I. Vai trò của đào tạo nghề cho xuất khẩu lao động Việt Nam
Hoạt động xuất khẩu lao động (XKLĐ) đóng vai trò chiến lược trong công cuộc phát triển kinh tế - xã hội của Việt Nam. Đây không chỉ là giải pháp giải quyết việc làm, tăng thu nhập cho người lao động mà còn là kênh quan trọng thu hút ngoại tệ, góp phần xóa đói giảm nghèo và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Theo các nghiên cứu, mỗi năm, lực lượng lao động Việt Nam ở nước ngoài gửi về nước hàng tỷ USD, tạo ra nguồn vốn đáng kể cho đầu tư và phát triển. Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, đặc biệt từ sau khi Việt Nam gia nhập Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO), yêu cầu về chất lượng lao động ngày càng trở nên khắt khe. Các thị trường lao động quốc tế như Nhật Bản, Hàn Quốc, châu Âu không chỉ cần lao động phổ thông mà còn đòi hỏi cao về kỹ năng nghề, tác phong công nghiệp và ngoại ngữ. Do đó, công tác đào tạo nghề cho xuất khẩu lao động trở thành yếu tố then chốt, quyết định năng lực cạnh tranh của lao động Việt Nam. Một người lao động được đào tạo bài bản không chỉ có mức thu nhập cao hơn gấp 2-3 lần so với lao động không có tay nghề mà còn dễ dàng thích ứng với môi trường làm việc hiện đại, giảm thiểu rủi ro và xung đột văn hóa. Việc đầu tư vào đào tạo nghề chính là đầu tư cho tương lai bền vững của hoạt động XKLĐ, chuyển dịch từ mô hình xuất khẩu lao động giá rẻ sang cung ứng nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của các thị trường khó tính nhất. Điều này giúp nâng cao hình ảnh và vị thế của lao động Việt Nam trên trường quốc tế, đồng thời tạo ra một thế hệ lao động có kỹ thuật, kinh nghiệm và vốn tích lũy khi trở về nước, tiếp tục đóng góp vào sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước.
1.1. Ý nghĩa kinh tế xã hội của hoạt động xuất khẩu lao động
Hoạt động đưa người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài mang lại những lợi ích to lớn trên cả phương diện kinh tế và xã hội. Về kinh tế, đây là nguồn thu ngoại tệ quan trọng, giúp cải thiện cán cân thanh toán quốc gia. Luận văn của Nguyễn Thị Thu Hằng (2010) chỉ ra rằng, tại thời điểm nghiên cứu, có khoảng 460.000 lao động và chuyên gia làm việc tại hơn 40 quốc gia, gửi về nước khoảng 1,7 tỷ USD mỗi năm. Con số này đã góp phần tăng nguồn vốn đầu tư, thúc đẩy kinh tế địa phương. Về mặt xã hội, xuất khẩu lao động là giải pháp hiệu quả cho bài toán việc làm, giảm áp lực cho thị trường lao động trong nước, đặc biệt ở các khu vực nông thôn. Sau khi về nước, người lao động mang theo không chỉ vốn liếng mà còn cả kỹ năng nghề nghiệp, tác phong công nghiệp và kiến thức quản lý tiên tiến, trở thành nguồn nhân lực chất lượng cao phục vụ phát triển kinh tế địa phương.
1.2. Tầm quan trọng của kỹ năng nghề trong bối cảnh hội nhập
Trong bối cảnh hội nhập, cạnh tranh trên thị trường lao động quốc tế ngày càng gay gắt. Lao động Việt Nam phải cạnh tranh trực tiếp với lao động từ các nước có truyền thống xuất khẩu lao động như Philippines, Thái Lan, Indonesia. Lợi thế về lao động giá rẻ không còn là yếu tố quyết định. Thay vào đó, chất lượng, bao gồm tay nghề, trình độ ngoại ngữ, và ý thức kỷ luật, trở thành tiêu chí hàng đầu của các nhà tuyển dụng. Một lao động có tay nghề cao không chỉ đảm bảo năng suất, chất lượng công việc mà còn có khả năng nhận được mức lương cao hơn và điều kiện làm việc tốt hơn. Do đó, việc nâng cao chất lượng lao động thông qua đào tạo nghề bài bản là yêu cầu cấp thiết để hoạt động XKLĐ Việt Nam có thể phát triển bền vững và thâm nhập vào các thị trường có thu nhập cao.
