Luận án tiến sĩ về quản lý tài nguyên nước mặt tại đồng bằng sông Cửu Long: Nghiên cứu sông Cần Thơ

Luận án tiến sĩ xây dựng phương pháp luận đánh giá và định hướng quản lý tài nguyên nước mặt tại đồng bằng sông Cửu Long, nghiên cứu sông Cần Thơ.

Trường đại học

Đại học Cần Thơ

Người đăng

Ẩn danh

Thể loại

luận án tốt nghiệp

2020

194
2
0

Phí lưu trữ

45 Point

Tóm tắt

I. Giới thiệu

Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá tài nguyên nước mặt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt là sông Cần Thơ. Tài nguyên nước là yếu tố sống còn cho sự phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, sự gia tăng dân số và phát triển công nghiệp đang tạo ra áp lực lớn lên nguồn nước. Do đó, việc quản lý tài nguyên nước một cách bền vững là rất cần thiết. Nghiên cứu này nhằm xây dựng cơ sở phương pháp luận để định hướng quản lý tài nguyên nước hiệu quả, từ đó góp phần bảo vệ và phát triển bền vững nguồn tài nguyên quý giá này.

1.1 Mục tiêu nghiên cứu

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xây dựng một quy trình quản lý tài nguyên nước hiệu quả cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Nghiên cứu sẽ phân tích hiện trạng chất lượng nước, nhu cầu sử dụng nước và khả năng chịu tải của sông Cần Thơ. Từ đó, đề xuất các giải pháp nhằm bảo vệ tài nguyên nước và phát triển bền vững.

1.2 Ý nghĩa nghiên cứu

Nghiên cứu này không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn có giá trị thực tiễn cao. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho các nhà quản lý trong việc xây dựng chính sách quản lý nước hiệu quả. Đồng thời, nghiên cứu cũng góp phần nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo vệ tài nguyên nước.

II. Tổng quan tài liệu

Chương này trình bày tổng quan về tình hình tài nguyên nước mặt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng chất lượng nước đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng bởi các hoạt động kinh tế - xã hội. Việc quản lý nước hiện tại chưa đáp ứng được yêu cầu phát triển bền vững. Các phương pháp quản lý nước trên thế giới và Việt Nam sẽ được phân tích để tìm ra những bài học kinh nghiệm có thể áp dụng cho khu vực nghiên cứu.

2.1 Tình hình tài nguyên nước

Tài nguyên nước tại Đồng bằng sông Cửu Long đang đối mặt với nhiều thách thức. Sự phát triển đô thị hóa và công nghiệp hóa đã làm gia tăng nhu cầu sử dụng nước. Theo các số liệu thống kê, chất lượng nước tại sông Cần Thơ đã giảm sút đáng kể trong những năm qua. Việc đánh giá tài nguyên nước là cần thiết để có cái nhìn tổng quan về tình hình hiện tại.

2.2 Các phương pháp quản lý nước

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng các phương pháp quản lý nước hiện tại chưa hiệu quả. Cần có những chính sách và quy trình quản lý nước phù hợp hơn. Các mô hình toán học như WEAP đã được áp dụng thành công ở nhiều nơi trên thế giới và có thể là giải pháp cho khu vực Đồng bằng sông Cửu Long.

III. Phương pháp nghiên cứu

Chương này mô tả chi tiết các phương pháp được sử dụng trong nghiên cứu. Các bước trong quy trình nghiên cứu bao gồm đánh giá hiện trạng chất lượng nước, xác định nhu cầu sử dụng nước và tính toán khả năng chịu tải của sông Cần Thơ. Các chỉ số như VN-WQI sẽ được áp dụng để đánh giá chất lượng nước. Nghiên cứu cũng sẽ sử dụng các mô hình toán học để dự đoán tình hình tài nguyên nước trong tương lai.

3.1 Đánh giá chất lượng nước

Đánh giá chất lượng nước là bước đầu tiên trong nghiên cứu. Sử dụng chỉ số VN-WQI, nghiên cứu sẽ phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nước tại sông Cần Thơ. Kết quả sẽ giúp xác định các vấn đề cần giải quyết trong quản lý tài nguyên nước.

3.2 Dự đoán nhu cầu sử dụng nước

Dự đoán nhu cầu sử dụng nước là một phần quan trọng trong nghiên cứu. Nghiên cứu sẽ xác định nhu cầu nước cho các lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp và sinh hoạt. Từ đó, có thể đưa ra các giải pháp quản lý nước hiệu quả hơn trong tương lai.

