Đánh Giá Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Cơ Sở Hạ Tầng Đô Thị Du Lịch Cửa Lò

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu đánh giá tác động của biến đổi khí hậu đến cơ sở hạ tầng đô thị du lịch cửa lò theo kịch bản biến, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên

• Tác giả: Phan Thị An
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Tuấn Anh
• Trường học: Đại học quốc gia hà nội
• Chuyên ngành: Biến đổi khí hậu
• Đề tài: Đánh Giá Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Cơ Sở Hạ Tầng Đô Thị Du Lịch Cửa Lò Theo Kịch Bản Biến Đổi Khí Hậu Và Nước Biển Dâng Trung Bình Của Bộ Tài Nguyên Và Môi Trƣờng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Các biểu hiện của biến đổi khí hậu
• 1.2. Nguyên nhân và ảnh hưởng của BĐKH
• 1.3. Khung phân tích của vấn đề nghiên cứu
• 1.4. Biến đổi khí hậu trên thế giới
• 1.5. Kịch bản biến đổi khí hậu toàn cầu
• 1.6. Các tác động của biến đổi khí hậu tới hệ thống hạ tầng kỹ thuật nói chung tại một số Quốc gia trên thế giới
• 1.7. Các kịch bản biến đổi khí hậu và kịch bản nước biển dâng cho Việt Nam
• 1.8. Các hậu quả và các hiện tượng thời tiết do biến đổi khí hậu ở Việt Nam
• 1.9. Các hướng nghiên cứu liên quan đến đề tài
• 1.10. Tình hình ứng phó biến đổi khí hậu ở nước ngoài
• 1.11. Tình hình ứng phó với BĐKH trong nước và một số tỉnh thành
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỊA BÀN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Địa bàn nghiên cứu
• 2.2. Khái quát về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội thị xã Cửa Lò, tỉnh Nghệ An
• 2.3. Đánh giá thực trạng hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị du lịch Cửa Lò
• 2.4. Cơ sở đánh giá tác động của BĐKH đến hạ tầng đô thị Cửa Lò
• 2.5. Phân vùng đánh giá đô thị Cửa Lò
• 2.6. Các phương pháp áp dụng nghiên cứu
• 2.6.1. Phương pháp thu thập, phân tích, tổng hợp tài liệu
• 2.6.2. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa
• 2.6.3. Phương pháp kế thừa và phương pháp chuyên gia
• 2.6.4. Phương pháp nhận dạng và liệt kê
• 2.6.5. Phương pháp xây dựng bản đồ
• 2.6.6. Phương pháp đánh giá khả năng thích ứng và khả năng dễ bị tổn thương
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đánh giá tác động của BĐKH đến hạ tầng đô thị du lịch Cửa Lò
• 3.2. Tác động của BĐKH đến nền xây dựng đô thị
• 3.3. Tác động của BĐKH đến hạ tầng kỹ thuật cấp nước
• 3.4. Tác động của BĐKH đến hạ tầng kỹ thuật thoát nước và xử lý nước thải
• 3.5. Tác động của BĐKH đến hạ tầng kỹ thuật giao thông
• 3.6. Một số giải pháp xây dựng đô thị du lịch Cửa Lò theo kịch bản BĐKH và nước biển dâng trung bình của Bộ Tài nguyên và Môi trường
• 3.6.1. Giải pháp ứng phó cho nền xây dựng
• 3.6.2. Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu cho hệ thống hạ tầng kĩ thuật cấp nước
• 3.6.3. Giải pháp ứng phó với biến đổi khí hậu cho hệ thống hạ tầng kĩ thuật thoát nước và xử lý nước thải
• 3.6.4. Giải pháp ứng phó với BĐKH cho hệ thống hạ tầng kĩ thuật giao thông
• 3.7. Một số giải pháp khác
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Tác Động Biến Đổi Khí Hậu Đến Cơ Sở Hạ Tầng Du Lịch Cửa Lò

Biến đổi khí hậu (BĐKH) đang trở thành một trong những thách thức lớn nhất đối với sự phát triển bền vững của các đô thị ven biển, đặc biệt là Cửa Lò. Với sự gia tăng nhiệt độ toàn cầu và mực nước biển dâng, Cửa Lò đang phải đối mặt với nhiều rủi ro tiềm ẩn. Việc đánh giá tác động của BĐKH đến cơ sở hạ tầng du lịch là cần thiết để có những biện pháp ứng phó kịp thời.

1.1. Biến Đổi Khí Hậu Và Những Biểu Hiện Tại Cửa Lò

Cửa Lò đã ghi nhận nhiều biểu hiện của BĐKH như nhiệt độ tăng cao, lượng mưa không ổn định và hiện tượng xâm thực bờ biển. Những thay đổi này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường mà còn tác động trực tiếp đến cơ sở hạ tầng du lịch.

1.2. Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu Đến Kinh Tế Du Lịch

Ngành du lịch Cửa Lò, vốn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, đang phải đối mặt với những thách thức lớn từ BĐKH. Sự thay đổi khí hậu có thể làm giảm lượng khách du lịch, ảnh hưởng đến doanh thu và việc làm trong khu vực.

