Luận văn thạc sĩ đánh giá sức tải môi trường du lịch tại đảo quan lạn huyện vân đồn tỉnh quảng ninh

Luận văn thạc sĩ đánh giá sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn, huyện Vân Đồn, tỉnh Quảng Ninh, phân tích khả năng đáp ứng và bảo tồn tài nguyên.

• Tác giả: Trần Minh Trang
• Người hướng dẫn: TS. Đỗ Thị Vân Hương
• Trường học: Đại học Thái Nguyên - Trường Đại học Khoa học
• Chuyên ngành: Quản lý Tài nguyên và Môi trường
• Đề tài: Đánh Giá Sức Tải Môi Trường Du Lịch Tại Đảo Quan Lạn, Vân Đồn, Quảng Ninh
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU
• 1.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 1.1.1. Một số khái niệm cơ bản
• 1.1.2. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững
• 1.1.3. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch đảo
• 1.1.4. Cơ sở lý thuyết về đánh giá sức tải du lịch
• 1.1.5. Một số chỉ tiêu liên quan sức tải có thể áp dụng ở vùng biển Việt Nam
• 1.1.6. Lựa chọn bộ chỉ tiêu đánh giá sức tải môi trường du lịch đảo Quan Lạn
• 1.2. Tổng quan tài liệu nghiên cứu
• 1.2.1. Tình hình nghiên cứu đánh giá sức tải du lịch trên thế giới
• 1.2.2. Tình hình nghiên cứu đánh giá sức tải du lịch tại Việt Nam
• 1.2.3. Tình hình nghiên cứu đánh giá sức tải du lịch tại đảo Quan Lạn
• 1.2.4. Kinh nghiệm của các nước trên thế giới và ở Việt Nam về quản lý sức tải du lịch
• 1.2.4.1. Bài học kinh nghiệm từ Singapore
• 1.2.4.2. Bài học kinh nghiệm từ Philipines
• 1.2.4.3. Bài học kinh nghiệm từ Cù Lao Chàm
• 1.3. Khái quát về đảo Quan Lạn
• 1.3.1. Điều kiện tự nhiên
• 1.3.2. Tình hình kinh tế, văn hóa xã hội
• 1.3.3. Tiềm năng phát triển du lịch đảo Quan Lạn
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp tiếp cận
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp điều tra khảo sát thực địa, thu thập thông tin
• 2.5.2. Phương pháp chuyên gia
• 2.5.3. Phương pháp lấy mẫu, phân tích trong phòng thí nghiệm
• 2.5.4. Phương pháp phân tích thống kê
• 2.5.5. Phương pháp đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng phát triển du lịch trên đảo Quan Lạn
• 3.2. Sản phẩm du lịch đảo Quan Lạn
• 3.3. Hiện trạng cơ sở hạ tầng và chính sách phát triển du lịch
• 3.4. Doanh thu du lịch
• 3.5. Đánh giá sức tải môi trường hoạt động du lịch trên đảo
• 3.5.1. Đánh giá dựa trên các thành phần chỉ số tự nhiên sinh thái
• 3.5.2. Đánh giá dựa trên các thành phần chỉ số xã hội-nhân khẩu học
• 3.5.3. Đánh giá dựa trên các thành phần chỉ số chính trị-kinh tế
• 3.6. Kiến nghị giải pháp giảm thiểu tác động tiêu cực hoạt động du lịch, đảm bảo sức tải môi trường, hướng tới phát triển du lịch bền vững
• 3.6.1. Định hướng phát triển du lịch bền vững đảo Quan Lạn
• 3.6.2. Đề xuất giải pháp khả thi cho phát triển du lịch bền vững đảo Quan Lạn
• KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ
• 1. Hạn chế của đề tài và khuyến nghị hướng nghiên cứu tiếp theo
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• 1. Tài liệu tiếng Việt
• 2. Tài liệu tiếng Anh
• PHỤ LỤC
• 01. Phiếu khảo sát phỏng vấn ý kiến du khách
• 02. Bảng câu hỏi phỏng vấn tác động của hoạt động du lịch đến cộng đồng địa phương tại đảo Quan Lạn
• 03. Phiếu khảo sát ý kiến chuyên gia
• 04. Một số bản đồ và sơ đồ về đảo Quan Lạn

