còn hạn hẹp nhưng phải phân bổ cho nhiều danh mục phụ trợ. Việc tập trung vốn vào tài sản kinh doanh như nhà hàng, khách sạn trực tiếp làm giảm hiệu quả tạo vốn mồi của ngân sách.

Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương đồng với luận điểm của các nghiên cứu kinh tế trong nước về hiện tượng đầu tư công lấn át đầu tư tư nhân khi nhà nước can thiệp quá sâu vào các khâu vận hành thương mại. Tuy nhiên, việc hoàn thiện các tuyến giao thông trọng yếu đã từng bước chứng minh tính đúng đắn của thuyết tăng trưởng không cân đối khi bước đầu kích hoạt dòng vốn xã hội hóa tại Khai Long và Hòn Đá Bạc.

Toàn bộ dữ liệu được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng ma trận đánh giá 8 nội dung quản lý PIM và biểu đồ so sánh tiến độ giải ngân từng năm, giúp các nhà quản trị dễ dàng nhận diện điểm nghẽn tại khâu giải phóng mặt bằng và thẩm định năng lực nhà thầu.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả đầu tư công vào du lịch Cà Mau giai đoạn 2016 - 2020, luận văn đưa ra các giải pháp đột phá:

  • Hoàn thiện mạng lưới hạ tầng giao thông huyết mạch: Ủy ban Nhân dân tỉnh Cà Mau chỉ đạo giải ngân 80 tỷ đồng nâng cấp tuyến đường Quốc lộ 1A đi Đầm Thị Tường và bố trí 100 tỷ đồng bồi hoàn giải phóng mặt bằng mở rộng khu du lịch sinh thái trước năm 2019.
  • Chuẩn hóa quy trình quản lý dự án theo mô hình 8 bước: Sở Kế hoạch và Đầu tư bắt buộc áp dụng 100% công tác thẩm định độc lập, kiên quyết loại bỏ các nhà thầu yếu kém và hạn chế tối đa việc điều chỉnh dự án sau khi phê duyệt trong suốt giai đoạn 2016 - 2020.
  • Tái cơ cấu danh mục vốn đầu tư: Ban Quản lý các dự án công chấm dứt việc rót vốn ngân sách vào các tài sản kinh doanh dịch vụ thương mại, chuyển dịch 100% nguồn lực sang xây dựng công trình bảo tồn sinh thái, cầu tàu du lịch và đường bê tông xuyên rừng.
  • Đẩy mạnh đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao: Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch phối hợp các trường đào tạo nghề bổ sung tối thiểu 200 nhân lực đạt chuẩn cao đẳng, trung cấp với mức trợ cấp 50% học phí giai đoạn 2016 - 2020.
  • Tối ưu hóa nguồn thu ngân sách từ du lịch: Cục Thuế tỉnh Cà Mau tăng cường thanh tra, quản lý chặt chẽ thuế và phí dịch vụ tại 17 điểm du lịch, phấn đấu tăng thu ngân sách từ lĩnh vực này từ 12% đến 15% mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung công trình mang giá trị ứng dụng cao cho 4 nhóm đối tượng chính:

  • Cơ quan quản lý nhà nước cấp tỉnh: Cán bộ lãnh đạo và chuyên viên tại Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch tỉnh Cà Mau có thể ứng dụng ma trận quản lý 8 giai đoạn để rà soát danh mục dự án công và tối ưu hóa tỷ trọng ngân sách chi cho du lịch.
  • Doanh nghiệp và nhà đầu tư du lịch: Các công ty lữ hành và nhà đầu tư tư nhân có được góc nhìn chi tiết về quy hoạch 6 khu du lịch cùng hạ tầng kết nối 17 điểm đến, từ đó xây dựng các sản phẩm tour sinh thái độc đáo.
  • Giới học thuật và nghiên cứu kinh tế: Giảng viên, học viên cao học chuyên ngành Tài chính công và Kinh tế phát triển có thể sử dụng chuỗi số liệu thực chứng 10 năm tại Cà Mau làm tài liệu tham khảo cho các nghiên cứu chuyên sâu.
  • Ban quản lý các khu bảo tồn thiên nhiên: Các đơn vị quản lý vườn quốc gia vùng Tây Nam Bộ có thể đúc kết kinh nghiệm thực tiễn trong công tác giải phóng mặt bằng và bảo vệ hệ sinh thái rừng ngập mặn 110.000 ha.