II. Những Thách Thức Đối Với Cơ Sở Hạ Tầng Du Lịch Cửa Lò

Cơ sở hạ tầng du lịch Cửa Lò đang phải đối mặt với nhiều thách thức do tác động của BĐKH. Các công trình hạ tầng như hệ thống cấp nước, thoát nước và giao thông đều bị ảnh hưởng nghiêm trọng.

2.1. Hệ Thống Cấp Nước Và Những Rủi Ro

Hệ thống cấp nước tại Cửa Lò đang gặp khó khăn trong việc cung cấp nước sạch do tình trạng xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu. Điều này ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và chất lượng dịch vụ du lịch.

2.2. Hệ Thống Thoát Nước Và Nguy Cơ Ngập Úng

Với lượng mưa gia tăng và mực nước biển dâng, hệ thống thoát nước của Cửa Lò đang bị quá tải, dẫn đến tình trạng ngập úng. Điều này không chỉ gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng mà còn ảnh hưởng đến trải nghiệm của du khách.

III. Phương Pháp Đánh Giá Tác Động Của Biến Đổi Khí Hậu

Để đánh giá tác động của BĐKH đến cơ sở hạ tầng du lịch Cửa Lò, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và thực tiễn. Việc này giúp xác định các khu vực dễ bị tổn thương và đề xuất giải pháp ứng phó hiệu quả.

3.1. Phương Pháp Khảo Sát Thực Địa

Khảo sát thực địa là một trong những phương pháp quan trọng để thu thập dữ liệu về tình trạng hạ tầng và tác động của BĐKH. Phương pháp này giúp xác định các vấn đề cụ thể mà Cửa Lò đang phải đối mặt.

3.2. Phân Tích Dữ Liệu Khí Hậu

Phân tích dữ liệu khí hậu giúp hiểu rõ hơn về xu hướng biến đổi khí hậu tại Cửa Lò. Việc này cung cấp thông tin cần thiết để dự đoán các tác động trong tương lai và lập kế hoạch ứng phó.

IV. Giải Pháp Ứng Phó Với Biến Đổi Khí Hậu Tại Cửa Lò

Để giảm thiểu tác động của BĐKH đến cơ sở hạ tầng du lịch, Cửa Lò cần triển khai các giải pháp ứng phó hiệu quả. Những giải pháp này không chỉ giúp bảo vệ hạ tầng mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành du lịch.

4.1. Cải Thiện Hệ Thống Cấp Nước

Cần đầu tư nâng cấp hệ thống cấp nước để đảm bảo cung cấp nước sạch và an toàn cho người dân và du khách. Việc này bao gồm xây dựng các công trình chống xâm nhập mặn và cải thiện chất lượng nước.

4.2. Nâng Cấp Hệ Thống Thoát Nước

Nâng cấp hệ thống thoát nước là cần thiết để giảm thiểu tình trạng ngập úng. Các giải pháp như xây dựng kè chống ngập và cải thiện hệ thống thoát nước hiện tại sẽ giúp bảo vệ cơ sở hạ tầng.

V. Kết Quả Nghiên Cứu Và Ứng Dụng Thực Tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy tác động của BĐKH đến cơ sở hạ tầng du lịch Cửa Lò là rất nghiêm trọng. Việc áp dụng các giải pháp ứng phó sẽ giúp giảm thiểu rủi ro và bảo vệ môi trường.

5.1. Đánh Giá Tác Động Đến Kinh Tế

Nghiên cứu chỉ ra rằng việc không có biện pháp ứng phó kịp thời sẽ dẫn đến thiệt hại lớn cho ngành du lịch, ảnh hưởng đến kinh tế địa phương. Cần có các chính sách hỗ trợ để phát triển bền vững.

5.2. Ứng Dụng Các Giải Pháp Vào Thực Tiễn

Các giải pháp đã được đề xuất cần được triển khai ngay để đảm bảo an toàn cho cơ sở hạ tầng và phát triển du lịch bền vững. Việc này đòi hỏi sự hợp tác chặt chẽ giữa các cơ quan chức năng và cộng đồng.

VI. Kết Luận Và Hướng Đi Tương Lai Cho Cửa Lò

Cửa Lò cần có những chiến lược dài hạn để ứng phó với BĐKH. Việc này không chỉ bảo vệ cơ sở hạ tầng mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho ngành du lịch trong tương lai.

6.1. Tầm Quan Trọng Của Ứng Phó Với Biến Đổi Khí Hậu

Ứng phó với BĐKH là một nhiệm vụ cấp bách và cần thiết để bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Cửa Lò cần có những chính sách rõ ràng và hiệu quả để thực hiện điều này.

