Luận văn thạc sĩ hay đánh giá hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên mường nhé tỉnh điện biên

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật nghiên cứu hay đánh giá hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng tại khu bảo tồn thiên nhiên mường nhé tỉnh, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Lò Văn Thành
• Người hướng dẫn: TS. Vũ Tiến Hưng
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Đánh Giá Hiệu Quả Chi Trả Dịch Vụ Môi Trường Rừng Tại Khu Bảo Tồn Thiên Nhiên Mường Nhé, Tỉnh Điện Biên
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các khái niệm về chi trả dịch vụ môi trường rừng
• 1.2. Tổng quan về chi trả dịch vụ môi trường rừng trên thế giới
• 1.3. Tổng quan về chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Việt Nam
• 1.4. Các nghiên cứu và triển khai chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Việt Nam
• 1.5. Các văn bản quy phạm pháp luật và kết quả áp dụng liên quan đến Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Việt Nam
• 1.6. Nhận xét về hệ thống pháp luật liên quan đến thực hiện chi trả DVMTR
• 2. MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp
• 2.4.2. Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp
• 3. CHƯƠNG 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI HUYỆN MƯỜNG NHÉ
• 3.1. Đặc điểm tự nhiên
• 3.1.1. Vị trí địa lý
• 3.1.2. Địa hình, địa thế
• 3.1.3. Sông suối, thủy văn
• 3.1.4. Điều kiện thổ nhưỡng, đất đai
• 3.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 3.2.1. Nguồn nhân lực. Cơ sở hạ tầng
• 3.2.2. Thực trạng về y tế, giáo dục
• 3.2.3. Về sản xuất nông, lâm nghiệp
• 3.2.3.1. Sản xuất nông nghiệp
• 3.2.3.2. Sản xuất lâm nghiệp
• 3.2.4. Các ngành kinh tế khác (Công nghiệp, tiểu thủ công nghiệp, thương mại, dịch vụ)
• 3.3. Thực trạng rừng và quản lý rừng tại KBTTN Mường Nhé
• 3.4. Nhận xét về điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội có ảnh hưởng đến việc tham gia của người dân địa phương trong công tác Quản lý bảo vệ rừng tại KBTTN Mường Nhé
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Kết quả thực hiện chính sách chi DVMTR của KBTTN Mường Nhé
• 4.1.1. Hiện trạng rừng, đất lâm nghiệp cung ứng DVMTR của Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé
• 4.1.2. Việc thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 4.1.3. Những thuận lợi, khó khăn thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 4.2. Tác động của chính sách chi trả DVMTR
• 4.2.1. Tác động của chính sách chi trả DVMTR đến công tác quản lý bảo vệ rừng
• 4.2.2. Tác động của chính sách chi trả DVMTR về mặt kinh tế
• 4.2.3. Tác động của chính sách chi trả DVMTR về mặt xã hội
• 4.3. Một số giải pháp trong thực hiện chính sách chi trả DVMTR
• 4.3.1. Giải pháp về cơ chế, chính sách
• 4.3.2. Giải pháp về hệ thống tổ chức
• 4.3.3. Giải pháp về tài chính
• 4.3.4. Giải pháp về khoa học, công nghệ
• 4.3.5. Giải pháp về mặt kỹ thuật
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Mường Nhé

Chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) là một chính sách quan trọng nhằm bảo vệ và phát triển rừng tại Mường Nhé, Điện Biên. Chính sách này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn tạo ra nguồn thu nhập cho cộng đồng địa phương. Việc đánh giá hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng tại khu vực này là cần thiết để hiểu rõ hơn về tác động của nó đến đời sống người dân và môi trường.

1.1. Khái niệm và vai trò của dịch vụ môi trường rừng

Dịch vụ môi trường rừng bao gồm các giá trị sử dụng như bảo vệ đất, điều tiết nguồn nước và đa dạng sinh học. Những giá trị này không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường sống cho con người và sinh vật.

1.2. Tình hình chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Mường Nhé

Tại Mường Nhé, chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã được triển khai từ năm 2010. Tuy nhiên, việc thực hiện còn gặp nhiều khó khăn, từ nhận thức của người dân đến cơ chế quản lý.

II. Những thách thức trong việc chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Mường Nhé

Mặc dù chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã mang lại nhiều lợi ích, nhưng vẫn còn nhiều thách thức cần giải quyết. Những thách thức này ảnh hưởng đến hiệu quả của chính sách và sự tham gia của cộng đồng.

