LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Đất nƣớc ta đang trong giai đoạn công nghiệp hóa, hiện đại hóa mạnh mẽ, quá trình chuyển dịch cơ cấu lao động cũng từ đó mà thay đổi theo hƣớng tích cực. Những chính sách thu hút đầu tƣ ngày càng đƣợc cải thiện, theo đó là hàng loạt diện tích đất nông nghiệp bị chuyển đổi mục đích sử dụng thành đất công nghiệp và dịch vụ. Các khu công nghiệp và đô thị đƣợc hiện ra là thời điểm nông dân không còn đất canh tác.
Từ đây, vấn đề đào tạo nghề cho lao động nông thôn đƣợc chú trọng hơn bao giờ hết. Bởi lẽ, chỉ khi chất lƣợng nguồn lao động nông thôn đƣợc cải thiện thì nguồn lao động mới có thể đáp ứng đƣợc nhu cầu của ngành nghề mới, công việc mới nói riêng và của sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hóa nông nghiệp, nông thôn nói chung. Hiện nay, đào tạo nghề là một vấn đề rất cấp thiết đƣợc toàn xã hội quan tâm nói chung và cho Ủy ban nhân dân huyện Yên Châu nói riêng. Việc tạo ra nhiều nghề mới cho ngƣời dân là trách nhiệm của toàn xã hội khi mà Việt Nam gia nhập WTO thị trƣờng của thế giới, tạo điều kiện cho ngƣời lao động mở rộng nhiều nghề mới để họ có thể phát triển hết khả năng của mình.
Yên Châu là một huyện có tỉ lệ giảm nghèo trong những năm gần đây đạt tỉ lệ cao và vững chắc. Huyện Yên Châu cũng là nơi đƣợc tỉnh Sơn La chọn là nơi xây dựng thí điểm mô hình xã nông thôn mới toàn diện. Một trong những thế mạnh của Yên Châu trong những năm vừa qua là đẩy mạnh công tác đào tạo nghề, giải quyết việc làm và giảm hộ nghèo đồng bộ đến tất cả các xã, thị trấn trong toàn huyện. Để thực hiện các dự án công nghiệp trên địa bàn huyện sau khi chuyển đổi đã nhận tiền đền bù, phần thì chƣa chuyển kịp theo phƣơng thức mới trong sản xuất hoặc mất đất sản xuất; phần thì thất nghiệp 2 do chuyển đổi nghề mới làm cho đời sống giảm sút, kéo theo những tệ nạn đô thị bắt đầu tấn công vào các vùng nông thôn trong quá trình đô thị hóa nhanh.
Chính vì vậy, trong nhiều năm qua tại địa bàn, huyện Yên Châu đã tập trung cao độ cho chỉ đạo công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn. Sau nhiều năm triển khai, huyện Yên Châu đã có những đánh giá sơ bộ về kết quả công tác đào tạo nghề trên địa bàn. Tuy đã đạt đƣợc một số mục tiêu, chủ trƣơng theo chỉ đạo, nhƣng vẫn còn tồn tại nhiều vấn đề chƣa đạt yêu cầu, chẳng hạn nhƣ: số lƣợng lớp đào tạo nghề đƣợc mở trên địa bàn còn khá ít (chỉ khoảng 2 - 3 lớp/ năm đào tạo trung bình khoảng 35 - 45 học viên/ lớp); Tỉ lệ học viên có việc làm phù hợp với ngành nghề sau đào tạo còn thấp (Trên tổng số 80 học viên đã ra tốt nghiệp đƣợc khảo sát tại 02 lớp mở tại xã Chiềng Sàng và xã Viêng Lán, tỉ lệ học viên kiếm đƣợc ngành nghề phù hợp sau đào tạo chỉ đạt 22/40 học viên tại xã Chiềng Sàng và 25/40 tại xã Viêng Lán đạt tỉ lệ khoảng 55% - 62,5%), một số chƣơng trình đào tạo còn chƣa sát với nhu cầu thực tế dẫn đến hiệu quả đào tạo chƣa cao,.Những hạn chế, thiếu sót nói trên do nhiều nguyên nhân chủ quan và khách quan tạo ra. Chính vì vậy, nghiên cứu đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Yên Châu, từ đó đƣa ra những đánh giá, nhìn nhận khách quan, và đề xuất những giải pháp khả thi nhằm nâng cao chất lƣợng đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn, em quyết định chọn đề tài: “Đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La”.
Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài Tính đến nay đã có nhiều công trình nghiên cứu khoa học liên quan đến nội dung về việc làm và đào tạo nghề cho lao động nông thôn nói chung và lao động nông thôn bị thu hồi đất nói riêng, cụ thể: - Chu Đức Bình (2014), “Dạy nghề cho lao động nông thôn Việt Nam”, luận văn Thạc sĩ quản lý kinh tế, Hà Nội. Luận văn đã khái quát đƣợc một số 3 vấn đề lý luận và thực tiễn của công tác đào tạo nghề cho lao động nông thôn, qua đó đánh giá thực trạng công tác đào tạo nghề nƣớc ta, phân tích những thành công, hạn chế và nguyên nhân. Từ đó đề xuất những giải pháp nâng cao hiệu quả trong đào tạo nghề cho lao động nông thôn Việt Nam. - Tác giả Bùi Thị Ngọc Thoa (2017), trong bài viết: “Nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Chương Mỹ, thành phố Hà Nội”đã đánh giá một cách khách quan thực trạng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Chƣơng Mỹ, đồng thời chỉ ra những giải pháp để giải quyết khó khăn và đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện này.
- Tác giả Nguyễn Hồng Nhung (2017), trong bài viết: “Đào tạo nghề cho lao động nông thông - Thực trạng và giải pháp” đã nêu ra một số kết quả bƣớc đầu trong công tác đào tạo nghề cho lao động ở nƣớc ta và đề cập đến một số hƣớng giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả đào tạo nghề cho lao động. Những giải pháp mà tác giả đƣa ra còn mang tính khái quát và chung chung. Bài viết có tính tham khảo hữu hiệu cho những nghiên cứu về đào tạo nghề cho lao động nông thôn từng địa phƣơng cụ thể. - Tác giả Nguyễn Thị Thao (2021), Bài viết: “Nâng cao chất lượng đào tạo nghề cho lao động nông thôn” đã chỉ ra những mặt đạt đƣợc của đề án khi đƣa vào triển khai thực hiện, tuy nhiện việc thực hiện Đề án ở khắp các tỉnh, thành phố vẫn còn nhiều khó khăn, bất cập cần đƣợc khắc phục, chấn chỉnh và đƣa ra các giải pháp nâng cao hiệu quả triển khai thực hiện Đề án trong giai đoạn tiếp theo.
Đào tạo nghề ngày càng đƣợc xã hội quan tâm, đã có một số nghiên cứu về đổi mới và phát triển công tác dạy nghề ở nƣớc ta, trong đó cũng nêu ra các mục tiêu, nhiệm vụ và các giải pháp cơ bản để phát triển công tác dạy nghề ở nƣớc ta. Với đề tài đào tạo nghề cho lao động nông thôn đã có nhiều 4 bài viết nghiên cứu, tuy nhiên nghiên cứu về ”Đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La” chƣa có. Mục đích của đề tài - Hệ thống hóa cơ sở lý luận và thực tiễn về đào tạo nghề cho lao động nông thôn; - Đánh giá thực trạng đào tạo nghề cho lao động nông thôn trên địa bàn huyện Yên Châu; - Đề xuất một số giải pháp nhằm đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Yên Châu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của đề tài - Đối tƣợng nghiên cứu: Đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Yên Châu.
