MỞ ĐẦU Cùng với quá trình công nghiệp hoá - hiện đại hoá (CNH - HĐH), đô thị hoá (ĐTH) là con đƣờng phát triển của mọi quốc gia trên thế giới. Thực tiễn cho thấy ĐTH là hệ quả trực tiếp của quá trình CNH-HĐH, chuyển nền kinh tế từ sản xuất nông nghiệp truyền thống sang phƣơng thức sản xuất công nghiệp, dịch vụ. Trong quá trình ĐTH, tiến trình phát triển xã hội có sự thay đổi cơ bản, đó là phát triển ĐT kèm theo sự thu hẹp xã hội nông thôn, là sự hình thành các khu đô thị khu công nghiệp (KCN) thay thế cho đất canh tác nông nghiệp. Để tạo quỹ đất phục vụ quá trình đô thị hóa, việc thực hiện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng cho xây dựng các KCN, KĐT, kết cấu hạ tầng kinh tế - xã hội, các công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia là việc làm tất yếu.
Chính sách thu hồi đất theo Luật Đất đai năm 2003 có nhiều đổi mới về cơ chế, giá bồi thƣờng, chính sách tái định cƣ,…đƣợc cụ thể hóa ở một số văn bản quy phạm pháp luật đƣợc ban hành: Nghị định số 197/2004/NĐ-CP ngày 03/12/2004 về bồi thƣờng hỗ trợ và tái định cƣ khu nhà nƣớc thu hồi đất; nghị định 84/2007/NĐ-CP ngày 25/5/2007 sửa đổi bổ sung một số điều Nghị định số 197/2004/NĐ-CP; Quyết định số 51/2005/QĐ-TTg ngày 18/4/2005 của Chính phủ về chính sách dạy nghề ngắn hạn cho lao động nông thôn trong đó có đối tƣợng ƣu tiên là lao động bị thu hồi đất nông nghiệp; Chỉ thị số 11/2006/CT-TTg ngày 27/3/2006 của Thủ tƣớng chính phủ về giải pháp hỗ trợ dạy nghề và việc làm cho lao động vùng chuyển đổi mục đích sử dụng đất nông nghiệp và thực hiện các quy hoạch phát triển kinh tế - xã hội gắn với quy hoạch sử dụng đất nông nghiệp; Thông tƣ số 116/2004/TT-BTC ngày 07/12/2004 của Bộ Tài chính về hƣớng dẫn thực hiện Nghị định số 197/2004/NĐ-Cp; Nghị định số 69/2009/NĐ-CP ngày 13/8/2009 của Chính Phủ về quy định bổ sung về quy hoạch sử dụng đất, giá đất, thu hồi đất, bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ; Thông tƣ số 14/2009/TT-BTNMT ngày 01/10/2009 của Bộ Tài nguyên và Môi trƣờng quy định chi tiết về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ và trình tự thủ tục thu hồi đất, giao đất, cho thuê đất… Nhà nƣớc ta đã ban hành nhiều chính sách và đã đƣợc các địa phƣơng nỗ lực vận dụng để giải quyết vấn đề bồi thƣờng, tái định cƣ, bảo đảm việc làm, thu nhập và đời sống của ngƣời dân có đất bị thu hồi. Song tình trạng thiếu việc làm, thất nghiệp, 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không chuyển đổi đƣợc nghề nghiệp, khó khăn trong cuộc sống sinh hoạt nơi ở mới, đặc biệt đối với ngƣời nông dân bị thu hồi đất đã và đang diễn ra tại nhiều địa phƣơng. Nguyên nhân này một phần do nhiều nơi thực hiện đền bù, tái định cƣ, đào tạo, giải quyết việc làm cho ngƣời dân có đất bị thu hồi còn chƣa hợp lý dẫn đến tình trạng khiếu kiện gây mất trật tự an ninh, xã hội. Bên cạnh đó, bản thân ngƣời dân bị thu hồi đất còn thụ động trông chờ vào nhà nƣớc, chƣa tích cực tự đào tạo để đáp ứng với sự nghiệp CNH, HĐH đất nƣớc.
Sự thay đổi điều kiện sống của ngƣời dân có đất bị thu hồi là một vấn đề lớn, mang tính thời sự cấp bách và trở thành vấn đề mang tính xã hội trên cả nƣớc. Thiếu việc làm và tỷ lệ thất nghiệp cao, cùng với sự di chuyển tự do của lao động nông thôn lên thành phố tìm việc làm là bài toán khó đang đặt ra cho các nhà quy hoạch, quản lý kinh tế-xã hội Không nằm ngoài những vấn đề chung đó, quận Hải An, Thành phố Hải Phòng cũng gặp những vấn đề khó khăn trong công tác giải quyết việc làm và ổn định đời sống cho ngƣời dân sau khi bị thu hồi đất. Quận Hải An là một quận mới đƣợc thành lập năm 2003, trên cơ sở tách một phần địa giới hành chính của huyện Hải An cũ (nay là huyện An Dƣơng) và phƣờng Cát Bi của quận Ngô Quyền, gồm 8 đơn vị hành chính cấp phƣờng; Đằng Lâm, Đằng Hải, Đông Hải 1, Đông Hải 2, Tràng Cát, Nam Hải, Thành Tô và Cát Bi. Do là một quận mới thành lập nên Hải An có quỹ đất nông nghiệp còn tƣơng đối lớn, nhiều dự án xây dựng KĐT, KCN đƣợc tập trung triển khai trên địa bàn để phục vụ cho nhu cầu phát triển thành phố Hải Phòng nói chung và quận Hải An nói riêng.