2.1. Nhận thức của cộng đồng về dịch vụ môi trường rừng

Nhiều người dân vẫn chưa hiểu rõ về lợi ích của việc tham gia vào chương trình chi trả dịch vụ môi trường rừng. Điều này dẫn đến sự thiếu hụt trong việc bảo vệ và phát triển rừng.

2.2. Cơ chế quản lý và thực thi chính sách

Cơ chế quản lý hiện tại chưa đủ mạnh để đảm bảo việc thực hiện chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

III. Phương pháp đánh giá hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng

Để đánh giá hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc này giúp xác định rõ những lợi ích và hạn chế của chính sách.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các cuộc khảo sát, phỏng vấn và tài liệu liên quan đến chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng. Điều này giúp có cái nhìn tổng quan về tình hình thực tế.

3.2. Phân tích kết quả và đưa ra khuyến nghị

Sau khi thu thập dữ liệu, việc phân tích kết quả sẽ giúp đưa ra những khuyến nghị cụ thể nhằm cải thiện hiệu quả của chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Mường Nhé

Kết quả nghiên cứu cho thấy chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã mang lại nhiều lợi ích cho cộng đồng địa phương. Tuy nhiên, cần có những biện pháp cụ thể để nâng cao hiệu quả.

4.1. Lợi ích kinh tế từ chi trả dịch vụ môi trường rừng

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng đã giúp tăng thu nhập cho nhiều hộ gia đình tại Mường Nhé. Điều này góp phần cải thiện đời sống và giảm nghèo cho người dân.

4.2. Tác động đến bảo vệ và phát triển rừng

Chính sách này không chỉ giúp bảo vệ rừng mà còn khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường, từ đó nâng cao ý thức bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

V. Kết luận và hướng đi tương lai cho chi trả dịch vụ môi trường rừng

Đánh giá hiệu quả chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Mường Nhé cho thấy cần có những cải cách trong chính sách để nâng cao hiệu quả. Hướng đi tương lai cần tập trung vào việc nâng cao nhận thức và cải thiện cơ chế quản lý.

5.1. Đề xuất cải cách chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng

Cần có những cải cách trong chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng để đảm bảo quyền lợi cho người dân và nâng cao hiệu quả bảo vệ rừng.

5.2. Tăng cường sự tham gia của cộng đồng

Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng trong việc bảo vệ và phát triển rừng thông qua các chương trình đào tạo và nâng cao nhận thức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé thuộc tỉnh Điện Biên là một trong những vùng sinh thái đặc dụng trọng yếu của khu vực Tây Bắc với tổng diện tích quy hoạch phát triển rừng đặc dụng đạt 47.216,29 ha. Mặc dù sở hữu độ che phủ rừng thực tế đạt 77,71% trên diện tích 45.132,13 ha đã được giao quản lý, vùng đệm gồm 5 xã Sín Thầu, Leng Su Sìn, Chung Chải, Mường Nhé và Nậm Kè luôn đối mặt với xung đột gay gắt giữa mục tiêu bảo tồn đa dạng sinh học và nhu cầu sinh kế của 5.141 hộ dân với 25.235 nhân khẩu. Tỷ lệ đồng bào dân tộc H'Mông chiếm tới 58,7% dân số toàn vùng, đời sống còn chịu ảnh hưởng nặng nề bởi tập quán du canh nương rẫy, hàng năm đối mặt với tình trạng thiếu đói mùa giáp hạt từ 3 đến 4 tháng.

Trong bối cảnh đó, chính sách Chi trả dịch vụ môi trường rừng (PES) được triển khai nhằm thiết lập cơ chế tài chính bền vững, gắn kết trách nhiệm và quyền lợi kinh tế giữa bên sử dụng dịch vụ và chủ rừng. Đề tài tập trung đánh giá toàn diện hiệu quả thực thi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé trong giai đoạn 2014–2019.

Mục tiêu cụ thể của nghiên cứu là làm rõ hiện trạng quản lý, đánh giá các tác động đa chiều về lâm nghiệp, kinh tế và xã hội, đồng thời xác định những rào cản thể chế trong phân bổ nguồn lực. Kết quả nghiên cứu khẳng định chính sách đã điều phối thành công hơn 29,5 tỷ đồng để chi trả cho công tác giao khoán bảo vệ gần 29.200 ha rừng, duy trì diện tích cung ứng dịch vụ bình quân đạt 31.187,08 ha mỗi năm. Luận văn cung cấp luận cứ thực tiễn quan trọng giúp địa phương hoàn thiện chính sách lâm nghiệp, ổn định an ninh vùng biên giới và phát triển kinh tế sinh thái bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết Chi trả dịch vụ hệ sinh thái (PES) do Sven Wunder phát triển vào năm 2005, định nghĩa PES là một giao dịch tự nguyện có điều kiện giữa ít nhất một bên mua và một bên bán đối với một dịch vụ môi trường được xác định rõ ràng. Đồng thời, đề tài kết hợp lý thuyết Quản lý tài nguyên dựa vào cộng đồng (CBNRM) nhằm làm sáng tỏ vai trò tự chủ của các thôn bản vùng cao trong công tác tuần tra, bảo vệ rừng đặc dụng.

