Luận văn thạc sĩ bước đầu đánh giá tác dụng chống oxy hóa và ức chế enzym ache của sâm vũ diệp panax bipinnatifidus seem và tam thất hoang panax stipuleanatus h t tsai et k m feng trên thực nghiệm

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bước đầu đánh giá tác dụng chống oxy hóa và ức chế enzym ache của sâm vũ diệp panax bipinnatifidus, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lưu Thị Huyền Trang
• Người hướng dẫn: Dương Thị Ly Hương
• Trường học: Đại Học Quốc Gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược học
• Đề tài: Bước Đầu Đánh Giá Tác Dụng Chống Oxy Hóa Và Ức Chế Enzym AChE Của Sâm Vũ Diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) Và Tam Thất Hoang (Panax stipuleanatus H. Feng) Trên Thực Nghiệm
• Loại tài liệu: Khóa Luận Tốt Nghiệp Đại Học
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về chi Panax L.
• 1.2. Vị trí phân loại
• 1.3. Đặc điểm hình thái chung của chi Panax L.
• 1.4. Thành phần hóa học chính của chi Panax L.
• 1.5. Tác dụng dược lý của một số loài thuộc chi Panax L.
• 1.6. Tổng quan về Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và Tam thất hoang (Panax stipuleanatus Tsai & Feng)
• 1.7. Tổng quan về gốc tự do
• 1.8. Các ROS và RNS
• 1.9. Một số phương pháp đánh giá tác dụng chống oxy hóa
• 1.10. Tổng quan về Acetylcholin và bệnh lý liên quan
• 1.11. Bệnh Alzheimer và giả thuyết về vai trò của hệ cholinergic đối với bệnh Alzheimer
• 1.12. Một số phương pháp thường dùng trong nghiên cứu sàng lọc tác dụng ức chế enzym Acetylcholinesterase in vitro
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Dung môi, hóa chất
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4. Đánh giá tác dụng chống oxy hóa in vitro của Sâm vũ diệp và Tam thất hoang
• 2.5. Đánh giá tác dụng ức chế enzym AChE in vitro của Sâm vũ diệp và Tam thất hoang
• 2.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ BÀN LUẬN
• 3.1. Kết quả thực nghiệm
• 3.2. Kết quả đánh giá tác dụng chống oxy hóa in vitro của Sâm vũ diệp và Tam thất hoang
• 3.3. Kết quả đánh giá tác dụng ức chế enzym AChE in vitro của Sâm vũ diệp và Tam thất hoang
• 3.4. Bàn luận kết quả đánh giá tác dụng chống oxy hóa in vitro Sâm vũ diệp và Tam thất hoang
• 3.5. Bàn luận kết quả đánh giá tác dụng ức chế enzym AChE in vitro của Sâm vũ diệp và Tam thất hoang
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác dụng chống oxy hóa của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang

Sâm Vũ Diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và Tam Thất Hoang (Panax stipuleanatus H. Feng) là hai loài cây thuốc quý thuộc chi Panax, nổi bật với khả năng chống oxy hóa. Nghiên cứu cho thấy các hợp chất saponin trong hai loài này có tác dụng bảo vệ tế bào, giảm thiểu tổn thương do gốc tự do gây ra. Gốc tự do là nguyên nhân chính dẫn đến nhiều bệnh lý nghiêm trọng, bao gồm bệnh Alzheimer. Việc đánh giá tác dụng chống oxy hóa của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang không chỉ có ý nghĩa trong y học cổ truyền mà còn mở ra hướng đi mới trong nghiên cứu dược liệu hiện đại.

1.1. Tác dụng chống oxy hóa của Sâm Vũ Diệp

Sâm Vũ Diệp chứa nhiều saponin, có khả năng quét gốc tự do và bảo vệ tế bào khỏi tổn thương. Nghiên cứu cho thấy dịch chiết từ Sâm Vũ Diệp có khả năng ức chế sự hình thành gốc tự do, từ đó giảm thiểu nguy cơ mắc các bệnh thoái hóa thần kinh. Các thử nghiệm in vitro cho thấy nồng độ IC50 của Sâm Vũ Diệp trong phương pháp DPPH rất khả quan, cho thấy hiệu quả chống oxy hóa mạnh mẽ.