IV. Kết quả nghiên cứu

Chương này trình bày các kết quả chính của nghiên cứu. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng chất lượng nước tại sông Cần Thơ đang có xu hướng xấu đi. Dự báo đến năm 2030 và 2050, khả năng chịu tải của sông sẽ không còn đáp ứng được nhu cầu sử dụng nước. Các giải pháp quản lý tài nguyên nước bền vững sẽ được đề xuất dựa trên các kết quả này.

4.1 Diễn biến chất lượng nước

Kết quả nghiên cứu cho thấy chất lượng nước tại sông Cần Thơ đã giảm sút trong 10 năm qua. Các chỉ số như BOD, COD và NH4+ đều vượt ngưỡng cho phép. Điều này cho thấy cần có các biện pháp bảo vệ tài nguyên nước ngay lập tức.

4.2 Dự báo khả năng chịu tải

Dự báo khả năng chịu tải của sông Cần Thơ cho thấy rằng vào năm 2030 và 2050, sông sẽ không còn khả năng tiếp nhận nước thải. Điều này đặt ra yêu cầu cấp bách về việc xây dựng các chính sách quản lý nước hiệu quả hơn.

V. Kết luận và đề xuất

Nghiên cứu đã xây dựng được cơ sở phương pháp luận để đánh giá và định hướng quản lý tài nguyên nước tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Các kết quả cho thấy cần có những biện pháp khẩn cấp để bảo vệ tài nguyên nước. Đề xuất các giải pháp quản lý nước bền vững sẽ giúp cải thiện tình hình hiện tại và đảm bảo nguồn nước cho các thế hệ tương lai.

5.1 Kết luận

Nghiên cứu đã đạt được mục tiêu đề ra, cung cấp cái nhìn tổng quan về tình hình tài nguyên nước tại sông Cần Thơ. Các kết quả cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp quản lý tài nguyên nước hiệu quả hơn.

5.2 Đề xuất

Đề xuất các giải pháp như tăng cường công tác bảo vệ tài nguyên nước, áp dụng các công nghệ mới trong quản lý nước và nâng cao nhận thức cộng đồng về tầm quan trọng của nước. Những giải pháp này sẽ góp phần vào sự phát triển bền vững của khu vực.

07/02/2025
Luận án tiến sĩ xây dựng cơ sở phương pháp luận để đánh giá và định hướng công tác quản lý tài nguyên nước mặt khu vực đồng bằng sông cửu long trường hợp nghiên cứu sông cần thơ

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Nƣớc là nguồn tài nguyên vô cùng quý giá mà tự nhiên ban tặng cho loài ngƣời. Tuy vậy, nguồn tài nguyên nƣớc đang ngày càng khan hiếm về khối lƣợng và chất lƣợng. Việc quản lý, khai thác và sử dụng có hiệu quả nguồn tài nguyên nƣớc có ý nghĩa hết sức quan trọng đối với sự tồn tại và phát triển của con ngƣời, (Đoàn Thế Lợi, 2014). Rủi ro do biến đổi khí hậu và dòng chảy môi trƣờng Việt Nam là một trong những quốc gia hứng chịu thiên tai lớn nhất ở Đông Á và Thái Bình Dƣơng.

Theo dự báo, từ những năm 2040 trở đi, lƣợng mƣa toàn quốc vào mùa khô sẽ giảm trong khi lƣợng mƣa trong mùa mƣa sẽ đạt mức cực đại. Những bằng chứng đã cho thấy nguyên nhân là do sự bất cập về thiết kế cơ sở hạ tầng và khả năng chống chịu thấp. Hạ tầng cơ sở hiện tại không phù hợp để thích ứng với những rủi ro thiên tai (bão lũ và hạn hán), một trong những lý do khác nữa là do tình trạng bảo dƣỡng kém. Quản lý tài nguyên nƣớc và quy hoạch lƣu vực sông phù hợp là chìa khóa để nâng cao khả năng chống chịu trƣớc các thiên tai và bảo vệ tính mạng, tài sản của ngƣời dân.

Những đợt hạn hán gần đây càng làm cho việc sụt giảm dòng chảy thêm nghiêm trọng (World Bank, 2019). Đứng trƣớc các tác động và thách thức của biến đổi khí hậu (BĐKH), phát triển thƣợng lƣu và những vấn đề xảy ra ngay tại lƣu vực sông Cửu Long, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết 120/NQ-CP ngày 17/11/2017 về phát triển bền vững ĐBSCL thích ứng với BĐKH (http://www.vn/Pages/trien- khai-lap-quy-hoach-tong-hop-luu-vuc-song-cuu-long. Sông Cần Thơ cũng nhƣ các sông khác của vùng Đồng bằng sông Cửu Long (ĐBSCL), là một trong các nhánh sông chính của sông Hậu nằm ngay vị trí trung tâm của thành phố Cần Thơ (TP. Cần Thơ) chảy qua ba quận, huyện trung tâm là quận Ninh Kiều, quận Cái Răng và huyện Phong Điền.