Hệ thống khái niệm nòng cốt được chuẩn hóa theo quy định pháp lý hiện hành tại Việt Nam. Theo Khoản 23 Điều 2 Luật Lâm nghiệp năm 2017, dịch vụ môi trường rừng là hoạt động cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng, bao gồm điều tiết nguồn nước, bảo vệ đất và hạn chế xói mòn lòng hồ chứa thủy điện. Khung nghiên cứu áp dụng các quy chuẩn quản lý tài chính từ Nghị định số 99/2010/NĐ-CP, Nghị định số 147/2016/NĐ-CP và Thông tư số 22/2017/TT-BNNPTNT về phương pháp xác định tiền dịch vụ môi trường rừng và hệ số K. Cơ chế quỹ ủy thác được phân tích dựa trên khung vận hành của Nghị định số 05/2008/NĐ-CP về Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp đồng bộ giữa phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp và điều tra xã hội học sơ cấp. Cỡ mẫu sơ cấp gồm 71 phiếu khảo sát thực địa được phân bổ cho 3 nhóm đối tượng:

• 50 phiếu hộ dân cung ứng dịch vụ tại 2 xã Sín Thầu và Mường Nhé (25 phiếu cho mỗi xã). Cỡ mẫu hộ dân được xác định theo công thức Yamane với mức sai số chấp nhận e = 0,1 nhằm đảm bảo tính đại diện cho 5.141 hộ gia đình trong vùng.
• 10 phiếu khảo sát cán bộ, nhân viên tại Nhà máy Thủy điện Lai Châu, đại diện cho bên sử dụng dịch vụ hạ lưu lưu vực sông Đà.
• 11 phiếu phỏng vấn chuyên sâu cán bộ quản lý thuộc Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên, Chi cục Kiểm lâm và Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng kết hợp chọn mẫu có mục đích được áp dụng nhằm thu thập thông tin khách quan từ các bên liên quan. Lý do lựa chọn phương pháp phân tích kết hợp định lượng và định tính là để vừa kiểm định chính xác chuỗi số liệu tài chính, biến động đất lâm nghiệp từ Chi cục Kiểm lâm giai đoạn 2014–2019, vừa đánh giá sâu sắc nhận thức, sự đồng thuận và mức độ cải thiện đời sống của cộng đồng địa phương.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, diện tích rừng cung ứng dịch vụ môi trường rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé được duy trì ổn định ở mức 31.187,08 ha rừng tự nhiên liên tục trong giai đoạn 2014–2019. Tổng diện tích có rừng thuộc quyền quản lý hợp pháp của đơn vị là 35.071,37 ha, nâng tỷ lệ che phủ rừng đạt 77,71%. Không ghi nhận diện tích rừng trồng đủ điều kiện tham gia cung ứng dịch vụ.

Thứ hai, nguồn thu tài chính từ dịch vụ môi trường rừng đạt hiệu quả giải ngân cao với tổng số tiền chi trả lũy kế vượt mốc 29,5 tỷ đồng. Nguồn kinh phí này đã được phân bổ trực tiếp cho 43 cộng đồng thôn bản và nhóm hộ gia đình nhận khoán bảo vệ diện tích gần 29.200 ha rừng đặc dụng tại 5 xã vùng đệm.

Thứ ba, hiệu quả quản lý bảo vệ rừng được cải thiện rõ rệt so với giai đoạn trước năm 2014. Lực lượng kiểm lâm phối hợp cùng cộng đồng nhận khoán đã phát hiện và ngăn chặn kịp thời 20 đối tượng di cư tự do có hành vi xâm nhập vùng lõi, tháo dỡ 3 lán trại dựng trái phép, tịch thu 4 khẩu súng săn tự chế và xử lý dứt điểm 3 vụ cháy rừng nhỏ tại vùng đệm.

