Luận văn thạc sĩ hay đánh giá tác động của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn tỉnh lai châu giai đoạn 2012 2016

Luận văn thạc sĩ phân tích tác động của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Lai Châu giai đoạn 2012-2016, cung cấp cái nhìn sâu sắc.

• Tác giả: Phan Ngọc Quân
• Người hướng dẫn: TS. Bùi Xuân Dũng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Chính Sách Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Tại Lai Châu (2012-2016)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm về chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 1.2. Tình hình nghiên cứu chi trả dịch vụ môi trường rừng trên thế giới
• 1.3. Các hoạt động chi trả DVMTR ở Châu Mỹ
• 1.4. Hoạt động chi trả DVMTR ở Châu Âu
• 1.5. Hoạt động chi trả DVMTR ở Châu Á. Xu hướng mới trong phát triển DVMTR
• 1.6. Tình hình nghiên cứu chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Việt Nam
• 1.7. Cơ sở hình thành
• 1.8. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng ở Việt Nam
• 1.9. Một số nghiên cứu về chi trả DVMTR
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Đánh giá thực trạng công tác thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường
• 2.5. Đánh giá tác động của chính sách chi trả DVMTR
• 2.6. Đề xuất một số giải pháp trong thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 2.7. Phương pháp nghiên cứu. Đánh giá thực trạng công tác thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường
• 2.8. Đánh giá tác động của chính sách chi trả DVMTR
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM VỀ TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI TỈNH LAI CHÂU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên
• 3.2. Vị trí địa lý
• 3.3. Địa hình, địa thế
• 3.4. Khí hậu, thủy văn
• 3.5. Các loại đất đai
• 3.6. Điều kiện dân sinh, kinh tế, xã hội
• 3.7. Đặc điểm dân tộc, dân số và lao động
• 3.8. Thực trạng kinh tế
• 3.9. Kết cấu hạ tầng và mức thu nhập bình quân trên địa bàn tỉnh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thực trạng công tác thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường. Hiện trạng tài nguyên rừng trên địa bàn tỉnh Lai Châu
• 4.2. Việc thực hiện chính sách chi trả DVMTR. Những thuận lợi, khó khăn thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 4.3. Tác động của chính sách chi trả DVMTR
• 4.4. Tác động của chính sách chi trả DVMTR đến công tác quản lý bảo vệ rừng
• 4.5. Tác động của chính sách chi trả DVMTR về mặt kinh tế
• 4.6. Tác động của chính sách chi trả DVMTR về mặt xã hội
• 4.7. Một số giải pháp trong thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 4.7.1. Giải pháp về cơ chế, chính sách
• 4.7.2. Giải pháp về hệ thống tổ chức
• 4.7.3. Giải pháp về tài chính
• 4.7.4. Giải pháp về khoa học, công nghệ
• 4.7.5. Giải pháp về mặt kỹ thuật
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Đánh Giá Tác Động Chính Sách Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) đã trở thành một công cụ quan trọng trong việc bảo vệ và phát triển rừng tại Lai Châu giai đoạn 2012-2016. Chính sách này không chỉ giúp nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của rừng mà còn tạo ra nguồn tài chính bền vững cho việc bảo vệ tài nguyên rừng. Đánh giá tác động của chính sách này là cần thiết để hiểu rõ hơn về hiệu quả và những thách thức trong quá trình thực hiện.

1.1. Khái Niệm Về Chính Sách Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) là cơ chế nhằm kết nối người cung cấp dịch vụ và người sử dụng dịch vụ sinh thái. Theo Nghị định 99/2010/NĐ-CP, DVMTR bao gồm các dịch vụ như bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước và bảo tồn đa dạng sinh học.

