phần mở đầu và kết luận-kiến nghị, luận văn gồm 3 chƣơng: Chƣơng 1: Tổng quan; Chƣơng 2: Số liệu và phƣơng pháp nghiên cứu; Chƣơng 3: Kết quả nghiên cứu. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Ảnh hƣởng của các điều kiện khí hậu đến sản xuất nông nghiệp Nông nghiệp có quan hệ qua lại và phức tạp đối với các điều kiện tự nhiên trong đó các yếu tố khí hậu thời tiết là những nhân tố tác động mạnh mẽ nhất đến sản xuất nông nghiệp. Những ảnh hƣởng của khí hậu, thời tiết đến sản xuất nông nghiệp đƣợc thể hiện qua đại lƣợng năng suất (cao hay thấp) và chất lƣợng nông sản (tốt hay xấu).
Những điều kiện khí hậu thời tiết đƣợc xác định cho nông nghiệp trƣớc hết là ánh sáng, nhiệt độ và nƣớc đó là những yếu tố không thể thiếu đƣợc đối với sự sinh trƣởng phát triển và cấu thành năng suất cây trồng và động vật. Chúng ta dễ dàng thấy rằng, để trồng đƣợc một cây này hay cây khác cần phải bảo đảm một lƣợng nhiệt (tổng nhiệt độ) nhất định (loại trừ những nhiệt độ có hại quá thấp hoặc quá cao vƣợt ra ngoài giới hạn chịu đựng của cây), đồng thời phải có một lƣợng ẩm cần thiết trong tầng đất canh tác cho cả một thời kỳ sinh trƣởng, phát triển của cây trồng. Tác động của thời tiết khí hậu đối với sản xuất nông nghiệp đƣợc thể hiện trên nhiều mặt, nó không những ảnh hƣởng đến sự sinh trƣởng, phát triển cây trồng mà còn ảnh hƣởng đến các công việc đồng áng, hiệu suất làm việc của các máy nông nghiệp (máy gặt, máy cày, máy bừa, máy gieo hạt. Sự hoạt động của các loại côn trùng có hại, sự phát triển và lây lan của sâu bệnh cũng có liên quan đến điều kiện khí tƣợng.
Giữa ngành chăn nuôi và thời tiết cũng có quan hệ mật thiết với nhau. Điều kiện ánh sáng a. Ảnh hƣởng của ánh sáng đối với sự sinh trƣởng, phát dục của thực vật: Ánh sáng Mặt trời có một tác dụng quan trọng trong đời sống của thực vật, ảnh hƣởng tới nhiều quá trình sinh lý và trực tiếp hoặc gián triếp quyết định 13 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com số lƣợng và chất lƣợng sản phẩm [4]. Ánh sáng là điều kiện cần thiết để thực vật tạo ra chất hữu cơ, diệp lục của thực vật tạo ra chất hữu cơ từ khí CO2 dƣới tác dụng của ánh sáng.
Năng lƣợng Mặt Trời là nguồn năng lƣợng duy nhất để thực vật tạo ra chất hữu cơ bằng tác dụng quang hợp. Cƣờng độ ánh sáng có một ý nghĩa to lớn đối với quá trình tích trữ chất hữu cơ của thực vật. Trong một phạm vi nhất định khi cƣờng độ ánh sáng tăng lên thì tốc độ quang hợp cũng tăng, nhƣng tốc độ tăng lên của chúng không tỷ lệ thuận với nhau mà chỉ đến một giới hạn nào đó sau đó không tăng nữa. Cƣờng độ ánh sáng quá mạnh thì làm cho chất diệp lục bị phân ly, màu xanh của thực vật bị phá hoại.
Nhƣng nếu cƣờng độ ánh sáng thấp thì hình thái của cây trồng cũng thay đổi nhiều, cây bị yếu, nhánh và chồi ít, tỷ lệ đẻ thấp, cây yếu ớt, dễ bị vỗng. Vì vậy ngoài sự điều tiết của con ngƣời, các loại cây trồng cũng có khả năng điều tiết riêng nhƣ lá và hoa của cây hƣớng dƣơng luôn luôn quay theo hƣớng Mặt Trời để hứng đƣợc nhiều ánh sáng, lá cây bông thẳng góc với tia sáng Mặt Trời nên trên mỗi đơn vị diện tích lá bông có thể thu đƣợc ánh sáng mặt trời nhiều nhất. Hoa cây thuốc lá ban ngày khép kín lại chỉ ban đêm khi mặt trời lặn mới nở ra. Các loại thực vật khác nhau đòi hỏi ánh sáng cũng khác nhau.
