Luận văn thạc sĩ ueh đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần việt nam

Luận văn thạc sĩ kinh tế phân tích ueh đánh giá tác động của các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Vũ Thị Ngọc Hoa
• Người hướng dẫn: PGS.TS Bùi Kim Yến
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế Tp.HCM
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Các Nhân Tố Ảnh Hưởng Đến Khả Năng Sinh Lợi Của Ngân Hàng Thương Mại Cổ Phần Việt Nam
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• TRANG PHỤ BÌA
• LỜI CAM ĐOAN
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ BIỂU ĐỒ
• LỜI MỞ ĐẦU
• Lý do chọn đề tài
• Mục tiêu nghiên cứu
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Phương pháp nghiên cứu
• Phương pháp định tính
• Phương pháp định lượng
• Ý nghĩa thực tiễn của đề tài nghiên cứu
• Hạn chế của đề tài nghiên cứu
• Kết cấu của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI
• 1.1. Khái niệm lợi nhuận và khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại
• 1.2. Các chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại
• 1.2.1. Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân (ROAA)
• 1.2.2. Tỷ lệ thu nhập trên tổng vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE)
• 1.2.3. Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM)
• 1.3. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại
• 1.3.1. Các nhân tố nội bộ của ngân hàng
• 1.3.1.1. Quy mô tài sản ngân hàng
• 1.3.1.2. Vốn chủ sở hữu
• 1.3.1.3. Quy mô tiền gửi khách hàng
• 1.3.1.4. Rủi ro tín dụng
• 1.3.1.5. Thanh khoản ngân hàng
• 1.3.1.7. Chi phí hoạt động
• 1.3.1.8. Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh
• 1.3.1.9. Năng suất lao động
• 1.3.2. Các nhân tố về ngành
• 1.3.2.1. Mức độ tập trung ngành
• 1.3.2.2. Sự phát triển ngành ngân hàng
• 1.3.2.3. Sự phát triển thị trường chứng khoán
• 1.3.3. Các nhân tố vĩ mô
• 1.3.3.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế
• 1.3.3.2. Tỷ lệ lạm phát
• 1.4. Tổng quan các nghiên cứu trước đây
• 1.4.1. Tổng quan các nghiên cứu trên thế giới
• 1.4.1.1. Nghiên cứu của Demirguc¸- Kunt và Huizinga (1999)
• 1.4.1.2. Nghiên cứu của Sehrish Gul và các cộng sự (2011)
• 1.4.1.3. Nghiên cứu của Yong Tan và Christos Floros (2012)
• 1.4.2. Tổng quan các nghiên cứu ở Việt Nam
• 1.4.2.1. Nghiên cứu của Nguyễn Việt Hùng (2008)
• 1.4.2.2. Nghiên cứu của Quang Thông (2012)
• 1.5. TÓM TẮT CHƯƠNG 1
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG KHẢ NĂNG SINH LỢI VÀ CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 2.1. Thực trạng khả năng sinh lợi của hệ thống ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.1.1. Quy mô ngành ngân hàng
• 2.1.2. Thực trạng khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2006 - 2013
• 2.2. Thực trạng các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.2.1. Các nhân tố nội bộ ngân hàng
• 2.2.1.1. Quy mô tổng tài sản
• 2.2.1.2. Vốn chủ sở hữu
• 2.2.1.3. Rủi ro tín dụng
• 2.2.1.4. Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh
• 2.2.2. Các nhân tố đặc trưng ngành
• 2.2.2.1. Mức độ tập trung ngành
• 2.2.2.2. Sự phát triển thị trường chứng khoán
• 2.2.3. Các nhân tố vĩ mô nền kinh tế
• 2.3. Đánh giá thực trạng khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam giai đoạn 2006 - 2013
• 2.3.2. Những vấn đề hạn chế khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam và nguyên nhân của những hạn chế
• 2.3.2.1. Những vấn đề hạn chế khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 2.3.2.2. Nguyên nhân của những hạn chế
• 2.4. TÓM TẮT CHƯƠNG 2
• 3. CHƯƠNG 3: MÔ HÌNH NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VÀ KẾT QUẢ TÁC ĐỘNG CỦA CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 3.1. Giới thiệu mô hình hồi quy
• 3.1.1. Dữ liệu nghiên cứu
• 3.1.2. Các biến trong mô hình hồi quy
• 3.1.2.1. Biến phụ thuộc
• 3.1.2.2. Các biến độc lập
• 3.1.2.2.1. Nhóm biến độc lập về nội bộ ngân hàng
• 3.1.2.2.1.1. Quy mô tài sản của ngân hàng (LTA)
• 3.1.2.2.1.2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (ETA)
• 3.1.2.2.1.3. Rủi ro tín dụng (LLPTL)
• 3.1.2.2.1.4. Thanh khoản của ngân hàng (LAR)
• 3.1.2.2.1.5. Chi phí hoạt động (CIR)
• 3.1.2.2.1.6. Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh (NIITA)
• 3.1.2.2.2. Các nhân tố về đặc trưng ngành
• 3.1.2.2.2.1. Mức độ tập trung ngành (CR)
• 3.1.2.2.2.2. Sự phát triển của thị trường chứng khoán (SMD)
• 3.1.2.2.3. Nhóm biến độc lập vĩ mô
• 3.1.2.2.3.1. Tốc độ tăng trưởng kinh tế (GR)
• 3.1.2.2.3.2. Tỷ lệ lạm phát (IR)
• 3.1.3. Mô hình nghiên cứu
• 3.1.4. Giả thuyết nghiên cứu
• 3.2. Kết quả của mô hình
• 3.2.1. Thống kê mô tả các biến và ma trận hệ số tương quan
• 3.2.2. Kết quả phân tích hồi quy
• 3.2.3. Phân tích mô hình
• 3.2.3.1. Các nhân tố nội bộ ngân hàng
• 3.2.3.1.1. Quy mô tài sản (LTA)
• 3.2.3.1.2. Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (ETA)
• 3.2.3.1.3. Rủi ro tín dụng (LLPTL)
• 3.2.3.1.4. Chi phí hoạt động (CIR)
• 3.2.3.1.5. Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh
• 3.2.3.1.6. Khả năng thanh khoản ngân hàng (LAR)
• 3.2.3.2. Các nhân tố về đặc trưng ngành
• 3.2.3.2.1. Mức độ tập trung ngành (CR)
• 3.2.3.2.2. Sự phát triển của thị trường chứng khoán (SMD)
• 3.2.3.3. Các nhân tố vĩ mô
• 3.2.3.3.1. Tỷ lệ lạm phát (IR)
• 3.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 3
• 4. CHƯƠNG 4: GIẢI PHÁP GÓP PHẦN NÂNG CAO KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI CỔ PHẦN VIỆT NAM
• 4.1. Một số giải pháp nâng cao khả năng sinh lợi của các Ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam
• 4.1.1. Giải pháp tăng vốn chủ sở hữu
• 4.1.2. Giải pháp tăng quy mô tài sản của ngân hàng
• 4.1.3. Giải pháp quản lý rủi ro tín dụng
• 4.1.4. Giải pháp đa dạng hóa hoạt động kinh doanh ngân hàng
• 4.1.5. Giải pháp quản lý hiệu quả chi phí
• 4.1.6. Giải pháp ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát
• 4.1.7. Giải pháp nâng cao mức độ tập trung của ngành ngân hàng
• 4.2. Một số giải pháp hỗ trợ từ Chính phủ và Ngân hàng Nhà Nước
• 4.2.1. Giải pháp hỗ trợ từ chính phủ
• 4.2.2. Giải pháp hỗ trợ từ NHNN
• 4.3. TÓM TẮT CHƯƠNG 4
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• I Tiếng Việt
• II Tiếng Anh
• PHỤ LỤC
• Phụ lục 01: Danh sách các NHTMCP Việt Nam trong mẫu nghiên cứu
• Phụ lục 02: Dữ liệu các biến sử dụng trong mô hình nghiên cứu
• Phụ lục 03: Mô tả các biến sử dụng trong mô hình hồi quy
• Phụ lục 04: Kết quả hồi quy OLS
• Phụ lục 05: Kết quả kiểm định tự tương quan
• Phụ lục 06: Kết quả hồi quy Pooled OLS
• Phụ lục 07: Kết quả hồi quy Fixed Effect
• Phụ lục 08: Kết quả hồi quy Random Effect
• Phụ lục 09: Kết quả kiểm định Hausman
• Phụ lục 10: Kết quả kiểm định phương sai thay đổi
• Phụ lục 11: Kết quả hồi quy Fixed Effect cluster
• Phụ lục 12: Kết quả hồi quy two step system GMM