1.2. Tình Hình Thực Hiện Chính Sách Tại Lai Châu

Tại Lai Châu, chính sách DVMTR được triển khai từ năm 2012, với mục tiêu bảo vệ rừng và nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, việc thực hiện gặp nhiều khó khăn do nhận thức và nguồn lực hạn chế.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Đánh Giá Tác Động Chính Sách DVMTR

Mặc dù chính sách DVMTR đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn tồn tại nhiều vấn đề và thách thức cần giải quyết. Việc đánh giá tác động của chính sách này không chỉ giúp nhận diện những khó khăn mà còn tìm ra giải pháp hiệu quả hơn.

2.1. Những Khó Khăn Trong Việc Triển Khai Chính Sách

Một trong những khó khăn lớn nhất là sự thiếu hụt thông tin và dữ liệu về tài nguyên rừng. Điều này ảnh hưởng đến khả năng đánh giá chính xác tác động của chính sách DVMTR.

2.2. Nhận Thức Của Cộng Đồng Về DVMTR

Nhận thức của cộng đồng về giá trị của rừng và dịch vụ môi trường còn hạn chế. Nhiều người dân chưa hiểu rõ về lợi ích của việc bảo vệ rừng, dẫn đến sự tham gia chưa tích cực trong các hoạt động bảo vệ.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Chính Sách DVMTR Tại Lai Châu

Để đánh giá tác động của chính sách DVMTR, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học kết hợp với thực tiễn địa phương. Việc này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đáng tin cậy.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Tính

Phương pháp nghiên cứu định tính sẽ giúp thu thập ý kiến và nhận thức của cộng đồng về chính sách DVMTR. Các cuộc phỏng vấn sâu và nhóm tập trung sẽ được thực hiện để hiểu rõ hơn về tác động của chính sách.

3.2. Phương Pháp Nghiên Cứu Định Lượng

Phương pháp nghiên cứu định lượng sẽ sử dụng các chỉ số cụ thể để đo lường tác động của chính sách DVMTR. Các số liệu về diện tích rừng, thu nhập của người dân và mức độ bảo vệ rừng sẽ được phân tích.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tác Động Của Chính Sách DVMTR

Kết quả nghiên cứu cho thấy chính sách DVMTR đã có những tác động tích cực đến việc bảo vệ rừng và nâng cao đời sống người dân. Tuy nhiên, vẫn cần có những điều chỉnh để tối ưu hóa hiệu quả của chính sách.

4.1. Tác Động Kinh Tế Của Chính Sách

Chính sách DVMTR đã giúp tăng thu nhập cho nhiều hộ gia đình thông qua việc chi trả cho các dịch vụ môi trường. Nguồn thu này đã góp phần cải thiện đời sống và khuyến khích người dân tham gia bảo vệ rừng.

4.2. Tác Động Xã Hội Đến Cộng Đồng

Chính sách DVMTR đã nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của rừng. Sự tham gia của người dân trong các hoạt động bảo vệ rừng đã tăng lên, tạo ra sự gắn kết trong cộng đồng.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Về Tương Lai Của Chính Sách DVMTR

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy chính sách DVMTR cần được tiếp tục duy trì và phát triển. Các đề xuất nhằm cải thiện chính sách sẽ giúp nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng và phát triển bền vững.

5.1. Đề Xuất Cải Thiện Chính Sách

Cần có các biện pháp cải thiện chính sách DVMTR, bao gồm việc tăng cường truyền thông và nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của rừng.

5.2. Hướng Tới Phát Triển Bền Vững

Chính sách DVMTR cần được tích hợp vào các chiến lược phát triển bền vững của tỉnh Lai Châu, nhằm đảm bảo sự hài hòa giữa phát triển kinh tế và bảo vệ môi trường.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng (DVMTR) là một cơ chế kinh tế nhằm thúc đẩy bảo vệ và phát triển rừng thông qua việc kết nối người cung cấp dịch vụ môi trường rừng với người sử dụng dịch vụ đó. Tại Việt Nam, chính sách này được triển khai từ năm 2008 và đã có những bước tiến quan trọng, đặc biệt tại các tỉnh miền núi như Lai Châu. Tỉnh Lai Châu có diện tích đất lâm nghiệp lên tới khoảng 708.618 ha, trong đó diện tích rừng có rừng là 412.236,8 ha, với độ che phủ rừng đạt 45,5% (Nguồn: Chi cục Kiểm lâm tỉnh). Giai đoạn 2012-2016, chính sách chi trả DVMTR được tỉnh triển khai nhằm nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ rừng và phát triển kinh tế - xã hội địa phương.