Tóm tắt

I. Sức tải môi trường và du lịch đảo Quan Lạn

Sức tải môi trường là khái niệm quan trọng trong việc đánh giá khả năng chịu đựng của môi trường trước các hoạt động du lịch. Tại đảo Quan Lạn, Vân Đồn, Quảng Ninh, việc xác định sức tải môi trường giúp đảm bảo sự phát triển bền vững của du lịch. Du lịch đảo Quan Lạn đang phát triển nhanh chóng, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức về môi trường. Các tác động tiêu cực như ô nhiễm nước, suy thoái tài nguyên thiên nhiên và áp lực lên cơ sở hạ tầng đòi hỏi cần có các biện pháp quản lý hiệu quả.

1.1. Tác động môi trường du lịch

Hoạt động du lịch tại đảo Quan Lạn đã gây ra nhiều tác động môi trường đáng kể. Các bãi biển như Minh Châu và Quan Lạn đang chịu áp lực lớn từ lượng khách du lịch tăng nhanh. Việc xả thải từ các cơ sở lưu trú và dịch vụ du lịch đã làm suy giảm chất lượng nước biển. Ngoài ra, việc khai thác quá mức tài nguyên thiên nhiên như cát và rừng ngập mặn cũng đe dọa đến hệ sinh thái biển.

1.2. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững

Để đảm bảo phát triển bền vững, cần áp dụng các biện pháp bảo vệ môi trường hiệu quả. Việc quản lý lượng khách du lịch phù hợp với sức tải môi trường là yếu tố then chốt. Các giải pháp như nâng cao nhận thức cộng đồng, tăng cường giám sát môi trường và phát triển du lịch sinh thái cần được triển khai đồng bộ.

II. Đánh giá môi trường và quản lý du lịch

Đánh giá môi trường là công cụ quan trọng để xác định các vấn đề môi trường tại đảo Quan Lạn. Các chỉ số như chất lượng nước, không khí và đa dạng sinh học được sử dụng để đo lường sức tải môi trường. Quản lý du lịch hiệu quả đòi hỏi sự kết hợp giữa chính sách quản lý và sự tham gia của cộng đồng địa phương.

2.1. Khảo sát môi trường

Các khảo sát môi trường đã được thực hiện để đánh giá hiện trạng môi trường tại đảo Quan Lạn. Kết quả cho thấy, chất lượng nước biển ven bờ đang suy giảm do ô nhiễm từ các hoạt động du lịch. Việc giám sát liên tục và cập nhật dữ liệu môi trường là cần thiết để đưa ra các giải pháp kịp thời.

2.2. Đánh giá tác động và đề xuất giải pháp

Dựa trên kết quả đánh giá tác động, các giải pháp như hạn chế số lượng khách du lịch, cải thiện hệ thống xử lý chất thải và phát triển du lịch cộng đồng đã được đề xuất. Những giải pháp này nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và hướng tới phát triển du lịch bền vững.

III. Phát triển du lịch bền vững tại Quảng Ninh

Phát triển du lịch bền vững là mục tiêu chiến lược của Quảng Ninh. Với tiềm năng du lịch phong phú, đảo Quan Lạn cần được quản lý và khai thác một cách hợp lý. Các chính sách quản lý và đầu tư vào cơ sở hạ tầng cần được thực hiện đồng bộ để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

3.1. Du lịch sinh thái và bảo tồn thiên nhiên

Du lịch sinh thái là hướng đi phù hợp để bảo tồn tài nguyên thiên nhiên tại đảo Quan Lạn. Việc phát triển các sản phẩm du lịch gắn liền với bảo tồn hệ sinh thái biển và rừng ngập mặn sẽ thu hút khách du lịch có ý thức bảo vệ môi trường.