II. Phân tích 5 thách thức trong đào tạo nghề XKLĐ Việt Nam
Mặc dù đã đạt được những thành tựu nhất định, công tác đào tạo nghề cho XKLĐ Việt Nam vẫn đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng, ảnh hưởng trực tiếp đến năng lực cạnh tranh của người lao động. Thách thức lớn nhất là chất lượng lao động chưa đáp ứng được yêu cầu ngày càng cao của thị trường. Một báo cáo của Cục Quản lý lao động ngoài nước được trích dẫn trong tài liệu nghiên cứu cho thấy chỉ khoảng 30% lao động xuất khẩu là lao động có nghề. Đa số vẫn là lao động phổ thông, thiếu kỹ năng nghề chuyên sâu, ngoại ngữ hạn chế và tác phong công nghiệp chưa cao. Điều này khiến lao động Việt Nam chủ yếu chỉ tiếp cận được các thị trường “bình dân” như Malaysia, Trung Đông với thu nhập thấp và điều kiện làm việc còn nhiều bất cập. Thách thức thứ hai là sự thiếu liên kết chặt chẽ giữa các cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp xuất khẩu lao động. Các trường nghề đào tạo theo chương trình sẵn có, không bám sát nhu cầu thực tế của các thị trường tiếp nhận, trong khi doanh nghiệp lại loay hoay tìm kiếm nguồn lao động đạt chuẩn. Tình trạng “cung không gặp cầu” này gây lãng phí nguồn lực và thời gian. Bên cạnh đó, cơ sở vật chất, trang thiết bị tại nhiều trung tâm dạy nghề còn lạc hậu, thiếu đồng bộ, chưa theo kịp công nghệ sản xuất của các nước phát triển. Đội ngũ giáo viên dạy nghề tuy có chuyên môn nhưng thiếu kinh nghiệm thực tiễn tại các thị trường nước ngoài. Cuối cùng, nhận thức của chính người lao động về tầm quan trọng của việc học nghề vẫn còn hạn chế, nhiều người chỉ mong muốn hoàn thành thủ tục để đi nhanh nhất có thể mà chưa chú trọng trang bị kỹ năng cho bản thân.
2.1. Thực trạng chất lượng lao động Việt Nam còn nhiều hạn chế
Theo phân tích trong luận văn của Nguyễn Thị Thu Hằng, chất lượng lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài còn nhiều hạn chế. Đa số lao động xuất thân từ nông thôn, trình độ văn hóa thấp, chưa qua đào tạo nghề một cách bài bản. Mặc dù đáp ứng được về sức khỏe và một số kỹ năng cơ bản, nhưng họ yếu về ngoại ngữ, ý thức tổ chức kỷ luật và tác phong công nghiệp. Điều này tạo ra rào cản lớn khi làm việc trong môi trường đa quốc gia, khó cạnh tranh với lao động từ Philippines hay Thái Lan. Hạn chế này không chỉ ảnh hưởng đến thu nhập cá nhân mà còn làm giảm uy tín của lao động Việt Nam trên trường quốc tế.
2.2. Sự thiếu liên kết giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp XKLĐ
Mối liên kết giữa cơ sở dạy nghề và doanh nghiệp xuất khẩu lao động được mô tả là “nhỏ lẻ, có tính chất thời vụ, chưa có chiến lược lâu dài”. Các trường nghề thường đào tạo những gì mình có, trong khi các doanh nghiệp lại cần những kỹ năng mà thị trường yêu cầu. Doanh nghiệp không nắm bắt được năng lực đào tạo của trường, còn trường không biết nhu cầu tuyển dụng cụ thể của doanh nghiệp. Sự thiếu vắng một cơ chế hợp tác hiệu quả dẫn đến tình trạng học sinh ra trường không đáp ứng được yêu cầu công việc, doanh nghiệp phải tốn thêm chi phí và thời gian để đào tạo lại. Đây là một trong những nút thắt lớn nhất cần được tháo gỡ để nâng cao hiệu quả đào tạo nghề.
