Luận văn thạc sĩ đánh giá sự vận động của cơ lưng và cột sống ở người lao động khi nâng nhấc vật nặng bằng tay

Luận văn thạc sĩ phân tích sự vận động của cơ lưng và cột sống ở người lao động khi nâng nhấc vật nặng, cung cấp kiến thức hữu ích cho sức khỏe.

• Tác giả: Bùi Thị Kim Hương
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Đức Hồng
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Nhân chủng học
• Đề tài: Đánh Giá Vận Động Cơ Lưng Khi Nâng Vật Nặng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. MỘT SỐ NÉT VỀ GIẢI PHẪU-SINH LÝ CỘT SỐNG THẮT LƯNG
• 1.1.1. Vài nét tổng quát về cột sống
• 1.1.2. Một số nét về đặc điểm giải phẫu-sinh lý cột sống thắt lưng
• 1.2. GIỚI THIỆU VỀ ECGÔNÔMI
• 1.3. SƠ LƯỢC VỀ MỘT SỐ NGHIÊN CỨU TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 1.3.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
• 1.3.2. Các nghiên cứu ở Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. ĐỐI TƯỢNG, ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Thiết kế nghiên cứu và nội dung nghiên cứu chính
• 2.2.2. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu nghiên cứu
• 2.2.3. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu phỏng vấn theo bộ phiếu
• 2.2.4. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu cho quan sát, mô tả, phân tích về Ecgônômi
• 2.2.5. Cỡ mẫu và cách chọn mẫu sử dụng thiết bị giám sát sự vận động của lưng (LMM) và đo điện cơ bề mặt (EMG)
• 2.2.6. Các kỹ thuật nghiên cứu được áp dụng
• 2.2.6.1. Điều tra qua phỏng vấn
• 2.2.6.2. Quan sát, mô tả. Đo, đánh giá sự vận động của lưng
• 2.2.6.3. Đo, đánh giá điện cơ bề mặt
• 2.2.6.4. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. ẢNH HƯỞNG CỦA MỘT SỐ THAO TÁC NÂNG NHẤC VẬT NẶNG TỚI CƠ LƯNG VÀ CỘT SỐNG CỦA NGƯỜI LAO ĐỘNG
• 3.1.1. Một số thông tin chung về đối tượng được phỏng vấn
• 3.1.2. Quá trình làm việc, đặc điểm công việc và môi trường lao động. Tình trạng rối loạn cơ xương
• 3.2. KẾT QUẢ PHÂN TÍCH, ĐÁNH GIÁ ECGONOMI VÀ GIÁM SÁT HOẠT ĐỘNG CỦA LƯNG TẠI CÁC VỊ TRÍ LÀM VIỆC
• 3.2.1. Kết quả phân tích đánh giá tại cơ sở sản xuất gạch tuynel
• 3.2.2. Kết quả phân tích đánh giá tại cơ sở sản xuất gạch ốp lát granite
• 3.2.3. Kết quả phân tích đánh giá tại cơ sở sản xuất sứ vệ sinh
• 3.2.4. Nhận xét chung về mô hình nguy cơ rối loạn cơ xương cột sống thắt lưng ở công nhân sản xuất sứ vệ sinh, gạch granit và gạch tuynel
• 3.3. MỨC ĐỘ NGUY CƠ QUA ĐÁNH GIÁ BẰNG ĐO ĐIỆN CƠ (EMG)
• 3.3.1. So sánh giá trị do EMG của điện cực bên trái với điện cực bên phải
• 3.3.2. So sánh giá trị do EMG của điện cực ở các vị trí khác nhau
• 3.3.3. So sánh giá trị đo EMG của điện cực theo trọng lượng vật nâng
• 3.3.4. So sánh giá trị đo EMG trên các đối tượng ở các ngành nghề khác nhau
• 3.4. MỐI LIÊN QUAN GIỮA NÂNG NHẤC VẬT NẶNG VỚI ĐAU THẮT LƯNG
• 3.4.1. Ảnh hưởng của nâng nhấc đối với cơ lưng và cột sống
• 3.4.2. Ảnh hưởng của trọng lượng nâng nhấc đối với thắt lưng
• 3.4.3. Ảnh hưởng của khoảng cách ngang khi nâng nhấc đối với thắt lưng
• 3.4.4. Tương quan giữa kết quả đo EMG với tỷ lệ đau thắt lưng
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về đánh giá vận động cơ lưng khi nâng vật nặng

Đánh giá vận động cơ lưng là một lĩnh vực quan trọng trong nghiên cứu sức khỏe nghề nghiệp. Việc nâng vật nặng không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của người lao động mà còn có thể dẫn đến các chấn thương nghiêm trọng. Nghiên cứu này nhằm mục đích phân tích sự vận động của cơ lưng và cột sống trong quá trình nâng nhấc vật nặng, từ đó đưa ra các giải pháp bảo vệ sức khỏe cho người lao động.

