MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Đói nghèo là vấn đề kinh tế xã hội sâu sắc, XĐGN là một trong những vấn đề vừa cấp bách, vừa lâu dài, đây là một chính sách xã hội quan trọng của Đảng và Nhà nước. Trong công cuộc đổi mới do ĐCSCVN khởi xướng và lãnh đạo nhằm công nghiệp hóa - hiện đại hóa đất nước, xây dựng một nước Việt Nam dân giàu, nước mạnh, xã hội công bằng, dân chủ văn minh thì xóa đói giảm nghèo là một vấn đề trung tâm (Lục Thu Cúc, 2015). Giảm nghèo hay còn gọi là vượt nghèo hoặc thoát nghèo theo tinh thần của Đảng và Nhà nước ta là “tạo mọi điều kiện thuận lợi để giúp đỡ người nghèo tự vươn lên, ngoài ra các hộ nghèo không còn khả năng lao động thì sẽ được Nhà nước và cộng đồng giúp đỡ” (Phạm Thị Thùy Trâm, 2017).
Trong những năm qua, chính sách tín dụng cho nông nghiệp và nông thôn là một chìa khóa cho thực hiện mục tiêu xóa đói giảm nghèo. Theo chuyên gia kinh tế “vòng luẩn quẩn nghèo đói” sẽ đuổi theo người nghèo cho đến khi họ nắm bắt được nguồn vốn sản xuất kinh doanh để tăng thu nhập. Việc tiếp cận và sử dụng hiệu quả nguồn vốn tín dụng được xem là một công cụ quan trọng góp phần phá vỡ vòng luẩn quẩn này. Tuy nhiên không phải cứ hỗ trợ vốn là người nghèo có thể thoát nghèo.
Vì vậy các chương trình tín dụng hộ nghèo cần đi kèm với những chương trình giảm nghèo khác như chương trình khuyến nông, đào tạo nâng cao năng lực sản xuất cho hộ nghèo, đào tạo nâng cao trình độ sử dụng vốn… Các nguồn vốn hỗ trợ cũng cần được xem xét kỹ đến nhu cầu, khả năng sử dụng vốn của hộ nghèo. Các hoạt động vay vốn tín dụng dành cho HN đã góp phần không nhỏ cho công cuộc xóa đói giảm nghèo của xã. Trong đó, Ngân hàng Chính sách xã hội là một tổ chức tín dụng chính thống có vai trò quan trọng đặc biệt trong toàn bộ hệ thống tín dụng vi mô cho xóa đói giảm nghèo. Trong quá trình đô thị hóa hiện nay, cơ sở hạ tầng của xã được nâng cao, nền kinh tế ngày càng phát triển.
Kéo theo đó, kinh tế hộ gia đình cũng được cải thiện, mức sống ngày càng tăng và có thêm nhiều cơ hội, thách thức để người dân đi lên phát triển sản xuất, kinh doanh để thoát nghèo và làm 2 giàu cho bản thân, gia đình và xã hội. Để có thể sản xuất kinh doanh thì vốn là một trong những vấn đề quan trọng nhất mà người dân không phải ai cũng có đủ vốn để đầu tư vào sản xuất kinh doanh nhất là các hộ nghèo. Thấy được vai trò quan trọng của vốn cũng như hiệu quả, tác dụng của việc vay vốn đối với việc phát triển kinh tế xã hội ở khu vực nông thôn nói chung và việc cải thiện cuộc sống, giải quyết những vấn đề khó khăn của các hộ nghèo nói riêng. Được sự phân công của Khoa Kinh tế và Phát triển nông thôn, Trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên cùng với sự hướng dẫn của TS.
Dương Hoài An tôi tiến hành nghiên cứu đề tài “Đánh giá thực trạng nguồn vốn cho vay hộ nghèo của ngân hàng chính sách xã hội trên địa bàn xã Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La” làm báo cáo kết quả thực tập tốt nghiệp. Mục tiêu nghiên cứu 1. Mục tiêu chung Phân tích cơ hội và thách thức trong việc ủy quyền cho vay hộ nghèo giữa Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức cho vay trên địa bàn xã Pá Lông. Từ đó đánh giá và đề xuất được các giải pháp khắc phục và phát huy các thế mạnh để nâng cao đời sống người dân trên địa bàn xã Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La.