2.3. Cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên chưa đáp ứng yêu cầu
Nghiên cứu chỉ ra rằng, mặc dù đã có những đầu tư nhất định, trang thiết bị tại nhiều cơ sở dạy nghề vẫn còn thiếu và lạc hậu. Ví dụ, trong khi các nhà máy ở nước ngoài sử dụng máy tiện CNC tự động, nhiều trường ở Việt Nam vẫn dạy trên các máy cơ cũ kỹ. Sự chênh lệch về công nghệ này khiến người lao động bỡ ngỡ khi tiếp cận công việc thực tế. Về đội ngũ giáo viên, dù có trình độ chuyên môn, nhưng tỷ lệ giáo viên được đào tạo nghiệp vụ sư phạm quốc tế và có kinh nghiệm thực tế ở nước ngoài còn rất thấp. Điều này ảnh hưởng đến chất lượng giảng dạy và khả năng truyền đạt những kỹ năng nghề sát với yêu cầu của các đối tác quốc tế.
III. Giải pháp liên kết đào tạo nghề giữa doanh nghiệp và trường
Để giải quyết tình trạng “cung không gặp cầu”, việc xây dựng một cơ chế liên kết chặt chẽ, hiệu quả giữa doanh nghiệp xuất khẩu lao động và các cơ sở dạy nghề là giải pháp đột phá. Mô hình hợp tác này cần được chuẩn hóa và triển khai đồng bộ trên toàn quốc, thay vì chỉ mang tính tự phát như hiện nay. Trọng tâm của giải pháp là chuyển đổi từ đào tạo theo năng lực sẵn có của trường nghề sang đào tạo theo đơn đặt hàng của doanh nghiệp, dựa trên nhu cầu thực tế của thị trường lao động quốc tế. Theo đó, các doanh nghiệp XKLĐ có trách nhiệm nghiên cứu, phân tích và cung cấp thông tin chi tiết về yêu cầu tuyển dụng của đối tác nước ngoài cho các trường nghề. Các thông tin này bao gồm: số lượng, ngành nghề, tiêu chuẩn kỹ năng cụ thể, yêu cầu về ngoại ngữ, và thậm chí cả những quy định về văn hóa, pháp luật của nước sở tại. Dựa trên “đơn đặt hàng” này, các trường nghề sẽ xây dựng và điều chỉnh chương trình đào tạo cho phù hợp. Quá trình đào tạo cần có sự tham gia của cả hai bên: trường nghề chịu trách nhiệm về chuyên môn sư phạm, còn doanh nghiệp cử chuyên gia tham gia giảng dạy, hướng dẫn thực hành và đánh giá kết quả học tập của học viên. Hơn nữa, doanh nghiệp cần tạo điều kiện cho học viên được thực tập tại các cơ sở sản xuất có công nghệ tương đương với nước ngoài. Mô hình này không chỉ đảm bảo chất lượng lao động đầu ra mà còn giúp học viên có việc làm ngay sau khi tốt nghiệp, đồng thời tiết kiệm chi phí và thời gian cho cả doanh nghiệp và người lao động. Nhà nước cần đóng vai trò kiến tạo, ban hành các chính sách khuyến khích, hỗ trợ cho mô hình liên kết này.
3.1. Xây dựng mô hình hợp tác đào tạo theo đơn đặt hàng
Mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng là giải pháp tối ưu để gắn kết đào tạo với nhu cầu sử dụng. Trong mô hình này, doanh nghiệp XKLĐ đóng vai trò là “khách hàng”, đặt ra các yêu cầu cụ thể về kỹ năng nghề, ngoại ngữ, và kiến thức cần thiết. Cơ sở dạy nghề sẽ là “nhà cung cấp”, thiết kế chương trình giảng dạy riêng biệt để đáp ứng các yêu cầu đó. Sự hợp tác này cần được thể chế hóa bằng các hợp đồng dài hạn, trong đó quy định rõ trách nhiệm và quyền lợi của mỗi bên. Doanh nghiệp cam kết tuyển dụng học viên sau khi tốt nghiệp, còn trường nghề cam kết chất lượng đầu ra. Điều này tạo ra một vòng tuần hoàn khép kín, đảm bảo hiệu quả và tính bền vững cho công tác đào tạo nghề XKLĐ.