1.1. Khái niệm về vận động cơ lưng và cột sống

Vận động cơ lưng liên quan đến các chuyển động của cột sống và các cơ xung quanh. Cột sống thắt lưng là phần quan trọng nhất trong việc nâng vật nặng, vì nó chịu trách nhiệm cho việc hỗ trợ trọng lượng cơ thể và thực hiện các động tác linh hoạt.

1.2. Tầm quan trọng của việc đánh giá vận động cơ lưng

Đánh giá vận động cơ lưng giúp xác định mức độ an toàn trong các hoạt động nâng nhấc. Nó cũng giúp phát hiện sớm các dấu hiệu của chấn thương, từ đó có biện pháp can thiệp kịp thời.

II. Những thách thức trong việc nâng vật nặng và ảnh hưởng đến cơ lưng

Việc nâng vật nặng thường xuyên có thể dẫn đến nhiều vấn đề sức khỏe, đặc biệt là đau lưng. Các yếu tố như tư thế không đúng, trọng lượng vật nâng quá sức và thời gian làm việc kéo dài đều có thể gây ra các chấn thương nghiêm trọng cho cơ lưng.

2.1. Nguyên nhân gây đau lưng khi nâng vật nặng

Đau lưng có thể do nhiều nguyên nhân khác nhau, bao gồm tư thế không đúng khi nâng, trọng lượng vật nâng quá nặng và thiếu sự hỗ trợ từ các thiết bị bảo vệ. Những yếu tố này có thể dẫn đến rối loạn cơ xương và các vấn đề nghiêm trọng khác.

2.2. Tác động của tư thế nâng không đúng

Tư thế nâng không đúng có thể làm tăng áp lực lên cột sống và các cơ lưng, dẫn đến chấn thương. Việc duy trì tư thế đúng khi nâng vật nặng là rất quan trọng để bảo vệ sức khỏe.

III. Phương pháp đánh giá vận động cơ lưng hiệu quả

Để đánh giá vận động cơ lưng, nhiều phương pháp khác nhau có thể được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm quan sát trực tiếp, sử dụng thiết bị giám sát và phân tích điện cơ. Mỗi phương pháp đều có ưu điểm và nhược điểm riêng.

3.1. Sử dụng thiết bị giám sát sự vận động của lưng

Thiết bị giám sát sự vận động của lưng giúp theo dõi chính xác các chuyển động của cột sống trong quá trình nâng vật nặng. Điều này cho phép các nhà nghiên cứu thu thập dữ liệu chi tiết về cách thức và mức độ vận động của cơ lưng.

3.2. Phân tích điện cơ EMG trong đánh giá vận động

Phân tích điện cơ (EMG) là một phương pháp hiệu quả để đánh giá hoạt động của các cơ lưng trong quá trình nâng vật nặng. Nó giúp xác định mức độ hoạt động của các nhóm cơ và phát hiện sớm các dấu hiệu của chấn thương.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu đánh giá vận động cơ lưng

Nghiên cứu về vận động cơ lưng có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực khác nhau, từ sản xuất đến y tế. Các kết quả nghiên cứu giúp xây dựng các tiêu chuẩn an toàn trong lao động và cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động.

4.1. Xây dựng tiêu chuẩn an toàn trong lao động

Các tiêu chuẩn an toàn trong lao động được xây dựng dựa trên các kết quả nghiên cứu về vận động cơ lưng. Điều này giúp giảm thiểu nguy cơ chấn thương cho người lao động khi nâng vật nặng.

4.2. Cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động

Nghiên cứu cũng giúp cải thiện điều kiện làm việc cho người lao động thông qua việc áp dụng các biện pháp bảo vệ và hỗ trợ trong quá trình nâng nhấc vật nặng.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu vận động cơ lưng

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc đánh giá vận động cơ lưng là rất cần thiết để bảo vệ sức khỏe người lao động. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục mở rộng để tìm ra các giải pháp hiệu quả hơn trong việc giảm thiểu chấn thương.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo sẽ giúp làm rõ hơn về mối liên hệ giữa các yếu tố trong quá trình nâng vật nặng và sức khỏe của cơ lưng. Điều này sẽ cung cấp thông tin quý giá cho các nhà quản lý và nhà nghiên cứu.