Mục tiêu cụ thể + Tìm hiểu thực trạng nghèo đói của xã Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La. + Đánh giá thực trạng sử dụng vốn vay của các hộ nghèo thông qua Hội nông dân và Đoàn thanh niên của xã Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La. + Đề xuất một số giải pháp giúp các hộ nghèo vay vốn và sử dụng vốn có hiệu quả. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 1.
Đối tượng nghiên cứu Đối tượng nghiên cứu là các vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến chương trình cho vay vốn hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội thông qua các tổ chức hội trên địa bàn xã Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La. Đối tượng khảo sát là cán bộ, hội viên Hội nông dân, chi hội Đoàn Thanh niên, các hộ nghèo đã và đang vay vốn của Ngân hàng Chính sách xã hội, các cán bộ phụ trách tín dụng cấp xã, cán bộ Ngân hàng Chính sách xã hội huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La. Phạm vi nghiên cứu Phạm vi về nội dung: Đề tài tập trung đánh giá thực trạng chương trình cho vay vốn hộ nghèo của Ngân hàng Chính sách xã hội thông qua các tổ chức xã hội, từ đó đề xuất một số giải pháp để Chương trình cho vay vốn hộ nghèo của Ngân hàng CSXH phục vụ khách hàng tốt hơn. Phạm vi không gian: Đề tài được tiến hành trên địa bàn xã Pá Lông, huyện Thuận Châu, tỉnh Sơn La.
Phạm vi thời gian: Thời gian thực hiện đề tài từ tháng 6 -10 năm 2020. 4 PHẦN 2 CƠ SƠ KHOA HỌC 2. Khái niệm Ngân hàng Chính sách xã hội Ngân hàng Chính sách xã hội là một tổ chức tín dụng chính thức chủ yếu hướng vào người nghèo. Là một đơn vị tham gia duy nhất trong việc cung cấp tín dụng nhỏ vì khả năng thanh toán của Ngân hàng này được Chính phủ bảo lãnh hoàn toàn, Ngân hàng này không phải đóng thuế và không phải nộp ngân sách Nhà nước cũng như bảo lãnh tiền gửi.
Tuy nhiên Ngân hàng Chính xã hội cũng hoạt động theo luật tổ chức tín dụng và chịu sự giám sát của Ngân hàng Nhà nước Việt Nam (Nguyễn Thị Xuân Hương, 2018). Khái niệm Tín dụng Tín dụng là quan hệ kinh tế giữa người đi vay và người cho vay (quan hệ vay mượn), là sự chuyển nhượng quyền sử dụng một giá trị hay hiện vật theo những điều kiện mà hai bên thỏa thuận, hết thời hạn thì người đi vay phải trả cho người cho vay số tài sản kèm theo một số lợi tức (Hà Thị Hoa, 2014). Tín dụng Ngân hàng: Là quan hệ chuyển nhượng sử dụng vốn từ Ngân hàng cho khách hàng trong một thời gian nhất định với một khoản chi phí nhất định (Nguyễn Minh kiều, 2007). Vai trò của việc cho vay vốn hộ nghèo giữa Ngân hàng Chính sách xã hội và các tổ chức chính trị - xã hội trên địa bàn xã Pá Lông.