3.2. Vai trò của doanh nghiệp trong việc cung cấp thông tin thị trường
Các doanh nghiệp xuất khẩu lao động là đơn vị tiếp xúc trực tiếp và hiểu rõ nhất nhu cầu của các thị trường nước ngoài. Do đó, vai trò của họ không chỉ dừng lại ở việc tuyển dụng mà còn phải trở thành kênh cung cấp thông tin quan trọng cho hệ thống đào tạo. Doanh nghiệp cần chủ động xây dựng mạng lưới thông tin, thường xuyên cập nhật các xu hướng ngành nghề, công nghệ mới và những thay đổi trong chính sách tiếp nhận lao động của các quốc gia. Việc chia sẻ thông tin một cách kịp thời và chính xác sẽ giúp các cơ sở dạy nghề điều chỉnh chương trình đào tạo, tránh tình trạng dạy những kỹ năng đã lỗi thời, không còn phù hợp với nhu cầu của thị trường lao động quốc tế.
IV. Cách nâng cao chất lượng đào tạo nghề XKLĐ theo chuẩn quốc tế
Bên cạnh việc tăng cường liên kết, việc trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo nghề theo các tiêu chuẩn quốc tế là yêu cầu sống còn. Điều này đòi hỏi một sự đầu tư toàn diện và đồng bộ vào ba yếu tố cốt lõi: chương trình đào tạo, cơ sở vật chất và đội ngũ giáo viên. Trước hết, cần rà soát và cập nhật toàn bộ chương trình đào tạo, đảm bảo nội dung bám sát thực tiễn sản xuất tại các nước phát triển. Chương trình phải tăng thời lượng thực hành, giảm lý thuyết suông, chú trọng rèn luyện kỹ năng nghề và tác phong công nghiệp. Đặc biệt, cần lồng ghép việc đào tạo ngoại ngữ chuyên ngành và bồi dưỡng kiến thức văn hóa, pháp luật của nước đến làm việc. Thứ hai, cần có một kế hoạch đầu tư quy mô để hiện đại hóa cơ sở vật chất và trang thiết bị dạy nghề. Nhà nước cần ưu tiên ngân sách và có chính sách khuyến khích xã hội hóa để các trường nghề có thể trang bị máy móc, công nghệ hiện đại, tương thích với các thị trường lao động quốc tế như Nhật Bản, Hàn Quốc. Thứ ba, yếu tố con người là quyết định. Cần xây dựng kế hoạch đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ giáo viên dạy nghề. Các giáo viên không chỉ cần giỏi chuyên môn, nghiệp vụ sư phạm mà còn phải thông thạo ngoại ngữ và có cơ hội đi thực tế, học tập tại nước ngoài. Tăng cường hợp tác quốc tế trong đào tạo là một hướng đi hiệu quả, thông qua việc mời chuyên gia nước ngoài giảng dạy, tiếp nhận chuyển giao chương trình, công nghệ đào tạo từ các nước tiên tiến như Đức, Úc.
4.1. Tăng cường hợp tác quốc tế trong chuyển giao công nghệ dạy nghề
Hợp tác quốc tế mở ra cơ hội tiếp cận với những phương pháp và công nghệ đào tạo tiên tiến nhất. Việt Nam cần chủ động hợp tác với các tổ chức giáo dục, các viện khoa học dạy nghề uy tín trên thế giới. Việc này có thể thực hiện qua nhiều hình thức: nhận chuyển giao các bộ chương trình đào tạo đã được công nhận quốc tế, hợp tác xây dựng các trung tâm đào tạo chất lượng cao, hoặc tham gia vào các mạng lưới liên kết đào tạo như Genev của Đức. Việc tham gia các kỳ thi tay nghề ASEAN và thế giới cũng là một kênh hiệu quả để học hỏi, cọ xát và khẳng định chất lượng đào tạo nghề của Việt Nam.