5.2. Hướng đi mới trong nghiên cứu vận động cơ lưng

Hướng đi mới trong nghiên cứu có thể bao gồm việc áp dụng công nghệ mới và các phương pháp tiên tiến để theo dõi và đánh giá vận động cơ lưng một cách chính xác hơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đau thắt lưng và rối loạn cơ xương (RLCX) là những vấn đề sức khỏe nghề nghiệp phổ biến, đặc biệt ở người lao động thường xuyên nâng nhấc vật nặng bằng tay. Theo ước tính, tỷ lệ đau thắt lưng trong các ngành sản xuất vật liệu xây dựng tại Việt Nam lên tới khoảng 69%, với mức độ ảnh hưởng nghiêm trọng đến năng suất lao động và chất lượng cuộc sống. Nghiên cứu này tập trung đánh giá sự vận động của cơ lưng và cột sống ở người lao động trong các công đoạn nâng nhấc vật nặng bằng tay tại các cơ sở sản xuất gạch tuynel, gạch granit và sứ vệ sinh. Mục tiêu chính là mô tả đặc điểm lao động, tình trạng đau mỏi cơ xương khớp, đồng thời phân tích mức độ nguy cơ tổn thương cột sống và cơ lưng thông qua các phương pháp đo lường hiện đại như điện cơ đồ (EMG) và thiết bị giám sát vận động cột sống (LMM). Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2014 tại bốn cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng tiêu biểu ở miền Bắc Việt Nam. Kết quả nghiên cứu không chỉ cung cấp số liệu định lượng về mức độ nguy cơ mà còn góp phần xây dựng các tiêu chuẩn nâng nhấc an toàn, hướng dẫn thực hành lao động và đề xuất các biện pháp bảo vệ sức khỏe người lao động, từ đó giảm thiểu tổn thương cơ xương và nâng cao hiệu quả sản xuất.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình chính sau:

• Giải phẫu - sinh lý cột sống thắt lưng: Cột sống thắt lưng gồm 5 đốt sống (L1-L5) có vai trò chịu lực chính và vận động linh hoạt, kết hợp với hệ thống cơ lưng gồm các lớp cơ nông và sâu, đảm bảo sự ổn định và vận động của thân người. Đĩa đệm và các khớp liên cuống đốt sống tạo nên đơn vị chức năng chống chịu lực và giảm chấn động.

• Ecgônômi (Ergonomics): Khoa học nghiên cứu mối quan hệ giữa con người và lao động, nhằm tối ưu hóa hiệu quả công việc và bảo vệ sức khỏe người lao động. Ecgônômi tập trung vào việc thiết kế công việc, công cụ và môi trường làm việc phù hợp với khả năng sinh lý, giải phẫu và tâm lý của người lao động.

• Mô hình đánh giá nguy cơ tổn thương cột sống: Sử dụng thiết bị giám sát vận động cột sống (Lumbar Motion Monitor - LMM) để đo các thông số như tần số nâng, tốc độ xoay thân, mô men tối đa, góc cúi và tốc độ nghiêng thân. Kết hợp với điện cơ đồ bề mặt (EMG) để đánh giá hoạt động điện của các nhóm cơ lưng, từ đó xác định mức độ nguy cơ tổn thương.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Mô tả, điều tra cắt ngang kết hợp quan sát, đo lường thực nghiệm.

• Đối tượng và địa điểm: 311 người lao động thường xuyên nâng nhấc vật nặng tại 4 cơ sở sản xuất vật liệu xây dựng gồm gạch tuynel, gạch granit và sứ vệ sinh ở miền Bắc Việt Nam.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Cỡ mẫu phỏng vấn được tính toán dựa trên tỷ lệ đau lưng 72% với sai số 5%, thu được 310 người, thực tế phỏng vấn 311 người. Chọn mẫu ngẫu nhiên hệ thống trong số công nhân thường xuyên nâng nhấc. Quan sát và phân tích ecgônômi trên 60 công nhân, đo LMM trên 82 người và đo EMG trên 64 người, chọn mẫu có chủ định theo nhóm vị trí làm việc.

• Thu thập dữ liệu: Phỏng vấn trực tiếp về đặc điểm lao động, tình trạng sức khỏe; quan sát thao tác nâng nhấc; đo các thông số nhân trắc; sử dụng thiết bị LMM để ghi nhận vận động cột sống; đo điện cơ bề mặt EMG tại các vị trí cơ lưng thẳng.