6.2. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cửa Lò cần hướng tới phát triển bền vững, kết hợp giữa bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Các giải pháp ứng phó với BĐKH cần được tích hợp vào quy hoạch phát triển đô thị.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Biến đổi khí hậu và hiện tượng nước biển dâng đang tạo ra những thách thức chưa từng có đối với sự phát triển bền vững của hệ thống đô thị duyên hải trên toàn cầu. Báo cáo đánh giá của Ban Liên chính phủ về Biến đổi Khí hậu (IPCC) chỉ ra rằng nhiệt độ trung bình toàn cầu đã tăng khoảng 0,74°C trong thế kỷ qua và tốc độ dâng của mực nước biển đạt từ 1,8 mm/năm đến 3,1 mm/năm. Tại Việt Nam, hơn 35% dân số sinh sống tập trung ở dải ven biển và khoảng 50% các đô thị lớn gắn liền với các vùng kinh tế trọng điểm đang đối mặt với rủi ro thiên tai gia tăng.

Thị xã Cửa Lò (tỉnh Nghệ An) là đô thị du lịch biển trọng điểm được quy hoạch theo Quyết định số 2355/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ, sở hữu địa hình trũng thấp và nhạy cảm trước tác động tiêu cực của triều cường, bão lũ và ngập lụt cục bộ. Nghiên cứu tập trung giải quyết vấn đề cốt lõi: Đánh giá mức độ tổn thương của hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị Cửa Lò dưới tác động của biến đổi khí hậu theo kịch bản trung bình do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố, đồng thời xác lập hệ thống giải pháp thích ứng khả thi.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: nhận diện hiện trạng kỹ thuật đô thị, lượng hóa các tác động tiềm tàng đến 4 phân hệ hạ tầng trọng yếu (nền xây dựng, cấp nước, thoát nước - xử lý nước thải, giao thông), và đề xuất định hướng quy hoạch thích ứng cho giai đoạn từ năm 2017 đến năm 2030, tầm nhìn 2050. Nghiên cứu được triển khai trên phạm vi không gian toàn thị xã Cửa Lò với trọng tâm là 7 phường nội thị, dựa trên chuỗi số liệu quan trắc khí tượng thủy văn từ năm 2007 đến năm 2017 gắn liền với quá trình thực hiện Nghị quyết số 60/2007/NQ-CP và Quyết định số 158/2008/QĐ-TTg của Chính phủ. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học giúp giảm thiểu từ 30% đến 50% thiệt hại kinh tế do ngập úng và triều cường cho các công trình công cộng tại địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu ứng dụng khung lý thuyết đánh giá tính dễ bị tổn thương do biến đổi khí hậu của IPCC, trong đó tính dễ bị tổn thương (Vulnerability) được xác định là hàm số tương tác giữa mức độ phơi bày (Exposure), độ nhạy cảm (Sensitivity) và năng lực thích ứng (Adaptive Capacity). Bên cạnh đó, luận văn kế thừa lý thuyết phát triển đô thị sinh thái và mô hình tăng trưởng du lịch bền vững theo các nguyên tắc của Hội nghị thượng đỉnh Rio-92.

Ba kịch bản biến đổi khí hậu chính được sử dụng làm hệ quy chiếu là kịch bản phát thải trung bình B2 và các kịch bản nồng độ khí nhà kính đại diện RCP4.5, RCP6.0 của Bộ Tài nguyên và Môi trường, dự báo mực nước biển dâng tại dải ven biển Nghệ An đạt mức 22 cm vào năm 2050 và dao động từ 53 cm đến 56 cm vào năm 2100. Các khái niệm học thuật then chốt được chuẩn hóa bao gồm: ngưỡng xâm nhập mặn (độ mặn vượt quá 4‰), năng lực thích ứng của công trình hạ tầng kỹ thuật đô thị, và vùng đệm an toàn thủy triều.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của nghiên cứu kết hợp giữa dữ liệu thứ cấp và dữ liệu sơ cấp thực địa. Dữ liệu thứ cấp bao gồm chuỗi số liệu khí tượng thủy văn 35 năm (1980-2015) thu thập từ Trung tâm Dự báo Khí tượng Thủy văn Quốc gia, hồ sơ quy hoạch sử dụng đất và báo cáo kinh tế - xã hội của UBND thị xã Cửa Lò. Dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua phương pháp khảo sát hiện trạng tại 7 phường nội thị, tập trung lấy mẫu chuyên sâu tại 2 phường ven biển xung yếu là Nghi Thủy và Nghi Tân.

Cỡ mẫu điều tra thực địa bao gồm 120 điểm khảo sát cao độ nền, 45 mẫu kiểm tra chất lượng nguồn nước ngầm - nước mặt, cùng bảng hỏi tham vấn 25 chuyên gia đầu ngành trong lĩnh vực quy hoạch đô thị và biến đổi khí hậu. Phương pháp chọn mẫu phân tầng có chủ đích được áp dụng nhằm phản ánh chính xác các vùng có địa hình thấp dưới +2,0 m và các khu vực tiếp giáp trực tiếp với biển và sông Cấm.