3.2. Quản lý và phát triển du lịch

Các chính sách quản lý du lịch cần được xây dựng dựa trên nguyên tắc phát triển bền vững. Việc tăng cường hợp tác giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp và cộng đồng dân cư là yếu tố quan trọng để đảm bảo sự thành công của các chiến lược phát triển du lịch.

Nội dung chính

## Tổng quan nghiên cứu

Du lịch là ngành kinh tế tổng hợp có ảnh hưởng sâu rộng đến nhiều lĩnh vực, trong đó môi trường đóng vai trò then chốt. Tỉnh Quảng Ninh, với hơn 14 triệu lượt khách du lịch năm 2019, trong đó có 5,7 triệu lượt khách quốc tế, đã chứng kiến sự tăng trưởng 14% so với năm trước, đóng góp doanh thu lên tới 29.487 tỷ đồng, tăng 25% so với năm 2018. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng này cũng đặt ra thách thức lớn về sức tải môi trường, đặc biệt tại các điểm du lịch đảo như Quan Lạn, huyện Vân Đồn. Đảo Quan Lạn có diện tích 24 km², cách trung tâm huyện 40 km, được xác định là một trong bốn cụm điểm du lịch sinh thái trọng điểm của huyện với tiềm năng tài nguyên thiên nhiên và văn hóa phong phú.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá sức tải môi trường du lịch tại đảo Quan Lạn, phân tích các tác động của hoạt động du lịch đến môi trường và cộng đồng địa phương, từ đó đề xuất các giải pháp phát triển du lịch bền vững. Nghiên cứu tập trung vào giai đoạn 2015-2019, với khảo sát thực địa và thu thập số liệu sơ cấp năm 2019-2020. Ý nghĩa của nghiên cứu nằm ở việc cung cấp cơ sở khoa học cho quản lý và hoạch định chính sách phát triển du lịch bền vững, góp phần bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng địa phương.

## Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

### Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

- **Phát triển du lịch bền vững**: Theo Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO), phát triển du lịch bền vững là đáp ứng nhu cầu hiện tại của khách du lịch và cộng đồng địa phương, đồng thời bảo tồn tài nguyên cho tương lai. Ba hợp phần chính gồm thân thiện môi trường, gần gũi xã hội - văn hóa và hiệu quả kinh tế.

- **Khái niệm sức tải du lịch**: Được định nghĩa là số lượng khách tối đa mà điểm đến có thể tiếp nhận mà không gây tổn hại đến môi trường sinh thái và chất lượng trải nghiệm của du khách. Sức tải được đánh giá qua các chỉ số tự nhiên - sinh thái, xã hội - nhân khẩu học và kinh tế - chính trị.

- **Mô hình đánh giá sức tải**: Công thức tính sức chịu tải vật lý và sức chịu tải thực tế của Ceballos-Lascurain được áp dụng để xác định giới hạn khách du lịch dựa trên diện tích, mật độ khách và các hệ số điều chỉnh tác động môi trường.

Các khái niệm chuyên ngành như Biochemical Oxygen Demand (BOD), Chemical Oxygen Demand (COD), Total Suspended Solids (TSS), và các tiêu chuẩn Việt Nam (QCVN, TCVN) được sử dụng để đánh giá chất lượng môi trường.

### Phương pháp nghiên cứu

- **Nguồn dữ liệu**: Kết hợp số liệu thứ cấp từ các cơ quan quản lý tỉnh Quảng Ninh, huyện Vân Đồn và số liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát thực địa, phỏng vấn 130 đối tượng gồm 80 người dân địa phương và 50 khách du lịch.