• Phân tích số liệu: Sử dụng phần mềm Ballet 2.0 phân tích dữ liệu LMM, đánh giá mức độ nguy cơ theo ba cấp độ: thấp (<30%), trung bình (30-60%), cao (>60%). Xử lý số liệu phỏng vấn bằng phần mềm Epi-info và Excel. Đọc và nhập dữ liệu EMG từ thiết bị DataLOG Bluetooth & MMC, phân tích biên độ và tần số tín hiệu điện cơ.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được thực hiện trong năm 2014, bao gồm giai đoạn khảo sát thực địa, thu thập dữ liệu, xử lý và phân tích số liệu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Đặc điểm đối tượng và công việc: Trong 311 người lao động, 42,4% làm việc tại cơ sở sản xuất gạch tuynel, 33,1% tại sản xuất sứ vệ sinh và 24,4% tại sản xuất gạch granit. Tỷ lệ nữ giới chiếm 46,6%, nam giới 53,4%. Thời gian làm việc trung bình là 6,3 ± 4,7 năm, trong đó công nhân sứ vệ sinh có thâm niên cao nhất (8,7 ± 5,8 năm). Thời gian nâng nhấc chiếm trung bình 31-45% thời gian làm việc, cao nhất ở gạch tuynel (44,7%).

2. Trọng lượng vật nâng: Trung bình trọng lượng nâng mỗi lần là 16,0 ± 10,5 kg, trong đó công nhân sứ vệ sinh nâng nặng nhất (27,2 ± 5,1 kg), gạch tuynel nhẹ nhất (5,1 ± 1,5 kg). Trọng lượng tối đa có thể lên tới 46,3 ± 7,5 kg ở sứ vệ sinh.

3. Tỷ lệ rối loạn cơ xương: 69,1% người lao động có triệu chứng đau thắt lưng trong vòng một năm qua, cao nhất ở sứ vệ sinh (78,6%). Đau mỏi vùng cổ và vai cũng phổ biến với tỷ lệ gần 50%. Hầu hết (98,1%) cảm nhận đau thắt lưng lần đầu tại nơi làm việc, chủ yếu khi thực hiện thao tác nâng, hạ, mang vác (64,2%).

4. Mức độ nguy cơ theo thiết bị LMM: Mức nguy cơ trung bình chung đối với cơ xương cột sống thắt lưng ở các thao tác nâng nhấc dao động trong khoảng từ trung bình đến cao, với các yếu tố nguy cơ chính gồm tần số nâng, mô men tối đa và góc cúi tối đa. Ví dụ, công việc nâng nhấc tại cơ sở gạch tuynel có mức nguy cơ trung bình chung khoảng 56% ± 11%, thuộc nhóm nguy cơ cao.

5. Đo điện cơ bề mặt (EMG): Hoạt động điện cơ của các nhóm cơ lưng thẳng tăng theo trọng lượng vật nâng và vị trí đặt điện cực. Giá trị EMG cao hơn rõ rệt ở các công nhân nâng vật nặng trên 20 kg so với dưới 10 kg, cho thấy sự gia tăng gánh nặng cơ sinh học. Sự chênh lệch hoạt động cơ giữa hai bên lưng cũng được ghi nhận, phản ánh sự mất cân bằng trong vận động.

Thảo luận kết quả

Kết quả nghiên cứu cho thấy mối liên hệ chặt chẽ giữa trọng lượng vật nâng, tần suất và tư thế nâng với mức độ tổn thương cơ xương cột sống thắt lưng. Tỷ lệ đau thắt lưng cao ở nhóm công nhân sản xuất sứ vệ sinh tương ứng với trọng lượng nâng lớn và thời gian làm việc lâu dài. Mức nguy cơ đo được qua thiết bị LMM và EMG phản ánh chính xác áp lực cơ học và sinh học lên cột sống, phù hợp với các nghiên cứu quốc tế đã công bố. Ví dụ, nghiên cứu tại Mỹ cũng ghi nhận mức nguy cơ trung bình chung khoảng 56% ở các công việc nâng nhấc tương tự. Sự gia tăng hoạt động điện cơ theo trọng lượng nâng phù hợp với lý thuyết huy động đơn vị vận động cơ để đáp ứng lực tăng lên. Các biểu đồ phân tích mức độ nguy cơ theo từng yếu tố có thể minh họa rõ ràng sự khác biệt giữa các thao tác và nhóm công nhân, giúp xác định các điểm cần cải tiến ecgônômi. Kết quả này nhấn mạnh tầm quan trọng của việc thiết kế lại công việc, đào tạo tư thế nâng đúng và sử dụng thiết bị hỗ trợ để giảm thiểu tổn thương.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết kế lại công việc nâng nhấc: Giảm trọng lượng vật nâng trung bình xuống dưới 20 kg, ưu tiên sử dụng thiết bị hỗ trợ nâng, kéo, đẩy. Mục tiêu giảm mức nguy cơ tổn thương cột sống xuống dưới 30% trong vòng 12 tháng. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý nhà máy phối hợp với chuyên gia ecgônômi.

2. Đào tạo và huấn luyện người lao động: Tổ chức các khóa huấn luyện về tư thế nâng đúng, kỹ thuật vận chuyển an toàn, nhận biết dấu hiệu đau thắt lưng sớm. Mục tiêu nâng cao nhận thức và giảm tỷ lệ đau thắt lưng ít nhất 20% sau 6 tháng. Chủ thể thực hiện: Phòng nhân sự và bộ phận y tế lao động.