4.2. Đầu tư trang thiết bị hiện đại và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên
Đầu tư vào trang thiết bị và con người là hai trụ cột chính để nâng cao chất lượng. Cần có một đề án quốc gia về hiện đại hóa trang thiết bị cho các trường nghề trọng điểm, đặc biệt là các nghề có nhu cầu xuất khẩu lao động cao như cơ khí, hàn công nghệ cao, xây dựng, điều dưỡng. Song song đó, cần triển khai các chương trình bồi dưỡng giáo viên theo chuẩn quốc tế, cấp chứng chỉ nghiệp vụ sư phạm quốc tế, và tạo điều kiện cho giáo viên đi tu nghiệp ở nước ngoài để nâng cao cả kỹ năng nghề và phương pháp giảng dạy. Một đội ngũ giáo viên giỏi sẽ tạo ra những thế hệ học viên xuất sắc, đáp ứng mọi yêu cầu khắt khe của thị trường lao động quốc tế.
V. Top bài học kinh nghiệm đào tạo nghề XKLĐ từ quốc tế
Nghiên cứu kinh nghiệm của các quốc gia thành công trong lĩnh vực xuất khẩu lao động mang lại những bài học quý giá cho Việt Nam. Philippines là một ví dụ điển hình. Chính phủ nước này xem XKLĐ là một ngành kinh tế mũi nhọn và đầu tư mạnh mẽ vào các chương trình đào tạo chuyên nghiệp. Điểm mạnh của lao động Philippines là trình độ tiếng Anh vượt trội, ý thức kỷ luật cao và kỹ năng nghề đa dạng, từ giúp việc gia đình, y tá, kỹ sư cho đến các vị trí quản lý. Hệ thống đào tạo của họ không chỉ dạy nghề mà còn trang bị kỹ năng mềm, kiến thức sơ cứu, và hiểu biết sâu sắc về văn hóa nước đến. Thái Lan lại thành công nhờ sự phối hợp chặt chẽ giữa chính phủ và khu vực tư nhân trong việc tìm kiếm thị trường và quảng bá hình ảnh người lao động. Họ rất coi trọng công tác đào tạo trước khi xuất cảnh và xây dựng hình ảnh lao động Thái Lan với các tố chất: chăm chỉ, tận tâm, trung thực và có kỹ thuật cao. Hàn Quốc thì có chính sách rất rõ ràng: chỉ tiếp nhận lao động đã qua đào tạo và yêu cầu các công ty phải thuê những công nhân này. Từ những kinh nghiệm này, Việt Nam có thể rút ra bài học về sự cần thiết của một chiến lược quốc gia đồng bộ, vai trò kiến tạo của chính phủ trong việc đặt ra tiêu chuẩn, đầu tư cho đào tạo và xây dựng thương hiệu cho lao động Việt Nam. Cần tránh tình trạng phát triển tự phát, thiếu quy hoạch, tập trung vào việc nâng cao chất lượng một cách toàn diện để tạo ra lợi thế cạnh tranh bền vững.
5.1. Mô hình đào tạo chuyên nghiệp và toàn diện của Philippines
Bài học lớn nhất từ Philippines là tính chuyên nghiệp và toàn diện trong đào tạo. Họ không chỉ đào tạo tay nghề mà còn chú trọng đến ngoại ngữ (tiếng Anh) và các kỹ năng mềm. Các chương trình đào tạo của họ được thiết kế rất chi tiết, sát với yêu cầu của từng công việc cụ thể. Ví dụ, một người giúp việc gia đình được học cả về sơ cứu, phòng cháy chữa cháy. Chính phủ Philippines cũng có một hệ thống quản lý và bảo vệ người lao động ở nước ngoài rất chặt chẽ, từ trung ương đến địa phương, đảm bảo phúc lợi và quyền lợi cho công dân của mình. Đây là một mô hình mà Việt Nam cần nghiên cứu và học hỏi để nâng cao chất lượng lao động một cách toàn diện.