Tóm tắt

I. Tổng quan về tác động của các nhân tố đến khả năng sinh lợi ngân hàng thương mại Việt Nam

Khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại Việt Nam là một vấn đề quan trọng trong bối cảnh kinh tế hiện nay. Các ngân hàng thương mại đóng vai trò chủ chốt trong việc huy động và phân bổ vốn cho nền kinh tế. Đánh giá tác động của các nhân tố đến khả năng sinh lợi không chỉ giúp các ngân hàng cải thiện hiệu quả hoạt động mà còn góp phần vào sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia.

1.1. Khái niệm và vai trò của khả năng sinh lợi ngân hàng

Khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại được định nghĩa là khả năng tạo ra lợi nhuận từ các nguồn lực sẵn có. Điều này không chỉ phản ánh hiệu quả hoạt động mà còn cho thấy sức mạnh tài chính của ngân hàng trong việc cạnh tranh trên thị trường.

1.2. Các nhân tố chính ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi

Có nhiều nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại, bao gồm các yếu tố nội bộ như quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu, và các yếu tố vĩ mô như lạm phát và tăng trưởng kinh tế. Việc phân tích các nhân tố này giúp ngân hàng có cái nhìn tổng quan về hiệu quả hoạt động của mình.

II. Vấn đề và thách thức trong khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại Việt Nam

Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gia tăng, khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại Việt Nam đang phải đối mặt với nhiều thách thức. Tình hình nợ xấu gia tăng, chi phí hoạt động cao và áp lực từ các quy định pháp lý là những vấn đề cần được giải quyết.

