CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Giới thiệu Trên thế giới đã có những công trình nghiên cứu được thực hiện bởi các chuyên gia liên quan đến vấn đề lựa chọn nhà thầu như: Holt và cộng sự (1994) cho rằng sự lựa chọn của nhà thầu dựa trên căn cứ các tiêu chí bao gồm: 1) khối lượng công việc hiện tại; 2) kinh nghiệm quá khứ có liên quan đến quy mô và tính chất của các dự án đã hoàn thành; 3) nguồn lực quản lý và chính sách liên quan đến chế độ đào tạo hàng năm; 4) kinh nghiệm quá khứ có liên quan đến khu vực thi công và thời tiết [1]. Nghiên cứu của Alzahrani và Emsley (2013) đánh giá mức độ ảnh hưởng của năng lực nhà thầu lên sự thành công dự án đã cho biết các nhân tố quan trọng của dự án bao gồm: 1) an toàn và chất lượng; 2) kết quả thực hiện các dự án trước đó; 3) môi trường; 4) khả năng kỹ thuật và quản lý; 5) nguồn nhân lực; 6) cơ cấu tổ chức; 7) kinh nghiệm; 8) quy mô và loại dự án đã thực hiện trước đây; 9) khả năng tài chính. Kết quả cho thấy rằng các tiêu chí được xem xét phổ biến nhất có liên quan đến tình trạng tài chính tốt, khả năng kỹ thuật, khả năng quản lý, các biện pháp thực hiện đảm bảo về sức khỏe và an toàn của nhà thầu [2].
Arazi Idrus, Mahmoud Sodangi and Mohamad Afeq Amran (2011) đã nghiên cứu các tiêu chí thực tế được khách hàng sử dụng cho lựa chọn các nhà thầu chính tại Malaysia. Dựa trên sự phản hồi của những chuyên gia, các tiêu chí được chỉ ra là: lịch sử thực hiện công việc, năng lực tài chính và năng lực kỹ thuật là các tiêu chí quan trọng nhất được khách hàng sử dụng để lựa chọn các nhà thầu chính tại Malaysia [3]. Kết quả phân tích các bảng câu hỏi khảo sát đã đề xuất chín tiêu chí và trọng số chỉ thị mức độ quan trọng tương đối của các tiêu chí như sau: + Thiết kế/ Thi công (57%) + Mua sắm/hợp đồng (10%) + Nhân sự giám đốc dự án (6%) + Nguồn nhân lực ( 6%) + Hệ thống quản lý chất lượng ( 6%) + An toàn và sức khỏe (4%) + Nhà máy/ thiết bị (4%) + Năng lực tài chính ( 4%) + Các mối quan hệ xã hội (4%) [4]. Trong nước, đã có những đề tài luận văn nghiên cứu về các mô hình đấu thầu thuộc lĩnh vực xây dựng như Trần Thanh Hà (2014) đã nghiên cứu và đề xuất 5 tiêu chí chính bao gồm hồ sơ kinh nghiệm, năng lực tài chính, nguồn nhân sự tham gia dự án, giải pháp và phương pháp luận, giá dự thầu.
Trong 5 tiêu chí chính thì tiếp tục được chia ra thành 16 tiêu chí kỹ thuật con cho việc chọn thầu Tư Vấn Quản Lý Dự Án Xây Dựng (TVQLDA-XD) [5]. Ở một mức độ nhất định, nội dung và kết quả của các nghiên cứu trên đã tiếp cận được nhiều mức độ nghiên cứu khác nhau cho việc xác định các tiêu chí đánh giá nhà thầu và hồ sơ dự thầu, về tổng quan đều liên quan hỗ trợ đến mục tiêu, phạm vi nội dung nghiên cứu của luận văn. Tuy nhiên về cụ thể thì chưa có nghiên cứu nào tập trung nghiên cứu các tiêu chí, trọng số đánh giá thầu cho các gói thầu mua sắm thiết bị thuộc dự án phát triển mỏ khí ngoài khơi nhằm đạt mục đích tối ưu hóa về mặt kinh tế và chất lượng. Đây chính là lý do và sự cần thiết thực hiện của đề tài luận văn này.