Thứ tư, chính sách tạo ra sự chuyển dịch cơ cấu thu nhập đáng kể cho các hộ nhận khoán. Tiền dịch vụ môi trường rừng trở thành nguồn tiền mặt ổn định, chiếm tỷ trọng khoảng 15% đến 20% trong tổng thu nhập hàng năm của các hộ gia đình vùng sâu, hỗ trợ giải quyết khó khăn trong thời kỳ giáp hạt.

Thảo luận kết quả

Hiệu quả tích cực của chính sách bắt nguồn từ mô hình chi trả gián tiếp thông qua Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên. Việc ký hợp đồng ủy thác giữa các nhà máy thủy điện lưu vực sông Đà như Thủy điện Lai Châu, Thủy điện Sơn La, Thủy điện Hòa Bình và chủ rừng đã tạo nguồn tài chính minh bạch, khắc phục triệt để tình trạng thiếu hụt ngân sách sự nghiệp lâm nghiệp công lập.

Dữ liệu nghiên cứu cho thấy có thể mô tả xu hướng phân bổ tài chính thông qua biểu đồ cột thể hiện tốc độ tăng trưởng nguồn thu dịch vụ môi trường rừng hàng năm giai đoạn 2014–2019, song song với bảng thống kê cơ cấu sử dụng đất lâm nghiệp (với 60.358,21 ha đất lâm nghiệp chiếm 64,69% tổng diện tích tự nhiên 5 xã vùng đệm). Sự minh bạch trong công bố tiền chi trả đã thúc đẩy tinh thần tự quản của 43 tổ tuần tra thôn bản.

Tuy nhiên, nghiên cứu chỉ ra điểm nghẽn lớn: diện tích 2.084,16 ha rừng quy hoạch mở rộng theo Quyết định số 1199/QĐ-UBND năm 2016 chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất (trong đó có 1.933,22 ha rừng tự nhiên). Do chưa đủ thủ tục pháp lý công nhận chủ rừng nhóm II, toàn bộ diện tích này chưa được chi trả tiền dịch vụ môi trường rừng từ năm 2016 đến năm 2019. Điều này tạo ra sự bất bình đẳng về quyền lợi giữa các cộng đồng giáp ranh. So sánh với các nghiên cứu tại Sơn La và Lâm Đồng, việc chậm trễ thủ tục giao đất giao rừng là nguyên nhân cốt lõi làm suy giảm động lực bảo tồn của người dân bản địa.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm nâng cao hiệu quả thực thi chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm:

1. Hoàn thiện thủ tục pháp lý và đất đai: Ủy ban nhân dân tỉnh Điện Biên cùng Sở Tài nguyên và Môi trường cần khẩn trương hoàn thành công tác đo đạc, lập hồ sơ địa chính và cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất cho 2.084,16 ha đất quy hoạch mở rộng theo Quyết định số 1199/QĐ-UBND trước quý IV năm 2021. Mục tiêu là đưa 1.933,22 ha rừng tự nhiên đủ điều kiện nghiệm thu chi trả dịch vụ môi trường rừng, nâng tỷ lệ diện tích hưởng lợi đạt 100% diện tích rừng đặc dụng.

2. Đổi mới công tác tuần tra và ứng dụng công nghệ giám sát: Ban quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé trang bị thiết bị định vị GPS và áp dụng phần mềm giám sát diễn biến tài nguyên rừng SMART cho 4 trạm quản lý bảo vệ rừng đặc dụng và 43 tổ tuần tra cộng đồng. Kế hoạch triển khai định kỳ hàng tháng từ năm 2021 đến 2025, phấn đấu giảm 100% số vụ xâm hại tài nguyên rừng vùng lõi.

3. Đa dạng hóa nguồn thu tài chính lâm nghiệp: Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng tỉnh Điện Biên chủ trì mở rộng đối tác chi trả sang các cơ sở kinh doanh dịch vụ du lịch sinh thái và nuôi trồng thủy sản hạ du. Đồng thời, xây dựng đề án thí điểm thương mại hóa tín chỉ carbon rừng với sản lượng dự kiến đạt khoảng 60.000 tấn carbon giai đoạn 2022–2025 để gia tăng nguồn thu bền vững cho chủ rừng.