3. Cải thiện môi trường làm việc: Tối ưu hóa không gian làm việc, bố trí vị trí nâng phù hợp với chiều cao và tầm với của người lao động, giảm khoảng cách nâng ngang. Mục tiêu tăng tiện nghi thao tác và giảm áp lực cơ học lên cột sống. Chủ thể thực hiện: Ban kỹ thuật và thiết kế nhà máy.

4. Giám sát sức khỏe định kỳ và can thiệp sớm: Thực hiện khám sức khỏe định kỳ, đo điện cơ và vận động cột sống cho công nhân, phát hiện sớm các dấu hiệu tổn thương để can thiệp kịp thời. Mục tiêu giảm tỷ lệ nghỉ việc do đau thắt lưng xuống dưới 10% trong 1 năm. Chủ thể thực hiện: Phòng y tế lao động và chuyên gia y tế.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà quản lý và giám sát sản xuất: Nắm bắt các yếu tố nguy cơ và biện pháp cải tiến ecgônômi để tổ chức công việc an toàn, nâng cao năng suất và giảm thiểu tai nạn lao động.

2. Chuyên gia y tế lao động và bác sĩ công nghiệp: Sử dụng số liệu và phương pháp đo lường để đánh giá tình trạng sức khỏe người lao động, xây dựng chương trình phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

3. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành nhân trắc học, ecgônômi, sinh học: Tham khảo mô hình nghiên cứu, phương pháp đo lường và phân tích dữ liệu thực tiễn trong lĩnh vực sức khỏe nghề nghiệp.

4. Người lao động và tổ chức công đoàn: Hiểu rõ tác động của công việc nâng nhấc đến sức khỏe, từ đó chủ động tham gia các hoạt động đào tạo, bảo vệ quyền lợi và sức khỏe bản thân.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao đau thắt lưng phổ biến ở người lao động nâng nhấc vật nặng?
   Đau thắt lưng xuất phát từ áp lực cơ học lớn lên cột sống thắt lưng do nâng vật nặng vượt quá khả năng chịu đựng, kết hợp với tư thế nâng không đúng và tần suất làm việc cao. Ví dụ, công nhân sản xuất sứ vệ sinh nâng vật trung bình 27,2 kg có tỷ lệ đau thắt lưng lên tới 78,6%.

2. Thiết bị LMM và EMG có vai trò gì trong nghiên cứu?
   LMM đo vận động cột sống theo các thông số như tần số nâng, góc cúi, mô men tối đa để đánh giá mức độ nguy cơ tổn thương. EMG đo hoạt động điện của cơ lưng, phản ánh mức độ gánh nặng cơ sinh học. Hai thiết bị này giúp định lượng chính xác tác động của công việc lên cơ thể.

3. Làm thế nào để giảm nguy cơ đau thắt lưng khi nâng nhấc?
   Giảm trọng lượng vật nâng, cải thiện tư thế nâng, sử dụng thiết bị hỗ trợ, đào tạo kỹ thuật nâng đúng và nghỉ ngơi hợp lý là các biện pháp hiệu quả. Nghiên cứu đề xuất giảm trọng lượng nâng trung bình dưới 20 kg để giảm nguy cơ tổn thương.

4. Tỷ lệ đau thắt lưng ảnh hưởng thế nào đến năng suất lao động?
   Đau thắt lưng làm giảm khả năng làm việc, tăng tỷ lệ nghỉ việc và điều trị, ảnh hưởng tiêu cực đến năng suất và chất lượng sản phẩm. Ví dụ, 10,7% công nhân phải nghỉ điều trị do đau thắt lưng trong vòng một tháng trước khảo sát.

5. Nghiên cứu này có thể áp dụng cho ngành nghề khác không?
   Các phương pháp và kết quả nghiên cứu có thể áp dụng rộng rãi cho các ngành nghề có công việc nâng nhấc thủ công, giúp đánh giá và cải thiện điều kiện lao động nhằm bảo vệ sức khỏe người lao động.

Kết luận

• Nghiên cứu đã mô tả chi tiết đặc điểm lao động và tình trạng đau mỏi cơ xương khớp ở 311 công nhân ngành vật liệu xây dựng, với tỷ lệ đau thắt lưng lên tới 69,1%.
• Thiết bị LMM và EMG cung cấp số liệu định lượng về mức độ nguy cơ tổn thương cột sống và hoạt động cơ lưng, phản ánh rõ ảnh hưởng của trọng lượng và tư thế nâng.
• Mức nguy cơ tổn thương cột sống ở các công đoạn nâng nhấc dao động từ trung bình đến cao, đặc biệt ở công nhân sản xuất sứ vệ sinh.
• Đề xuất các giải pháp ecgônômi thiết thực nhằm giảm thiểu tổn thương, nâng cao an toàn và hiệu quả lao động trong vòng 12 tháng tới.
• Khuyến khích các nhà quản lý, chuyên gia y tế và người lao động áp dụng kết quả nghiên cứu để cải thiện điều kiện làm việc và bảo vệ sức khỏe nghề nghiệp.

