Tổng quan nghiên cứu

Tỉnh Kiên Giang là một trong bốn tỉnh thuộc Vùng kinh tế trọng điểm Đồng bằng sông Cửu Long, sở hữu diện tích tự nhiên 6.348,53 km² cùng đường bờ biển dài hơn 200 km và khu dự trữ sinh quyển thế giới rộng trên 1,1 triệu ha. Với tiềm năng du lịch dịch vụ phát triển vượt bậc tại 5 quần đảo lớn, nhu cầu về nhân lực khối ngành Khách sạn - Nhà hàng, đặc biệt là đội ngũ lễ tân chuyên nghiệp, không ngừng gia tăng. Tuy nhiên, công tác đào tạo nghề nghiệp vụ lễ tân tại Trường Cao đẳng nghề Kiên Giang giai đoạn từ năm 2002 đến năm 2018 vẫn bộc lộ sự mất cân đối rõ rệt giữa cung và cầu: cơ sở đào tạo chủ yếu dạy theo năng lực sẵn có chứ chưa bám sát yêu cầu thực tế của thị trường lao động.

Mục tiêu trọng tâm của nghiên cứu là xây dựng hệ thống cơ sở lý luận, đánh giá thực trạng công tác giảng dạy và đề xuất 5 giải pháp đào tạo nghề nghiệp vụ lễ tân trình độ trung cấp theo định hướng gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và doanh nghiệp. Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát tại Trường Cao đẳng nghề Kiên Giang và các đơn vị kinh doanh dịch vụ lưu trú trên địa bàn tỉnh trong giai đoạn 2016 - 2020. Ý nghĩa thực tiễn của công trình thể hiện qua việc hướng tới mục tiêu nâng tỷ lệ học sinh tốt nghiệp có việc làm đúng chuyên môn lên trên 85%, đồng thời gia tăng ít nhất 30% số lượng doanh nghiệp tham gia đồng hành vào toàn bộ quy trình đào tạo.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên sự tích hợp của các mô hình giáo dục nghề nghiệp tiên tiến trên thế giới và trong nước:

  • Mô hình đào tạo kép của Cộng hòa Liên bang Đức: Kết hợp chặt chẽ việc giảng dạy lý thuyết tại cơ sở giáo dục với thực hành sản xuất tại doanh nghiệp, trong đó doanh nghiệp đóng góp trung bình 2% đến 3% tổng quỹ tiền lương cho công tác đào tạo ban đầu.
  • Mô hình 2+2 của Na Uy: Phân bổ 2 năm học kiến thức cơ bản tại trường và 2 năm rèn luyện kỹ năng thực tế tại cơ sở sản xuất, nơi nguồn nhân lực qua đào tạo đóng góp tới khoảng 75% GDP quốc gia.
  • Mô hình đào tạo luân phiên Alternation của Pháp kết hợp mô hình liên kết ba thành tố gồm Nhà trường, Doanh nghiệp và Cơ quan quản lý nhà nước về người lao động.

Các khái niệm cốt lõi được chuẩn hóa trong luận văn bao gồm: Đào tạo nghề theo Luật Dạy nghề năm 2006 và Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014; Nghiệp vụ lễ tân trong hoạt động kinh doanh lưu trú; Quan hệ hợp tác đào tạo dựa trên nguyên tắc tự nguyện, bình đẳng, đôi bên cùng có lợi và chia sẻ trách nhiệm xã hội.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo tổng kết giai đoạn 2002 - 2018 của Trường Cao đẳng nghề Kiên Giang (đã đào tạo 8.448 học viên ngắn hạn và 1.605 học sinh dài hạn) cùng hệ thống văn bản pháp quy như Nghị quyết 29/NQ-TW ngày 23/11/2013 và Nghị quyết 44/NQ-CP ngày 09/06/2014.

Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp khảo sát bằng phiếu hỏi và phỏng vấn chuyên gia. Tác giả áp dụng phương pháp chọn mẫu phân tầng với tổng quy mô mẫu gồm 120 phiếu phát ra cho ba nhóm khách thể: cán bộ quản lý - giáo viên nhà trường, đại diện lãnh đạo các doanh nghiệp nhà hàng, khách sạn và cựu học sinh đã tốt nghiệp. Tỷ lệ thu hồi phiếu hợp lệ đạt trên 95%. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích thống kê mô tả (tần số, tỷ lệ phần trăm, giá trị trung bình) kết hợp phương pháp chuyên gia nhằm đảm bảo tính khách quan, đo lường chính xác mức độ cần thiết và tính khả thi của các giải pháp trước khi đưa vào ứng dụng thực tiễn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực trạng đào tạo nghề nghiệp vụ lễ tân tại Trường Cao đẳng nghề Kiên Giang mang lại những phát hiện quan trọng:

  • Mức độ đáp ứng năng lực nghề nghiệp: Chỉ có khoảng 48% học sinh tốt nghiệp được doanh nghiệp đánh giá đạt yêu cầu ngay khi tiếp nhận, trong khi hơn 52% còn lại phải trải qua quá trình đào tạo lại tại chỗ từ 1 đến 3 tháng do hạn chế về kỹ năng giao tiếp ngoại ngữ và xử lý tình huống thực tế.
  • Tần suất hoạt động liên kết: Mối quan hệ giữa nhà trường và doanh nghiệp còn mang tính thời vụ, rời rạc. Chỉ có khoảng 28% doanh nghiệp được khảo sát từng tham gia vào quá trình góp ý chương trình đào tạo hoặc tiếp nhận học sinh thực tập có trả phụ cấp.
  • Cơ sở vật chất và công nghệ đào tạo: Trang thiết bị thực hành tại trường mới đáp ứng khoảng 60% tiêu chuẩn vận hành thực tế của các khách sạn 3 đến 5 sao tại thành phố Rạch Giá và đảo Phú Quốc, tạo nên rào cản thích nghi cho người học.
  • Đánh giá tính cấp thiết: Hơn 82% đại diện doanh nghiệp và 90% cán bộ giáo viên khẳng định việc đổi mới mô hình đào tạo theo hướng gắn kết với doanh nghiệp là yêu cầu sống còn để nâng cao chất lượng nguồn nhân lực du lịch địa phương.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân cốt lõi của tình trạng trên bắt nguồn từ sự khác biệt về thể chế: Nhà trường là đơn vị dịch vụ công hoạt động theo Luật Giáo dục nghề nghiệp, trong khi doanh nghiệp vận hành theo Luật Doanh nghiệp với mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận. Cơ chế chính sách khuyến khích doanh nghiệp tham gia đào tạo nghề tuy đã được nêu trong các văn bản luật nhưng còn thiếu thông tư hướng dẫn về ưu đãi thuế và chi phí khấu trừ. Kết quả này hoàn toàn tương đồng với các công trình nghiên cứu giáo dục nghề nghiệp tại vùng Tây Nam Bộ, khẳng định tình trạng đào tạo theo năng lực cung ứng thay vì theo đơn đặt hàng của xã hội.

Dữ liệu khảo sát có thể được biểu diễn trực quan qua biểu đồ cột thể hiện mức độ chênh lệch năng lực của học sinh trước và sau khi tham gia thực tập tại doanh nghiệp, cùng bảng phân tích tương quan giữa tần suất liên kết với tỷ lệ học sinh được tuyển dụng chính thức. Qua đó cho thấy, khi thời lượng thực hành tại doanh nghiệp tăng từ 30% lên 50%, tỷ lệ học sinh đạt chuẩn nghiệp vụ lễ tân tăng thêm 35%.

Đề xuất và khuyến nghị

Nghiên cứu đề xuất 5 nhóm biện pháp đồng bộ nhằm hoàn thiện công tác đào tạo nghề nghiệp vụ lễ tân:

  • Thiết lập Bộ phận Quan hệ Doanh nghiệp chuyên trách tại Trường Cao đẳng nghề Kiên Giang trong quý 1 năm 2020 nhằm làm đầu mối ký kết hợp tác với tối thiểu 25 doanh nghiệp lưu trú trên địa bàn.
  • Đổi mới và linh hoạt hóa nội dung chương trình đào tạo theo đơn đặt hàng, tăng tỷ trọng thời lượng thực hành lên mức 70% tổng thời gian khóa học theo mô hình đào tạo luân phiên 1+1 từ quý 2 năm 2020.
  • Xây dựng chính sách ưu đãi hỗ trợ doanh nghiệp tuyển dụng: Kiến nghị UBND tỉnh và Sở Lao động - Thương binh và Xã hội tỉnh Kiên Giang ban hành cơ chế khấu trừ từ 10% đến 15% thuế thu nhập hoặc hỗ trợ kinh phí đào tạo cho các đơn vị tiếp nhận trên 10 học sinh thực tập mỗi năm.
  • Ban hành quy chế bảo vệ người học và cam kết việc làm thông qua hợp đồng ba bên (Nhà trường - Doanh nghiệp - Học sinh), bảo đảm mức phụ cấp thực tập tối thiểu bằng 50% mức lương tối thiểu vùng và tỷ lệ tuyển dụng sau tốt nghiệp đạt trên 80% trong giai đoạn 2020 - 2025.
  • Thiết lập cơ chế kiểm định chất lượng đào tạo định kỳ 6 tháng một lần có sự tham gia trực tiếp của các chuyên gia lễ tân hàng đầu từ Hiệp hội Du lịch tỉnh Kiên Giang.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang lại giá trị tham khảo thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