Theo kết quả giám sát ô nhiễm môi trƣờng ở TP. Cần Thơ gần nhƣ tất cả các kênh mƣơng cấp thoát nƣớc chính trong địa bàn thành phố đã và đang bị ô nhiễm ở mức báo động, (Trung tâm quan trắc tài nguyên và môi trƣờng TP. Chính vì vậy, làm thế nào để đánh giá và định hƣớng công tác quản lý tài nguyên nƣớc mặt khu vực ĐBSCL nói chung và TP. Cần Thơ nói riêng là một nhiệm vụ quan trọng, là một yêu cầu cấp thiết, do đó cần thiết phải tiến hành nghiên cứu “Xây dựng cơ sở phương pháp luận để đánh giá và định hướng công tác quản lý tài nguyên nước mặt khu vực ĐBSCL: trường hợp nghiên cứu sông Cần Thơ” giúp đánh giá diễn biến chất lƣợng nƣớc lƣu vực sông Cần Thơ cũng 1 nhƣ đánh giá cân bằng nƣớc và dự báo chất lƣợng nƣớc và trữ lƣợng nƣớc trong tƣơng lai.

Từ đó, xây dựng cơ sở phƣơng pháp luận để định hƣớng công tác quản lý tài nguyên nƣớc mặt nhằm các mục tiêu sau: 1.2 Mục tiêu nghiên cứu 1.1 Mục tiêu tổng quát Nghiên cứu xây dựng quy trình phƣơng pháp luận làm cơ sở để đánh giá chất lƣợng và trữ lƣợng nƣớc nhằm định hƣớng công tác quản lý tài nguyên nƣớc mặt vùng Đồng Bằng Sông Cửu Long.2 Mục tiêu cụ thể + Đánh giá diễn biến chất lƣợng nƣớc lƣu vực sông Cần Thơ giai đoạn 2010-2019. + Đánh giá khả năng chịu tải của lƣu vực sông Cần Thơ trong kịch bản hiện tại và kịch bản phát triển tƣơng lai 2030 và 2050. + Đánh giá cân bằng nƣớc bao gồm dự báo nhu cầu và trữ lƣợng nƣớc lƣu vực sông Cần Thơ trong trong kịch bản hiện tại và kịch bản phát triển tƣơng lai 2030 và 2050. + Từ kết quả nghiên cứu trên, đề xuất xây dựng quy trình cơ sở phƣơng pháp luận đánh giá trữ lƣợng và chất lƣợng nƣớc nhằm định hƣớng công tác quản lý tài nguyên nƣớc mặt khu vực ĐBSCL.3 Giả thuyết và câu hỏi nghiên cứu - Nhu cầu sử dụng nƣớc trong thời gian tới có sự thay đổi so với hiện tại.

- Sự phát triển kinh tế xã hội có ảnh hƣởng đến nhu cầu sử dụng nƣớc trong tƣơng lai. - Lƣợng nƣớc của sông Cần Thơ có thể đáp ứng đƣợc nhu cầu sử dụng nƣớc trong tƣơng lai nhƣng về chất lƣợng nƣớc có thể sẽ không đáp ứng đƣợc (ô nhiễm chất lƣợng nƣớc, ô nhiễm hữu cơ hoặc kim loại nặng). - Giải pháp quản lý tài nguyên nƣớc mặt thích ứng với biến đổi khí hậu cần quan tâm đến quản lý và xử lý nguồn thải tập trung ảnh hƣởng đến chất lƣợng nƣớc thời điểm hiện tại là cần thiết, làm cơ sở cho chiến lƣợc quản lý tài nguyên nƣớc mặt trong tƣơng lai. Vậy câu hỏi đặt ra là: - Chất lƣợng nƣớc khu vực nghiên cứu hiện tại đang diễn biến nhƣ thế nào, có bị ô nhiễm hay chƣa? Nguyên nhân gây ô nhiễm và những yếu tố nào tác động đến chất lƣợng nƣớc khu vực nghiên cứu? Các giải pháp kinh tế (hệ thống thu gom nƣớc thải, hệ thống xử lý nƣớc thải tập trung, tăng phí xả thải, công cụ kinh tế xử phạt hành chính.) và phi kinh tế (thay đổi thói quen sống 2 tập trung ven sông và xả thải trực tiếp ra sông) có thể cải thiện chất lƣợng nƣớc khu vực nghiên cứu? - Sự tác động của gia tăng dân số (tăng nhu cầu sử dụng nƣớc) và biến đổi khí hậu (lƣu lƣợng nƣớc trên sông thay đổi) sẽ ảnh hƣởng nhƣ thế nào đến bài toán cân bằng nƣớc khu vực nghiên cứu? - Quy trình công tác quản lý nào phù hợp cho khu vực nghiên cứu có thể định hƣớng và quản lý tốt tài nguyên nƣớc mặt trong ngữ cảnh tƣơng lai? 1.3 Nội dung nghiên cứu Đánh giá chất lƣợng nƣớc bằng các thông số môi trƣờng phân tích và chỉ số VN-WQI của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng.