Câu hỏi thường gặp

Tỷ trọng đầu tư công từ ngân sách cho du lịch tại Cà Mau giai đoạn 2006 - 2015 là bao nhiêu? Nguồn vốn ngân sách nhà nước cấp cho ngành du lịch Cà Mau dao động ổn định trong khoảng 35% đến 37% tổng chi cho mảng thương mại - dịch vụ của toàn tỉnh. Mức phân bổ này cao nhất vào năm 2013 và chạm mức thấp nhất vào năm 2009.

Hạn chế lớn nhất trong công tác quản lý dự án du lịch công tại Cà Mau là gì? Hạn chế lớn nhất là tình trạng chậm tiến độ do khâu giải phóng mặt bằng và định giá đền bù đất đai chưa sát thực tế. Điển hình như tại dự án Lý Thanh Long, sai sót trong thu hồi đất và thiếu thẩm định độc lập đã buộc Hội đồng Nhân dân tỉnh phải yêu cầu làm lại quy trình.

Dự án hạ tầng ngoại vi nào nhận được mức đầu tư công lớn nhất trong giai đoạn nghiên cứu? Dự án xây dựng bến tàu cao tốc phục vụ tuyến biển Tây tại Phường 1 với mức đầu tư 225 tỷ đồng (thực hiện giai đoạn 2007 - 2010) là công trình hạ tầng du lịch ngoại vi có quy mô ngân sách lớn nhất được thống kê.

Luận văn định hướng Cà Mau nên ưu tiên phát triển sản phẩm du lịch nào? Luận văn khẳng định du lịch sinh thái rừng ngập mặn Mũi Cà Mau và rừng ngập U Minh Hạ là thế mạnh vượt trội nhất. Tỉnh cần tích hợp du lịch sinh thái với trải nghiệm ẩm thực bản địa và du lịch cộng đồng miệt vườn để gia tăng ngày lưu trú của du khách.

Ngân sách tỉnh đã hỗ trợ đào tạo nguồn nhân lực du lịch như thế nào? Từ năm 2011 đến năm 2015, ngân sách tỉnh đã trích 2,55 tỷ đồng hỗ trợ 50% học phí cho 151 học viên theo học tại Trường Cao đẳng nghề Du lịch Vũng Tàu (60 người) và Trung cấp Du lịch Cần Thơ (91 người).

Kết luận

  • Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về phân bổ vốn đầu tư công tại 6 khu du lịch trọng điểm của tỉnh Cà Mau trong chuỗi thời gian 10 năm (2005 - 2015).
  • Khẳng định vai trò mồi chiến lược của ngân sách nhà nước với tỷ trọng đầu tư ổn định 35% đến 37% trong nhóm ngành thương mại - dịch vụ.
  • Chỉ rõ các điểm nghẽn nghiêm trọng trong công tác giải phóng mặt bằng và quy trình thẩm định dự án thông qua khung chuẩn hóa 8 giai đoạn PIM.
  • Đề xuất lộ trình phân bổ hơn 180 tỷ đồng cho các tuyến hạ tầng Đầm Thị Tường, khu du lịch Việt Úc và đào tạo bổ sung 200 nhân sự du lịch đến năm 2020.
  • Khuyến nghị chuyển dịch triệt để nguồn vốn công từ tài sản kinh doanh sang hạ tầng kỹ thuật nền tảng nhằm khơi thông dòng vốn tư nhân.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách kinh tế và tài chính công tại các địa phương có tiềm năng du lịch sinh thái. Để áp dụng hiệu quả các đề xuất trên, cơ quan quản lý cần bắt tay ngay vào việc rà soát danh mục dự án công và hoàn thiện chính sách ưu đãi đầu tư trong chu kỳ ngân sách tiếp theo.