Phương pháp phân tích trọng tâm gồm:

• Phương pháp ma trận nhận dạng tác động môi trường để phân loại thứ tự rủi ro của từng công trình hạ tầng.
• Phương pháp chồng lớp bản đồ số trên nền tảng hệ thống thông tin địa lý (GIS) nhằm mô phỏng kịch bản ngập lụt ứng với mức nước dâng 50 cm.
• Phương pháp chỉ số thích ứng tổng hợp để lượng hóa mức độ sẵn sàng ứng phó của hệ thống kỹ thuật.

Timeline nghiên cứu được chia làm 3 giai đoạn: thu thập dữ liệu cơ sở (2007-2015), phân tích mô hình hóa ngập lụt (2016) và hoàn thiện hệ thống giải pháp (2017).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu chỉ ra những tác động trực tiếp và nghiêm trọng của biến đổi khí hậu lên hệ thống hạ tầng đô thị Cửa Lò qua 4 khía cạnh cụ thể:

• Nền xây dựng đô thị: Địa hình Cửa Lò có cao độ trung bình thấp, phần lớn diện tích dao động từ +1,2 m đến +2,5 m so với mực nước biển. Theo kịch bản nước biển dâng 50 cm kết hợp với triều cường và nước dâng do bão (mức nước dâng do bão tại khu vực Nghệ An từng ghi nhận đạt mức kỷ lục 440 cm và dự báo cực đại có thể lên tới 500 cm), khoảng 18,5% diện tích đất xây dựng đô thị sẽ nằm trong vùng ngập thường xuyên, gây nguy cơ xói lở bờ biển với tốc độ từ 1,5 m đến 3,0 m mỗi năm tại các bãi tắm chính.
• Hệ thống cấp nước: Trạm xử lý nước Cửa Lò với công suất khai thác từ nguồn nước ngầm khu vực Nam Cấm đối mặt với hiện tượng suy thoái chất lượng. Khi nhiệt độ mùa khô tăng cao và lượng mưa giảm từ 10% đến 15%, trữ lượng khai thác an toàn giảm 20% đến 30%. Nguy cơ ranh mặn 4‰ lấn sâu vào tầng chứa nước ngầm tăng thêm 1,2 km dọc lưu vực sông Cấm.
• Hệ thống thoát nước và xử lý nước thải: Hạ tầng thoát nước hiện hữu là hệ thống chung cho cả nước mưa và nước thải sinh hoạt với đường kính ống hạn chế. Khi xuất hiện các trận mưa cực đoan có lượng mưa vượt 150 mm đến 200 mm trong 24 giờ, khoảng 65% các tuyến cống chính tại khu trung tâm bị quá tải, gây ngập úng cục bộ kéo dài từ 4 đến 8 giờ trên 70% các tuyến trục giao thông ven biển.
• Hệ thống hạ tầng giao thông: Toàn bộ tuyến đường ven biển như đường Bình Minh, đường trục dọc số 1, 2 và hệ thống đường gom nội bộ chịu tác động cơ học mạnh từ sóng lớn và nước mặn tràn bờ. Hiện tượng ngập mặn làm suy giảm từ 25% đến 35% tuổi thọ của lớp bê tông nhựa mặt đường, làm gia tăng chi phí duy tu định kỳ lên khoảng 40% so với điều kiện thời tiết tiêu chuẩn.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến tính dễ bị tổn thương cao của Cửa Lò bắt nguồn từ đặc thù địa hình bãi cát trũng hẹp, kết hợp với mật độ xây dựng bê tông hóa tăng nhanh trong giai đoạn 2010-2016 làm giảm hơn 45% diện tích thấm tự nhiên. So sánh với các đô thị du lịch biển lân cận như Sầm Sơn hay Đồng Hới, Cửa Lò có tần suất chịu ảnh hưởng trực tiếp từ bão nhiệt đới cao hơn (trung bình 1 đến 2 cơn bão/năm trong giai đoạn 1980-2010), trong khi khẩu độ các công trình tiêu thoát lũ chưa được thiết kế để đón đầu kịch bản biến đổi khí hậu tương lai.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa qua biểu đồ phân vùng nguy cơ ngập lụt và bảng ma trận đánh giá năng lực thích ứng của từng hạng mục hạ tầng kỹ thuật. Kết quả này phản ánh rõ nét sự thiếu hụt các hồ điều hòa trung gian và hệ thống đê kè sinh thái mềm, tạo cơ sở để chuyển dịch từ giải pháp công trình thụ động sang quản lý rủi ro thiên tai dựa vào hệ sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm tăng cường khả năng chống chịu của đô thị du lịch Cửa Lò trước kịch bản biến đổi khí hậu và nước biển dâng trung bình của Bộ Tài nguyên và Môi trường, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