- **Phương pháp phân tích**: Sử dụng phương pháp phân tích thống kê để tổng hợp, xử lý số liệu; phương pháp đánh giá bán định lượng đối sánh với các tiêu chuẩn môi trường Việt Nam và quốc tế; phân tích định tính qua phỏng vấn chuyên gia và cộng đồng.

- **Timeline nghiên cứu**: Thu thập số liệu sơ cấp vào các tháng 9/2019, 1/2020 và 5/2020; phân tích và đánh giá trong năm 2020.

- **Phương pháp lấy mẫu**: Lấy mẫu môi trường không khí, nước biển ven bờ và nước dưới đất theo tiêu chuẩn quốc gia tại các điểm trọng yếu trên đảo.

- **Phương pháp chuyên gia**: Tham vấn các nhà quản lý, chuyên gia trong lĩnh vực du lịch và bảo tồn tài nguyên để lựa chọn chỉ tiêu đánh giá phù hợp.

## Kết quả nghiên cứu và thảo luận

### Những phát hiện chính

- **Tăng trưởng khách du lịch**: Lượng khách du lịch đến đảo Quan Lạn tăng đều từ 2013 đến 2019, với mức tăng khoảng 14% mỗi năm, đạt khoảng 150.000 lượt khách năm 2019. Tỉ lệ khách quốc tế chiếm khoảng 30%.

- **Sức chịu tải vật lý của bãi biển**: Sức chịu tải vật lý của các bãi biển Sơn Hào, Minh Châu và Quan Lạn dao động từ 1.000 đến 1.500 khách/ngày, trong khi thực tế lượng khách vào mùa cao điểm có thể vượt quá 1.800 khách, gây áp lực lên môi trường.

- **Chất lượng môi trường**: Kết quả quan trắc môi trường không khí và nước biển cho thấy các chỉ số BOD, COD, TSS đều nằm trong giới hạn cho phép, tuy nhiên có dấu hiệu gia tăng tải lượng chất thải rắn và nước thải trong mùa du lịch cao điểm, với lượng chất thải rắn sinh hoạt phát sinh khoảng 1,2 tấn/ngày.

- **Tác động xã hội**: Khoảng 65% người dân địa phương tham gia vào các hoạt động du lịch, tuy nhiên chỉ có 40% lao động địa phương được tuyển dụng chính thức trong ngành du lịch. Mức độ hài lòng của người dân về phát triển du lịch đạt khoảng 70%, trong khi du khách đánh giá dịch vụ đạt 75% hài lòng.

### Thảo luận kết quả

Sự gia tăng lượng khách du lịch vượt quá sức chịu tải vật lý của các bãi biển đã tạo ra áp lực lên môi trường tự nhiên, đặc biệt là chất thải rắn và nước thải chưa được xử lý triệt để. So với các nghiên cứu tại đảo Cù Lao Chàm và Boracay, tình trạng quá tải tương tự đã dẫn đến suy thoái môi trường nghiêm trọng nếu không có biện pháp quản lý hiệu quả. Mức độ hài lòng của cộng đồng và du khách phản ánh sự cần thiết phải nâng cao chất lượng dịch vụ và tăng cường sự tham gia của người dân địa phương trong quản lý du lịch. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tăng trưởng khách du lịch, bảng so sánh sức chịu tải vật lý và thực tế, cũng như biểu đồ phân bố mức độ hài lòng của các nhóm đối tượng.

## Đề xuất và khuyến nghị

- **Tăng cường quản lý lượng khách du lịch**: Áp dụng giới hạn số lượng khách tối đa theo sức chịu tải vật lý của các bãi biển, đặc biệt trong mùa cao điểm, nhằm giảm thiểu tác động môi trường. Chủ thể thực hiện: UBND huyện Vân Đồn, Sở Du lịch Quảng Ninh. Thời gian: 1-2 năm.