1.2. Tác dụng chống oxy hóa của Tam Thất Hoang

Tam Thất Hoang cũng chứa nhiều saponin, có tác dụng tương tự như Sâm Vũ Diệp. Nghiên cứu đã chỉ ra rằng dịch chiết từ Tam Thất Hoang có khả năng ức chế gốc tự do và bảo vệ tế bào thần kinh. Kết quả thử nghiệm cho thấy Tam Thất Hoang có thể làm giảm thiểu tổn thương tế bào do stress oxy hóa, từ đó hỗ trợ điều trị các bệnh lý liên quan đến thoái hóa thần kinh.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tác dụng của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang

Mặc dù Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang đã được sử dụng trong y học cổ truyền, nhưng việc nghiên cứu tác dụng sinh học của chúng vẫn còn nhiều hạn chế. Các nghiên cứu hiện tại chủ yếu tập trung vào thành phần hóa học mà chưa đi sâu vào cơ chế tác động. Thách thức lớn nhất là thiếu các nghiên cứu lâm sàng để khẳng định hiệu quả và độ an toàn của hai loài này trong điều trị bệnh.

2.1. Thiếu dữ liệu lâm sàng

Nhiều nghiên cứu hiện tại chỉ dừng lại ở mức độ in vitro mà chưa có đủ dữ liệu lâm sàng để khẳng định tác dụng của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang. Điều này gây khó khăn trong việc áp dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn điều trị.

2.2. Cần nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác động

Để hiểu rõ hơn về tác dụng của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang, cần có các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác động của các hợp chất trong chúng. Việc này sẽ giúp xác định rõ ràng hơn vai trò của các hợp chất saponin trong việc chống oxy hóa và bảo vệ tế bào.

III. Phương pháp nghiên cứu tác dụng chống oxy hóa và ức chế enzym AChE

Để đánh giá tác dụng chống oxy hóa và ức chế enzym AChE của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang, các phương pháp nghiên cứu hiện đại đã được áp dụng. Các phương pháp như DPPH, ABTS và Ellman được sử dụng để xác định khả năng chống oxy hóa và ức chế enzym. Những phương pháp này cho phép đánh giá chính xác hiệu quả của các hợp chất trong hai loài cây này.

3.1. Phương pháp DPPH trong đánh giá tác dụng chống oxy hóa

Phương pháp DPPH là một trong những phương pháp phổ biến nhất để đánh giá khả năng chống oxy hóa. Sử dụng dung dịch DPPH, các nhà nghiên cứu có thể xác định nồng độ IC50 của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang, từ đó đánh giá hiệu quả chống oxy hóa của chúng.

3.2. Phương pháp Ellman trong đánh giá ức chế enzym AChE

Phương pháp Ellman được sử dụng để đánh giá khả năng ức chế enzym AChE của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang. Phương pháp này cho phép xác định nồng độ ức chế 50% (IC50) của các hợp chất trong dịch chiết, từ đó đánh giá khả năng điều trị bệnh Alzheimer.

IV. Kết quả nghiên cứu tác dụng chống oxy hóa và ức chế enzym AChE

Kết quả nghiên cứu cho thấy cả Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang đều có tác dụng chống oxy hóa và ức chế enzym AChE mạnh mẽ. Các giá trị IC50 cho thấy hiệu quả của chúng trong việc bảo vệ tế bào và hỗ trợ điều trị các bệnh lý liên quan đến thoái hóa thần kinh. Những kết quả này mở ra hướng đi mới trong việc phát triển các sản phẩm từ hai loài cây này.

4.1. Kết quả đánh giá tác dụng chống oxy hóa

Kết quả thử nghiệm cho thấy Sâm Vũ Diệp có khả năng chống oxy hóa cao hơn so với Tam Thất Hoang. Điều này cho thấy Sâm Vũ Diệp có thể là một nguồn dược liệu quý trong việc phát triển các sản phẩm chống oxy hóa.

4.2. Kết quả đánh giá ức chế enzym AChE

Cả hai loài đều cho thấy khả năng ức chế enzym AChE tốt, với Sâm Vũ Diệp có hiệu quả cao hơn. Điều này cho thấy tiềm năng của chúng trong việc hỗ trợ điều trị bệnh Alzheimer và các bệnh lý liên quan đến thoái hóa thần kinh.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về tác dụng chống oxy hóa và ức chế enzym AChE của Sâm Vũ Diệp và Tam Thất Hoang đã chỉ ra tiềm năng lớn của hai loài này trong y học. Tuy nhiên, cần có thêm nhiều nghiên cứu lâm sàng để khẳng định hiệu quả và độ an toàn của chúng. Việc phát triển các sản phẩm từ hai loài này có thể mở ra hướng đi mới trong điều trị các bệnh lý liên quan đến thoái hóa thần kinh.