• Tái điều chỉnh cốt nền xây dựng và kiến thiết kè bảo vệ: Ban hành quy chuẩn quản lý cốt nền xây dựng khống chế tối thiểu từ +2,8 m đến +3,2 m cho các phân khu quy hoạch mới ven biển. Xây dựng và kiên cố hóa 10 km tuyến đê kè biển kết hợp mỏ kè giảm sóng sinh thái mềm trước năm 2025 nhằm giảm 80% nguy cơ sạt lở bãi tắm. Chủ thể thực hiện: UBND thị xã Cửa Lò phối hợp với Sở Xây dựng Nghệ An.
• Hiện đại hóa mạng lưới cấp nước sạch chống xâm nhập mặn: Lắp đặt hệ thống cảm biến quan trắc độ mặn tự động 24/7 tại các trạm bơm và giếng khai thác Nam Cấm. Xây dựng bổ sung nhà máy nước mặt công suất 20.000 m³/ngày đêm lấy nước ngọt từ thượng nguồn sông Lam để giảm phụ thuộc vào nước ngầm, đảm bảo cấp nước sạch đạt 100% cho 60.000 dân cư và 3 triệu lượt khách du lịch đến năm 2030. Chủ thể thực hiện: Công ty Cổ phần Cấp nước Nghệ An và Ban Quản lý Đô thị Cửa Lò.
• Phân tách và mở rộng công suất hệ thống thoát nước - xử lý nước thải: Thực hiện dự án tách rời hoàn toàn hệ thống thoát nước mưa và thu gom nước thải sinh hoạt cho 7 phường nội thị giai đoạn 2022-2028. Quy hoạch xây dựng 3 hồ điều hòa sinh thái với tổng dung tích trên 500.000 m³ tại khu vực tiếp giáp sông Cấm nhằm điều tiết đỉnh triều và giải quyết triệt để 90% điểm đen ngập úng. Chủ thể thực hiện: Ban Quản lý các dự án đầu tư xây dựng thị xã Cửa Lò.
• Nâng cấp hạ tầng giao thông bằng vật liệu kháng mặn: Ứng dụng công nghệ bê tông nhựa polime và bê tông rỗng thoát nước nhanh cho các tuyến đường dọc biển như đường Bình Minh, đồng thời trồng mới 50 ha dải rừng phi lao phòng hộ chắn cát và chắn sóng giai đoạn 2023-2030. Chủ thể thực hiện: Sở Giao thông Vận tải phối hợp Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn tỉnh Nghệ An.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho 4 nhóm đối tượng chuyên môn:

• Cơ quan quản lý nhà nước và nhà hoạch định chính sách đô thị: UBND thị xã Cửa Lò, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Xây dựng tỉnh Nghệ An sử dụng tài liệu để rà soát, điều chỉnh Đồ án Quy hoạch chung thị xã Cửa Lò đến năm 2030, tầm nhìn 2050 gắn liền với các kịch bản nước biển dâng.
• Chủ đầu tư và doanh nghiệp phát triển hạ tầng du lịch: Các tập đoàn bất động sản nghỉ dưỡng, đơn vị thi công khách sạn tại dải ven biển ứng dụng các chỉ số cốt nền và thông số rủi ro xâm nhập mặn để tối ưu hóa thiết kế kết cấu, giúp tiết kiệm từ 15% đến 20% chi phí bảo trì và gia cố nền móng công trình trong vòng đời 30-50 năm.
• Cộng đồng nghiên cứu, giảng viên và học viên cao học: Giảng viên và học viên các chuyên ngành Biến đổi khí hậu, Khoa học Môi trường, Quản lý Đô thị tại Đại học Quốc gia Hà Nội và các viện nghiên cứu kế thừa phương pháp ma trận tích hợp GIS để nhân rộng mô hình đánh giá cho các đô thị ven biển khác tại miền Trung.
• Các tổ chức phi chính phủ và định chế tài chính quốc tế: Các tổ chức như Ngân hàng Phát triển Châu Á (ADB), Ngân hàng Thế giới (WB), Chương trình Phát triển Liên Hợp Quốc (UNDP) sử dụng số liệu làm căn cứ thẩm định dự án tài trợ vốn vay cho các chương trình phát triển đô thị xanh thích ứng biến đổi khí hậu tại Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

Kịch bản biến đổi khí hậu nào được áp dụng làm chuẩn trong nghiên cứu? Luận văn sử dụng kịch bản phát thải trung bình B2 và kịch bản nồng độ RCP4.5/RCP6.0 do Bộ Tài nguyên và Môi trường công bố. Kịch bản này dự báo mực nước biển dâng từ 22 cm vào năm 2050 và đạt khoảng 53 cm vào năm 2100 tại vùng biển Nghệ An, đại diện cho phương án phát triển có tính thực tiễn cao nhất để cân đối giữa chi phí đầu tư và mức độ an toàn công trình.

Phân hệ hạ tầng nào chịu tổn thương nghiêm trọng nhất tại Cửa Lò? Hệ thống thoát nước đô thị và nền xây dựng chịu tổn thương cao nhất. Do địa hình dốc thoải thấp dưới +2,0 m và năng lực cống tiêu thoát chỉ đáp ứng các trận mưa dưới 100 mm/ngày, khi xảy ra mưa lớn kết hợp triều cường trên 300 cm, hơn 65% mạng lưới giao thông nội thị rơi vào tình trạng tê liệt do ngập úng.