4. Lồng ghép nguồn lực phát triển sinh kế vùng đệm: Ủy ban nhân dân huyện Mường Nhé phối hợp cùng Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tích hợp nguồn tiền dịch vụ môi trường rừng với chính sách hỗ trợ phát triển vùng đệm theo Quyết định số 24/QĐ-TTg cho 25/26 bản. Đẩy mạnh chuyển giao kỹ thuật canh tác lúa nước đạt năng suất 3,8 tấn/ha và phát triển chăn nuôi đại gia súc tập trung nhằm chấm dứt tình trạng thiếu đói 3 đến 4 tháng giáp hạt.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị học thuật và thực tiễn sâu sắc, phù hợp cho 4 nhóm đối tượng chính:

1. Cơ quan quản lý nhà nước về lâm nghiệp: Chi cục Kiểm lâm và Quỹ Bảo vệ và Phát triển rừng các tỉnh khu vực Tây Bắc có thể vận dụng kinh nghiệm tính toán hệ số K, quy trình rà soát lưu vực thủy điện và cơ chế phân phối dòng tiền ủy thác nhằm tối ưu hóa công tác điều phối ngân sách lâm nghiệp địa phương.

2. Ban quản lý các khu rừng đặc dụng và phòng hộ: Các đơn vị quản lý bảo tồn thiên nhiên trên toàn quốc có thể áp dụng mô hình giao khoán 29.200 ha cho 43 cộng đồng bản, thiết lập quy chế phối hợp hiệu quả giữa kiểm lâm chuyên trách, bộ đội biên phòng và các tổ tuần tra tự quản thôn bản.

3. Nhà nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Giới học thuật thuộc chuyên ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng và Kinh tế nông nghiệp có thể khai thác bộ công cụ điều tra 71 mẫu khảo sát, khung phân tích thể chế và nguồn số liệu chuỗi 6 năm (2014–2019) phục vụ các công trình nghiên cứu mở rộng về kinh tế sinh thái.

4. Các tổ chức phi chính phủ và đối tác phát triển quốc tế: Các tổ chức hoạt động trong lĩnh vực bảo tồn đa dạng sinh học và thích ứng biến đổi khí hậu có thể sử dụng kết quả đánh giá thực địa tại Mường Nhé làm căn cứ thiết kế dự án phát triển sinh kế bền vững và chuyển nhượng tín chỉ giảm phát thải carbon rừng.

Câu hỏi thường gặp

Chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Mường Nhé áp dụng cho những đối tượng sử dụng nào?

Chính sách chi trả áp dụng trực tiếp cho các cơ sở sản xuất thủy điện quy mô lớn ở hạ lưu lưu vực sông Đà, bao gồm Nhà máy Thủy điện Lai Châu, Thủy điện Sơn La và Thủy điện Hòa Bình. Các nhà máy này chi trả kinh phí định kỳ cho dịch vụ điều tiết, duy trì nguồn nước và hạn chế bồi lắng lòng hồ chứa theo Nghị định số 99/2010/NĐ-CP.

Tổng kinh phí chi trả dịch vụ môi trường rừng tại Khu bảo tồn Mường Nhé đạt quy mô bao nhiêu?

Trong giai đoạn 2014–2019, Ban Quản lý Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé đã tiếp nhận và giải ngân hơn 29,5 tỷ đồng tiền dịch vụ môi trường rừng. Nguồn kinh phí này được chi trả công khai cho 43 cộng đồng thôn bản và nhóm hộ gia đình nhận khoán bảo vệ diện tích gần 29.200 ha rừng đặc dụng trên địa bàn 5 xã vùng đệm.

Rào cản lớn nhất trong công tác thực thi chính sách PES tại địa phương là gì?

Rào cản lớn nhất là diện tích 2.084,16 ha đất quy hoạch bổ sung theo Quyết định số 1199/QĐ-UBND chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, khiến 1.933,22 ha rừng tự nhiên chưa được chi trả tiền dịch vụ. Thêm vào đó, tỷ lệ đồng bào dân tộc H'Mông chiếm 58,7% với tập quán làm nương rẫy tạo áp lực lớn lên rừng.

Chính sách PES đã hỗ trợ công tác bảo vệ rừng tại vùng lõi Mường Nhé như thế nào?

Chính sách tạo động lực cho các tổ tự quản thôn bản phối hợp cùng 4 trạm bảo vệ rừng tuần tra thường xuyên, kịp thời ngăn chặn 20 đối tượng di cư tự do xâm nhập vùng lõi, tháo dỡ 3 lán trại dựng trái phép, tịch thu 4 khẩu súng săn và xử lý dứt điểm 3 vụ cháy rừng tại vùng đệm.

Người dân vùng đệm nhận được lợi ích kinh tế cụ thể nào từ chính sách?

Hơn 520 hộ gia đình và 43 cộng đồng bản nhận nguồn tiền mặt chi trả đều đặn hàng năm để mua sắm dụng cụ tuần tra rừng, lập quỹ tiết kiệm thôn bản và đầu tư cây con giống sản xuất. Nguồn thu này đóng góp từ 15% đến 20% thu nhập hộ, giúp giảm thiểu tình trạng thiếu đói 3 đến 4 tháng giáp hạt.

