Luận văn: Thực trạng xây dựng nông thôn mới tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên

Nghiên cứu đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu, Phú Yên. Phân tích những tồn tại, khó khăn và đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

• Tác giả: Phạm Thanh Sang
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Ngữ
• Trường học: Trường Đại học Nông Lâm Huế
• Chuyên ngành: Quản lý đất đai
• Đề tài: Đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Huế

Tóm tắt

I. Tổng quan xây dựng nông thôn mới tại thị xã Sông Cầu

Chương trình xây dựng nông thôn mới (NTM) là một chủ trương chiến lược của Đảng và Nhà nước, được cụ thể hóa qua Quyết định 800/QĐ-TTg, nhằm mục tiêu phát triển toàn diện khu vực nông thôn Việt Nam. Đây là chương trình mục tiêu quốc gia với tầm nhìn dài hạn, hướng đến việc nâng cao đời sống vật chất và tinh thần cho người dân, xây dựng kết cấu hạ tầng hiện đại, và chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng bền vững. Tại tỉnh Phú Yên, thị xã Sông Cầu đã triển khai chương trình này với sự quyết tâm cao của cả hệ thống chính trị. Tuy nhiên, bối cảnh ban đầu đặt ra không ít thách thức. Theo luận văn “Đánh giá thực trạng xây dựng nông thôn mới tại thị xã Sông Cầu, tỉnh Phú Yên” của tác giả Phạm Thanh Sang, xuất phát điểm của các xã tại Sông Cầu còn thấp so với bộ tiêu chí quốc gia. Việc triển khai chương trình tại đây không chỉ là một nhiệm vụ chính trị mà còn là một yêu cầu cấp thiết để thay đổi bộ mặt nông thôn, thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội Sông Cầu và cải thiện chất lượng cuộc sống cho cộng đồng. Chương trình đòi hỏi một cách tiếp cận tổng thể, kết hợp hài hòa giữa đầu tư của nhà nước và sự chung tay, góp sức của người dân, doanh nghiệp, xem người dân là chủ thể của quá trình xây dựng.

1.1. Thực trạng ban đầu trước khi triển khai chương trình NTM

Trước năm 2010, điều kiện kinh tế - xã hội tại các xã nông thôn của thị xã Sông Cầu còn nhiều hạn chế. Sản xuất nông nghiệp chủ yếu vẫn mang tính nhỏ lẻ, manh mún, năng suất thấp. Hạ tầng giao thông nông thôn, thủy lợi và các công trình phúc lợi công cộng chưa được đầu tư đồng bộ. Đời sống của một bộ phận người dân còn gặp nhiều khó khăn. Theo kết quả rà soát năm 2010, trong tổng số 10 xã của thị xã, chỉ có 01 xã đạt 6/19 tiêu chí, 03 xã đạt 4/19 tiêu chí, và các xã còn lại chỉ đạt từ 3/19 tiêu chí trở xuống. Con số này phản ánh một thực tế rằng Sông Cầu phải đối mặt với một khối lượng công việc khổng lồ để đạt được mục tiêu của chương trình. Đây là một xuất phát điểm thấp, đòi hỏi nỗ lực vượt bậc từ chính quyền và người dân địa phương.

1.2. Tầm quan trọng của chương trình đối với đời sống người dân

Chương trình xây dựng NTM có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với Sông Cầu, một địa phương có nhiều tiềm năng về kinh tế biển và du lịch. Việc hoàn thiện các tiêu chí NTM, đặc biệt là về hạ tầng và môi trường, sẽ tạo ra đòn bẩy để khai thác hiệu quả các lợi thế này. Chương trình không chỉ tập trung vào việc xây dựng cơ sở vật chất mà còn hướng đến việc nâng cao đời sống người dân Phú Yên một cách toàn diện. Các mục tiêu về thu nhập, y tế, giáo dục, và văn hóa đều được chú trọng. Việc thực hiện thành công chương trình sẽ góp phần vào công cuộc giảm nghèo bền vững, đảm bảo an sinh xã hội và giữ vững an ninh trật tự, tạo ra một môi trường sống văn minh, an toàn và đáng sống cho người dân nông thôn.