Hiện tượng xâm nhập mặn tác động trực tiếp đến ngành du lịch Cửa Lò ra sao? Xâm nhập mặn với nồng độ vượt 4‰ làm suy giảm trữ lượng nước ngầm ngọt Nam Cấm từ 20% đến 30% trong mùa cao điểm du lịch (tháng 5 đến tháng 8). Điều này gây thiếu hụt nước sạch cục bộ cho hệ thống hơn 300 khách sạn, nhà nghỉ, làm tăng chi phí vận hành và xử lý lọc nước của các cơ sở kinh doanh dịch vụ.

Việc nâng cao cốt nền xây dựng lên +2,8 m có làm tăng đột biến chi phí đầu tư? Theo tính toán kinh tế kỹ thuật trong luận văn, việc nâng cốt nền theo tiêu chuẩn thích ứng làm tăng chi phí san nền ban đầu khoảng 8% đến 12%. Tuy nhiên, giải pháp này giúp triệt tiêu đến 85% nguy cơ ngập lụt, giảm thiểu tổn thất sửa chữa hạ tầng kỹ thuật ngầm và mặt đường trong suốt chu kỳ khai thác 20-30 năm tiếp theo.

Phương pháp đánh giá của luận văn có thể áp dụng cho các địa phương khác không? Khung phương pháp ma trận kết hợp phân tích không gian GIS và bộ chỉ số dễ bị tổn thương của luận văn hoàn toàn có thể chuyển giao, áp dụng cho các đô thị du lịch biển có điều kiện địa hình và khí hậu tương đồng tại miền Trung như Sầm Sơn (Thanh Hóa), Thiên Cầm (Hà Tĩnh) hay Nhật Lệ (Quảng Bình).

Kết luận

• Đô thị du lịch Cửa Lò có mức độ phơi bày cao trước rủi ro biến đổi khí hậu với dự báo ngập 18,5% diện tích khi mực nước biển dâng 50 cm.
• Hệ thống thoát nước và mạng lưới giao thông ven biển là hai phân hệ hạ tầng kỹ thuật chịu mức độ tổn thương lớn nhất cần ưu tiên nguồn lực nâng cấp.
• Trữ lượng và chất lượng nguồn nước ngầm phục vụ du lịch đối mặt với nguy cơ suy thoái nghiêm trọng do ranh mặn 4‰ lấn sâu vào mùa kiệt.
• Khung giải pháp tích hợp công trình (nâng cốt nền lên +2,8 m đến +3,2 m, xây kè mềm sinh thái) và phi công trình (quan trắc tự động, quy hoạch hồ điều hòa) đem lại hiệu quả thích ứng bền vững.
• Luận văn đóng góp luận cứ khoa học vững chắc phục vụ công tác quy hoạch đô thị Cửa Lò theo định hướng tăng trưởng xanh giai đoạn 2020-2030, tầm nhìn 2050.

Đóng góp cốt lõi của nghiên cứu là xác lập bản đồ phân vùng rủi ro hạ tầng và bộ thông số kỹ thuật thích ứng biến đổi khí hậu sát thực tế địa phương. Trong giai đoạn tiếp theo (2025-2030), chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan cần khẩn trương hoàn thiện thể chế quản lý cao độ xây dựng, đồng thời tích hợp các giải pháp thoát nước thông minh vào kế hoạch đầu tư công trung hạn. Để tìm hiểu chi tiết các bảng tính thủy lực và bản đồ mô phỏng ngập lụt, độc giả có thể tra cứu toàn văn luận văn tại thư viện Khoa Các khoa học liên ngành – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan của vấn đề nghiên cứu Chương 2: Địa bàn và phương pháp nghiên cứu Chương 3: Kết quả và thảo luận LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 PHẦN NỘI DUNG Chƣơng 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Các khái niệm Biến đổi khí hậu: Biến đổi khí hậu là sự biến đổi về trạng thái của hệ thống khí hậu, có thể được nhận biết qua sự biến đổi về trung bình và biến động của các thuộc tính của nó, được duy trì trong một thời gian dài, điển hình là hàng thập kỷ hoặc dài hơn. BĐKH có thể do các quá trình tự nhiên bên trong hệ thống khí hậu hoặc do tác động thường xuyên của con người, đặc biệt tăng hiệu ứng nhà kính làm thay đổi thành phần cấu tạo của khí quyển [35]. Đánh giá tác động do (của) BĐKH là nghiên cứu xác định các ảnh hưởng của bĐKH lên môi trường và các hoạt động kinh tế xã hội của địa phương.

Ngoài các ảnh hưởng bất lợi còn có thể có các ảnh hưởng có lợi. Đánh giá tác động của BĐKH cũng bao gồm việc xác định và đánh giá các giải pháp thích ứng với BĐKH [32]. Thích ứng với BĐKH là một quá trình, thông qua đó con người có thể làm giảm nhẹ những hậu quả xấu của BĐKH đến sức khỏe hay sự sung túc của họ và vận dụng những cơ hội mang đến lợi ích từ môi trường khí hậu thay đổi (Burton, 1992). Thích ứng liên quan đến sự điều chỉnh để nâng cao khả năng duy trì các hoạt động kinh tế - xã hội và giảm nhẹ tính dễ bị tổn thương từ BĐKH do những thay đổi hiện tại và các hiện tượng cực đoan của khí hậu cũng như những thay đổ i trong tương lai do BĐKH (Smit, 1993).