5.1. Triển vọng phát triển sản phẩm từ Sâm Vũ Diệp

Sâm Vũ Diệp có tiềm năng lớn trong việc phát triển các sản phẩm chống oxy hóa và hỗ trợ điều trị bệnh Alzheimer. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc chiết xuất và phát triển các sản phẩm từ loài này.

5.2. Triển vọng phát triển sản phẩm từ Tam Thất Hoang

Tam Thất Hoang cũng có thể được phát triển thành các sản phẩm dược liệu với tác dụng chống oxy hóa và bảo vệ tế bào. Cần có thêm nghiên cứu để khai thác tối đa tiềm năng của loài này trong y học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về chi Panax L. Vị trí phân loại Theo hệ thống phân loại thực vật của Takhtajan (1987), chi Panax L. có vị trí phân loại như sau: Giới Thực vật (Planta) Ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta) Lớp Ngọc Lan (Magnoliopsida) Phân lớp Hoa hồng (Rosidae) Bộ Hoa tán (Apiales) Họ Ngũ gia bì (Nhân sâm) (Araliaceae) Chi Panax L.

Tuy nhiên, nhiều nhà phân loại học đã có những nghiên cứu về thực vật của các loài thuộc chi Panax L. Đặc điểm hình thái chung của chi Panax L. Cây thân thảo, sống nhiều năm nhờ thân rễ. Thân rễ ngắn hoặc thon dài, phân nhánh.

Các loài khác nhau của chi Panax L. có sự khác nhau về độ bền của rễ (rễ các loài P. vietnamensis Ha & Grushv. Sun dễ bị thủy phân hơn) và hình dạng của rễ.

Lá kép chân vịt, mọc vòng từ 3 – 5 lá, mép lá có răng cưa hoặc xẻ thùy lông chim. Cụm hoa tán đơn, hoa lưỡng tính có bầu dưới. Hoa có 5 lá đài hàn liền ở dưới, tràng 5, nhị 5. Bầu 2-3 có khi đến 5 ô.

Quả mọng, hình cầu có khi hơi dẹt, hạt dẹt, có nội nhũ mịn [41]. Phân bố Trên thế giới, theo trang The plant list, đã có 261 loài đã được định danh. Trong đó, có 13 tên khoa học đã được chấp thuận, 235 tên đồng nghĩa và 13 tên loài chưa xác định chính xác thông tin. Có 2 loài phân bố ở Đông Bắc Mỹ Seemann 1868; Burkill 1902; Graham 1966; Proctor and Bailey 1987).

Các loài khác phân bố ở châu Á (Burkill 1902; Hara 1970; Wen and Zimmer 1996). Ở châu Á, vùng Đông Nam Trung Quốc và phía Đông của dãy Himalaya là nơi phân bố của nhiều loài khác nhau thuộc chi Panax L. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Thành phần hóa học chính của chi Panax L.

Các hợp chất saponin hay còn được biết đến là các ginsenoside là thành phần chính cho tác dụng sinh học trong các loài thuộc chi Panax L. Ngoài ra, nhiều hợp chất chuyển hóa thứ cấp như các acid hữu cơ, ester, các polysaccarit, các amino acid, các sterol, flavonoid và các carben… cũng đã được tìm thấy trong các loài thực vật thuộc chi Panax L. Hợp chất saponin Hợp chất saponin hay ginsenosid là oligosaccarit của triterpenoid khung dammaran hoặc oleanan. Các nhà khoa học đã phân lập và xác định cấu trúc của ít nhất 289 saponin khác nhau.

Dựa vào cấu trúc của các sapogenin, các ginsenosid đã biết có thể được phân loại thành 6 nhóm khác nhau: saponin dẫn chất của protopanaxadiol, saponin dẫn chất của protopanaxatriol, saponin dẫn chất của octillol, saponin dẫn chất của acid oleanolic, saponin có chuỗi bên C17 biến đổi và các saponin khác. Trong đó, sponin dẫn chất của protopanaxadiol, saponin dẫn chất của protopanaxatriol, saponin dẫn chất của octillol và saponin dẫn chất của acid oleanolic là phổ biến nhất. Hợp chất polyacetylen Polyacetylen thường là các hydrocarbon mạch thẳng 17 và 18 carbon. Tác dụng dược lý của một số loài thuộc chi Panax L 1.