II. Các thách thức chính khi xây dựng nông thôn mới Sông Cầu

Quá trình triển khai xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu đã đối mặt với nhiều khó khăn và thách thức đáng kể, đòi hỏi sự chỉ đạo quyết liệt và các giải pháp đồng bộ. Các rào cản này xuất phát từ cả yếu tố khách quan lẫn chủ quan, ảnh hưởng trực tiếp đến tiến độ và chất lượng thực hiện chương trình. Một trong những thách thức lớn nhất là vấn đề huy động nguồn vốn đầu tư. Mặc dù nhu cầu vốn để hoàn thiện 19 tiêu chí nông thôn mới là rất lớn, đặc biệt cho các công trình hạ tầng, nhưng nguồn vốn từ ngân sách trung ương và tỉnh phân bổ còn hạn chế. Bên cạnh đó, nhận thức của một bộ phận người dân chưa đầy đủ, còn tồn tại tư tưởng trông chờ, ỷ lại vào sự đầu tư của nhà nước, chưa thực sự phát huy vai trò chủ thể. Thách thức về tái cơ cấu nông nghiệp và phát triển sản xuất cũng là một bài toán khó, khi sản xuất còn phân tán và giá trị gia tăng chưa cao. Các vấn đề này cần được nhận diện rõ ràng để có những kinh nghiệm triển khai và giải pháp khắc phục hiệu quả trong giai đoạn tiếp theo.

2.1. Khó khăn trong huy động nguồn vốn và nâng cao nhận thức

Theo nghiên cứu, "Nhu cầu vốn đầu tư để thực hiện các tiêu chí theo kế hoạch đề ra lớn, nhưng vốn từ chương trình MTQG nông thôn mới trung ương, tỉnh phân bổ cho thị xã thấp". Trong khi đó, nguồn lực của thị xã còn hạn chế, việc huy động đóng góp từ người dân gặp khó khăn do thu nhập bình quân còn thấp. Cùng với đó, công tác tuyên truyền vận động dù được quan tâm nhưng nhận thức của nhân dân về vai trò chủ thể của mình trong xây dựng NTM còn hạn chế. Một bộ phận người dân chưa hiểu rõ mục tiêu "dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra", dẫn đến tâm lý thụ động, trông chờ vào nhà nước, làm giảm hiệu quả huy động nguồn lực xã hội hóa.

2.2. Vấn đề tái cơ cấu nông nghiệp và phát triển sản xuất

Mặc dù Sông Cầu có tiềm năng, việc đầu tư vào lĩnh vực phát triển sản xuất còn ít, chưa tương xứng. Quá trình tái cơ cấu nông nghiệp diễn ra nhưng chưa thực sự rõ nét. Giá trị sản xuất chưa cao, diện tích canh tác còn phân tán, nhỏ lẻ, và tính liên kết trong sản xuất - tiêu thụ còn yếu. Việc hình thành các vùng sản xuất tập trung quy mô lớn, ứng dụng công nghệ cao để tạo ra các sản phẩm OCOP Sông Cầu có sức cạnh tranh còn là một chặng đường dài. Thúc đẩy doanh nghiệp đầu tư vào nông nghiệp, nông thôn vẫn là một thách thức lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến mục tiêu tăng thu nhập cho người dân.