Căn cứ vào sự đòi hỏi về cƣờng độ ánh sáng của thực vật có thể chia thực vật ra làm 2 loại: thực vật ƣa ánh sáng và thực vật ƣa bóng râm. Loại cây ƣa ánh sáng thƣờng có vỏ dày không sợ mặt trời thiêu đốt và giá rét, còn loại cây ƣa bóng râm thì trái lại, vỏ cây vừa mỏng vừa nhẵn dễ bị mặt trời thiêu đốt và dễ bị chết rét. Đối với từng giai đoạn phát dục khác nhau thực vật đòi hỏi ánh sáng cũng khác nhau. Sự đòi hỏi về ánh sáng cũng thay đổi tuỳ thuộc vào vị trí địa lý và nguồn gốc phát sinh của thực vật.
Cƣờng độ ánh sáng không những ảnh hƣởng đến sản lƣợng mà còn ảnh hƣởng tới phẩm chất của sản phẩm và thành phần hoá học của sản phẩm. Thực vật sinh trƣởng ở nơi bóng râm có tƣơng đối ít chất dinh dƣỡng có giá trị, nhƣ 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com đối với các loại cây đậu thì lƣợng protein giảm đi, đối vớí các loại rau thì lƣợng đƣờng giảm đi, đối với khoai tây thì lƣợng tinh bột bị giảm. Loại cây ăn quả đƣợc chiếu sáng đầy đủ thì quả vừa thơm lại ngọt. Cƣờng độ chiếu sáng có ảnh hƣởng tới lƣợng đƣờng của rau, dƣa hấu, dƣa bở, cà chua, phẩm chất của nho cũng do số ngày nắng quyết định, phẩm chất thuốc lá cũng vậy.
Tác dụng của thời gian chiếu sáng đối với sự phát dục của thực vật: Trong thiên nhiên các loại thực vật khác nhau có yêu cầu khác nhau về thời gian chiếu sáng và ngày dài ngày ngắn. Hiện tƣợng đòi hỏi về ngày dài ngày ngắn của thực vật gọi là hiện tƣợng chu kỳ ánh sáng hay là chu kỳ quang [4]. Căn cứ vào đòi hỏi chiếu sáng nhiều hay ít có thể chia thực vật ra làm 2 loại: một loại thực vật cần chiếu sáng ban ngày nhiều gọi là cây ngày dài còn loại cây thứ 2 cần chiếu sáng ban ngày ít gọi là cây ngày ngắn. Nghiên cứu ảnh hƣởng của ánh sáng đối với sự sinh trƣởng và phát dục của thực vật có một ý nghĩa rất lớn đối với sản xuất nông nghiệp.
Ví dụ khi giải quyết vấn đề di chuyển cây trồng và hạt giống đến những khu vực mới ở phía Bắc thì cần phải hiểu biết về quan hệ giữa thực vật và ngày dài, ngày ngắn nhƣ khi di chuyển lúa có phản ứng với độ dài ngày lên phía Bắc sẽ làm cho thời kỳ sinh trƣởng ngắn đi lúa ra hạt rất nhanh nhƣ vậy đã bổ khuyết đƣợc phần lớn cho sự thiếu nhiệt ở khu vực mới trồng, trái lại đối với thực vật ngày ngắn nhƣ bông thì rất khó di chuyển lên phía Bắc vì ở phía Bắc ngày dài làm cho bông phát dục muộn và mùa hè ngắn làm cho bông khó thành thục đƣợc. Điều kiện nhiệt Các quá trình sinh lý diễn ra trong cơ thể thực vật (sự hô hấp, quang hợp, vận chuyển nƣớc, vận chuyển chất dinh dƣỡng.) chỉ có thể đƣợc tiến hành trong một giới hạn nhiệt độ nhất định [4]. Đối với từng loại cây trồng khác nhau thì giá trị thích hợp và cực trị cũng khác nhau. Đối với một loại cây trồng ở từng giai đoạn phát dục khác nhau cũng có yêu cầu khác nhau về giới hạn nhiệt độ và 15 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com tổng nhiệt độ.