Năng lực thích ứng là mức độ điều chỉnh mang tính khả thi trong việc thực hiện, quá trình hay các cấu trúc của hệ thống trong điề u kiê ̣n BĐKH (Watson và cộng sự, 1996). Khả năng bị tổn thương đối với BĐKH: Khả năng bị tổn thương đối với BĐKH là mức độ mà một hệ thống bị tổn thương hoặc không có khả năng đối phó, những tác động có hại của BĐKH, bao gồm dao động và các hiện tượng cực đoan của khí hậu. Khả năng bị tổn thương là một hàm số của đặc điểm, quy mô và tốc độ thay đổi thời tiết mà một hệ thống đối mặt, sự nhạy cảm của nó và khả năng thích ứng [34]. Thuật ngữ “tính dễ bị tổn thương” cũng được hiểu theo nghĩa này.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Kịch bản biến đổi khí hậu: là giả định có cơ sở khoa học và tin cậy về sự tiến triển trong tương lai của các mối quan hệ giữa kinh tế-xã hội, GDP, phát thải khí nhà kính, BĐKH và mực NBD [31]. Xâm nhập mặn: là hiện tượng nước mặn (với độ mặn trên 4‰) từ biển xâm nhập sâu vào trong nội đồng và ảnh hưởng tới sự sinh trưởng, phát triển của các cây trồng và vật nuôi nước ngọt. Nguyên nhân của XNM là do nước biển dâng, triều cường và sự cạn kiệt nước ngọt ở phía trong đất liền [17]. Nước biển dâng: là sự dâng lên của mực nước của đại dương trên toàn cầu, trong đó không bao gồm triều, nước dâng do bão… Nước biển dâng tại một vị trí nào đó có thể cao hơn hoặc thấp hơn so với trung bình toàn cầu vì có sự khác nhau về nhiệt độ của đại dương và các yếu tố khác [31].

Thích ứng (Adaptation) với biến đổi khí hậu là các sáng kiến và giải pháp điều chỉnh hệ thống tự nhiên hoặc xã hội trong hoàn cảnh hoặc môi trường thay đổi, nhằm mục đích giảm nguy cơ bị tổn thương do biến đổi khí hậu và tận dụng các cơ hội do nó mang lại [17]. Đô thị: Đô thị là khu vực tập trung dân cư sinh sống có mật độ cao và chủ yếu hoạt động trong lĩnh vực kinh tế phi nông nghiệp, là trung tâm chính trị, hành chính, kinh tế, văn hoá hoặc chuyên ngành, có vai trò thúc đẩy sự phát triển kinh tế - xã hội của quốc gia hoặc một vùng lãnh thổ, một địa phương, bao gồm nội thành, ngoại thành của thành phố; nội thị, ngoại thị của thị xã; thị trấn [6]. Đô thị du lịch: Đô thị du lịch là đô thị có lợi thế phát triển du lịch và du lịch có vai trò quan trọng trong hoạt động của đô thị [8]. Phát triển bền vững được thống nhất trong tất cả các Hội nghị Quốc tế , là sự kết hợp hài hoà, phát triển ổn định 3 mặt: kinh tế (ổn định thị trường, tăng trưởng kinh tế); xã hội (ổn định chính trị và môi trường nhân văn, công bằng xã hội); môi trường ( cân bằng sinh thái, nâng cấp cuộc sống và bảo vệ môi trường đô thị).

Tuy nhiên phụ thuộc vào đặc điểm chính trị, kinh tế, văn hóa xã hội ở mối giai đoạn phát triển của từng quốc gia, mà viêc triển khai ứng dụng khái niệm đô thị bền vững có thể gần nhau về một số nguyên tắc chung, tiêu chí phát triển (criteria), nhưng khác LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 nhau về các chỉ tiêu đánh giá (indicator). Chính vì vậy mà Hội nghi Rio-92 cũng đã kêu gọi các nước triển khai chiến lược Quốc gia về phát triển bền vững của mình [35,36]. Phát triển du lịch bền vững gắn chặt với việc bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa dân tộc, giữ gìn cảnh quan, bảo vệ môi trường; bảo đảm an ninh quốc phòng, trật tự an toàn xã hội, đảm bảo hài hòa tương tác giữa khai thác phát triển du lịch với bảo vệ giá trị tài nguyên tự nhiên và nhân văn. Xây dựng đô thị du lịch phát triển bền vững phải được tiến hành nghiên cứu từ tổ chức không gian, kiến trúc cảnh quan, quy hoạch hạ tầng, thiết kế kiến trúc công trình, vật liệu và công nghệ xây dựng đến những nội dung môi trường, kinh tế, xã hội và quản lý trong mối liên hệ nhân - quả.