2.3. Hạn chế trong công tác quản lý và năng lực cán bộ cơ sở

Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, "Công tác quản lý, theo dõi, kiểm tra, hướng dẫn và tham mưu việc thực hiện Chương trình MTQG XDNTM ở xã cấp còn hạn chế, tính chuyên nghiệp của đội ngũ thực hiện chương trình chưa cao". Năng lực và trình độ của một bộ phận cán bộ cơ sở chưa đáp ứng được yêu cầu của chương trình, dẫn đến lúng túng trong việc lập quy hoạch, xây dựng đề án và tổ chức thực hiện. Việc thiếu một đội ngũ cán bộ có chuyên môn, tâm huyết và kinh nghiệm là một rào cản lớn trong việc triển khai các chính sách một cách hiệu quả và sáng tạo tại địa phương.

III. Cách Sông Cầu thay đổi hạ tầng và diện mạo nông thôn

Một trong những thành tựu nổi bật nhất trong chương trình xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu chính là sự thay đổi ngoạn mục về cơ sở hạ tầng. Đây là lĩnh vực được ưu tiên đầu tư và nhận được sự đồng thuận cao từ người dân. Việc phát triển hạ tầng không chỉ làm thay đổi bộ mặt nông thôn mà còn tạo ra động lực trực tiếp cho phát triển kinh tế - xã hội Sông Cầu. Hàng loạt công trình giao thông, thủy lợi, điện, trường học, trạm y tế đã được xây mới và nâng cấp, đáp ứng ngày càng tốt hơn nhu cầu sản xuất và sinh hoạt của người dân. Sự tham gia tích cực của cộng đồng trong việc hiến đất, đóng góp ngày công đã trở thành một phong trào sâu rộng, thể hiện rõ vai trò chủ thể của người dân. Những con đường bê tông sạch đẹp thay thế cho đường đất lầy lội, những ngôi trường khang trang, những nhà văn hóa được xây dựng đã minh chứng cho sức sống và hiệu quả của chương trình, góp phần rút ngắn khoảng cách giữa nông thôn và thành thị.

3.1. Hiện đại hóa hệ thống hạ tầng giao thông nông thôn

Hệ thống hạ tầng giao thông nông thôn được xác định là khâu đột phá. Nhiều tuyến đường liên xã, liên thôn, đường ngõ xóm đã được bê tông hóa, cứng hóa, giúp việc đi lại và vận chuyển hàng hóa trở nên thuận lợi hơn bao giờ hết. Cùng với giao thông, hệ thống thủy lợi, kênh mương nội đồng cũng được đầu tư, nạo vét, đảm bảo tưới tiêu chủ động, phục vụ hiệu quả cho tái cơ cấu nông nghiệp. Mạng lưới điện quốc gia được phủ khắp, đảm bảo 100% hộ dân được sử dụng điện, góp phần quan trọng trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống và phát triển các ngành nghề, dịch vụ tại nông thôn.

3.2. Nâng cấp toàn diện văn hóa giáo dục và y tế cơ sở

Chương trình NTM đã mang đến một luồng gió mới cho lĩnh vực văn hóa, giáo dục, y tế. Nhiều trường học ở các cấp được xây dựng mới, cải tạo theo hướng đạt chuẩn quốc gia, tạo môi trường học tập tốt hơn cho học sinh. Các thiết chế văn hóa như nhà văn hóa, khu thể thao thôn, xã được đầu tư xây dựng, trở thành nơi sinh hoạt cộng đồng, tổ chức các hoạt động văn nghệ, thể thao, góp phần nâng cao đời sống tinh thần. Hệ thống y tế cơ sở được củng cố, các trạm y tế xã được nâng cấp cả về cơ sở vật chất và đội ngũ y bác sĩ, đảm bảo công tác chăm sóc sức khỏe ban đầu cho người dân ngày một tốt hơn.