Mục tiêu nghiên cứu tập trung vào đánh giá thực trạng và tác động của chính sách chi trả DVMTR trên địa bàn tỉnh Lai Châu trong giai đoạn 2012-2016, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả thực hiện. Phạm vi nghiên cứu bao gồm các đối tượng hưởng lợi và các bên liên quan trong tỉnh, với trọng tâm là các hoạt động quản lý, bảo vệ rừng, tác động kinh tế và xã hội. Ý nghĩa nghiên cứu thể hiện qua việc cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện chính sách, góp phần phát triển bền vững tài nguyên rừng và nâng cao đời sống cộng đồng địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết và mô hình quản lý tài nguyên thiên nhiên bền vững, trong đó:

• Lý thuyết Chi trả Dịch vụ Hệ sinh thái (PES): Định nghĩa PES là cơ chế giao dịch tự nguyện giữa người cung cấp và người sử dụng dịch vụ môi trường, nhằm đảm bảo cung cấp và duy trì các dịch vụ sinh thái (Wunder, 2005).

• Mô hình Quản lý Tài nguyên Rừng Xã hội hóa: Chuyển đổi từ quản lý tập trung sang mô hình xã hội hóa, tăng cường vai trò của cộng đồng và các tổ chức địa phương trong bảo vệ và phát triển rừng.

• Khái niệm Dịch vụ Môi trường Rừng (DVMTR): Bao gồm các dịch vụ như bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước, phòng hộ đầu nguồn, bảo tồn đa dạng sinh học, hấp thụ cacbon và tạo cảnh quan du lịch.

Các khái niệm chính được sử dụng gồm: chi trả dịch vụ môi trường rừng, quản lý bền vững tài nguyên rừng, tác động kinh tế - xã hội của chính sách, và cơ chế thị trường trong bảo vệ môi trường.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Sử dụng số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý tỉnh Lai Châu như Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, Chi cục Kiểm lâm tỉnh; đồng thời thu thập số liệu sơ cấp qua khảo sát phỏng vấn trực tiếp 120 hộ gia đình tại 12 xã, 16 cán bộ Ban quản lý rừng phòng hộ, 16 cán bộ kiểm lâm, 3 cán bộ Quỹ bảo vệ và phát triển rừng, và 6 đại diện nhà máy thủy điện.

• Phương pháp phân tích: Phân tích định lượng các số liệu về diện tích rừng, nguồn thu chi từ chính sách, mức độ tham gia của cộng đồng; phân tích định tính qua phỏng vấn để đánh giá nhận thức, thuận lợi và khó khăn trong thực hiện chính sách.

• Timeline nghiên cứu: Tập trung đánh giá tác động chính sách trong giai đoạn 2012-2016, so sánh với giai đoạn trước đó (2007-2011) để xác định sự thay đổi về quản lý và bảo vệ rừng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích rừng được chi trả DVMTR tăng ổn định: Tổng diện tích rừng và đất lâm nghiệp năm 2016 là 708.618 ha, trong đó diện tích rừng có rừng là 412.236,8 ha. Diện tích rừng hưởng chính sách chi trả DVMTR giai đoạn 2012-2016 đạt khoảng 426.985 ha, chủ yếu là rừng tự nhiên (336.048 ha) và diện tích rừng kiểu trạng thái Ic (81.748 ha) (Nguồn: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh).

2. Cải thiện quản lý và bảo vệ rừng: Sau khi thực hiện chính sách chi trả DVMTR, số vụ vi phạm pháp luật về bảo vệ rừng giảm đáng kể, diện tích rừng bị thiệt hại do cháy và phá rừng cũng giảm so với giai đoạn 2007-2011. Độ che phủ rừng tăng từ khoảng 43% lên 45,5% trong giai đoạn nghiên cứu.