Các tiêu chí đánh giá thầu trên thế giới 1. Các tiêu chí đánh giá thầu tại Malaysia Luận văn thạc sĩ HVTH: Nguyễn Vũ Tuấn MSHV: 1770186 8 Phương thức lựa chọn nhà thầu truyền thống chỉ hoàn toàn dựa vào cơ sở là “giá thấp nhất” đã trở nên rất phổ biến tại các quốc gia đang phát triển như Malaysia cũng như phổ biến trong ngành công nghiệp xây dựng ở những nơi khác (Doloi, 2009 [6]; Holt, 1998 [7]; Holt, 2010 [8]; Signh và Tiong, 2006 [9]; Waara và Brochner, 2005 [10]; Walraven và de Vries, 2009 [11]). Việc lựa chọn giá thầu thấp nhất có thể dẫn đến một sự thất bại về mặt kinh tế, tạo cơ sở cho việc thực hiện công việc chất lượng kém cũng như dẫn đến những tranh chấp và những yêu sách không cần thiết (Eriksson và Westerberg, 2010 [12]; Eriksson và Pesamaa, 2011 [13]; Eriksson và Pesamaa, 2007 [14]; Cheung và cộng sự, 2011 [15]). Những nguyên nhân hàng đầu gây ra chậm trễ trong lĩnh vực xây dựng của Malaysia được thể hiện trong bảng 1.1 như sau : 1) kế hoạch kém của nhà thầu 2) năng lực quản lý thi công 3) không đủ kinh nghiệm 4) vấn đề về nguồn nhân lực Vì vậy, việc lựa chọn nhà thầu một cách cẩn thận là rất quan trọng để đảm bảo hiệu quả của công việc.
Luận văn thạc sĩ HVTH: Nguyễn Vũ Tuấn MSHV: 1770186 9 Các nguyên nhân gây ra chậm trễ Phần trăm số người trả lời chấm điểm Chỉ số quan Xếp 1 2 3 4 5 trọng tương hạng đối (RII) (Rank) Liên quan đến chủ đầu tư Tài chính và thanh toán cho phần công việc 3.780 4 đã hoàn thành Sự can thiệp của chủ doanh nghiệp 3.687 20 Đưa ra quyết định chậm 2.732 13 Thời gian hợp đồng và các yêu cầu áp đặt 5.661 24 không thực tế Các nguyên nhân liên quan đến nhà thầu Nhà thầu phụ 0.771 5 Sự quản lý công trường 0.813 2 Các phương pháp thi công 2.712 15 Kế hoạch không đúng 1.815 1 Nhiều sai phạm trong quá trình xây dựng 0.753 10 Kinh nghiệm nhà thầu không đủ 0.783 3 Các nguyên nhân liên quan đến tư vấn Việc quản lý hợp đồng 0.689 19 Sự chuẩn bị và phê duyệt các bản vẽ 0.705 16 Kiểm soát và đảm bảo chất lượng 0.671 22 Thời gian chờ cho việc phê duyệt các thử 1.669 23 nghiệm và kiểm tra Các nguyên nhân liên quan đến vật tư Chất lượng vật tư 0.771 6 Các nguyên nhân liên quan đến thiết bị và nhân lực Cung cấp nhân lực 2.757 7 Năng suất lao động 1.745 11 Khả năng sẵn sàng và hỏng hóc của thiết bị 0.755 8 Các nguyên nhân liên quan đến hợp đồng Phát sinh của hợp đồng 0.680 21 Nhiều lỗi và các điểm mâu thuẫn trong hợp 0.704 17 đồng Nguyên nhân liên quan các mối quan hệ hợp đồng Các tranh chấp chính và đàm phán 0.715 14 Cơ cấu tổ chức tổng thể không phù hợp 0.661 25 với dự án Thiếu sự liên lạc giữa các bên 0.755 9 Các nguyên nhân ngoài Điều kiện thời tiết 2.647 27 Các thay đổi về quy định 3.675 26 Các vấn đề với hàng xóm 4.612 28 Các điều kiện thi công không lường trước 1.1 Xếp hạng nguyên nhân của sự chậm trễ trong ngành xây dựng Malaysia (Sambasivan & Soon, 2007) [16] Luận văn thạc sĩ HVTH: Nguyễn Vũ Tuấn MSHV: 1770186 10 Chính vì vậy một phương thức lựa chọn đa tiêu chí (Wong và cộng sự, 2001 [17]) là cần thiết