Nhâm sâm (Panax ginseng C. Mey) Nhâm sâm là một trong những vị thuốc quý, được sử dụng với nhiều tác dụng khác nhau, trong đó cho tác dụng chính là điều trị các bệnh tinh thần và mệt mỏi. Ngoài ra, nhân sâm cũng đã được nghiên cứu và cho thấy có nhiều tác dụng khác nhau. Thành phần chính saponin trong Nhâm sâm có tác dụng chống oxy hóa, chống viêm, chống ung thư; giúp cải thiện chức năng của hệ tim mạch, hạ cholesterol và lipid máu; và chống kết tập tiểu cầu.

Tam thất (Panax notoginseng (Burk. Chen) (Sanchi ginseng) Tam thất cũng cho nhiều tác dụng sinh học khác nhau. Dịch chiết saponin của Tam thất có tác dụng bảo vệ hệ thần kinh trung ương và hệ tim mạch. Thành phần saponin trong dược liệu cũng cho thấy tác dụng hạ đường 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] huyết, kích thích hệ miễn dịch, chống khối u, chống viêm, giảm đau, chống oxy hóa, chống huyết khối, phòng ngừa xơ vữa động mạch, giúp hạ huyết áp và tăng hoạt động của tinh trùng.

Sâm Mỹ cũng có tác dụng chống oxy hóa và tác dụng tốt trên hệ tim mạch, giúp làm giảm nhồi máu cơ tim và sự chết theo chương trình (apoptosis) của các tế bào cơ tim. Tương tự như Nhâm sâm, Sâm Mỹ cũng có tác dụng chống huyết khối và chống kết tập tiểu cầu. Ngoài ra, loài này cũng cho tác dụng hạ đường huyết [39]. Tổng quan về Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và Tam thất hoang (Panax stipuleanatus Tsai & Feng) Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus Seem.) và Tam thất hoang (Panax stipuleanatus Tsai & Feng) là 2 loài thuộc chi Panax L., họ Nhâm sâm (Araliaceae).

Đây là 2 loài cây được tìm thấy mọc tự nhiên ở vùng núi phía bắc Việt Nam, hiện nay đang được quan tâm phát triển trồng. Các nghiên cứu nhiều cả về thành phần hóa học và tác dụng sinh học của 2 loài này còn hạn chế. Sâm vũ diệp – Panax bipinnatifidus Seem. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Tam thất hoang (Panax stipuleanatus H. Feng) Về thành phần hóa học: Theo các kết quả nghiên cứu, các saponin là thành phần chính của 2 loài Sâm vũ diệp và Tam thất hoang. Sâm vũ diệp Năm 1989, nhóm nghiên cứu Trung Quốc đã công bố phân lập được 13 saponin khung dammaran từ lá Sâm vũ diệp ở Trung Quốc, trong đó bao gồm một số ginseng saponin đặc trưng như ginsenosid F1, F2, F3, Rg2, Rb, Rd, Re và Rb3 [50]. Năm 2011, nhóm nghiên cứu Việt Nam - Hàn Quốc đã phân lập và xác định được cấu trúc của 10 saponin khung oleanan trong rễ của Sâm vũ diệp trong dịch chiết methanol.

Trong đó, xuất hiện 3 hợp chất mới là các bifinoside A—C và 7 hợp chất đã biết bao gồm narcissiflorine methyl ester, chikusetsusaponin IVa, pseudoginsenosid RP1 methyl ester, stipuleanosid R1, pseudoginsenosid RT1 methyl ester, momordin IIe và stipuleanosid R2 methyl ester. [46] Năm 2015, nhóm tác giả Viện Dược liệu (Trần Thanh Hà, Đỗ Thị Hà, Nguyễn Minh Khởi) đã bước đầu nghiên cứu thành phần hóa học của Sâm vũ diệp và đã phân lập được một hỗn hợp saponin bao gồm stigmasterol-3-O-β- D-glucopyranosid và β-sitosterol-3-O-βD-glucopyranosid, glycosphingolipid: 1-O-(β-D-glucopyranosyl)-N(1,3,4-trihydroxytridec-8-en-2-yl) heptacosanamid, dichaccarid: saccharose từ phân đoạn chiết ethyl acetat rễ của Sâm vũ diệp. Ngoài ra, trong Sâm vũ diệp cũng có các hợp chất 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] triterpenoide, tinh dầu, acid amin, acid hữu cơ, đường khử, polyuronic và những nguyên tố vi lượng [5, 6]. Lần đầu tiên hợp chất polyacetylen được nhận diện trong Sâm vũ diệp và Tam thất hoang [6].