2.1. Tình hình nợ xấu và ảnh hưởng đến lợi nhuận

Nợ xấu gia tăng đã ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng sinh lợi của ngân hàng. Tính đến cuối năm 2023, tỷ lệ nợ xấu trong hệ thống ngân hàng đã đạt mức cao, gây áp lực lên lợi nhuận và khả năng thanh khoản.

2.2. Chi phí hoạt động và quản lý rủi ro

Chi phí hoạt động cao là một trong những nguyên nhân chính làm giảm khả năng sinh lợi của ngân hàng. Việc quản lý rủi ro hiệu quả là cần thiết để giảm thiểu chi phí và tối ưu hóa lợi nhuận.

III. Phương pháp nghiên cứu tác động đến khả năng sinh lợi ngân hàng thương mại

Để đánh giá tác động của các nhân tố đến khả năng sinh lợi, nghiên cứu sử dụng mô hình hồi quy và phân tích định lượng. Phương pháp này giúp xác định mức độ ảnh hưởng của từng nhân tố đến lợi nhuận của ngân hàng.

3.1. Mô hình hồi quy và các biến nghiên cứu

Mô hình hồi quy được thiết lập để phân tích các biến độc lập như quy mô tài sản, vốn chủ sở hữu và các yếu tố vĩ mô như lạm phát. Việc lựa chọn biến phù hợp là rất quan trọng để đảm bảo tính chính xác của kết quả nghiên cứu.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả

Dữ liệu được thu thập từ các báo cáo tài chính của ngân hàng và các nguồn thông tin kinh tế vĩ mô. Kết quả phân tích cho thấy mối quan hệ chặt chẽ giữa các nhân tố và khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về khả năng sinh lợi ngân hàng

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng các ngân hàng thương mại cần phải cải thiện khả năng sinh lợi thông qua việc tối ưu hóa quy trình hoạt động và quản lý rủi ro. Các giải pháp thực tiễn sẽ được đề xuất để nâng cao hiệu quả hoạt động.

4.1. Giải pháp nâng cao khả năng sinh lợi

Các ngân hàng cần áp dụng các giải pháp như tăng cường quản lý chi phí, cải thiện quy trình cho vay và nâng cao chất lượng dịch vụ để thu hút khách hàng.

4.2. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc cải thiện khả năng sinh lợi không chỉ giúp ngân hàng tăng trưởng mà còn góp phần vào sự ổn định của hệ thống tài chính quốc gia.

V. Kết luận và tương lai của khả năng sinh lợi ngân hàng thương mại Việt Nam

Khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại Việt Nam trong tương lai sẽ phụ thuộc vào nhiều yếu tố, bao gồm sự phát triển của nền kinh tế và các chính sách quản lý của nhà nước. Việc nghiên cứu và đánh giá thường xuyên là cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Tương lai của ngành ngân hàng

Ngành ngân hàng cần phải thích ứng với những thay đổi trong môi trường kinh tế và công nghệ để duy trì khả năng sinh lợi. Sự chuyển mình này sẽ tạo ra nhiều cơ hội mới cho các ngân hàng.

5.2. Đề xuất nghiên cứu tiếp theo

Nghiên cứu tiếp theo nên tập trung vào việc phân tích sâu hơn các yếu tố vĩ mô và các chính sách hỗ trợ từ chính phủ để nâng cao khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thị trường tài chính Việt Nam trong giai đoạn 2004 - 2013 đã chứng kiến những bước chuyển dịch mang tính bước ngoặt của khối ngân hàng thương mại cổ phần. Sau giai đoạn bùng nổ mạnh mẽ trong hai năm 2006 - 2007 với tỷ suất sinh lời trên tổng tài sản bình quân (ROAA) đạt đỉnh 2.03% và tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE) đạt 14.89%, hệ thống ngân hàng đã phải đối mặt với nhiều biến động phức tạp. Cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu năm 2008 cùng sự tích tụ của các khoản nợ xấu nội bảng lên tới 4.62% vào tháng 9 năm 2013 đã khiến tỷ suất sinh lời toàn ngành sụt giảm nghiêm trọng. Đến năm 2012, tổng lợi nhuận của toàn hệ thống ngân hàng giảm gần 50% xuống còn 28,600 tỷ đồng, kéo ROAA trung bình xuống mức đáy 0.77%.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là nhận diện và đo lường chính xác mức độ tác động của các nhân tố nội tại ngân hàng, cấu trúc ngành cũng như các biến số kinh tế vĩ mô đến hiệu quả sinh lời. Mục tiêu cụ thể của công trình là xây dựng mô hình định lượng phản ánh các mối quan hệ này, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao năng lực tài chính và sức cạnh tranh cho hệ thống ngân hàng.