để nâng cao hiệu quả lựa chọn nhà thầu. Thông qua các tiêu chí lựa chọn được xác định rõ ràng, chủ đầu tư có thể ‘lọc’ ra nhà thầu ‘tốt’ khỏi nhà thầu ‘xấu’ vì không phải tất cả các nhà thầu tuyên bố quan tâm đến đấu thầu đều có thể đủ tiêu chuẩn. Đánh giá năng lực của các nhà thầu dựa trên các nguồn lực như kỹ năng quản lý tài chính, kinh nghiệm đã từng thực hiện dự án trong quá khứ cũng như các vấn đề chất lượng khác như năng lực kỹ thuật, kinh nghiệm quản lý, nguồn lực thực hiện và nguồn lực dự án sẽ giúp các chủ đầu tư đánh giá được sự phù hợp lựa chọn nhà thầu đối với việc thực hiện dự án của họ. Cho dù xét về điều kiện thời gian, chi phí và yêu cầu chất lượng (Holt và cộng sự, 1994 [18]; Wong và cộng sự, 2000 [19]; Topcu, 2004 [20]), hay dự đoán năng lực của các nhà thầu từ kinh nghiệm trước đây (El-Sawalhi và cộng sự, 2007 [21]; Elyamany và Abdelrahman, 2010 [22]), thì tất cả các yếu tố đó đều là các tiêu chí quan trọng cho năng lực thực hiện dự án [23].
Arazi Idrus, Mahmoud Sodangi and Mohamad Afeq Amran (2011) đã nghiên cứu các tiêu chí thực tế được khách hàng sử dụng cho lựa chọn các nhà thầu chính tại Malaysia. Dựa trên sự phản hồi của những chuyên gia, các tiêu chí được chỉ ra là: lịch sử thực hiện công việc, năng lực tài chính và năng lực kỹ thuật là các tiêu chí quan trọng nhất được khách hàng sử dụng để lựa chọn các nhà thầu chính tại Malaysia [3]. Tác giả đã thống kê và đưa ra bảng tổng hợp mức độ quan trọng và xếp hạng của các tiêu chí cho lựa chọn Nhà thầu chính như sau: Luận văn thạc sĩ HVTH: Nguyễn Vũ Tuấn MSHV: 1770186 11 Stt Tiêu chí lựa chọn Nhà thầu chính Chỉ số mức độ Xếp hạng quan trọng (%) 1 Lịch sử thực hiện công việc 94.93 1 2 Khả năng tài chính 93.07 2 3 Khả năng kỹ thuật 87.33 4 5 Kinh nghiệm ở những dự án tương tự 86.13 5 6 Hiệu quả quản lý 85.87 6 7 Tiến độ hoàn thành dự án được đề xuất 83.33 7 8 An toàn và sức khỏe nghề nghiệp 82.93 8 9 Tiến độ của các dự án đang thi công 82.80 9 10 Mối quan hệ với khách hàng 81.47 10 11 Số lượng các dự án có trong tay 80.93 11 12 Mức độ công nghệ 80.13 12 13 Mối quan hệ hữu nghị 78.27 13 14 Xem xét về tính chính trị 78.2 tổng hợp mức độ quan trọng và xếp hạng của các tiêu chí cho lựa chọn Nhà thầu chính 1. Các tiêu chí đánh giá thầu tại một số nước khác trên thế giới Cuộc khảo sát các chủ đầu tư, nhà thầu tư vấn và nhà thầu chính được thực hiện tại Singapore (Singh và Tiong, 2006) cho thấy tầm quan trọng của giá dự thầu (F) là tiêu chí lựa chọn có tỉ lệ cao hơn tất cả các tiêu chí khác như hồ sơ năng lực công ty (A), hiệu quả dự án trước đây (B), năng lực tài chính (C), năng lực tiềm năng (D) và các tiêu chí cụ thể của dự án (E) (Hình 1.1 Tiêu chí lựa chọn tại Singapore – lấy từ Singh và Tiong (2006) Luận văn thạc sĩ HVTH: Nguyễn Vũ Tuấn MSHV: 1770186 12 Trong khi ở Úc, nghiên cứu của Watt và cộng sự (2010) cho thấy kết quả thực hiện dự án trước đây và chuyên môn kỹ thuật là những tiêu chí lựa chọn được xếp hạng cao nhất, giá đấu thầu được xếp hạng cao thứ ba.