Tam thất hoang Kết quả nghiên cứu cho thấy phần thân rễ Tam thất hoang chứa nhiều saponin khung oleanan (hầu hết đều là saponin dẫn chất acid oleanolic) với hàm lượng tương đối cao cùng một số saponin khung dammaran với hàm lượng thấp. Năm 2002, trên cơ sở phân tích bằng HPLC-MS/MS, nhóm nghiên cứu ở Đại học Toyama (Toyama, Nhật Bản) phát hiện thêm thành phần saponin khung dammaran bao gồm các ginsenosid Rb1, Rc, Rb3 và Rd với hàm lượng nhỏ từ dich chiết ethanol của Tam thất hoang được thu hái ở Trung Quốc [53]. Năm 2010, nhóm nghiên cứu Việt Nam - Hàn Quốc công bố xác định được 15 hợp chất saponin khung oleanan trong đó có một chất mới là spinasaponin A methyl ester, 3 hợp chất polyme, một sesquitecpen và một acid béo. Về tác dụng dược lý: Trong dân gian, 2 loài được sử dụng với công dụng là thuốc bổ, cầm máu, giảm đau… Các hợp chất có hoạt tính sinh học được xác định có trong Sâm vũ diệp có thể giải thích một phần cho các tác dụng chống oxy hóa, chống ung thư, chống mệt mỏi, chống bệnh tiểu đường, cải thiện chức năng sinh sản… của cây theo y học cổ truyền đã sử dụng.

[29, 39, 40] Năm 2010, nhóm nghiên cứu của Liang, Chun, et al. tiến hành đánh giá khả năng ức chế khối u của các hợp chất saponin phân lập từ Tam thất hoang. Kết quả cho thấy các hợp chất trong dịch chiết cho tác dụng chống khối u trên các dòng tế bào ung thư của người HL-60 (bệnh bạch cầu ác tính) và HCT-116 (ung thư ruột kết) với các giá trị IC50 là khác nhau của từng hợp chất [34]. Năm 2011, nhóm nghiên cứu tiếp tục đánh giá khả 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] năng ức chế NF – κB của các triterpenoid khung oleanan cho thấy một số hợp chất có tác dụng ức chế phụ thuộc liều đến khả năng phiên mã của TNF – α có ảnh bởi NF – kB.

Tổng quan về gốc tự do 1. Khái niệm Gốc tự do là trạng thái cấu trúc của phân tử có một điện tử lẻ ở quỹ đạo điện tử ngoài cùng [31], trong khi các phân tử của hệ sinh học đều có số điện tử chẵn ở lớp ngoài cùng [4, 20]. Vì vậy gốc tự do có đặc điểm là rất kém ổn định, chúng sẵn sàng phản ứng với phân tử hoặc nguyên tử lân cận, cho đi hoặc nhận thêm một điện tử để hoàn chỉnh quỹ đạo điện tử ngoài cùng của mình. Các ROS và RNS Các gốc tự do hay nói chính xác là các chất hoạt động chứa oxy (Reactive Oxygen Species - ROS ) và các chất hoạt động chứa nito (Reactive Nitrogen Species - RNS) là các dẫn xuất dạng khử của oxy và nito phân tử.

Chúng được chia thành hai nhóm lớn là các gốc tự do và các dẫn xuất không phải là gốc tự do (tiền thân của các gốc tự do). Các chất hoạt động chứa oxy và nito chính [18] 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ROS được coi là một trong những nguyên nhân chính gây tổn thương mô. Tuy nhiên, sự cân bằng giữa sự sản sinh ROS và hoạt động của hệ thống chống oxy hóa trong cơ thể sống giúp duy trì sự phá hủy của quá trình oxy hóa ở mức độ thấp. Khi sự mất cân bằng xảy ra nghiêm trọng, sản sinh nhiều ROS sẽ gây ra stress oxy hóa.

ROS là nguyên nhân gây ra các bệnh tim mạch, tiểu đường, viêm khớp dạng thấp, ung thư và rối loạn thần kinh [47]. Tương tự như ROS, RNS có vai trò kép, vừa cho tác dụng có lợi vừa có thể gây hại cho hệ thống sống. Nitric oxid là chất được biết sớm nhất với vai trò là phân tử làm giãn nở mạch máu, kiểm soát lượng máu lưu thông đến các bộ phận của cơ thể. Đồng thời, nó có thể là trung gian gây độc tế bào do phá hủy các enzym chuyển hóa bằng phán ứng với superoxid, peroxynitrit.

[18] Các ROS và RNS đươc tạo ra một cách tất yếu trong quá trình trao đổi chất và tùy thuộc vào nồng độ mà chúng có tác động xấu, tốt đến cơ thể.