Phạm vi nghiên cứu bao quát toàn diện 40 ngân hàng thương mại cổ phần tại Việt Nam trong chuỗi thời gian 10 năm từ 2004 đến 2013. Kết quả nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giúp các nhà quản trị ngân hàng tối ưu hóa hệ số an toàn vốn, kiểm soát chi phí dự phòng rủi ro và hỗ trợ các cơ quan quản lý nhà nước điều hành chính sách tiền tệ hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết kinh tế theo quy mô nhằm giải thích cơ chế tối ưu hóa chi phí khi ngân hàng mở rộng quy mô tài sản hoạt động. Bên cạnh đó, giả thuyết cấu trúc - thực thi - kết quả kết hợp cùng giả thuyết sức mạnh thị trường được sử dụng để phân tích tác động của mức độ tập trung ngành đến tỷ suất sinh lời của các định chế tài chính. Luận văn cũng tham chiếu giả thuyết tiền lương hiệu quả để làm rõ mối quan hệ giữa chi phí hoạt động, chất lượng nhân lực và năng suất lao động trong ngành ngân hàng.

Các khái niệm then chốt được lượng hóa trong nghiên cứu bao gồm:

• Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân (ROAA): Thước đo năng lực quản trị và hiệu quả sử dụng toàn bộ tài sản để tạo ra lợi nhuận ròng.
• Tỷ lệ thu nhập trên tổng vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE): Chỉ tiêu phản ánh tỷ suất sinh lời dành cho các cổ đông đầu tư.
• Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM): Đo lường khả năng sinh lợi thuần từ hoạt động huy động và cấp tín dụng truyền thống.
• Tỷ lệ vốn chủ sở hữu trên tổng tài sản (ETA): Chỉ số phản ánh mức độ tự chủ tài chính và năng lực hấp thụ rủi ro.
• Tỷ lệ dự phòng rủi ro tín dụng trên tổng dư nợ (LLPTL): Thước đo tổn thất tín dụng tiềm ẩn của ngân hàng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng mẫu khảo sát gồm 40 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong giai đoạn 2004 - 2013 với dữ liệu bảng không cân đối. Nguồn số liệu thứ cấp được trích xuất từ báo cáo tài chính đã kiểm toán, báo cáo thường niên của các ngân hàng kết hợp với số liệu thống kê vĩ mô từ Ngân hàng Thế giới và Tổng cục Thống kê.

Về phương pháp phân tích, nghiên cứu kết hợp phân tích định tính qua thống kê mô tả với các kỹ thuật kinh lượng định lượng hiện đại. Tác giả tiến hành thử nghiệm từ các mô hình hồi quy OLS gộp, mô hình tác động cố định (FEM) đến mô hình tác động ngẫu nhiên (REM). Sau khi thực hiện kiểm định Hausman và phát hiện hiện tượng phương sai thay đổi cùng tự tương quan qua các kiểm định chuyên sâu, phương pháp ước lượng moment tổng quát hệ thống hai bước (Two-step System GMM) đã được lựa chọn làm phương pháp phân tích tối ưu. Phương pháp GMM giúp xử lý triệt để hiện tượng nội sinh giữa các biến tài chính trễ, khắc phục sai số đo lường và mang lại các ước lượng không chệch, vững chắc cho dữ liệu bảng động.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Mô hình hồi quy thực nghiệm cho thấy các nhóm nhân tố nội bộ, đặc trưng ngành và môi trường vĩ mô đều có ảnh hưởng rõ rệt đến tỷ suất sinh lời ROAA của các ngân hàng:

• Rủi ro tín dụng (LLPTL) có tác động tiêu cực mạnh nhất đến khả năng sinh lợi. Giai đoạn 2011 chứng kiến chi phí trích lập dự phòng tăng vọt 98.24% so với năm 2010 và tiếp tục tăng 36.44% trong năm 2012, trực tiếp làm xói mòn lợi nhuận ròng của các ngân hàng thương mại.
• Tỷ lệ vốn chủ sở hữu (ETA) có tác động tích cực và có ý nghĩa thống kê cao đến ROAA. Các ngân hàng có tỷ lệ tự tài trợ cao luôn sở hữu tấm đệm tài chính vững chắc, giảm thiểu chi phí huy động vốn rủi ro và tăng khả năng sinh lời bền vững.
• Quy mô tài sản (LTA) có mối tương quan thuận chiều với khả năng sinh lợi, khẳng định lợi thế kinh tế theo quy mô. Tổng tài sản trung bình của các ngân hàng tăng từ 22,018 tỷ đồng năm 2006 lên mức 128,368 tỷ đồng vào năm 2013, tạo tiền đề nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn vốn.
• Sự phát triển của thị trường chứng khoán (SMD) và tỷ lệ lạm phát (IR) có tác động cùng chiều đến khả năng sinh lợi của ngân hàng khi các tổ chức tín dụng kịp thời điều chỉnh biểu lãi suất cho vay phù hợp với diễn biến thị trường.

Thảo luận kết quả

Kết quả ước lượng định lượng hoàn toàn nhất quán với các nghiên cứu thực nghiệm của các học giả quốc tế như nghiên cứu của Demirguc-Kunt và Huizinga năm 1999 cũng như nghiên cứu của Yong Tan và Floros năm 2012. Tác động tiêu cực của rủi ro tín dụng phản ánh chân thực bối cảnh thị trường bất động sản đóng băng giai đoạn 2011 - 2013, khiến nợ xấu gia tăng và buộc 17% tổ chức tín dụng rơi vào tình trạng thua lỗ trong năm 2013.