3. Tác động kinh tế tích cực: Tổng số tiền thu từ chính sách chi trả DVMTR giai đoạn 2012-2016 đạt khoảng 87.000 triệu đồng (tương đương 4,46 triệu USD). Mức chi trả trung bình cho hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng đạt 10,5-12 triệu đồng/năm, chiếm tỷ lệ đáng kể trong cơ cấu thu nhập của hộ (khoảng 20-30%). Nguồn đầu tư cho công tác quản lý bảo vệ rừng tăng khoảng 15% so với giai đoạn trước khi thực hiện chính sách.

4. Tác động xã hội rõ nét: Nhận thức của cộng đồng về vai trò và lợi ích của chính sách chi trả DVMTR được nâng cao, với trên 80% hộ gia đình tham gia tuần tra bảo vệ rừng và các hoạt động trồng rừng. Chính sách cũng góp phần cải thiện phúc lợi cộng đồng thông qua các khoản chi trả và hỗ trợ phát triển sinh kế.

Thảo luận kết quả

Việc tăng diện tích rừng được chi trả DVMTR, đặc biệt là diện tích rừng kiểu trạng thái Ic, cho thấy chính sách đã mở rộng phạm vi bảo vệ rừng, phù hợp với điều kiện thực tế của tỉnh Lai Châu. Sự giảm sút các vụ vi phạm và diện tích rừng bị thiệt hại phản ánh hiệu quả trong công tác quản lý và bảo vệ rừng, đồng thời khẳng định vai trò của chính sách trong nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan.

Về mặt kinh tế, mức chi trả tăng gấp 3-4 lần so với trước đây đã tạo động lực tài chính cho người dân tham gia bảo vệ rừng, góp phần giảm nghèo và cải thiện đời sống. So sánh với các nghiên cứu tại các tỉnh khác như Lâm Đồng và Sơn La, Lai Châu có mức chi trả và hiệu quả tương đương, chứng tỏ tính khả thi và hiệu quả của chính sách trên địa bàn miền núi.

Về xã hội, sự tham gia tích cực của cộng đồng và các tổ chức quản lý rừng đã tạo nên mạng lưới bảo vệ rừng bền vững. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ thể hiện sự tăng trưởng diện tích rừng, số vụ vi phạm giảm theo năm, và bảng phân tích cơ cấu thu nhập hộ gia đình từ chi trả DVMTR.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường tuyên truyền và nâng cao nhận thức: Đẩy mạnh công tác truyền thông về chính sách chi trả DVMTR đến toàn thể cộng đồng, đặc biệt là các hộ dân vùng sâu, vùng xa nhằm nâng cao trách nhiệm và sự tham gia tích cực trong bảo vệ rừng. Thời gian thực hiện: 1-2 năm; Chủ thể: Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn, UBND các huyện.

2. Mở rộng diện tích rừng được chi trả, đặc biệt diện tích rừng kiểu trạng thái Ic: Tiếp tục rà soát, bổ sung diện tích rừng có tiềm năng phát triển để đưa vào diện chi trả nhằm tăng cường bảo vệ và phát triển rừng tự nhiên. Thời gian: 3 năm; Chủ thể: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh, Chi cục Kiểm lâm.

3. Cải tiến cơ chế chi trả và quản lý tài chính: Xây dựng hệ thống quản lý thu chi minh bạch, hiệu quả, đảm bảo nguồn vốn chi trả kịp thời và đúng đối tượng, đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát. Thời gian: 1 năm; Chủ thể: Ban quản lý Quỹ, Sở Tài chính.