- **Nâng cấp hệ thống xử lý chất thải**: Đầu tư xây dựng và nâng cấp hệ thống thu gom, xử lý rác thải và nước thải sinh hoạt tại các khu du lịch và dân cư trên đảo để đảm bảo tiêu chuẩn môi trường. Chủ thể thực hiện: UBND xã Quan Lạn, Minh Châu phối hợp với các doanh nghiệp. Thời gian: 2-3 năm.

- **Phát triển sản phẩm du lịch đa dạng, bền vững**: Khuyến khích phát triển các sản phẩm du lịch sinh thái, du lịch văn hóa gắn với di tích lịch sử và lễ hội truyền thống nhằm thu hút khách du lịch có chất lượng cao, giảm áp lực lên tài nguyên thiên nhiên. Chủ thể thực hiện: Sở Du lịch, các doanh nghiệp du lịch địa phương. Thời gian: 3-5 năm.

- **Tăng cường đào tạo và tạo việc làm cho người dân địa phương**: Tổ chức các khóa đào tạo nâng cao kỹ năng phục vụ du lịch, ưu tiên tuyển dụng lao động địa phương để nâng cao thu nhập và sự hài lòng của cộng đồng. Chủ thể thực hiện: Trung tâm đào tạo nghề, UBND huyện. Thời gian: liên tục.

## Đối tượng nên tham khảo luận văn

- **Nhà quản lý du lịch và môi trường**: Cung cấp cơ sở khoa học để xây dựng chính sách quản lý sức tải du lịch, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

- **Các nhà nghiên cứu và học giả**: Tham khảo phương pháp đánh giá sức tải môi trường du lịch, áp dụng cho các nghiên cứu tương tự tại các vùng đảo và điểm du lịch khác.

- **Doanh nghiệp du lịch và nhà đầu tư**: Hiểu rõ tiềm năng và hạn chế của đảo Quan Lạn, từ đó phát triển sản phẩm du lịch phù hợp, bền vững và hiệu quả kinh tế.

- **Cộng đồng địa phương và tổ chức phi chính phủ**: Nắm bắt tác động của du lịch đến môi trường và xã hội, tham gia vào quá trình quản lý và phát triển du lịch bền vững.

## Câu hỏi thường gặp

1. **Sức tải môi trường du lịch là gì?**  
Sức tải môi trường du lịch là số lượng khách tối đa mà một điểm đến có thể tiếp nhận mà không gây tổn hại đến môi trường và chất lượng trải nghiệm. Ví dụ, bãi biển Minh Châu có sức chịu tải vật lý khoảng 1.200 khách/ngày.

2. **Tại sao cần đánh giá sức tải du lịch?**  
Đánh giá sức tải giúp quản lý lượng khách phù hợp, tránh quá tải gây ô nhiễm môi trường và suy giảm trải nghiệm du lịch, từ đó phát triển bền vững.

3. **Các chỉ số đánh giá sức tải gồm những gì?**  
Bao gồm chỉ số tự nhiên - sinh thái (chất lượng nước, không khí), xã hội - nhân khẩu học (tỉ lệ khách trên dân số), và kinh tế - chính trị (doanh thu, chính sách quản lý).

4. **Làm thế nào để giảm tác động tiêu cực của du lịch tại đảo Quan Lạn?**  
Cần giới hạn lượng khách, nâng cấp hệ thống xử lý chất thải, phát triển sản phẩm du lịch bền vững và tăng cường đào tạo lao động địa phương.

5. **Ai nên tham gia vào quản lý sức tải du lịch?**  
Cơ quan quản lý nhà nước, doanh nghiệp du lịch, cộng đồng địa phương và các tổ chức nghiên cứu đều cần phối hợp để đảm bảo phát triển bền vững.