Về mặt trình bày trực quan, các biến động này được thể hiện rõ ràng qua biểu đồ tương quan giữa tốc độ tăng trưởng tín dụng và chi phí dự phòng rủi ro qua các năm. Bảng ma trận hệ số tương quan và kết quả hồi quy GMM hai bước cung cấp minh chứng thuyết phục rằng việc gia tăng vốn tự có giúp ngân hàng giảm thiểu áp lực phá sản. Đồng thời, sự tăng trưởng của thị trường vốn hỗ trợ minh bạch hóa thông tin doanh nghiệp, giúp ngân hàng đánh giá tín dụng chuẩn xác hơn và giảm thiểu tình trạng thông tin bất đối xứng.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng định lượng thu được, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp trọng tâm nhằm nâng cao khả năng sinh lợi cho các ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam:

• Tăng cường quy mô vốn chủ sở hữu: Ban điều hành các ngân hàng cần chủ động nâng vốn điều lệ vượt ngưỡng tối thiểu 5,000 tỷ đồng và duy trì hệ số an toàn vốn CAR trên 9% theo chuẩn mực của Thông tư 13/2010/TT-NHNN. Lộ trình thực hiện cần hoàn thành trong giai đoạn 2014 - 2016 thông qua phát hành cổ phiếu cho nhà đầu tư chiến lược nước ngoài và giữ lại lợi nhuận sau thuế.
• Nâng cao năng lực kiểm soát rủi ro tín dụng: Khối quản trị rủi ro tại các ngân hàng phải khẩn trương hoàn thiện hệ thống xếp hạng tín dụng nội bộ, đẩy mạnh việc xử lý nợ đọng thông qua chuyển giao nợ xấu cho Công ty Quản lý tài sản VAMC nhằm kiểm soát tỷ lệ nợ xấu toàn hệ thống dưới mức 3% vào cuối năm 2015.
• Đa dạng hóa nguồn thu phi lãi: Khối khách hàng cá nhân và doanh nghiệp cần đẩy mạnh phát triển các sản phẩm dịch vụ hiện đại như thanh toán số, kinh doanh ngoại hối, bảo lãnh và dịch vụ thẻ. Mục tiêu đặt ra là nâng tỷ trọng thu nhập ngoài lãi lên mức 20% đến 25% tổng thu nhập hoạt động vào năm 2017.
• Tối ưu hóa chính sách điều hành từ cơ quan quản lý: Ngân hàng Nhà nước và Chính phủ cần tiếp tục đẩy mạnh đề án tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng, thúc đẩy hoạt động mua bán sáp nhập các ngân hàng yếu kém và duy trì mục tiêu kiểm soát lạm phát ổn định dưới mức 6% giai đoạn 2015 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị dành cho các nhóm đối tượng chuyên môn sau:

• Ban lãnh đạo và nhà quản trị ngân hàng thương mại: Ứng dụng các phát hiện về mối quan hệ giữa quy mô vốn, chi phí hoạt động và biên lợi nhuận để xây dựng chiến lược kinh doanh, tối ưu hóa đòn bẩy tài chính và quản trị rủi ro thanh khoản.
• Chuyên viên phân tích tài chính và nhà đầu tư: Sử dụng mô hình định giá và hệ thống chỉ số ROAA, ROAE, NIM để đánh giá sức khỏe tài chính của các ngân hàng niêm yết, từ đó đưa ra quyết định giải ngân chính xác theo từng chu kỳ kinh tế.
• Cơ quan quản lý và hoạch định chính sách tiền tệ: Tham khảo cơ sở thực nghiệm về mức độ tập trung ngành và tác động vĩ mô để hoàn thiện khung pháp lý giám sát an toàn vi mô, thúc đẩy quá trình tái cấu trúc hệ thống ngân hàng hiệu quả.
• Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu: Kế thừa khung lý thuyết kinh tế lượng, quy trình xử lý dữ liệu bảng động bằng mô hình GMM hệ thống hai bước để mở rộng hướng nghiên cứu trong lĩnh vực tài chính - ngân hàng.

Câu hỏi thường gặp

Chỉ số nào phản ánh chính xác nhất năng lực sinh lời của một ngân hàng thương mại? Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân (ROAA) là thước đo chuẩn xác nhất. Chỉ số này phản ánh hiệu quả sử dụng toàn bộ tài nguyên tài chính mà không bị bóp méo bởi quy mô vốn chủ sở hữu, cho thấy rõ năng lực quản trị danh mục tài sản sinh lời của ban điều hành ngân hàng.

Tại sao rủi ro tín dụng lại tác động tiêu cực mạnh nhất đến tỷ suất sinh lời của ngân hàng? Khi rủi ro tín dụng tăng cao, ngân hàng bắt buộc phải trích lập các khoản chi phí dự phòng rủi ro rất lớn theo quy định pháp luật. Điển hình như năm 2011, chi phí dự phòng của các ngân hàng khảo sát tăng tới 98.24%, trực tiếp làm suy giảm mạnh lợi nhuận ròng của tổ chức tín dụng.

Phương pháp ước lượng GMM hai bước có ưu thế gì vượt trội so với mô hình OLS truyền thống? Phương pháp Two-step System GMM xử lý triệt để hiện tượng nội sinh sinh ra từ biến trễ của biến phụ thuộc, khắc phục các vi phạm về phương sai thay đổi và tự tương quan trong dữ liệu bảng động, đảm bảo kết quả hồi quy đạt độ tin cậy và tính vững cao nhất.