IV. Phương pháp phát triển kinh tế và an sinh xã hội bền vững

Bên cạnh việc đầu tư cho hạ tầng, chương trình xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu còn tập trung mạnh mẽ vào các giải pháp phát triển kinh tế và đảm bảo an sinh xã hội, coi đây là mục tiêu cốt lõi để nâng cao chất lượng cuộc sống người dân một cách thực chất. Hướng đi chính là chuyển dịch cơ cấu kinh tế, phát triển các mô hình sản xuất hiệu quả, gắn sản xuất với thị trường để tăng thu nhập. Các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, đào tạo nghề, giải quyết việc làm được triển khai đồng bộ. Nhờ đó, thu nhập bình quân đầu người tại các xã nông thôn đã có sự tăng trưởng đáng kể. Công tác giảm nghèo bền vững đạt được những kết quả tích cực, tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh qua từng năm. Sự phát triển kinh tế đã tạo nguồn lực để tái đầu tư cho các công trình phúc lợi, cải thiện môi trường và nâng cao các giá trị văn hóa, tạo nên một vòng tròn phát triển hài hòa và bền vững tại các địa phương.

4.1. Xây dựng mô hình sản xuất và các sản phẩm OCOP Sông Cầu

Thị xã đã định hình được một số mô hình phát triển kinh tế hiệu quả, đặc biệt là trong lĩnh vực nuôi trồng thủy hải sản theo hướng tập trung. Việc chuyển đổi cơ cấu cây trồng, vật nuôi được khuyến khích, từng bước hình thành các vùng sản xuất hàng hóa. Đây là nền tảng quan trọng để xây dựng các sản phẩm OCOP Sông Cầu trong tương lai, giúp nâng cao giá trị nông sản và tạo thương hiệu riêng cho địa phương. Các hình thức tổ chức sản xuất mới như hợp tác xã kiểu mới hoạt động hiệu quả hơn, thu hút doanh nghiệp đầu tư vào nông thôn, tạo ra chuỗi liên kết giá trị.

4.2. Gắn kết phát triển du lịch cộng đồng với xây dựng NTM

Với lợi thế về cảnh quan ven biển, Sông Cầu có tiềm năng lớn để phát triển du lịch cộng đồng. Chương trình xây dựng NTM với việc cải tạo cảnh quan, bảo vệ môi trường nông thôn và giữ gìn bản sắc văn hóa đã tạo ra nền tảng vững chắc để phát triển loại hình du lịch này. Khi hạ tầng được cải thiện, môi trường sạch đẹp hơn, các làng nghề truyền thống được bảo tồn, Sông Cầu có thể thu hút du khách đến tham quan, trải nghiệm, từ đó tạo thêm việc làm và nguồn thu nhập mới cho người dân, góp phần đa dạng hóa kinh tế nông thôn.

V. Đánh giá kết quả xây dựng NTM tại thị xã Sông Cầu

Sau 5 năm triển khai (2010-2015), chương trình mục tiêu quốc gia xây dựng nông thôn mới đã mang lại những kết quả xây dựng NTM hết sức tích cực, làm thay đổi toàn diện khu vực nông thôn của thị xã Sông Cầu. Những kết quả này không chỉ được thể hiện qua các con số thống kê mà còn hiện hữu rõ nét trong đời sống hàng ngày của người dân. Bộ mặt nông thôn đã có sự thay đổi rõ rệt, khang trang, sạch đẹp và văn minh hơn. Quan trọng hơn, chương trình đã khơi dậy được tinh thần đoàn kết, sự chủ động, sáng tạo và ý thức trách nhiệm của cộng đồng. Người dân đã thực sự trở thành chủ thể trong quá trình xây dựng quê hương. Theo đánh giá trong luận văn của tác giả Phạm Thanh Sang, thành công của chương trình đến từ sự chỉ đạo sát sao của UBND thị xã Sông Cầu, sự vào cuộc của cả hệ thống chính trị và đặc biệt là sự tham gia hưởng ứng nhiệt tình của người dân, những người trực tiếp thực hiện và thụ hưởng thành quả.