Hành động tiếp theo: Triển khai các chương trình đào tạo, cải tiến công việc và giám sát sức khỏe định kỳ dựa trên kết quả nghiên cứu. Đăng ký nhận tư vấn chuyên sâu và tài liệu hướng dẫn thực hành ecgônômi để nâng cao hiệu quả phòng ngừa tổn thương cơ xương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU Ngày nay, nhiều công việc nâng nhấc, vận chuyển các vật nặng đã đƣợc cơ giới hóa nhờ sự trợ giúp của máy móc thiết bị chuyên dụng. Tuy nhiên, vẫn không thể tránh khỏi việc nâng nhấc bằng tay ở nhiều công đoạn trong hầu hết các ngành sản xuất. Việc nâng nhấc bằng tay các nguyên, nhiên, vật liệu, bán thành phẩm, thành phẩm trong sản xuất vẫn diễn khá phổ biến trong ngành sản xuất vật liệu xây dựng. Nâng nhấc, vận chuyển các vật nặng quá sức mình hoặc tƣ thế nâng nhấc không đúng có thể dẫn đến tai nạn, làm chấn thƣơng cơ, gân, khớp và thần kinh vận động.

Khi thƣờng xuyên nâng nhấc thủ công, ngƣời lao động còn phải đối diện với những tổn thƣơng ở cơ, gân, thần kinh và các tổ chức nâng đỡ liên đốt sống tích lũy theo thời gian, gây nên hội chứng rối loạn cơ xƣơng (RLCX). Trƣớc thực trạng RLCX do nghề nghiệp nói chung và tổn thƣơng thắt lƣng nói riêng khá cao và cao nhất trong số các tổn thƣơng nghề nghiệp. Nhiều nghiên cứu đánh giá mức độ nguy cơ đối với lƣng trong các hoạt động lao động nâng nhấc vật bằng tay ở các ngành công nghiệp khác nhau đã đƣợc các nhà khoa học ở nhiều nƣớc quan tâm nghiên cứu. Kết quả của các công trình nghiên cứu là cơ sở để xây dựng các tiêu chuẩn giới hạn nâng nhấc, hƣớng dẫn thực hành lao động đối với nâng nhấc thủ công, thực hành áp dụng các biện pháp bảo vệ… Ở Việt Nam, chƣa có công trình nghiên cứu nào về mối liên quan giữa đau mỏi lƣng với nâng nhấc vật nặng, chỉ có các điều tra, phỏng vấn đƣa ra tỷ lệ đau mỏi cơ xƣơng khớp trong đó có thắt lƣng ở các công việc khác nhau.

Một số nghiên cứu đã kết hợp với phân tích tƣ thế, thao tác trong lao động rồi đề xuất, kiến nghị các biện pháp dự phòng. Chúng ta còn thiếu các công trình nghiên cứu, định lƣợng mức độ nguy cơ đối với cơ lƣng và cột sống của ngƣời lao động khi thực hiện các hoạt động nâng nhấc thủ công qua giám sát sự vận động của cột sống và sự thay đổi về điện cơ của các nhóm cơ lƣng tham gia trong quá trình nâng nhấc. 1 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Để đáp ứng yêu cầu này, chúng tôi đã tiến hành thực hiện đề tài “Đánh giá sự vận động của cơ lƣng và cột sống ở ngƣời lao động khi nâng nhấc vật nặng bằng tay” với các mục tiêu sau: 1. Mô tả đƣợc đặc điểm lao động nâng nhấc và tình trạng đau mỏi cơ xƣơng khớp và thắt lƣng của ngƣời lao động tại một số công đoạn trong sản xuất gạch tuynel, gạch granit và sứ vệ sinh.

Phân tích đánh giá mức độ nguy cơ đối với cột sống và các cơ lƣng khi ngƣời công nhân thực hiện các thao tác nâng nhấc vật tại một số công đoạn trong sản xuất gạch tuynel, gạch granit và sứ vệ sinh. Các số liệu trong luận văn này đƣợc trích một phần từ đề tài 209/10/TLĐ do PGS. Nguyễn Đức Hồng – Trung tâm Khoa học Con ngƣời và Sức khỏe Lao động, Viện Nghiên cứu Khoa học Kỹ thuật Bảo hộ Lao động làm chủ nhiệm. Tác giả luận văn đã trực tiếp tham gia thực hiện và đƣợc chủ nhiệm đề tài đồng ý cho phép sử dụng một phần số liệu của nghiên cứu cho luận văn.