Mức độ đa dạng hóa hoạt động kinh doanh đóng vai trò như thế nào trong việc cải thiện lợi nhuận? Đa dạng hóa sang các dịch vụ thu phí phi tín dụng giúp ngân hàng phân tán rủi ro khi thị trường tín dụng truyền thống suy thoái. Nguồn thu nhập ngoài lãi ổn định giúp tổ chức tín dụng duy trì dòng tiền và giảm bớt sự phụ thuộc vào biến động lãi suất thị trường.

Sự phát triển của thị trường chứng khoán tác động tích cực đến ngành ngân hàng như thế nào? Thị trường chứng khoán phát triển giúp gia tăng tính minh bạch của thông tin doanh nghiệp. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho các ngân hàng trong việc thẩm định, giám sát rủi ro khoản vay, đồng thời mở rộng cơ hội cung ứng các dịch vụ thanh toán và ngân hàng đầu tư.

Kết luận

Tổng kết những đóng góp cốt lõi của công trình nghiên cứu:

• Hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về các nhân tố tác động đến khả năng sinh lợi của ngân hàng thương mại cổ phần.
• Cung cấp bằng chứng thực nghiệm giá trị trên mẫu 40 ngân hàng thương mại cổ phần Việt Nam trong suốt giai đoạn 10 năm từ 2004 đến 2013.
• Vận dụng thành công mô hình ước lượng Two-step System GMM để lượng hóa chính xác các biến số vi mô và vĩ mô.
• Xác định rủi ro tín dụng và quy mô vốn chủ sở hữu là hai nhân tố nội bộ chi phối mạnh mẽ nhất đến tỷ suất sinh lời ROAA.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm khuyến nghị đồng bộ gắn liền với lộ trình tái cơ cấu và lành mạnh hóa tài chính hệ thống ngân hàng.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là làm sáng tỏ bức tranh tài chính ngân hàng trong giai đoạn tái cấu trúc đầy biến động 2011 - 2013. Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng bổ sung các biến số vĩ mô như chênh lệch lãi suất và tỷ lệ thất nghiệp trong giai đoạn kinh tế mới. Kính mời các nhà nghiên cứu, chuyên gia phân tích và nhà quản trị ngân hàng khai thác toàn văn tài liệu để phục vụ hiệu quả cho công tác học thuật và quản trị thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN KHẢ NĂNG SINH LỢI CỦA NGÂN HÀNG THƯƠNG MẠI 1. Khái niệm lợi nhuận và khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại Lợi nhuận là một khái niệm kế toán trong đó cho thấy sự vượt quá của doanh thu so với chi phí liên quan cho các hoạt động kinh doanh trong một khoảng thời gian nhất định. Keynes đã nhận xét rằng "lợi nhuận là động cơ mà các ông chủ doanh nghiệp kinh doanh hướng tới". Mỗi doanh nghiệp phải kiếm được đủ lợi nhuận để tồn tại và phát triển trong một thời gian dài.

Đây là chỉ số để phát triển kinh tế, cải thiện thu nhập quốc gia và nâng cao mức sống. Không nghi ngờ gì, lợi nhuận là mục tiêu hợp pháp, nhưng không nên được nhấn mạnh quá mức. Ban quản lý nên cố gắng tối đa hóa lợi nhuận của công ty và đồng thời cũng phải luôn giữ ý nghĩ về sự giàu có, thịnh vượng của xã hội. Do đó, lợi nhuận không chỉ là phần thưởng cho riêng chủ sở hữu mà cũng có liên quan với lợi ích của các đối tượng khác trong xã hội.

Lợi nhuận là thước đo không chỉ để đánh giá hiệu quả kinh tế mà còn bao gồm hiệu quả quản lý và các mục tiêu xã hội. Thuật ngữ khả năng sinh lợi bao gồm hai từ, cụ thể là “lợi nhuận” và “khả năng”. “Lợi nhuận” đại diện cho con số tuyệt đối và không thể đưa ra một ý tưởng chính xác của tính đầy đủ, gia tăng hoặc sự thay đổi trong hoạt động kinh doanh. Từ "khả năng" phản ánh sức mạnh để kiếm được lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh của một doanh nghiệp.

Ngoài ra, khả năng kinh doanh cũng hướng tới khả năng tài chính cũng như hiệu suất hoạt động của doanh nghiệp. Weston và Brigham đã khẳng định "khả năng sinh lợi là thặng dư ròng của một số lượng lớn các chính sách và quyết định". Theo Harward và Upto "Khả năng sinh lợi là khả năng của một sự đầu tư để kiếm được lợi nhuận từ việc sử dụng các nguồn lực". Vì vậy, trên cơ sở này tác giả có thể định nghĩa như sau: "Khả năng sinh lợi là khả năng kiếm được lợi nhuận từ việc sử dụng các nguồn lực trong các hoạt động của tổ chức, công ty hay một doanh nghiệp kinh doanh".