Kết luận

• Luận văn đánh giá toàn diện cơ chế vận hành chính sách chi trả dịch vụ môi trường rừng trên diện tích 31.187,08 ha rừng tự nhiên tại Khu bảo tồn thiên nhiên Mường Nhé giai đoạn 2014–2019.
• Xác nhận kết quả điều phối thành công hơn 29,5 tỷ đồng kinh phí chi trả cho 43 cộng đồng bản nhận khoán bảo vệ gần 29.200 ha rừng, duy trì độ che phủ rừng đạt 77,71%.
• Nhận diện rõ vướng mắc thể chế đối với 2.084,16 ha rừng quy hoạch mở rộng chưa được cấp quyền sử dụng đất để hưởng nguồn thu dịch vụ môi trường rừng.
• Đóng góp hệ thống 4 giải pháp khả thi về hoàn thiện hồ sơ đất đai, ứng dụng phần mềm SMART, đa dạng hóa thị trường carbon và nâng cao sinh kế vùng đệm.
• Đề xuất lộ trình triển khai đồng bộ các giải pháp kỹ thuật và thể chế lâm nghiệp giai đoạn 2021–2025 nhằm đảm bảo phát triển bền vững vùng biên giới.

Công trình là tài liệu tham khảo giá trị cho các nhà hoạch định chính sách, ban quản lý rừng đặc dụng và các nhà khoa học lâm nghiệp. Quý độc giả quan tâm vui lòng liên hệ thư viện chuyên ngành để tiếp cận toàn văn công trình nghiên cứu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

chương 1, Quyết định 380/QĐ- TTg của Thủ tướng Chính phủ ngày 10/4/2008: “Dịch vụ môi trường rừng là việc cung ứng và sử dụng bền vững các giá trị sử dụng của môi trường rừng (điều tiết nguồn nước, bảo vệ đất, chống bồi lắng lòng hồ, ngăn chặn lũ lụt, lũ quét, cảnh quan, đa dạng sinh học. Theo quy định tại Khoản 23 Điều 2 Luật Lâm nghiệp 2017 (có hiệu lực từ 01/01/2019) thì nội dung này được quy định như sau: Dịch vụ môi trường rừng là hoạt động cung ứng các giá trị sử dụng của môi trường rừng. Dịch vụ môi trường rừng là bộ phận quan trọng bậc nhất của dịch vụ môi trường. Môi trường rừng là môi trường do kết quả tác động của rừng tạo ra cho xã hội và tự nhiên.

Nó là loại môi trường có tầm quan trọng không thể thay thế trong hệ sinh thái chung. Chi trả dịch vụ hệ sinh thái (Payment for Ecosystem Services), viết tắt là PES được xem là cơ chế nhằm thúc đẩy việc tạo ra và sử dụng các dịch vụ sinh thái bằng cách kết nối người cung cấp dịch vụ và người sử dụng dịch vụ sinh thái. Chi trả DVMT là một giao dịch trên cơ sở tự nguyện mà ở đó DVMT được xác định cụ thể (hoặc hoạt động sử dụng đất để đảm bảo có được dịch vụ này) đang được người mua (tối thiểu là một người mua) mua của người bán (tối thiểu là một người bán) khi và chỉ khi người cung cấp DVMT đảm bảo được việc cung cấp DVMT này” (Wunder, 2005, p9). Cho đến nay, định nghĩa về chi trả DVMTR được đông đảo các nhà khoa học trên thế giới chấp thuận là định nghĩa của Wunder Seven, 2005 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 (Payments for Environmental Services: Some Nuts and Bolts.

CIFOR, Occasional Paper No. Theo tác giả này, “Chi trả dịch vụ môi trường rừng là quá trình giao dịch tự nguyện được thực hiện bởi ít nhất một người mua và một người bán dịch vụ môi trường rừng, khi và chỉ khi người bán đảm bảo cung cấp dịch vụ môi trường rừng đó một cách hợp lý”. Chi trả DVMTR là một cách tiếp cận mới để khuyến khích chủ rừng, những người quản lý rừng cung cấp dịch vụ môi trường rừng tốt hơn. Chi trả DVMTR giúp đền bù cho những người cung cấp dịch vụ môi trường rừng hoặc khuyến khích những người còn chưa quan tâm tham gia bảo vệ và phát triển rừng.