2 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. MỘT SỐ NÉT VỀ GIẢI PHẪU-SINH LÝ CỘT SỐNG THẮT LƢNG 1.Vài nét tổng quát về cột sống Cột sống (columna vertebradis) của con ngƣời là trục trung tâm của cơ thể, thuộc bộ xƣơng trục (skeleton axiale) bao gồm nhiều đốt sống tiếp khớp với nhau, giúp cho thân mình vận động dễ dàng và nhịp nhàng. Cột sống bao bọc và bảo vệ cho tủy sống - một phần của thần kinh trung ƣơng. Ở ngƣời, cột sống còn có tác dụng phần nào nâng đỡ trọng lƣợng của cơ thể và truyền sức nặng cơ thể xuống hai chân [16].

Ở nữ giới, cột sống dài khoảng 60cm; ở nam giới, cột sống dài hơn, khoảng 70cm. Cột sống nằm chính giữa thành sau của thân, chạy dài từ mặt dƣới xƣơng chẩm và tận hết bởi xƣơng cụt, gồm 33-34 đốt sống, chia làm 5 đoạn (Hình 1. Cột sống - Đoạn sống cổ (vertebrae cervicales) gồm 7 đốt (C1-C7) tạo nên một đoạn cột sống dài khoảng 12cm cong lõm ra sau. 3 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Đoạn sống ngực (vertebrae thoracicae) gồm 12 đốt (T1-T12) tạo thành một đoạn cột sống dài khoảng 28cm cong lõm ra trƣớc.

- Đoạn sống thắt lƣng (vertebrae lumbales) gồm 5 đốt (L1-L5) tạo thành một đoạn cột sống dài khoảng 18cm cong lõm ra sau. - Xƣơng cùng (os sacrum) gồm 5 đốt (S1-S5) dính với nhau thành một khối. - Xƣơng cụt (os coccygis) gồm từ 4-5 đốt dính với nhau tạo thành một khối xƣơng. Đoạn cùng cụt bắt đầu từ khớp thắt lƣng cùng tới đỉnh xƣơng cụt dài khoảng 12cm cong lõm xuống dƣới và ra trƣớc.

Các đốt sống có những tính chất chung giống nhau và những đặc tính riêng biệt cho từng loại đốt sống. Bốn đoạn cong sinh lý của cột sống đảm bảo cho cột sống hoạt động đƣợc mềm dẻo, uyển chuyển và trọng tâm cơ thể rơi đúng mặt chân đế giúp cho con ngƣời vững vàng trong tƣ thế đứng thẳng. Nhìn chung, cột sống đƣợc chia làm hai phần: - Phần trên gồm 24 đốt sống thuộc các đoạn cổ, ngực, thắt lƣng xếp chồng lên nhau, cử động khá dễ dàng, trong đó đoạn cổ và thắt lƣng là linh hoạt nhất. - Phần dƣới gồm các đốt sống thuộc đoạn cùng, cụt dính lại với nhau, ít hoặc không cử động đƣợc.

Một số nét về đặc điểm giải phẫu-sinh lý cột sống thắt lƣng * Đặc điểm các đốt sống thắt lƣng Do phải chống đỡ toàn thân và cần chuyển động nhiều nên các đốt sống thắt lƣng có các đặc điểm sau (Hình 1. - Thân rất to, rộng chiều ngang hơn chiều trƣớc sau. - Lỗ đốt sống hình tam giác, rộng hơn lỗ đốt sống của các đốt sống ngực nhƣng nhỏ hơn lỗ đốt sống cổ. - Cuống ngắn nhƣng rất dày và dính vào thân đốt sống ở 3/5 trên.

Khuyết đốt sống dƣới sâu hơn khuyết đốt sống trên. - Cung đốt sống có chiều cao hơn chiều rộng. - Mỏm gai hình chữ nhật, chạy ngang ra sau. - Mặt khớp của mỏm khớp trên hơi lõm hƣớng vào trong, ra sau.

Trên bờ sau của mỏm xƣơng nhô lên tạo nên mỏm vú (processus mammilaris). Mỏm khớp dƣới có mặt khớp hơi lồi, nhìn ra ngoài và ra trƣớc. 4 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] - Mỏm ngang dài và mỏng đƣợc coi nhƣ xƣơng sƣờn thoái hóa. Trên mặt sau mỏm ngang có một lồi củ gọi là mỏm phụ (processus accesorius).