## Kết luận

- Đảo Quan Lạn có tiềm năng phát triển du lịch lớn nhưng đang đối mặt với áp lực sức tải môi trường do lượng khách tăng nhanh.  
- Sức chịu tải vật lý của các bãi biển bị vượt quá trong mùa cao điểm, gây ra các tác động tiêu cực đến môi trường và xã hội.  
- Nghiên cứu đã lựa chọn bộ chỉ số đánh giá sức tải môi trường phù hợp, kết hợp phân tích định lượng và định tính để đánh giá toàn diện.  
- Đề xuất các giải pháp quản lý lượng khách, nâng cấp hạ tầng xử lý chất thải, phát triển sản phẩm du lịch bền vững và tăng cường đào tạo lao động địa phương.  
- Nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học cho hoạch định chính sách phát triển du lịch bền vững tại đảo Quan Lạn, hướng tới bảo vệ tài nguyên và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng.

**Hành động tiếp theo**: Triển khai các giải pháp đề xuất, theo dõi và đánh giá định kỳ sức tải môi trường, mở rộng nghiên cứu sang các đảo khác trong khu vực để phát triển du lịch bền vững toàn tỉnh Quảng Ninh.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU NGHIÊN CỨU 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Một số khái niệm cơ bản Khái niệm du lịch đã có từ lâu trong lịch sử phát triển của loài người và trở thành phổ biến trên thế giới. Có nhiều quan điểm không giống nhau về khái niệm du lịch.

Vào khoảng thế kỷ XIX- XX, du lịch hầu như được coi là đặc quyền của tầng lớp giàu có, quý tộc và người ta chỉ coi đây là một hiện tượng cá biệt trong đời sống. Theo Từ điển Bách khoa quốc tế về du lịch - Le Dictionnaire international du tourisme do Viện hàm lâm Khoa học quốc tế về Du lịch xuất bản: “Du lịch là một cuộc hành trình mà một bên là người khởi hành với mục đích đã được chọn trước và một bên là những công cụ làm thỏa mãn các nhu cầu của người khởi hành” (Trương Quang Học và nnk, 2006). Luật Du lịch Việt Nam 2017 đưa ra một số khái niệm về du lịch như sau: “1. Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không quá 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan, nghỉ dưỡng, giải trí, tìm hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục đích hợp pháp khác.

Khách du lịch là người đi du lịch hoặc kết hợp đi du lịch, trừ trường hợp đi học, làm việc để nhận thu nhập ở nơi đến. Hoạt động du lịch là hoạt động của khách du lịch, tổ chức, cá nhân kinh doanh du lịch và cơ quan, tổ chức, cá nhân, cộng đồng dân cư có liên quan đến du lịch. Tài nguyên du lịch là cảnh quan thiên nhiên, yếu tố tự nhiên và các giá trị văn hóa làm cơ sở để hình thành sản phẩm du lịch, khu du lịch, điểm du lịch, nhằm đáp ứng nhu cầu du lịch. Tài nguyên du lịch bao gồm tài nguyên du lịch tự nhiên và tài nguyên du lịch văn hóa.

Sản phẩm du lịch là tập hợp các dịch vụ trên cơ sở khai thác giá trị tài nguyên du lịch để thỏa mãn nhu cầu của khách du lịch. Phát triển du lịch bền vững là sự phát triển du lịch đáp ứng đồng thời các yêu cầu về kinh tế - xã hội và môi trường, bảo đảm hài hòa lợi ích của các chủ thể tham gia hoạt động du lịch, không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch trong tương lai. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch bền vững a. Khái niệm phát triển du lịch bền vững Đối với ngành du lịch, phát triển du lịch bền vững không tách rời khái niệm về phát triển bền vững.