Đánh giá trữ lƣợng, chất lƣợng nƣớc và khả năng chịu tải của sông Cần Thơ theo kịch bản nền và các kịch bản tƣơng lai. Tính toán cân bằng nƣớc cho kịch bản nền và các kịch bản tƣơng lai. Từ kết quả nghiên cứu, xây dựng cơ sở phƣơng pháp luận để đánh giá và định hƣớng công tác quản lý tài nguyên nƣớc mặt khu vực nghiên cứu. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu 1.

Đối tƣợng nghiên cứu Chất lƣợng nƣớc, trữ lƣợng nƣớc và khả năng chịu tải của tài nguyên nƣớc mặt lƣu vực sông Cần Thơ và nhu cầu sử dụng nƣớc của ngƣời dân ở lƣu vực sông Cần Thơ trong hiện tại và kịch bản phát triển tƣơng lai 2030 và 2050. Phạm vi nghiên cứu Đánh giá chất lƣợng nƣớc, trữ lƣợng nƣớc và khả năng chịu tải của tài nguyên nƣớc mặt lƣu vực sông Cần Thơ và nhu cầu sử dụng nƣớc của ngƣời dân ở lƣu vực sông Cần Thơ trong hiện tại và kịch bản phát triển tƣơng lai 2030 và 2050. Trong phạm vi nghiên cứu, chỉ tập trung phân tích hiện trạng chất lƣợng và trữ lƣợng nƣớc đoạn sông cần Thơ chảy qua 3 quận, huyện Ninh Kiều, Cái Răng và Phong Điền; chƣa đánh giá khả năng bị tác động chất lƣợng và trữ lƣợng nƣớc của thƣợng nguồn và sông Hậu cùng với tác động của nƣớc mƣa chảy tràn,. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn 1.

Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu đóng góp kiến thức về phƣơng pháp luận để xây dựng cơ sở định hƣớng công tác quản lý tài nguyên nƣớc mặt. 3 - Đóng góp thêm thông tin khoa học phục vụ cho công tác giảng dạy và nghiên cứu về lĩnh vực tài nguyên nƣớc tại các trƣờng Đại học hoặc ứng dụng nghiên cứu các lƣu vực sông tƣơng tự. Ý nghĩa thực tiễn - Đánh giá đƣợc diễn biến chất lƣợng tài nguyên nƣớc mặt của khu vực nghiên cứu qua giai đoạn 10 năm. - Xây dựng mô hình tính toán cân bằng nguồn nƣớc và xây dựng đƣợc cơ sở phƣơng pháp luận để định hƣớng công tác quản lý tài nguyên nƣớc mặt phục vụ cho sự phát triển kinh tế - xã hội của khu vực nghiên cứu.

* Điểm mới của đề tài: - Đánh giá chất lượng nước sông Cần Thơ qua giai đoạn 10 năm (2010-2019). - Đánh giá và khả năng tự làm sạch (mức độ tiếp nhận nước thải) của khu vực nghiên cứu với các kịch bản hiện tại và kịch bản phát triển tương lai 2030-2050. - Ứng dụng và đánh giá các ưu điểm của công thức đánh giá chất lượng nước VN-WQI mới theo quyết định 1460/QĐ-BTNMT của Bộ Tài nguyên và Môi trường bao gồm đánh giá được nhóm thông số chất hữu cơ, nhóm kim loại nặng và bộ trọng số của từng WQI thành phần cho khu vực nghiên cứu.” - Xây dựng được quy trình cơ sở phương pháp luận để đánh giá và định hướng công tác quản lý tài nguyên nước mặt khu vực vùng ĐBSCL. 4 CHƢƠNG 2: LƢỢC KHẢO TÀI LIỆU 2.1 Tổng quan về vùng nghiên cứu 2.1 Đặc điểm tự nhiên 2.1 Diện tích TP.