5.1. Những con số ấn tượng về kết quả đạt được sau 5 năm

Thành tựu đáng ghi nhận nhất là sự gia tăng vượt bậc về số tiêu chí đạt được. Đến năm 2015, toàn thị xã Sông Cầu đã đạt được 121 tiêu chí trên tổng số 10 xã, một bước tiến lớn so với xuất phát điểm ban đầu. Đặc biệt, đã có 02 xã là Xuân Cảnh và Xuân Hải được công nhận đạt chuẩn nông thôn mới, trở thành những điển hình để các xã khác học tập. Thu nhập bình quân đầu người tăng lên, tỷ lệ hộ nghèo giảm mạnh, chất lượng văn hóa, giáo dục, y tế được cải thiện. Đây là những minh chứng sống động cho hiệu quả của chương trình.

5.2. Sự cải thiện rõ rệt trong đời sống người dân Phú Yên

Chất lượng đời sống người dân Phú Yên tại Sông Cầu đã được nâng cao cả về vật chất lẫn tinh thần. Hạ tầng hoàn thiện giúp việc đi lại, giao thương thuận lợi. Môi trường sống được cải thiện với các hoạt động thu gom rác thải, xây dựng công trình vệ sinh. Các hoạt động văn hóa, thể thao cộng đồng diễn ra sôi nổi hơn. An ninh chính trị, trật tự an toàn xã hội được giữ vững. Sự hài lòng của người dân đối với những đổi thay của quê hương chính là thước đo thành công quan trọng nhất của chương trình xây dựng nông thôn mới.

VI. Hướng đi cho nông thôn mới nâng cao tại Sông Cầu 2025

Chặng đường xây dựng nông thôn mới tại Sông Cầu đã đạt được những thành tựu ban đầu quan trọng, nhưng đây là một quá trình liên tục, không có điểm dừng. Mục tiêu tiếp theo của thị xã là duy trì và nâng cao chất lượng các tiêu chí đã đạt, đồng thời hướng đến xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu. Giai đoạn tới đòi hỏi một tư duy mới, cách làm sáng tạo hơn, tập trung vào chiều sâu và tính bền vững. Các kinh nghiệm triển khai từ giai đoạn đầu cần được tổng kết và phát huy. Trọng tâm sẽ là phát triển kinh tế nông thôn theo hướng nâng cao giá trị gia tăng và bền vững, gắn với bảo vệ môi trường nông thôn và phát huy bản sắc văn hóa địa phương. Vai trò của UBND thị xã Sông Cầu trong việc định hướng, xây dựng cơ chế chính sách đột phá và thu hút đầu tư sẽ mang tính quyết định cho sự thành công của giai đoạn mới, đưa nông thôn Sông Cầu phát triển lên một tầm cao mới.

6.1. Bài học kinh nghiệm triển khai và các giải pháp cốt lõi

Bài học lớn nhất rút ra là phải làm tốt công tác tuyên truyền để người dân hiểu đúng và phát huy vai trò chủ thể. Phải có cơ chế chính sách hỗ trợ phù hợp, đặc biệt là cơ chế huy động và lồng ghép các nguồn lực. Xây dựng NTM không được nóng vội, chạy theo thành tích mà phải thực hiện theo lộ trình, lấy sự hài lòng của người dân làm gốc. Trong giai đoạn tới, Sông Cầu cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, đẩy mạnh tuyên truyền, và tập trung giải quyết các điểm nghẽn về vốn, đất đai và liên kết sản xuất để tạo ra sự đột phá.

6.2. Mục tiêu xây dựng nông thôn mới nâng cao và kiểu mẫu

Xây dựng nông thôn mới nâng cao và nông thôn mới kiểu mẫu là mục tiêu tất yếu. Giai đoạn này sẽ tập trung vào các tiêu chí mang tính định tính và chất lượng cao hơn như: tổ chức sản xuất hiệu quả với các sản phẩm OCOP Sông Cầu cấp tỉnh, cấp quốc gia; cảnh quan môi trường sáng - xanh - sạch - đẹp; đời sống văn hóa phong phú, đậm đà bản sắc; và hệ thống chính trị vững mạnh. Đây là đích đến để nông thôn thực sự trở thành nơi đáng sống, người dân có cuộc sống ấm no, hạnh phúc và văn minh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN XÂY DỰNG NÔNG THÔN MỚI 1. Nông thôn và nông thôn mới 1.