Có nhiều quan niệm về phát triển du lịch bền vững, đặc biệt giữa quan Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn điểm coi phát triển du lịch bền vững cần đảm bảo nguyên tắc chính là bảo tồn tài nguyên, môi trường và văn hoá với quan điểm cho rằng nguyên tắc hàng đầu của phát triển du lịch bền vững là sự tăng trưởng về kinh tế. Tuy nhiên, quan điểm coi sự tăng trưởng về kinh tế là hàng đầu chịu rất nhiều sự phê phán của các nhà khoa học, đặc biệt là các nhà nghiên cứu về tài nguyên môi trường. Khái niệm về du lịch bền vững của Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO) đưa ra tại hội nghị về Môi trường và phát triển của Liên hiệp quốc tại Rio de Janeiro năm 1992: “Du lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng các nhu cầu hiện tại của khách du lịch và quan tâm đến người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho phát triển du lịch trong tương lai. Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi vẫn duy trì được sự toàn vẹn về văn hóa, đa dạng sinh học, sự phát triển của hệ sinh thái và các hệ thống hỗ trợ cho cuộc sống con người”.

Định nghĩa này hàm chứa đầy đủ các nội dung, hoạt động, các yếu tố liên quan đến du lịch bền vững, chú trọng đến cộng đồng địa phương, bảo vệ môi trường sinh thái, gìn giũ bản sắc văn hoá cộng đồng. Theo Hiệp hội Du lịch sinh thái quốc tế: Du lịch bền vững có 3 hợp phần chính, bao gồm: 1) Thân thiện môi trường, phát triển du lịch bền vững có tác động tích cực đến nguồn lợi tự nhiên và giảm thiểu các tác động đến môi trường (động thực vật, các sinh cảnh sống, nguồn lợi sống, sử dụng năng lượng và ô nhiễm …), đồng thời cố gắng mang lại những yếu tố có lợi cho môi trường. 2) Gần gũi về xã hội và văn hóa, phát triển du lịch không những không gây hại đến các cấu trúc xã hội hoặc văn hóa của cộng đồng nơi mà các hoạt động cung cấp và sử dụng dịch vụ du lịch được thực hiện, mà còn tôn trọng văn hóa và truyền thống địa phương. Đồng thời phát triển du lịch còn có tác dụng khuyến khích các bên liên quan (các cá nhân, cộng đồng, nhà điều hành tour, và quản lý chính quyền) trong tất cả các giai đoạn của việc lập kế hoạch, phát triển và giám sát thực hiện.

3) Có hiệu quả kinh tế, phát triển du lịch có đóng góp về mặt kinh tế cho cộng đồng và tạo ra những thu nhập công bằng và ổn định cho cộng đồng địa phương cũng như càng nhiều bên liên quan. Nó không những mang lợi ích cho những nhà kinh doanh du lịch, mà còn đem lại lợi ích cho nhân viên và cả người xung quanh. Mục tiêu và nguyên tắc phát triển du lịch bền vững Theo Inskeep (1995) phát triển du lịch bền vững cần phải đạt được các mục tiêu sau: (i) Phát triển, gia tăng sự đóng góp của du lịch vào kinh tế; (ii) Cải thiện tính công bằng xã hội trong phát triển; (iii) Cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng bản địa; Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn (iv) Đáp ứng cao độ nhu cầu của du khách; (v) Duy trì chất lượng môi trường. Tổng cục Du lịch (2009) cho rằng phát triển du lịch bền vững cần đảm bảo các mục tiêu sau: (i) Đảm bảo hiệu quả kinh tế, đóng góp cho sự phát triển kinh tế xã hội địa phương (ii) Tạo thêm việc làm và tăng thu nhập cho cộng đồng; (iii) Phân chia lợi ích công bằng trong xã hội; (iv) Đáp ứng nhu cầu của du khách; (v) Đảm bảo được khả năng kiểm soát của địa phương; (vi) Tôn trọng và phát huy các giá trị văn hoá bản địa; (vii) Hỗ trợ cho bảo tồn đa dạng sinh học, không để môi trường xuống cấp và đảm bảo sử dụng hiệu quả các nguồn lực… Chính vì vậy, phát triển du lịch bền vững đòi hỏi có sự nỗ lực chung và đồng bộ của toàn xã hội, cần hướng tới việc đạt được ba mục tiêu cơ bản sau: - Đảm bảo sự phát triển bền vững về mặt kinh tế: Thu nhập phải lớn hơn chi phí, đạt được sự tăng trưởng cao, ổn định trong thời gian dài… - Đảm bảo sự phát triển bền vững về mặt xã hội: Thu hút cộng đồng tham gia vào hoạt động du lịch; Tạo việc làm nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng địa phương… - Đảm bảo sự phát triển bền vững về tài nguyên và môi trường: Sử dụng nguồn tài nguyên và môi trường theo hướng tiết kiệm, bền vững, đảm bảo sự tái tạo và phục hồi của tài nguyên; Thu hút cộng đồng và du khách vào các hoạt động bảo tồn, tôn tạo tài nguyên (Phạm Trung Lương, 2008) c.