4. Phát triển các chương trình hỗ trợ sinh kế bền vững cho cộng đồng: Kết hợp chi trả DVMTR với các dự án phát triển nông lâm kết hợp, tạo việc làm và nâng cao thu nhập cho người dân nhằm giảm áp lực khai thác rừng. Thời gian: 3-5 năm; Chủ thể: UBND tỉnh, các tổ chức phi chính phủ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà hoạch định chính sách và cơ quan quản lý nhà nước: Luận văn cung cấp cơ sở khoa học và thực tiễn để hoàn thiện chính sách chi trả DVMTR, giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài nguyên rừng.

2. Các tổ chức quản lý rừng và Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng: Tham khảo để cải tiến quy trình thực hiện, quản lý tài chính và tăng cường sự phối hợp giữa các bên liên quan.

3. Cộng đồng dân cư và các hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng: Hiểu rõ quyền lợi, nghĩa vụ và tác động của chính sách đến sinh kế, từ đó nâng cao sự tham gia và trách nhiệm bảo vệ rừng.

4. Các nhà nghiên cứu và học viên ngành lâm nghiệp, quản lý tài nguyên môi trường: Tài liệu tham khảo quý giá về phương pháp nghiên cứu, đánh giá tác động chính sách và các mô hình quản lý tài nguyên rừng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng là gì?
   Chính sách chi trả DVMTR là cơ chế tài chính nhằm khuyến khích người dân và tổ chức bảo vệ, phát triển rừng bằng cách trả tiền cho các dịch vụ môi trường mà rừng cung cấp, như bảo vệ nguồn nước, hấp thụ cacbon, bảo tồn đa dạng sinh học.

2. Tác động chính của chính sách chi trả DVMTR tại Lai Châu là gì?
   Chính sách đã giúp tăng diện tích rừng được bảo vệ, giảm các vụ vi phạm pháp luật về rừng, nâng cao thu nhập cho người dân và cải thiện nhận thức cộng đồng về bảo vệ tài nguyên rừng.

3. Ai là đối tượng hưởng lợi chính từ chính sách này?
   Các hộ gia đình nhận khoán bảo vệ rừng, các cộng đồng dân cư sống gần rừng, các tổ chức quản lý rừng và các bên sử dụng dịch vụ môi trường như nhà máy thủy điện.

4. Làm thế nào để chính sách chi trả DVMTR được thực hiện hiệu quả hơn?
   Cần tăng cường tuyên truyền, minh bạch trong quản lý tài chính, mở rộng diện tích rừng được chi trả, đồng thời phát triển các chương trình hỗ trợ sinh kế bền vững cho cộng đồng.

5. Chính sách này có thể áp dụng ở những địa phương khác không?
   Có, với điều kiện địa phương có diện tích rừng lớn và các bên sử dụng dịch vụ môi trường sẵn sàng tham gia chi trả, chính sách có thể được điều chỉnh phù hợp để áp dụng hiệu quả.

Kết luận

• Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại tỉnh Lai Châu giai đoạn 2012-2016 đã góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng.
• Diện tích rừng được chi trả DVMTR tăng ổn định, chủ yếu là rừng tự nhiên và diện tích rừng kiểu trạng thái Ic.
• Tác động tích cực về kinh tế thể hiện qua nguồn thu chi trả tăng, góp phần cải thiện thu nhập và sinh kế cho cộng đồng.
• Nhận thức và sự tham gia của cộng đồng trong bảo vệ rừng được nâng cao rõ rệt.
• Các bước tiếp theo cần tập trung vào mở rộng diện tích chi trả, nâng cao hiệu quả quản lý tài chính và phát triển sinh kế bền vững cho người dân.