Nông thôn Các quốc gia trên thế giới trong quá trình phát triển đều phân các vùng lãnh thổ của mình thành hai khu vực là thành thị và nông thôn. Sự khác nhau căn bản giữa nông thôn và đô thị được phản ánh rõ nét trong những nguyên lí của xã hội học nông thôn - đô thị. Trong đó, những tiêu chí quan trọng giúp cho việc phân biệt khu vực nông thôn và khu vực đô thị bao gồm: sự khác nhau về nghề nghiệp, về môi trường, quy mô cộng đồng, mật độ dân số, tính hỗn tạp và thuần nhất của dân số, hướng di cư, sự khác biệt xã hội và phân tầng xã hội, hệ thống tương tác trong từng vùng [12]. Hiện nay, trên thế giới có nhiều quan điểm khác nhau về nông thôn.

Có quan điểm cho rằng cần dựa vào chỉ tiêu trình độ phát triển của cơ sở hạ tầng, có nghĩa vùng nông thôn có cơ sở hạ tầng không phát triển bằng vùng đô thị. Quan điểm khác lại cho rằng nên dựa vào chỉ tiêu trình độ tiếp cận thị trường, phát triển hàng hóa để xác định vùng nông thôn vì cho rằng nông thôn có trình độ sản xuất hàng hóa và khả năng tiếp cận thị trường so với đô thị là thấp hơn. Cũng có ý kiến cho rằng nên dùng chỉ tiêu mật độ dân số và số lượng dân trong vùng để xác định vì vùng nông thôn thường có số dân và mật độ dân thấp hơn vùng thành thị. Một quan điểm khác nêu ra, vùng nông thôn là vùng có dân số làm nông nghiệp là chủ yếu, tức là nguồn sinh kế chính của cư dân trong vùng là từ sản xuất nông nghiệp [12].

Hội nghị nhóm chuyên viên của Liên Hiệp Quốc đã đề cập đến một khái niệm CONTIUM nông thôn - đô thị. Có thể hiểu nông thôn - đô thị là một khu vực kinh tế hỗn hợp gồm nông thôn, nông thị và đô thị kế tiếp, xen kẻ nhau. Trong đó, nông thôn được coi là các làng xã nông nghiệp cổ truyền, nông thị là các đô thị nhỏ, thị trấn, thị tứ, chợ có chức năng như cầu nối giữa nông thôn và thành thị, còn thành thị là các thành phố lớn, vừa, hoặc các khu công nghiệp tập trung [12]. Như vậy, khái niệm về nông thôn chỉ có tính chất tương đối, thay đổi theo thời gian và theo tiến trình phát triển kinh tế, xã hội của các quốc gia trên thế giới.

Trong điều kiện hiện nay ở Việt Nam, nhìn nhận dưới gốc độ quản lý, có thể hiểu nông thôn là vùng sinh sống của tập hợp cư dân, trong đó có nhiều nông dân. Tập hợp cư dân này tham gia vào các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội và môi trường trong một thể chế chính trị nhất định và chịu ảnh hưởng của các tổ chức khác [12]. Hệ thống xã hội nông thôn được xác định theo ba đặc trưng cơ bản: PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 4 - Về các nhóm giai cấp, tầng lớp xã hội: Ở nông thôn, đặc trưng chủ yếu ở đây là nông dân, ngoài ra ở từng xã hội còn có các giai cấp, tầng lớp như địa chủ, phú nông, nhóm thợ thủ công nghiệp, buôn bán nhỏ, v. - Về lĩnh vực sản xuất: Đặc trưng rõ nét nhất của nông thôn là sản xuất nông nghiệp; ngoài ra, còn có thể kể đến cấu trúc phi nông nghiệp bao gồm: dịch vụ, buôn bán, tiểu thủ công nghiệp mà có vai trò rất lớn đối với lĩnh vực sản xuất nông nghiệp.