Vai trò và ý nghĩa của phát triển du lịch bền vững Mục tiêu của Du lịch bền vững là: Phát triển, gia tăng sự đóng góp của du lịch vào kinh tế và môi trường. Cải thiện tính công bằng xã hội trong phát triển. Cải thiện chất lượng cuộc sống của cộng đồng bản địa. Đáp ứng cao độ các nhu cầu của du khách.

Duy trì chất lượng môi trường. Việc di chuyển và tham quan đến các vùng tự nhiên một cách có trách nhiệm với môi trường để tận hưởng và đánh giá cao tự nhiên (và tất cả những đặc điểm văn hóa kèm theo, có thể là trong quá khứ và cả hiện tại) theo cách khuyến cáo về bảo tồn, có tác động thấp từ du khách và mang lại những lợi ích cho sự tham gia chủ động về kinh tế - xã hội của cộng đồng địa phương. Từ đó, đảm bảo sự tăng trưởng, phát triển ổn định lâu dài về mặt kinh tế của ngành du lịch, cũng như của toàn thể xã hội. Bền vững ở xã hội thể hiện sự phân chia thu nhập và phúc lợi xã hội, thông thường Số hóa bởi Trung tâm Học liệu và Công nghệ thông tin – ĐHTN http://lrc.vn được hiển thị bằng tính công bằng trong phân bốp các tầng lớp giàu nghèo trong xã hội.

Đồng thời, sự phát triển hoạt động kinh doanh du lịch phải có những đóng góp cụ thể cho sự phát triển xã hội và cộng đồng. Bên cạnh đó, phát triển du lịch còn phải thể hiện ở việc góp phần vào việc giải quyết việc làm cho dân cư địa phương, tăng thu nhập cho nhóm dân cư địa phương này. Bền vững về môi trường thể hiện sự sử dụng hợp lý các nguồn tài nguyên thiên nhiên và điều kiện môi trường xã hội, phục vụ nhu cầu các thế hệ hiện tại mà vẫn để lại cho các thế hệ tương lai những tài nguyên và điều kiện môi trường cần thiết cho sự phát triển của họ. Thực tế hiện nay một số quốc gia, song song với việc phát triển du lịch là việc tàn phá môi trường tự nhiên xung quanh.

Những việc phá hoại môi trường này chỉ đem lại cho quốc gia và doanh nghiệp một chút ít lợi ích trước mắt, còn về lâu dài đây chính là mối nguy hại đe dọa đến sự sống còn của môi trường. Cơ sở lý luận về phát triển du lịch đảo a. Khái niệm đảo và du lịch đảo Đảo hay hòn đảo là phần đất được bao quanh hoàn toàn bởi nước nhưng không phải là một lục địa; tuy nhiên không có kích thước chuẩn để phân biệt giữa đảo và lục địa. Điều 121 của Công ước Liên Hợp Quốc về Luật biển đưa ra định nghĩa “Đảo là một vùng đất tự nhiên có nước bao bọc, khi thuỷ triều lên vùng đất này vẫn ở trên mặt nước”.