Kêu gọi hành động: Các cơ quan quản lý, tổ chức và cộng đồng cần phối hợp chặt chẽ để tiếp tục phát huy hiệu quả chính sách chi trả DVMTR, góp phần bảo vệ tài nguyên rừng và phát triển bền vững tỉnh Lai Châu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Rừng là bộ phận không thể thay thế đƣợc của môi trƣờng sinh thái; rừng giữ vai trò cực kỳ quan trọng đối với đời sống con ngƣời. Ngoài việc cung cấp gỗ, củi và các lâm sản khác, rừng có vai trò to lớn trong việc phòng hộ, duy trì môi trƣờng sống nhƣ điều hòa kh hậu, điều tiết nguồn nƣớc, hạn chế xói mòn, rửa trôi và hạn chế bão lụt, hấp thụ các bon, duy trì và bảo tồn đa dạng sinh học các chức năng này của rừng đƣợc hiểu là các giá trị môi trƣờng rừng. Nhiều năm trƣớc đây việc xem xét vai trò và giá trị của rừng mới chỉ quan tâm đến giá trị sử dụng trực tiếp nhƣ cung cấp gỗ, củi và các lâm sản khác mà rừng tạo ra, còn giá trị gián tiếp (giá trị môi trƣờng) mà rừng tạo ra cho con ngƣời và cả xã hội chƣa đƣợc chú trọng. Hiện nay xu thế tiếp cận của thế giới đó là vai trò và giá trị của rừng phải đƣợc nhìn nhận một cách đầy đủ hơn; mối quan hệ kinh tế giữa ngƣời bảo vệ, phát triển rừng và ngƣời sử dụng các giá trị môi trƣờng rừng đƣợc thiết lập.

Điều đó có ngh a là: Ngƣời hƣởng lợi từ các dịch vụ của rừng đem lại cần có trách nhiệm phải trả tiền cho ngƣời trực tiếp tham gia bảo vệ và phát triển rừng nh m tạo ra sự công b ng, duy trì phát triển một cách bền vững nguồn tài nguyên rừng. Ở Việt Nam, ngành lâm nghiệp đã chứng kiến những thay đổi đáng kể về ch nh sách và thực tiễn liên quan đến vấn đề này. Từ mô hình quản lý rừng tập trung, với mục tiêu trọng tâm là khai thác tài nguyên, đã chuyển đổi thành mô hình lâm nghiệp xã hội hoá, tập trung vào bảo vệ môi trƣờng, phát triển xã hội và thúc đẩy các doanh nghiệp lâm nghiệp địa phƣơng. Những thay đổi này thể hiện phản ứng của ngành lâm nghiệp trƣớc suy thoái tài nguyên rừng và sự kém hiệu quả của hệ thống quản lý rừng tập trung.

Chi ph cho hoạt động bảo tồn rừng là một gánh nặng tài chính đối với Ch nh phủ. Trong những chƣơng trình 327 hoặc 661 (Trồng mới 5 triệu ha rừng), mặc dầu những kết quả về cải thiện diện t ch rừng đã đem lại lợi ch cho nhiều ngƣời dân và doanh nghiệp ở vùng thƣợng nguồn và vùng hạ nguồn, xong kinh ph cho bảo tồn và phát triển phần lớn lại là do ngân sách Nhà nƣớc gánh chịu. Nh m bảo tồn và phát triển rừng bền vững, ngày 10 tháng 4 năm 2008 Ch nh phủ đã ban hành Quyết định số: 380/QĐ-TTg về ch nh sách th điểm chi trả dịch vụ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 môi trƣờng rừng (DVMTR) với mục tiêu nh m tạo cơ sở cho việc xây dựng khung pháp lý về ch nh sách chi trả DVMTR áp dụng trên phạm vi cả nƣớc theo hƣớng xác định rõ lợi ch, quyền hạn và ngh a vụ của các đối tƣợng đƣợc chi trả và phải chi trả DVMTR, thực hiện xã hội hoá nghề rừng, từng bƣớc tạo lập cơ sở kinh tế bền vững cho sự nghiệp bảo vệ và phát triển rừng, bảo vệ môi trƣờng và các hệ sinh thái, nâng cao chất lƣợng cung cấp các dịch vụ, đặc biệt là bảo đảm nguồn nƣớc cho sản xuất điện, nƣớc và các hoạt động kinh doanh du lịch. Sau 02 năm thực hiện và đánh giá kết quả của việc thực hiện thành công ch nh sách chi trả DVMTR ở Lâm Đồng và Sơn La, Ch nh phủ đã ban hành Nghị định số 99/2010/NĐ-CP về Ch nh sách chi trả DVMTR và có hiệu lực từ ngày 01/11/2011.