- Phạm vi nghiên cứu: + Về không gian: Tại huyện Yên Châu, tỉnh Sơn La + Về thời gian: Nghiên cứu thực trạng từ năm 2015 đến năm 2020; Đề xuất giải pháp và khuyến nghị tới năm 2025. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp điều tra Điều tra bằng bảng hỏi: Hỏi học viên đã tốt nghiệp và 06 doanh nghiệp có sử dụng lao động qua đào tạo nghề. Việc phỏng vấn đƣợc bắt đầu từ giới thiệu mục đích cuộc thăm hỏi, các câu hỏi về tình hình chung và các câu hỏi liên quan đến nghề nghiệp lần lƣợt đƣợc đƣa ra. Đối tƣợng phỏng vấn là ngƣời lao động sau học nghề.
- Tổng số phiếu phát ra là 110 phiếu - Số phiếu thu về 105 phiếu - Số phiếu hợp lệ 100 phiếu 5 Trong khi phỏng vấn về vấn đề lao động, việc làm, tác giả dành thời gian tìm hiểu mức độ chính xác và kiến thức kỹ thuật của ngƣời đƣợc phỏng vấn. Sau khi thảo luận xong tiến hành hỏi thăm công việc họ đang làm, sự thoả mãn về nghề nghiệp và mức thu nhập bình quân, chất lƣợng dạy nghề. Ngoài ra, các vấn đề về công tác triển khai đào tạo nghề, những khó khăn, vƣớng mắc còn gặp phải cũng đƣợc tác giả khai thác thông tin trong quá trình phỏng vấn. Thu thập thông tin của các doanh nghiệp về mức độ phối hợp trong đào tạo nghề.
Bảng hỏi chủ yếu liên quan tới các hoạt động phối hợp trong đào tạo nghề nhƣ: Tuyển sinh, tham gia giảng dạy, đầu tƣ trang, thiết bị,. - Phương pháp phân tích Trong quá trình phân tích tác giả chủ yếu dùng phƣơng pháp thống kê mô tả các hiện tƣợng kinh tế xã hội bằng việc mô tả thông qua các chỉ tiêu tổng hợp nhƣ số tuyệt đối, số tƣơng đối, bình quân. Ngoài mô tả mức độ phƣơng pháp thống kê còn dùng để mô tả quá trình biến động và mỗi quan hệ giữa các hiện tƣợng. Phƣơng pháp thống kê mô tả còn đƣợc dùng để so sánh và mô tả các hiện tƣợng trên cơ sở phân tổ, phân tích hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội, hiệu quả môi trƣờng của công tác dạy nghề, từ đó rút ra những kết luận, những nhận xét giúp cho công tác dạy nghề ngày càng đƣợc hoàn thiện hơn, đồng thời đƣa ra những giải pháp hữu hiệu, phù hợp với công tác dạy nghề của địa phƣơng.
- Phương pháp thống kê so sánh Là so sánh một số chỉ tiêu về hiệu quả kinh tế, hiệu quả xã hội và hiệu quả môi trƣờng của các đào tạo và quản lý dạy nghề so với từng năm, so sánh giữa kết quả đạt đƣợc với bản kế hoạch đề ra từ đó tìm ra mô hình hiệu quả nhất và đề xuất những giải pháp trƣớc mắt và lâu dài để phát triển đào tạo nghề. 6 - Phương ph áp chuyên gia Tác giả tham khảo ý kiến của các nhà khoa học, các cán bộ giáo viên dạy nghề, ý kiến của các nhà lãnh đạo địa phƣơng về công tác dạy nghề để thu thập và phân tích đánh giá vấn đề đƣợc khách quan. Kết cấu của luận văn Kết cấu của luận văn thạc sỹ gồm có 3 chƣơng: Chƣơng 1: Cơ sở lý luận về đào tạo nghề cho lao động nông thôn Chƣơng 2: Thực trạng đào tạo nghề cho lao động nông thôn tại huyện Yên Châu Chƣơng 3: Giải pháp đẩy mạnh đào tạo nghề cho lao động nông thôn huyện Yên Châu đến năm 2025 7.