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Khả năng sinh lợi của NHTM là khả năng của một NH nhằm nâng cao thu nhập của mình từ việc sử dụng tất cả các nguồn lực sẵn có. Đây là chỉ số quan trọng và đáng tin cậy nhất bởi đã làm nổi bật năng lực quản lý của các NH, miêu tả văn hóa làm việc, hiệu quả hoạt động của NH. Khả năng sinh lợi là một khái niệm tương đối và khá hữu ích trong việc ra quyết định. Đó là một kế hoạch bao gồm các bước được thực hiện để cải thiện lợi nhuận của các NH.

Đôi khi, khái niệm "lợi nhuận" và "khả năng sinh lợi" được sử dụng thay thế cho nhau nhưng trong ý nghĩa thực tế chúng có sự khác biệt. Lợi nhuận là thu nhập dư còn lại sau khi đáp ứng tất cả chi phí sản xuất, chi phí quản lý. Lợi nhuận là một con số tuyệt đối không thể hiện đầy đủ sự thay đổi trong hiệu quả từ hoạt động tài chính và hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp. Điều này gây khó khăn và nhầm lẫn trong trường hợp so sánh khi công ty có sự thay đổi trong quy mô đầu tư hay bán hàng.

Tuy nhiên, những vấn đề này được xử lý bằng cách liên hệ con số lợi nhuận tuyệt đối, hoặc với khối lượng bán hàng hoặc với mức độ đầu tư. Một mối quan hệ định lượng đó thành lập dưới hình thức tỷ lệ hoặc tỷ lệ phần trăm và tỷ lệ đó là khả năng sinh lời. Như vậy, khả năng sinh lợi có thể được coi là một thuật ngữ tương đối đo lường lợi nhuận và mối quan hệ với các yếu tố nội sinh và ngoại sinh ảnh hưởng trực tiếp lợi nhuận. Nói tóm lại, lợi nhuận là lý do cho sự tồn tại tiếp tục của tất cả các tổ chức kinh doanh trong đó có các NHTM.

Do đó, khả năng sinh lợi và quy mô lợi nhuận được xem như là các chỉ số về hiệu quả trong việc triển khai các nguồn lực của các NH. Đặc biệt, trong phân tích khả năng sinh lợi các NH cần phải xem xét kết hợp cả lợi nhuận đạt được sau một kỳ hoạt động và các nhân tố trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận của NH. Các chỉ tiêu đo lường khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại Khả năng sinh lợi của NHTM thông thường được đo lường bằng các chỉ tiêu sau đây: LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân (ROAA) Chỉ tiêu tỷ lệ thu nhập trên tổng tài sản bình quân là tỷ số thể hiện mối tương quan giữa khả năng sinh lợi và tài sản bình quân của NH.

ROAA là chỉ tiêu đánh giá hiệu quả công tác quản lý của NH, cho thấy khả năng chuyển tài sản của NH thành thu nhập ròng (Trần Huy Hoàng, 2011. Giáo trình Quản trị ngân hàng thương mại. Nhà xuất bản lao động xã hội, trang 295). ROAA thể hiện bình quân cứ một đồng tài sản được sử dụng trong hoạt động kinh doanh sẽ tạo ra bao nhiêu đồng lợi nhuận và được tính bằng công thức sau: 𝐿𝐿ợ𝑖𝑖 𝑛𝑛ℎ𝑢𝑢ậ𝑛𝑛 𝑟𝑟ò𝑛𝑛𝑛𝑛 ROAA = 𝑇𝑇ổ𝑛𝑛𝑛𝑛 𝑡𝑡à𝑖𝑖 𝑠𝑠ả𝑛𝑛 𝑏𝑏ì𝑛𝑛ℎ 𝑞𝑞𝑞𝑞 â𝑛𝑛 ROAA phản ánh khả năng quản lý của việc sử dụng nguồn lực tài chính và nguồn lực đầu tư thực của NH để tạo ra lợi nhuận (theo Hassan và Bashir, 2003).

Đối với bất kỳ NH nào, ROAA cũng phụ thuộc vào quyết định chính sách của NH cũng như các yếu tố không thể kiểm soát liên quan đến nền kinh tế và quy định của chính phủ. ROAA là một tỷ lệ không bị bóp méo bởi yếu tố vốn chủ sở hữu cao. Hơn nữa, ROAA đại diện tốt hơn trong việc đo lường khả năng của NH để tạo ra lợi nhuận dựa trên danh mục đầu tư tài sản. Chính vì vậy, ROAA được sử dụng làm biến phụ thuộc trong hầu hết các nghiên cứu phân tích khả năng sinh lợi của NHTM như: Hassan và Bashir (2003), Heffernan và Fu (2008), Yong Tan và Christos Floros (2012)….

Kết quả của các nghiên cứu được thực hiện trước đây thể hiện mô hình hồi quy với ROAA đều ý nghĩa và ROAA phụ thuộc vào rất nhiều nhân tố cả nội sinh lẫn ngoại sinh như: quy mô NH, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tiền gửi khách hàng, rủi ro thanh khoản, rủi ro tín dụng, chi phí hoạt động, mức độ tập trung và sự phát triển của ngành NH, sự phát triển của TTCK, tăng trưởng kinh tế, lạm phát… 1. Tỷ lệ thu nhập trên tổng vốn chủ sở hữu bình quân (ROAE) Tỷ lệ thu nhập trên tổng vốn chủ sở hữu bình quân đo lường tỷ lệ thu nhập cho các cổ đông của NH, thể hiện thu nhập mà các cổ đông nhận được từ bình quân một đồng vốn đầu tư vào NH (Trần Huy Hoàng, 2011. Giáo trình Quản trị ngân hàng thương mại. Nhà xuất bản lao động xã hội, trang 295).