Nghị định này là khung pháp lý về ch nh sách chi trả DVMTR áp dụng trên phạm vi toàn quốc. Lai Châu là một tỉnh miền núi, biên giới ph a Tây Bắc của đất nƣớc, diện t ch tự nhiên 906.878,70 ha, trong đó diện t ch đất có rừng 412.236,8 ha (Rừng tự nhiên 404.198,07 ha; rừng trồng 8.047,73 ha); độ che phủ của rừng 45,5% (Nguồn: Chi cục Kiểm lâm tỉnh). Là tỉnh có điều kiện tự nhiên hết sức phức tạp và chủ yếu là núi cao, có nhiều dãy núi cao có độ cao từ khoảng từ 1200m đến 2800m, khu vực đầu nguồn xung yếu quan trọng của sông Đà - con sông có giá trị rất lớn về thủy điện, cung cấp nƣớc cho vùng đồng b ng Bắc bộ và có vị tr hết sức quan trọng trong chiến lƣợc phát triển kinh tế - xã hội, đảm bảo an ninh quốc phòng và bảo vệ môi trƣờng. Thực hiện chi trả DVMTR đƣợc tỉnh triển khai từ năm 2012, bên cạnh một số khó khăn gặp phải, đến nay về cơ bản, ch nh sách này đã có những thành công nhất định, đặc biệt là việc thay đổi nhận thức, nâng cao trách nhiệm của các bên liên quan trong việc quản lý, bảo vệ và phát triển rừng, đƣợc xã hội đồng tình hƣởng ứng.

Để thấy rõ hơn những thành công và phân t ch những tác động của chƣơng trình này, nhất thiết phải có những đánh giá về mặt khoa học cũng nhƣ thực tiễn, nh m rút ra những bài học kinh nghiệm, cách làm phù hợp hơn với địa phƣơng để triển khai tốt hơn hoạt động này tại địa phƣơng. Xuất phát từ thực tiễn và lý luận trên, tôi thực hiện đề tài “Đánh giá tác động của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên địa bàn tỉnh Lai Châu giai đoạn 2012 - 2016”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các khái niệm về chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng Chi trả dịch vụ hệ sinh thái (Payment for Ecosystem Services), viết tắt là PES đƣợc xem là cơ chế nh m thúc đẩy việc tạo ra và sử dụng các dịch vụ sinh thái b ng cách kết nối ngƣời cung cấp dịch vụ và ngƣời sử dụng dịch vụ sinh thái.

Chi trả DVMT là một giao dịch trên cơ sở tự nguyện mà ở đó DVMT đƣợc xác định cụ thể (hoặc hoạt động sử dụng đất để đảm bảo có đƣợc dịch vụ này) đang đƣợc ngƣời mua (tối thiểu là một ngƣời mua) mua của ngƣời bán (tối thiểu là một ngƣời bán) khi và chỉ khi ngƣời cung cấp DVMT đảm bảo đƣợc việc cung cấp DVMT này (Wunder 2005, p9). Môi trường rừng bao gồm các hợp phần của Hệ sinh thái rừng: thực vật, động vật, vi sinh vật, nƣớc, đất, không khí, cảnh quan thiên nhiên. Môi trƣờng rừng có các giá trị sử dụng đối với nhu cầu của xã hội và con ngƣời, gọi là giá trị sử dụng của môi trƣờng rừng, gồm: bảo vệ đất, điều tiết nguồn nƣớc, phòng hộ đầu nguồn, phòng hộ ven biển, phòng chống thiên tai, đa dạng sinh học, hấp thụ và lƣu giữ các- bon, du lịch, nơi cƣ trú và sinh sản của các loài sinh vật, gỗ và lâm sản khác. DVMTR là công việc cung ứng các giá trị sử dụng của môi trƣờng rừng để đáp ứng nhu cầu của xã hội và đời sống của nhân dân, bao gồm các loại dịch vụ đƣợc quy định tại khoản 2, điều 4, Nghị định 99/2010/NĐ-CP của Chính phủ.