Cần Thơ hiện có 05 quận nội thành là Thốt Nốt, Ô Môn, Bình Thủy, Ninh Kiều, Cái Răng và 04 huyện ngoại thành: Vĩnh Thạnh, Thới Lai, Cờ Đỏ, Phong Điền bao gồm 85 xã, phƣờng và thị trấn. Theo thống kê của Phòng Quản lý Đất đai - Sở Tài nguyên và Môi trƣờng TP. Cần Thơ đến ngày 01 tháng 01 năm 2009, thành phố có tổng diện tích 140. (Trung tâm quan trắc Tài nguyên và Môi trƣờng TP.2 Vị trí địa lý Thành phố Cần Thơ nằm trong vùng trung - hạ lƣu vực sông Hậu, là trung tâm vùng ĐBSCL, điểm giao nhau của vùng Tây Nam sông Hậu với vùng Tứ giác Long Xuyên, vùng Bắc sông Tiền và vùng trọng điểm phía Nam.

Thành phố nằm giữa một mạng lƣới sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, cách biển Đông 75 km, cách thủ đô Hà Nội 1.877 km và cách thành phố Hồ Chí Minh 169 km theo đƣờng bộ. 1 Bản đồ hành chính Thành Phố Cần Thơ 5 Tọa độ địa lý: 9055‟08” – 10019‟38” vĩ Bắc; 105013‟38” – 105050‟35” kinh Đông, Với các mặt tiếp giáp nhƣ sau: - Phía Bắc giáp An Giang; - Phía Nam giáp Hậu Giang; - Phía Tây giáp Kiên Giang; - Phía Đông giáp 02 tỉnh Vĩnh Long và Đồng Tháp; - Đặc điểm địa hình, địa mạo, địa chất TP. Cần Thơ 04 mặt đều không giáp biển, hầu nhƣ không có rừng tự nhiên. Cần Thơ có địa hình bằng phẳng hơi nghiêng theo các chiều: cao từ Đông Bắc thấp dần xuống Tây Nam và cao từ bờ sông Hậu thấp dần vào nội đồng, rất đặc trƣng cho dạng địa hình địa phƣơng.

Đây là vùng đất có hệ thống sông ngòi, kênh rạch chằng chịt, cao độ mặt đất phổ biến từ 0,8m-1.0m so với mực nƣớc biển tại mốc quốc gia Hòn Dấu.3 Khí tƣợng TP.

Nội dung được bảo vệ bản quyền — Tải xuống đầy đủ

Bài viết "Đánh giá và định hướng quản lý tài nguyên nước mặt tại đồng bằng sông Cửu Long: Nghiên cứu trường hợp sông Cần Thơ" cung cấp cái nhìn sâu sắc về tình hình quản lý tài nguyên nước tại khu vực đồng bằng sông Cửu Long, đặc biệt là sông Cần Thơ. Tác giả phân tích các thách thức hiện tại trong việc bảo vệ và sử dụng bền vững nguồn nước, đồng thời đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả nhằm cải thiện chất lượng nước và bảo vệ môi trường. Bài viết không chỉ giúp độc giả hiểu rõ hơn về tình hình tài nguyên nước mà còn cung cấp những định hướng quan trọng cho các nhà quản lý và chính quyền địa phương.

Nếu bạn quan tâm đến các khía cạnh khác liên quan đến môi trường và quản lý tài nguyên, hãy tham khảo thêm bài viết "Luận văn thạc sĩ luật học pháp luật quản lý chất thải rắn sinh hoạt ở việt nam hiện nay", nơi bạn có thể tìm hiểu về quản lý chất thải và tác động của nó đến môi trường. Ngoài ra, bài viết "Luận án xác định một số yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất huyện sóc sơn thành phố hà nội" sẽ giúp bạn nắm bắt các yếu tố môi trường trong quy hoạch sử dụng đất. Cuối cùng, bài viết "Luận án nghiên cứu tạo chế phẩm vi sinh vật xử lý nƣớc thải chế biến tinh bột sắn" cung cấp thông tin về công nghệ xử lý nước thải, một vấn đề quan trọng trong quản lý tài nguyên nước. Những tài liệu này sẽ mở rộng kiến thức của bạn về các vấn đề môi trường liên quan.