- Về lối sống, văn hóa của từng loại cộng đồng: Nông thôn thường rất đặc trưng với lối sống văn hóa của cộng đồng làng xã. Đặc trưng này bao gồm rất nhiều khía cạnh như từ hệ thống dịch vụ, sự giao tiếp, đời sống tinh thần, phong tục, tập quán, hệ giá trị, chuẩn mực cho hành vi,. đến khía cạnh dân số, lối sống gia đình, sinh hoạt kinh tế,. ngay cả đến hệ thống đường xá, năng lượng, nhà ở,.

Đó là những đặc trưng cơ bản nhất về mặt xã hội học để nhận diện nông thôn.Chính đặc trưng thứ ba đã tạo ra bản sắc riêng, diện mạo riêng cho hệ thống xã hội nông thôn. Như vậy nông thôn là một hệ thống xã hội, một cộng đồng xã hội có những đặc trưng riêng biệt như một xã hội nhỏ, trong đó có đầy đủ các yếu tố, các vấn đề xã hội và các thiết chế xã hội. Nông thôn được xem xét như một cơ cấu xã hội, trong đó có hàng loạt các yếu tố, các lĩnh vực nằm trong mối quan hệ chặt chẽ với nhau. Nông thôn mới Mô hình nông thôn mới là tổng thể những đặc điểm, cấu trúc tạo thành một kiểu tổ chức nông thôn theo tiêu chí mới, đáp ứng yêu cầu mới đặt ra cho nông thôn trong điều kiện hiện nay, là kiểu nông thôn được xây dựng so với mô hình nông thôn cũ (truyền thống, đã có) ở tính tiên tiến về mọi mặt.

Theo Thông tư số 54/TT-NNPTNT ngày 21-8-2009 của Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn quy định: “Vùng/khu vực nông thôn mới Việt Nam xã hội chủ nghĩa (XHCN) là phần lãnh thổ không thuộc nội thành, nội thị các thành phố, thị xã, thị trấn; được quản lý bởi cấp hành chính cơ sở là Ủy ban nhân dân (UBND) xã" [5]. Như vậy, nông thôn mới trước hết phải là nông thôn, chứ không phải là thị tứ, thị trấn. Nông thôn mới vừa bao hàm chức năng lịch sử vốn có của nông thôn là vùng nông dân quần tụ trong đơn vị làng xã và chủ yếu làm nông nghiệp, vừa có những thuộc tính khác với nông thôn truyền thống, đó là: Làng xã văn minh, sạch đẹp, hạ tầng hiện đại; sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hoá; đời sống vật chất và tinh thần của người dân nông thôn ngày càng được nâng cao; giá trị văn hoá truyền thống được bảo tồn, phát triển; xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ [16]. Nông thôn mới là những kiểu mẫu cộng đồng theo tiêu chí mới, tiếp thu những thành tựu khoa học - kỹ thuật hiện đại, song vẫn giữ được những nét đặc trưng, tính PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 5 cách Việt Nam trong cuộc sống văn hoá tinh thần.

Theo đó, một số tiêu chí của mô hình nông thôn mới là: Một là, đơn vị cơ bản của mô hình nông thôn mới là làng - xã. Hai là, đáp ứng yêu cầu thị trường hoá, đô thị hoá, công nghiệp hóa, hiện đại hóa. Ba là, có khả năng khai thác hợp lý và nuôi dưỡng các nguồn lực, đạt tăng trưởng kinh tế cao và bền vững; môi trường sinh thái được giữ gìn; tiềm năng du lịch được khai thác.Bốn là, dân chủ nông thôn mở rộng và đi vào thực chất. Năm là, nông dân, nông thôn có văn hoá phát triển, dân trí được nâng lên [25].