Theo khoản 3, Điều 3, Nghị định 99/2010/NĐ-CP cũng đã đưa ra cách hiểu về chi trả DVMTR: “Là quan hệ cung ứng và chi trả giữa bên sử dụng dịch vụ môi trường trả tiền cho bên cung ứng dịch vụ”. Như vậy, PES là một quan hệ tài chính mới cho một loại hình dịch vụ mà xác định rõ đối tượng cung cấp (người thụ hưởng) và đối tượng sử dụng (người chi trả). Việc chi trả này bao gồm các yếu tố cơ bản như đối tượng phải chi trả, đối tượng được chi trả, loại dịch vụ chi trả, hình thức và nguyên tắc chi trả… 1. Tổng quan về chi trả dịch vụ môi trường rừng trên thế giới Chi trả DVMTR là một lĩnh vực hoàn toàn mới, trong những năm 90 của thế kỷ XX mới được các nước trên thế giới quan tâm thực hiện.

Với những giá trị và lợi ích bền vững của việc chi trả DVMTR đã thu hút được sự quan tâm đáng kể của nhiều quốc gia, nhiều nhà khoa học và các nhà hoạch định chính sách trên thế giới. Chi trả DVMTR đã nhanh chóng trở lên phổ biến ở một số nước và được thể chế hóa bằng các văn bản pháp luật. Hiện nay, chi trả DVMTR được xem như một chiến lược dựa vào thị trường để LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 quản lý tài nguyên thiên nhiên, khuyến khích và chia sẻ các lợi ích trong cộng đồng và xã hội. Các nước phát triển ở Mỹ La Tinh đã áp dụng và thực hiện các mô hình chi trả DVMTR sớm nhất.

Ở châu Âu chính phủ một số nước đã quan tâm đầu tư và thực hiện nhiêu chương trình, mô hình DVMTR. Chi trả dịch vụ rừng phòng hộ đầu nguồn hiện đang được thực hiện tại các quốc gia Costa Rica, Ecuador, Bolivia, Ấn Độ, Nam Phi, Mexico và Hoa Kỳ. Trong hầu hết các trường hợp này, thực hiện tối đa hóa các dịch vụ rừng phòng hộ đầu nguồn thông qua các hệ thống chi trả đều mang lại kết quả góp phần giảm nghèo. Ở châu Úc, Australia đã lập pháp hóa quyền phát thải cacbon từ năm 1998, cho phép các nhà đầu tư đăng ký quyền sở hữu hấp thụ cacbon của rừng.

Chi trả DVMTR cũng đã được phát triển và thực hiện thí điểm ở châu Á như Indonesia, Philippines, Trung Quốc, Nepal và Việt Nam bước đầu đã xây dựng được các chương trình chi trả DVMTR có quy mô lớn, chi trả cho các chủ rừng để thực hiện các biện pháp bảo vệ rừng nhằm tăng cường cung cấp các dịch vụ thủy văn, bảo tồn đa dạng sinh học, chống xói mòn, hấp thụ cacbon, tạo cảnh quan du lịch sinh thái và đã thu được một số thành công nhất định trong công cuộc bảo tồn đa dạng sinh học và xóa đói giảm nghèo cho nhân dân vùng đầu nguồn. Chi trả DVMTR đang được thử nghiệm ở một số nước trên thế giới, Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng. Từ năm 2002, Trung tâm nghiên cứu nông lâm thế giới (ICRAF) đã tích cực giới thiệu khái niệm chi trả DVMTR (PES) vào Việt Nam. Quỹ phát triển nông nghiệp quốc tế (IFAD) đã hỗ trợ dự án đền đáp cho người nghèo vùng cao cho các DVMTR mà họ cung cấp tại Indonesia, Philippines, Nepal là “Xây dựng cơ chế mới để cải thiện sinh kế và an ninh tài nguyên cho cộng đồng nghèo vùng cao ở châu Á” thông qua xây dựng các cơ chế nhằm đền đáp người LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 nghèo vùng cao về các DVMTR họ cung cấp cho các cộng đồng trong nước và trên phạm vi toàn cầu.

Mặc dù PES là một khái niệm mới, được đưa vào tư duy và thực tiễn gần một thập kỷ trở lại đây, tuy nhiên nó đã nhanh chóng trở nên phổ biến ở một số nước. Sự phát triển của PES ngày càng được lan rộng. Ở một số nước PES còn được thể chế hóa trong các văn bản pháp luật. Hiện nay, PES đã nổi lên như một giải pháp chính sách để khuyến khích, chia sẻ các lợi ích trong cộng đồng và xã hội.