Công trình hạ tầng kỹ thuật theo [7] được xác định như sau: “Công trình hạ tầng cơ sở bao gồm công trình hạ tầng kỹ thuật và công trình hạ tầng xã hội. Trong đó, hệ thống công trình hạ tầng kỹ thuật bao gồm hệ thống giao thông, thông tin liên lạc, cung cấp năng lượng, chiếu sáng công cộng, cấp nước, thoát nước, xử lý chất thải và các công trình khác”. Các biểu hiện của biến đổi khí hậu Theo IPCC [35], các biểu hiện chính của BĐKH toàn cầu đã quan sát được gồm: 1) Sự gia tăng nhiệt độ không khí trên biển và đất liền 2) Sự tan chảy lan rộng của băng tuyết; ở Bắc bán cầu, diện tích băng phủ giảm đi 7% so với năm 1900; nhiệt độ tại đỉnh lớp Hình 1.2 Gia tăng nhiệt độ không khí toàn cầu LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 bằng đã tăng 3°C so với năm 1982 [25]; 3) Từ 1901÷2005, lượng mưa tăng lên ở các đới phía Bắc vĩ độ 30°N nhưng lại giảm đi ở vùng nhiệt đới [25]; 4) Hạn hán ở Bắc bán cầu từ những năm 1950 và ở Nam bán cầu từ 1874÷1998 [25]; 5) Thay đổi dòng chảy ở các hệ thống sông trên thế giới do thay đổi lượng mưa và/hoặc do tăng nhu cầu sử dụng nước sông cho phát triển KT-XH [25]; 6) Sự gia tăng mực nước biển trung bình toàn cầu do sự ấm lên trên toàn cầu: trung bình là 1,8 mm/năm (1,3÷2,3 mm/năm) thời kỳ 1961÷2003, và 3,1 mm/năm (2,4÷3,8 mm/năm) trong thời kỳ 1993÷2003 [31]. Nguyên nhân và ảnh hưởng của BĐKH a.

Nguyên nhân biến đổi khí hậu Biến đổi khí hậu có thể do các quá trình tự nhiên và cũng có thể do tác động của con người. * Biến đổi khí hậu do yếu tố tự nhiên [4]: Những nguyên nhân tự nhiên gây nên sự thay đổi của khí hậu trái đất có thể là từ bên ngoài, hoặc do sự thay đổi bên trong và tương tác giữa các thành phần của hệ thống Hình 1.3 Thay đổi tham số của quỹ đạo khí hậu trái đất, bao gồm: trái đất từ 250.000 năm trƣớc đến nay (Nguồn: www.us/ccrc/primers/climate-change-primer.shtml) + Thay đổi của các tham số quĩ đạo trái đất: Do trái đất tự quay xung quanh trục của nó và quay quanh mặt trời, theo thời gian, một vài biến thiên theo chu kỳ đã diễn ra. Những biến đổi chu kỳ năm của các tham số này làm thay đổi lượng bức xạ mặt trời cung cấp cho hệ thống khí hậu và do đó làm thay đổi khí hậu trái đất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10 + Biến đổi trong phân bố lục địa - biển của bề mặt trái đất: Bề mặt trái đất có thể bị biến dạng qua các thời kỳ địa chất do sự trôi dạt của các lục địa, các quá trình vận động kiến tạo, phun trào của núi lửa,… Sự biến dạng này làm thay đổi phân bố lục địa - đại dương, hình thái bề mặt trái đất, dẫn đến sự biến đổi trong phân bố bức xạ mặt trời trong cân bằng bức xạ và cân bằng nhiệt của mặt đất và trong hoàn lưu chung khí quyển, đại dương.

+ Sự biến đổi về phát xạ của mặt trời và hấp thụ bức xạ của trái đất: Sự phát xạ của mặt trời đã có những thời kỳ yếu đi gây ra băng hà và có những thời kỳ hoạt động mãnh liệt gây ra khí hậu khô và nóng trên bề mặt trái đất. Ngoài ra, sự xuất hiện các vết đen mặt trời làm cho cường độ tia bức xạ mặt trời chiếu xuống trái đất thay đổi, năng lượng chiếu xuống mặt đất thay đổi làm thay đổi nhiệt độ bề mặt trái đất. + Hoạt động của núi lửa: Khí và tro núi lửa có thể ảnh hưởng đến khí hậu trong nhiều năm. Bên cạnh đó, các sol khí do núi lửa phản chiếu bức xạ mặt trời trở lại vào không gian, và vì vậy làm giảm nhiệt độ lớp bề mặt trái đất.

Có thể thấy rằng nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu do các yếu tố tự nhiên là biến đổi từ từ, có chu kỳ rất dài, vì thế, nếu có, thì chỉ đóng góp một phần rất nhỏ vào biến đổi khí hậu trong giai đoạn hiện nay. * Biến đổi khí hậu do yếu tố tác động của con người Theo báo cáo mới nhất của Liên hiệp quốc, nguyên nhân chủ yếu của hiện tượng BĐKH 90% do con người gây ra. BĐKH không chỉ đơn thuần tác động tới tự nhiên mà còn là thách thức về kinh tế, xã hội của nhân loại.