5.2. Chính sách định hướng thị trường và xây dựng thương hiệu của Thái Lan
Kinh nghiệm của Thái Lan cho thấy tầm quan trọng của việc định hướng thị trường và xây dựng thương hiệu quốc gia cho người lao động. Chính phủ và các công ty tuyển dụng Thái Lan rất tích cực trong việc quảng bá hình ảnh lao động của họ tới các nhà tuyển dụng quốc tế. Họ tập trung vào việc xây dựng một “thương hiệu” với các đặc tính nổi bật, tạo niềm tin cho đối tác. Việt Nam cần học tập cách làm này, xác định các ngành nghề thế mạnh và xây dựng một hình ảnh chuyên nghiệp, đáng tin cậy cho lao động Việt Nam, thay vì để hình ảnh bị ảnh hưởng bởi những vụ việc tiêu cực, vi phạm kỷ luật.
VI. Hướng đi bền vững cho đào tạo nghề xuất khẩu lao động
Để hoạt động xuất khẩu lao động phát triển bền vững, Việt Nam cần một cuộc cách mạng thực sự trong công tác đào tạo nghề. Hướng đi trong tương lai không phải là gia tăng số lượng bằng mọi giá, mà là tập trung vào việc nâng cao chất lượng để tạo ra giá trị gia tăng cao hơn. Cần xây dựng một Chiến lược quốc gia về phát triển nguồn nhân lực cho XKLĐ giai đoạn tới, trong đó xác định rõ mục tiêu, lộ trình và các giải pháp đột phá. Chiến lược này phải đặt đào tạo nghề vào vị trí trung tâm. Cần quy hoạch lại mạng lưới các cơ sở dạy nghề, đầu tư có trọng điểm vào một số trường, trung tâm chất lượng cao để đào tạo các ngành nghề mũi nhọn mà thị trường lao động quốc tế đang có nhu cầu lớn. Song song đó, phải hoàn thiện hành lang pháp lý để thúc đẩy mạnh mẽ mô hình liên kết ba bên: Nhà nước – Nhà trường – Doanh nghiệp. Nhà nước giữ vai trò kiến tạo, ban hành chính sách ưu đãi; nhà trường chịu trách nhiệm đào tạo; doanh nghiệp là cầu nối với thị trường và đảm bảo đầu ra. Cuối cùng, cần đẩy mạnh công tác truyền thông để thay đổi nhận thức của toàn xã hội, đặc biệt là của chính người lao động, về tầm quan trọng của việc học nghề. Khi người lao động hiểu rằng kỹ năng nghề chính là “tấm vé” để có thu nhập cao và tương lai ổn định, họ sẽ chủ động đầu tư vào việc học tập. Chỉ khi đó, lao động Việt Nam mới có thể tự tin cạnh tranh và khẳng định vị thế trên trường quốc tế, biến XKLĐ thành một ngành kinh tế thực sự bền vững và nhân văn.
6.1. Xây dựng chiến lược đào tạo nghề XKLĐ quốc gia dài hạn
Một chiến lược dài hạn, có tầm nhìn là điều kiện tiên quyết. Chiến lược này cần xác định rõ các thị trường mục tiêu (cả truyền thống và tiềm năng), phân tích nhu cầu kỹ năng nghề của từng thị trường để từ đó xây dựng kế hoạch đào tạo tương ứng. Cần đặt ra các chỉ tiêu cụ thể về tỷ lệ lao động qua đào tạo, phấn đấu nâng tỷ lệ này lên mức ngang bằng với các nước trong khu vực. Chiến lược cũng phải bao gồm các chính sách hỗ trợ tài chính cho người lao động học nghề, đặc biệt là lao động thuộc diện chính sách, hộ nghèo, nhằm tạo sự công bằng về cơ hội.
6.2. Nâng cao nhận thức của người lao động về tầm quan trọng của tay nghề
Sự thay đổi phải bắt đầu từ chính người lao động. Cần tăng cường công tác thông tin, tuyên truyền để người lao động nhận thức đúng đắn rằng việc trang bị tay nghề và ngoại ngữ trước khi đi là một khoản đầu tư mang lại lợi ích lâu dài, không phải là một thủ tục tốn kém. Các doanh nghiệp xuất khẩu lao động và chính quyền địa phương cần phối hợp chặt chẽ trong công tác tư vấn, định hướng nghề nghiệp, giúp người lao động hiểu rõ yêu cầu của từng thị trường và lựa chọn chương trình đào tạo phù hợp. Khi nhận thức thay đổi, người lao động sẽ trở thành chủ thể tích cực trong quá trình nâng cao chất lượng lao động.