* Đặc điểm của lỗ liên đốt sống (lỗ gian liên đốt) Ở cột sống đoa ̣n thắt lƣng, sự liên quan về vị trí các đĩa đệm và các lỗ liên đốt với dễ thần kinh tủy sống có vai trò đặc biệt quan trọng. Nói chung, các lỗ liên đốt sống này nằm ngang mức với các đĩa đệm. Cỡ của các rễ thần kinh vùng cột sống thắt lƣng lớn dần từ trên xuống dƣới và rễ L5 lớn nhất. Bình thƣờng đƣờng kính của lỗ liên đốt sống to gấp 5-6 lần đƣờng kính của rễ thần kinh chui qua lỗ.

Các tƣ thế duỗi cột sống và nghiêng về hai bên làm giảm đƣờng kính lỗ. Khi đĩa đệm bị lồi hoặc thoát vị về phía bên sẽ làm hẹp lỗ liên đốt, chèn ép vào rễ thần kinh gây đau. Riêng lỗ liên đốt thắt lƣng cùng là đặc biệt nhỏ do tƣ thế của khe khớp đốt sống ở đây lại nằm ở mặt phẳng đứng ngang. Vì vậy, những biến đổi ở diện khớp và tƣ thế của khớp đốt sống dễ gây hẹp lỗ liên đốt.

Các đốt sống thắt lƣng 5 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] * Các khớp ở vùng cột sống đoa ̣n thắt lƣng Các khớp ở vùng cột sống đoa ̣n thắt lƣng gồm: các khớp giữa các thân đốt sống (symphysis intervertebralis), khớp giữa các mỏm khớp của đốt sống (articulationes zygapophysiales), khớp thắt lƣng cùng (articulatio lumbosacralis). Khớp giữa thân các đốt sống là khớp quan trọng nhất và có nhiều ý nghĩa hơn cả. Khớp giữa thân các đốt sống là một khớp bán động sụn. Diện khớp là mặt trên và mặt dƣới của thân hai đốt sống kề nhau.

Vì hai mặt này lõm nên giữa hai mặt khớp có đĩa gian đốt sống. Đĩa gian đốt sống (discus intervertebralis) còn gọi là đĩa đệm cấu tạo bằng sơ sụn có hình thấu kính hai mặt lồi tƣơng ứng với các mặt lõm của thân các đốt sống. Độ dày của đĩa tùy thuộc vào từng vùng của cột sống cũng nhƣ từng phần của đĩa (Hình 1. Đĩa gian đốt sống thắt lƣng dày nhất.

Ở đoạn cột sống thắt lƣng, phần đĩa trƣớc dày hơn phần sau, góp phần làm cho cột sống thắt lƣng lồi ra trƣớc. Có tất cả 23 đĩa nằm chen giữa thân các đốt sống từ C1 tới S1. Mỗi đĩa đệm gồm có hai phần: phần chu vi gọi là vòng sợi (anulus fibrosus) đƣợc cấu tạo bởi những vòng sơ sụn đồng tâm và rất đàn hồi; phần trung tâm gọi là nhân nhầy/tủy (nucleus pulposus). Nhân nhầy đƣợc cấu tạo bởi một chất rất đàn hồi và có thể di chuyển trong vòng sợi tùy theo vị trí của các đốt sống.

Thƣờng thì nhân nhầy nằm gần bờ sau hơn bờ trƣớc của đĩa gian đốt. Ở tƣ thế nghỉ, khi có áp lực ép lên cột sống, đĩa đệm phản ứng lại bằng sự căng của các vòng sợi và sự tăng áp lực trong nhân nhầy. Khi cột sống vận động về một phía (gấp, duỗi, nghiêng…) thì nhân nhầy chuyển về phía đối diện, đồng thời vòng sợi cũng bị giãn ra. Trong động tác xoay cột sống một cách quá mức hay đột ngột, các vòng sợi ở phía trực tiếp sẽ bị căng ra, trong khi các vòng sợi ở bên đối diện sẽ chun lại.

Những mô hình toán học dựa trên mô phỏng của đĩa đệm vùng thắt lƣng đã mô tả rằng, sự xoắn vặn sẽ gây sang chấn tập trung ở những vòng sợi bên, làm rạn nứt các vòng sợi, đây là vị trí dễ bị thoát vị đĩa đệm [1]. Khi gấp mạnh thân ngƣời ra phía trƣớc có thể gây thoát vị đĩa đệm ra sau đẩy lồi vào trong ống sống. Nhƣ vậy, đĩa đệm tham gia vào vận động của cột sống bằng khả năng biến dạng và tính chịu ép của nó, kết hợp với khả năng chuyển trƣợt của các khớp đốt 6 TIEU LUAN MOI download : [e-mail] sống đã tạo nên cho cột sống có một trƣờng vận động nhất định [26].