Dự án xây dựng KĐT mới tại quận Hải An do Công ty Cổ phần Đầu tƣ xây dựng và Phát triển nhà làm chủ đầu tƣ là một dự án quan trọng của thành phố Hải Phòng năm 2007, là một trong những dự án trọng điểm nhằm phát triển cơ sở hạ tầng đô thị của quận Hải An. Theo qui hoạch chi tiết, dự án có diện tích 119.187,46m2 trên địa bàn 2 phƣờng: Đằng Hải và Đông Hải 2 quận Hải An. Trong tổng số 119.187,46m2 đất thu hồi có 80.476,1m2 đất nông nghiệp đƣợc giao theo Nghị định 03/CP, diện tích đất nông nghiệp tƣ nhân tự quản lý là 15.290,5m2, đất ở đã đƣợc cấp GCN là 4. Đây là một trong những dự án trọng điểm phát triển cơ sở hạ tầng của quận Hải An.
KĐT mới bao gồm các khu đất xây dựng nhà biệt thự kiểu dáng hiện đại cùng với 4 toà nhà cao tầng để phục vụ cho nhu cầu về nhà ở 11 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com cho ngƣời dân có thu nhập thấp, hệ thống giao thông tĩnh là các bãi đỗ xe đƣợc bố trí trên diện tích mƣơng An Kim Hải nằm trong dự án sau khi đã đƣợc xây dựng cống hộp kiên cố đảm bảo an toàn và vệ sinh môi trƣờng trong khu đô thị. Nhƣ vậy, sau khi dự án đƣợc thực hiện và hoàn thành, các hạng mục sẽ tạo ra quỹ nhà ở để phục vụ công tác an sinh xã hội cho những hộ gia đình có thu nhập thấp và tạo ra một KĐT hoàn chỉnh, đồng bộ với kiểu dáng hiện đại và khép kín với đầy đủ các dịch vụ công cộng. Việc thực hiện dự án sẽ là một trong những điểm nhấn về cảnh quan đô thị hiện đại trên địa bàn quận Hải An. Tuy nhiên, do diện tích đất nông nghiệp thu hồi cho dự án tƣơng đối lớn nên vấn đề giải quyết việc làm cho ngƣời dân sau khi mất đất đã và đang gây ảnh hƣởng không nhỏ đối với sinh kế của ngƣời nông dân, và là một bài toán khó mà chính quyền địa phƣơng chƣa có hƣớng giải quyết thỏa đáng.
Nhằm kịp thời có những đánh giá đúng đắn về ảnh hƣởng của dự án, và đƣa ra một số giải pháp hiệu quả cho công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng đối với dự án này, tôi đã chọn thực hiện đề tài nghiên cứu:“Đánh giá ảnh hưởng của việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tới sinh kế của người dân tại dự án xây dựng khu đô thị mới quận Hải An, thành phố Hải Phòng”. Mục tiêu nghiên cứu - Làm rõ ảnh hƣởng của việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng cho dự án xây dựng khu đô thị mới tới việc làm và thu nhập của ngƣời dân bị thu hồi đất nông nghiệp tại quận Hải An. - Đề xuất một số giải pháp cần thực hiện trong thời gian tới nhằm góp phần cải thiện đời sống, việc làm cho ngƣời có đất bị thu hồi trên địa bàn nghiên cứu. Nhiệm vụ nghiên cứu - Nghiên cứu tổng quan các chính sách, quy định pháp lý về bồi thƣờng, hỗ trợ,tái định cƣ của Nhà nƣớc ta từ khi có Luật đất đai 2003 đến nay - Thu thập tài liệu, số liệu về công tác bồi thƣờng, GPMB dự án xây dựng khu đô thị mới tại quận Hải An.
- Đánh giá, phân tích thực trạng công tác thu hồi đất, GPMB, và những ảnh hƣởng của nó đến ngƣời dân bị thu hồi đất. - Rút ra bài học kinh nghiệm, đề xuất một số giải pháp cho công tác thu hồi đất, GPMB ở thành phố Hải Phòng hiện nay. 12 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi khu vực nghiên cứu: đề tài thực hiện nghiên cứu thực trạng và ảnh hƣởng của dự án xây dựng KĐT mới tại quận Hải An, thành phố Hải Phòng.
- Phạm vi nội dung nghiên cứu: Tập trung nghiên cứu đánh giá tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp cho các mục đích công nghiệp, để ở và xây dựng kết cấu hạ tầng đến sinh kế của ngƣời dân tại dự án xây dựng KĐT mới tại quận Hải An, thành phố Hải Phòng. Phƣơng pháp nghiên cứu - Phương pháp tiếp cận hệ thống Vấn đề nghiên cứu đƣợc đặt trong mối quan hệ tổng quan, đƣợc tiếp cận từ nhiều phía; cụ thể là tiếp cận từ tổng thể tới chi tiết; từ lý luận, phƣơng pháp luận tới thực tiễn; từ chính sách, pháp luật tới thực tế triển khai thực hiện chính sách và thi hành pháp luật. - Phương pháp điều tra, khảo sát thực tế, điều tra nhanh Đề tài thực hiện điều tra thực tế đối với 106 hộ gia đình bị thu hồi đất nông nghiệp để phục vụ cho dự án xây dựng đô thị quận Hải An bằng phƣơng pháp sử dụng phiếu điều tra và phỏng vấn trực tiếp ngƣời dân, từ đó tổng hợp nguồn dữ liệu về trình độ của lao động, việc thay đổi nghề nghiệp, thu nhập, cũng nhƣ khả năng thích ứng với việc chuyển đổi sử dụng đất của ngƣời dân.