Như vậy, nông thôn mới là nông thôn có hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại, làng xã văn minh, sạch đẹp, sản xuất phát triển bền vững theo hướng kinh tế hàng hóa, đời sống về vật chất và tinh thần của người dân ngày càng được nâng cao, bản sắc văn hóa dân tộc được giữ gìn và phát triển, xã hội nông thôn an ninh tốt, quản lý dân chủ. Xây dựng nông thôn mới Nhìn từ góc độ hình thái chế độ kinh tế xã hội, xây dựng nông thôn mới phản ánh trạng thái xã hội nông thôn tại một thời điểm nhất định với phát triển kinh tế là cơ sở, với tiến bộ xã hội toàn diện là tiêu chí, dưới điều kiện chế độ XHCN [22]. Dưới góc độ kinh tế vĩ mô, xây dựng nông thôn mới là cách gọi chung cho quá trình xây dựng kinh tế, chính trị, văn hóa nông thôn, dưới bối cảnh “thành thị và nông thôn cùng phát triển trong giai đoạn mới với “công nghiệp bổ trợ nông nghiệp, thành thị dẫn dắt nông thôn [23]. Dưới góc độ chủ thể xây dựng nông thôn mới, công cuộc xây dựng làng, xã hiện nay đang được tiến hành trong bối cảnh đẩy mạnh tốc độ công nghiệp hóa để kéo lùi khoảng cách giữa thành thị với nông thôn và cải thiện tình hình kinh tế nông thôn đang suy yếu kìm hãm sự phát triển chung của cả nước.

Dưới góc độ quản lý, xây dựng nông thôn mới là chương trình mục tiêu Quốc gia, được triển khai trên địa bàn cấp xã trong phạm vi cả nước, nhằm phát triển nông thôn toàn diện theo hướng hiện đại [24]. Chương trình xây dựng nông thôn mới với mục tiêu: Nông nghiệp phát triển toàn diện theo hướng hiện đại, người nông dân có đời sống vật chất, tinh thần ngày càng được nâng cao và nông thôn có hạ tầng kinh tế xã hội hiện đại. Ba nội dung này có quan hệ trực tiếp và mật thiết: (1) Hạ tầng kinh tế - xã hội hiện đại là cơ sở để phát triển kinh tế, góp phần nâng cao đời sống tinh thần cho người dân; (2) Nông nghiệp phát triển góp phần tạo việc làm, nâng cao thu nhập cho người dân; (3) Nông dân chính là chủ thể và có vai trò chính thực hiện 2 nội dung trên. PDF Watermark Remover DEMO : Purchase from www.com to remove the waterma 6 Như vậy, xây dựng nông thôn mới là đầu tư và tạo nền tảng để phát triển "tam nông" bền vững.

Nội dung của Chương trình được cụ thể 19 tiêu chí với các nội dung: (1) Quy hoạch, hạ tầng kinh tế, xã hội; (2) Kinh tế và tổ chức sản xuất; (3) Văn hóa, xã hội và môi trường;(4) Hệ thống chính trị. Địa phương được công nhận đạt chuẩn phải đáp ứng đủ 19 tiêu chí và như vậy đảm bảo quá trình phát triển theo hướng bền vững đảm bảo phát triển hài hòa giữa tăng trưởng kinh tế, tiến bộ bộ xã hội và bảo vệ môi trường. Như vậy, xây dựng nông thôn mới là quá trình xây dựng kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội, môi trường nông thôn nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống người dân nông thôn, phát triển hài hòa, rút ngắn khoảng cách giữa thành thị với nông thôn. Quá trình xây dựng với vai trò chủ thể là người dân nông thôn và có sự hỗ trợ tích cực của Nhà nước và các tổ chức khác.