Thông qua ủy thác của tổ chức chính trị - xã hội, Đoàn thanh niên và Hội nông dân, cùng với các tổ TK&VV đã tác động tích cực đến nhận thức của người nghèo và các đối tượng chính sách khác, giúp họ vươn lên, tạo tính cộng đồng, có sự tương trợ lẫn nhau giữa các thành viên trong tổ. Đồng thời, các tổ TK&VV còn là kênh dẫn vốn trực tiếp, hiệu quả đến tận cơ sở, giúp NHCSXH chuyển tải nguồn vốn ưu đãi đến đúng đối tượng thụ hưởng và thực hiện một số công việc được NHCSXH ủy nhiệm, như: Họp bình xét cho vay; Giám sát việc sử dụng vốn vay; Theo dõi, đôn đốc người vay trả nợ khi đến hạn; tuyên truyền, vận động tổ viên tham gia gửi tiền tiết kiệm, nhằm tạo thói quen tiết kiệm tích lũy trả dần nợ gốc; Thực hiện thu lãi, thu tiết kiệm theo định kỳ hàng tháng; Phối hợp xử lý nợ tồn, nợ rủi ro. 5 Tính đến ngày 23-8-2020 trên địa bàn xã có 8 tổ TK&VV từ NHCSXH đang hoạt động. Chi nhánh NHCSXH có tổng dư nợ đạt 3.000 đồng, trong đó dư nợ ủy thác đạt 3.000 đồng, chiếm 100% tổng dư nợ.
Việc các tổ TK&VV hoạt động hiệu quả thông qua ủy thác của tổ chức chính trị - xã hội đã góp phần giải ngân kịp thời các chương trình tín dụng chính sách. Qua đó, đã hỗ trợ vốn đầu tư sản xuất, kinh doanh cho hàng trăm hộ nghèo và các đối tượng chính sách khác. Góp phần tích cực thực hiện mục tiêu giảm nghèo, tạo việc làm, phát triển nguồn nhân lực và bảo đảm an sinh xã hội, ổn định an ninh - chính trị, xây dựng nông thôn mới. Phát huy kết quả đạt được, để hoạt động của các tổ TK&VV ngày càng đi vào nền nếp, đóng góp hiệu quả hơn cho hoạt động tín dụng chính sách, thời gian tới NHCSXH huyện Thuận Châu tiếp tục chỉ đạo Phòng giao dịch các huyện phối hợp ban đại diện - hội đồng quản trị các cấp và các Hội, Đoàn thể nhận ủy thác phát huy vai trò tham mưu, đồng thời thường xuyên tổ chức kiểm tra để củng cố, kiện toàn kịp thời đối với các tổ TK&VV hoạt động không hiệu quả.
Thực hiện tốt công tác tuyên truyền, hướng dẫn, tạo điều kiện cho các hộ vay vốn biết cách làm ăn, thực hiện việc trả nợ đúng kỳ hạn. Tăng cường tuyên truyền người dân thực hiện tiết kiệm, tổ chức sản xuất hiệu quả tích lũy vốn để tái đầu tư sản xuất, góp phần nâng cao đời sống cho người dân và hạn chế việc cho vay nặng lãi ở khu vực nông thôn. Bên cạnh đó, Ngân hàng cũng tổ chức tập huấn cho đội ngũ cán bộ hội, tổ trưởng tổ TK&VV để nâng cao vai trò, trách nhiệm trong việc nhận ủy thác, thực hiện nhiệm vụ trong hoạt động tín dụng chính sách. Vai trò của việc cho vay vốn hộ nghèo giữa Ngân hàng Chính sách đến quá trình phát triển kinh tế hộ trên địa bàn xã Pá Lông.
Từ khi NHCSXH huyện đi vào hoạt động, Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội xã đã phát huy được vai trò của tín dụng chính sách trong việc thực hiện các chương trình, mục tiêu xóa đói giảm nghèo và tạo việc làm cho người lao động trên địa bàn xã. Đây là kết quả của sự phối hợp đồng bộ giữa các Hội, Đoàn thể với hoạt động chuyên môn của Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội. 6 Với đặc thù là Ngân hàng Chính sách xã hội, thực hiện các nghiệp vụ tín dụng cho các đối tượng xã hội, do vậy cơ cấu nguồn vốn hoạt động của Chi nhánh Ngân hàng Chính sách xã hội xã gồm có một số chương trình cho vay vốn hộ nghèo. Cụ thể, chương trình cho vay hộ nghèo, hộ cận nghèo, nước sạch vệ sinh môi trường, HSSV, dân tộc thiệu số theo chương trình 755… Hình 2.