Chi trả DVMTR là quan hệ cung ứng và chi trả giữa bên sử dụng DVMTR trả tiền cho bên cung ứng DVMTR (Điều 6, Nghị định 99/ 2010/NĐ-CP của Chính phủ). Tình hình nghiên cứu chi trả dịch vụ môi trƣờng rừng trên thế giới Chi trả DVMTR là một l nh vực hoàn toàn mới, trong những năm 90 của thế kỷ XX mới đƣợc các nƣớc trên thế giới quan tâm thực hiện. Với những giá trị và lợi ích bền vững của việc chi trả DVMTR đã thu hút đƣợc sự quan tâm đáng kể của nhiều quốc gia, nhiều nhà khoa học và các nhà hoạch định chính sách trên thế giới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Chi trả DVMTR đã nhanh chóng trở lên phổ biến ở một số nƣớc và đƣợc thể chế hóa b ng các văn bản pháp luật.

Hiện nay chi trả DVMTR đƣợc xem nhƣ một chiến lƣợc dựa vào thị trƣờng để quản lý tài nguyên thiên nhiên, khuyến khích và chia sẻ các lợi ích trong cộng đồng và xã hội. Các nƣớc phát triển ở Mỹ La Tinh đã áp dụng và thực hiện các mô hình chi trả DVMTR sớm nhất. Ở Châu Âu chính phủ một số nƣớc đã quan tâm đầu tƣ và thực hiện nhiêu chƣơng trình, mô hình DVMTR. Chi trả dịch vụ rừng phòng hộ đầu nguồn hiện đang đƣợc thực hiện tại các quốc gia Costa Rica, Ecuador, Bolivia, Ấn Độ, Nam Phi, Mexico và Hoa kỳ.

Trong hầu hết các trƣờng hợp này, thực hiện tối đa hóa các dịch vụ rừng phòng hộ đầu nguồn thông qua các hệ thống chi trả đều mang lại kết quả góp phần giảm nghèo. Ở Châu Úc, Australia đã lập pháp hóa quyền phát thải cacbon từ năm 1998, cho phép các nhà đầu tƣ đăng ký quyền sở hữu hấp thụ cacbon của rừng. Chi trả DVMTR cũng đã đƣợc phát triển và thực hiện th điểm ở Châu Á nhƣ Indonesia, Philippines, Trung quốc, Nepal và Việt Nam bƣớc đầu đã xây dựng đƣợc các chƣơng trình chi trả DVMTR có quy mô lớn, chi trả cho các chủ rừng để thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng nh m tăng cƣờng cung cấp các dịch vụ thủy văn, bảo tồn đa dạng sinh học, chống xói mòn, hấp thụ cacbon, tạo cảnh quan du lịch sinh thái và đã thu đƣợc một số thành công nhất định trong công cuộc bảo tôn đa dạng sinh học và xóa đói giảm nghèo cho nhân dân vùng đầu nguồn. Chi trả DVMTR đang đƣợc thử nghiệm ở một số nƣớc trên thế giới, Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng.

Từ năm 2002 Trung tâm nghiên cứu nông lâm thế giới (ICRAF) đã t ch cực giới thiệu khái niệm chi trả DVMTR (PES) vào Việt Nam. Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD) đã hỗ trợ dự án đền đáp cho ngƣời nghèo vùng cao cho các DVMTR mà họ cung cấp tại Indonesia, Philippines, Nepal là xây dựng cơ chế mới để cải thiện sinh kế và an ninh tài nguyên cho cộng đồng nghèo vùng cao ở Châu Á thông qua xây dựng các cơ chế nh m đền đáp ngƣời nghèo vùng cao về các DVMTR họ cung cấp cho các cộng đồng trong nƣớc và trên phạm vi toàn cầu. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.