  • Ban Giám hiệu và Giáo viên các cơ sở giáo dục nghề nghiệp: Sử dụng luận văn làm tài liệu hướng dẫn xây dựng chuẩn đầu ra, điều chỉnh giáo trình nghiệp vụ du lịch đạt 100% độ tương thích với thực tiễn sản xuất.
  • Giám đốc Khách sạn và Trưởng bộ phận Lễ tân: Áp dụng quy trình đào tạo thực tập sinh để xây dựng nguồn nhân lực kế cận chất lượng cao, giúp tiết kiệm từ 20% đến 30% chi phí tuyển dụng và đào tạo ban đầu.
  • Cơ quan quản lý nhà nước như Sở Lao động - Thương binh và Xã hội, Sở Du lịch: Tham khảo luận cứ khoa học để tham mưu chính sách liên kết đào tạo nghề gắn với chiến lược phát triển kinh tế biển đảo Kiên Giang giai đoạn 2020 - 2025.
  • Học viên cao học và Nhà nghiên cứu: Kế thừa khung lý thuyết ba bên và bộ công cụ khảo sát thực tế để mở rộng nghiên cứu sang các ngành nghề dịch vụ khác tại 13 tỉnh thành Đồng bằng sông Cửu Long.

Câu hỏi thường gặp

Mô hình đào tạo nghề gắn với doanh nghiệp mang lại lợi ích kinh tế cụ thể nào cho các khách sạn tại Kiên Giang? Doanh nghiệp tham gia mô hình này có thể cắt giảm từ 25% đến 35% chi phí tuyển mộ và đào tạo lại nhân sự mới. Việc tiếp nhận học sinh thực tập từ năm thứ 2 giúp doanh nghiệp chủ động bổ sung nguồn lao động có tay nghề trong các mùa cao điểm du lịch mà không làm gián đoạn chất lượng dịch vụ.

Chương trình đào tạo trung cấp nghiệp vụ lễ tân luân phiên được phân bổ thời gian như thế nào? Quy trình đào tạo kéo dài 2 năm theo cấu trúc phân tầng rõ ràng: Năm thứ nhất dành 50% thời lượng tại trường để trang bị kiến thức nền tảng, đạo đức nghề nghiệp và kỹ năng lễ tân cơ bản; năm thứ hai dành 50% thời gian trực tiếp rèn luyện kỹ năng chuyên sâu tại khách sạn với tối thiểu 600 giờ thao tác nghiệp vụ thực tế.

Rào cản lớn nhất trong việc gắn kết nhà trường với doanh nghiệp hiện nay là gì? Điểm nghẽn chủ yếu nằm ở sự thiếu vắng các cơ chế chính sách tài chính đồng bộ từ cơ quan quản lý. Hơn 70% doanh nghiệp vừa và nhỏ chưa được hưởng ưu đãi thuế cụ thể khi tham gia hoạt động giáo dục nghề nghiệp theo quy định của Luật Giáo dục nghề nghiệp năm 2014.

Luận văn đã kiểm nghiệm những biện pháp nào và mức độ khả thi đạt được ra sao? Tác giả đã tiến hành kiểm nghiệm toàn diện 5 nhóm biện pháp tại Trường Cao đẳng nghề Kiên Giang và các đối tác lưu trú. Kết quả đánh giá từ hội đồng chuyên gia cho thấy tỷ lệ đồng thuận về tính cần thiết đạt trên 88% và mức độ khả thi đạt trên 82%, chứng minh tính ứng dụng cao của đề tài.

Làm thế nào để bảo vệ quyền lợi chính đáng cho học sinh khi tham gia học nghề tại doanh nghiệp? Luận văn đề xuất cơ chế ký kết hợp đồng đào tạo 3 bên rõ ràng, quy định mức hỗ trợ sinh hoạt phí từ 1,5 đến 2,5 triệu đồng mỗi tháng, trang bị đầy đủ bảo hiểm tai nạn lao động và giới hạn thời gian thực hành không quá 8 giờ mỗi ngày nhằm bảo đảm môi trường học tập an toàn.

Kết luận

  • Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về mô hình hợp tác đào tạo ba bên giữa Nhà trường, Doanh nghiệp và Cơ quan quản lý nhà nước về người lao động.
  • Khảo sát và đánh giá chính xác thực trạng đào tạo 9 ngành nghề, chỉ rõ khoảng trống thiếu hụt hơn 50% kỹ năng thực hành nghề nghiệp của học sinh lễ tân tại Kiên Giang.
  • Đề xuất thành công 5 nhóm giải pháp chiến lược đạt tính khả thi trên 82% nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nghiệp vụ lễ tân trình độ trung cấp.
  • Xác định lộ trình triển khai chi tiết giai đoạn 2020 - 2025, phấn đấu cung ứng trên 500 nhân sự lễ tân đạt chuẩn nghề nghiệp mỗi năm cho thị trường du lịch địa phương.
  • Khẳng định đào tạo nghề gắn với doanh nghiệp là giải pháp đột phá giúp khai thác tối đa tiềm năng hơn 1,1 triệu ha khu sinh quyển và thúc đẩy kinh tế tỉnh Kiên Giang phát triển bền vững.

Các cơ sở giáo dục nghề nghiệp và doanh nghiệp du lịch cần nhanh chóng phối hợp triển khai mô hình đào tạo theo đơn đặt hàng ngay từ hôm nay để đón đầu làn sóng tăng trưởng du lịch chất lượng cao.