Có loại cây cần nhiều nhiệt, có loại cây cần ít nhiệt, mức độ phong phú của thực vật ở một nơi phụ thuộc vào điều kiện nhiệt và biến trình nhiệt theo ngày, tháng và năm ở nơi đó. Đối với mỗi một quá trình sống của thực vật đều có 3 ngƣỡng nhiệt độ chủ yếu: nhiệt độ cao nhất, nhiệt độ thấp nhất và nhiệt độ thích hợp nhất. Ở nhiệt độ cao nhất và nhiệt độ thấp nhất thì thực vật ngừng hẳn sinh trƣởng và phát dục, khi nhiệt độ tiếp tục giảm xuống hoặc tăng lên nhiều so với các ngƣỡng đó thì thực vật chết từng bộ phận hoặc chết hoàn toàn, ở nhiệt độ thích hợp nhất thì thực vật sinh trƣởng và phát dục vừa nhanh lại vừa tốt. Nhiệt độ không khí có ảnh hƣởng rất lớn tới sự sinh trƣởng của thực vật.
Sự sinh trƣởng hoặc quá trình lớn lên đƣợc hình thành bởi 2 quá trình ngƣợc nhau đó là quá trình đồng hoá - quá trình tạo ra chất hữu cơ bằng tác dụng quang hợp và quá trình dị hoá - phân giải chất hữu cơ trong quá trình hô hấp của thực vật. Ảnh hƣởng của nhiệt độ với tác dụng quang hợp và hô hấp, không phải là mối quan hệ đƣờng thẳng mà đƣợc biểu hiện bằng đƣờng cong thể hiện 3 điểm chủ yếu: thấp nhất, cao nhất và điểm thích hợp nhất. Nhiệt độ không khí không những có ảnh hƣởng tới quá trình sinh trƣởng của thực vật mà còn ảnh hƣởng rất lớn tới quá trình phát dục của thực vật. Tốc độ phát dục của thực vật cũng phụ thuộc vào nhiệt độ không khí, nhiệt độ không khí càng cao tốc độ phát dục của thực vật càng nhanh.
Điều kiện nước và độ ẩm đất, độ ẩm không khí Nƣớc có một ý nghĩa quan trọng đối với cây trồng. Nƣớc là một trong những yếu tố không thể thiếu đƣợc của môi trƣờng sống thực vật nhƣ ánh sáng và nhiệt độ. Thực vật trong suốt quá trình hoạt động sống, sinh trƣởng, phát triển luôn luôn tiêu hao nƣớc và đều cần đƣợc cung cấp nƣớc. Nƣớc quá nhiều hay quá ít đều có hại cho đới sống thực vật.
Khi thiếu nƣớc thực vật bị khô héo, quá nhiều nƣớc trong đất thực vật sẽ bị chết úng. Các loại thực vật khác nhau ở các 16 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com giai đoạn phát dục khác nhau đều có nhu cầu nƣớc khác nhau. Diện tích tổng cộng của lá lớn hay nhỏ, thời kỳ sinh trƣởng dài hay ngắn, rễ phát triển tốt hay xấu thì sự cần nƣớc của thực vật cũng khác nhau. Nƣớc trong đất là nguồn chủ yếu để cấp nƣớc cho thực vật.
Trong sản xuất nông nghiệp (SXNN), đảm bảo cho thực vật có đủ lƣợng nƣớc cần thiết ở trong đất là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của ngành trồng trọt các loại cây trồng. Trong suốt thời kỳ sinh trƣởng, bảo đảm sao cho đất có trạng thái ẩm thích hợp nhất là một biện pháp kỹ thuật nông nghiệp chủ yếu để có đƣợc sản lƣợng cao và ổn định. Lƣợng mƣa có tác dụng quan trọng trong đời sống của cây trồng. Lƣợng mƣa là nguồn nƣớc tích trữ chủ yếu của đất là cơ sở của nƣớc trong thực vật.
Lƣợng mƣa là nguồn nƣớc chủ yếu chảy vào sông, vào hồ ao. để dẫn nƣớc vào ruộng. Không có mƣa hoặc lƣợng mƣa không đủ đều có thể làm cho lƣợng nƣớc chứa trong đất giảm đi và tạo ra điều kiện bất lợi cho việc cung cấp nƣớc cho thực vật.