ROAE được tính bằng công thức sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 𝐿𝐿ợ𝑖𝑖 𝑛𝑛ℎ𝑢𝑢ậ𝑛𝑛 𝑟𝑟ò𝑛𝑛𝑛𝑛 ROAE = 𝑇𝑇ổ𝑛𝑛𝑛𝑛 𝑣𝑣ố𝑛𝑛 𝑐𝑐ℎủ 𝑠𝑠ở ℎữ𝑢𝑢 𝑏𝑏ì𝑛𝑛ℎ 𝑞𝑞𝑞𝑞 â𝑛𝑛 Tương tự như ROAA, ROAE cũng được sử dụng để đo lường khả năng sinh lợi của NHTM như trong các nghiên cứu của IMF (2002), Goddard và các cộng sự (2004), Fu và Heffernan (2010)… và kết quả nghiên cứu cho thấy ROAE cũng phụ thuộc vào các yếu tố như: tài sản, tỷ lệ vốn chủ sở hữu, tiền gửi khách hàng, chi phí hoạt động, tăng trưởng kinh tế, lạm phát… Tuy nhiên, ROAE ít được sử dụng hơn so với ROAA. Nguyên nhân là do trong kết quả của các nghiên cứu trước đây thì khả năng giải thích của ROAE thấp hơn so với ROAA. Điều này phù hợp với đặc điểm hoạt động của NH khi mà NH dùng phần lớn nguồn vốn huy động cho các hoạt động kinh doanh của mình, còn tỷ lệ vốn chủ sở hữu thì lại thấp. Chính điều này làm cho dù NH có tỷ lệ ROAE cao thì cũng chưa thể khẳng định là ngân hàng đang kinh doanh tốt hay kém hiệu quả, mặc dù vậy, ROAE vẫn được sử dụng trong đo lường khả năng sinh lợi của NH.

Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên (NIM) Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên đo lường khả năng sinh lợi của NH từ hai hoạt động kinh doanh truyền thống là huy động vốn và cấp tín dụng. Đây là chỉ tiêu phản ánh khả năng tạo ra lợi nhuận của NH với vai trò là một trung gian tài chính. NIM càng cao thì NH càng có nhiều lợi nhuận và được tính bằng công thức sau: 𝑇𝑇ℎ𝑢𝑢 𝑛𝑛ℎậ𝑝𝑝 𝑙𝑙ã𝑖𝑖−𝐶𝐶ℎ𝑖𝑖 𝑝𝑝ℎí 𝑙𝑙ã𝑖𝑖 NIM = 𝑇𝑇ổ𝑛𝑛𝑛𝑛 𝑡𝑡à𝑖𝑖 𝑠𝑠ả𝑛𝑛 𝑐𝑐ó sinh 𝑙𝑙ờ𝑖𝑖 𝑏𝑏ì𝑛𝑛ℎ 𝑞𝑞𝑞𝑞 â𝑛𝑛 Tỷ lệ thu nhập lãi cận biên được các chủ NH quan tâm, theo dõi vì giúp cho NH dự báo trước khả năng sinh lãi của mình thông qua việc kiểm soát chặt chẽ tài sản sinh lời và việc tìm kiếm những nguồn vốn có chi phí thấp nhất. Bên cạnh ROAA, ROAE, NIM cũng được sử dụng làm biến phụ thuộc trong mô hình phân tích những nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của NHTM như: Ben Naceur và Goaied (2008), Heffernan và Fu (2010),Yong Tan và Christos Floros (2012)… tuy nhiên mức độ sử dụng có ít hơn so với 2 chỉ số thông dụng là ROAA và ROAE.

Điều này là do NIM được đo lường bằng chênh lệch giữa thu nhập lãi và chi phí lãi, chưa đề cập đến chi phí dự phòng rủi ro tín dụng. Hơn nữa, trong thời gian gần đây LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 các NH đã đa dạng hóa hoạt động kinh doanh của mình, bên cạnh hoạt động cấp tín dụng nhiều rủi ro NH còn thực hiện nhiều hoạt động phi lãi như: kinh doanh chứng khoán, góp vốn đầu tư, kinh doanh ngoại hối… Vì vậy, NIM có thể chưa phản ánh chính xác khả năng sinh lợi của các NH. Các nhân tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của Ngân hàng thương mại Lĩnh vực NH đóng một vai trò quan trọng trong sự phát triển của hệ thống tài chính và nền kinh tế nói chung. Do vậy, các vấn đề về tình trạng thiếu vốn, một số lượng lớn các khoản nợ xấu, lợi nhuận của ngành NH vẫn thấp cần được xử lý kịp thời.

Giải pháp cho những vấn đề trên là cần có sự hiểu biết về các yếu tố ảnh hưởng đến khả năng sinh lợi của ngành NH.