Sự phát triển nhanh chóng các DVMT đã dẫn đến việc thay đổi cách tiếp cận về bảo tồn đa dạng sinh học thông qua việc tạo ra các cơ chế chi trả và các thị trường non trẻ đối với các dịch vụ này. Giá trị kinh tế toàn cầu của các dịch vụ môi trường ước tính khoảng hàng nghìn tỷ USD, mặc dù các chi trả thực tế để bảo vệ các dịch vụ này đang phát triển không đồng đều trên toàn cầu. Hầu hết các thị trường và hệ thống chi trả đều đang phát triển ở Bắc Mỹ và châu Âu, vượt trội bởi các chi trả cho môi trường nông nghiệp đã đạt nhiều tỷ USD và tạo thuận lợi cho công tác bảo tồn công và tư nhân. Ở các nước đang phát triển, chỉ có một vài tỷ USD được sử dụng để chi trả cho bảo vệ đầu nguồn.

Trong khi ở châu Mỹ Latinh, PES đã được thử nghiệm rộng rãi bằng nhiều hệ thống khác nhau thì ở châu Á và châu Phi, sự phát triển PES vẫn còn hạn chế. Hiện tại, PES được xem như là một công cụ dựa vào thị trường cho dịch vụ hệ sinh thái. PES đa dạng về cơ chế, từ mô hình bồi thường tự nguyện để duy trì rừng hoặc các biện pháp canh tác nông - lâm nghiệp ở Trung Mỹ, đến bồi thường bắt buộc để tái trồng rừng ở Trung Quốc và Việt Nam, các mô hình thương mại ở Ôxtrâylia và Hoa Kỳ, hỗ trợ môi trường - nông nghiệp và các mô hình cấp chứng nhận ở Liên minh châu Âu và Hoa Kỳ (dịch vụ hệ sinh thái liên quan đến nguồn nước). Quy mô các mô hình này trải dài từ các lưu vực nhỏ đến lớn, có thể cắt ngang qua bang, tỉnh hoặc biên giới quốc gia.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 Tính khả thi của mô hình xuyên quốc gia hiện tại đang dần được thăm dò (WWF đang thăm dò khả năng này đối với Sông Đa Núp). (Lê Văn Hưng,2011 trích theo Stefano Pariola, 2010) Theo xu thế toàn cầu, Chính phủ Trung Quốc đã tạo mọi nỗ lực trong việc xây dựng một số mô hình công để chi trả dịch vụ môi trường lớn nhất thế giới. Những mối quan tâm về tính hiệu quả và bền vững tài chính của những nỗ lực này, các nhà hoạch định chính sách đang tranh luận sôi nổi về việc làm thế nào để thúc đẩy các chương trình này cũng như thăm dò và phát triển các công cụ dựa vào thị trường và những thay đổi quy định để giải quyết tốt hơn những thách thức về phát triển và môi trường của Trung Quốc (Lê Văn Hưng, 2011 trích theo Xu & cs. Chỉ đến năm 2002, đã có hơn 300 mô hình PES đã được thống kê trên toàn thế giới (Pagiola S.

Plates, 2002; Agriculture at a Crossroads: The Global Report, pp 244). Hầu hết các mô hình này đã được hoạt động trong vài năm, một số mô hình vẫn còn ở quy mô thực nghiệm hoặc ở giai đoạn thử nghiệm. Tóm lại, đã có một số nghiên cứu thực nghiệm chứng minh các biện pháp quản lý tốt nhất và các bài học kinh nghiệm về PES. Tuy nhiên, mới chỉ có một số bài học đầu tiên và các biện pháp quản lý tốt nhất mới nổi đã được tư liệu hóa.

Theo điều tra, các mô hình PES thường được đáp ứng với các điều kiện đặc trưng mà theo đó chúng được xây dựng và cũng đáp ứng các đặc trưng của thị trường đối với các loại dịch vụ môi trường khác nhau (bảo vệ đầu nguồn, đa dạng sinh học, hấp thụ cacbon và cảnh quan du lịch) (Lê Văn Hưng, 2011 trích theo Pagiola và Platais, 2002). Theo Tổ chức Nông nghiệp và Lương Thực của Liên Hiệp Quốc (FAO), trong cuốn “Hiện trạng về lương thực và nông nghiệp” xuất bản năm 2007, thì những sáng kiến PES hiện tại đang được áp dụng có 2 nguồn gốc chính: Chính sách về nông nghiệp của các quốc gia thuộc Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) bắt đầu từ những năm 80 và sáng kiến bảo vệ rừng ở châu Mỹ Latinh bắt đầu từ những năm 90. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.