Đặt vấn đề Ngày nay, cùng với sự phát triển khoa học kỹ thuật, đời sống ngƣời dân không ngừng nâng cao thì vấn đề môi trƣờng luôn là điểm nổi bật và cần phải quan tâm của tất cả các nƣớc trên thế giới. Rác thải là một phần tất yếu của cuộc sống, không một hoạt động nào trong sinh hoạt hằng ngày không sinh ra rác. Xã hội ngày càng phát triển thì số lƣợng rác thải ra ngày càng nhiều và dần trở thành mối đe dọa thực sự với đời sống con ngƣời. Ở Việt Nam, nền kinh tế đang trên đà phát triển đời sống của ngƣời dân càng đƣợc nâng cao, lƣợng rác thải phát sinh càng nhiều.
Bên cạnh đó thì hệ thống quản lý thu gom chất thải rắn chƣa thực sự có hiệu quả gây ra tình trạng ô nhiễm môi trƣờng nghiêm trọng ở nhiều nơi. Hiện nay, chỉ ở các trung tâm lớn nhƣ ở thành phố, thị xã mới có công ty môi trƣờng đô thị có chức năng thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt, còn tại các vùng nông thôn hầu nhƣ chƣa có biện pháp thu gom và xử lý rác thải hữu hiệu. Lam Sơn là một xã của huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn, cùng với xu hƣớng phát triển chung của huyện Na Rì và tỉnh Bắc Kạn trong những năm qua, kinh tế của xã Lam Sơn đã có nhiều chuyển biến tích cực và đạt đƣợc những thành tựu quan trọng về nhiều mặt, cơ sở hạ tầng tiếp tục phát triển nhƣ giao thông, thủy lợi, trƣờng học, trạm y tế và các công trình văn hóa phúc lợi; đời sống vật chất tinh thần của ngƣời dân đƣợc nâng cao. Cùng với sự phát triển nhanh chóng của kinh tế và cơ sở hạ tầng kéo theo hàng loạt các vấn đề về môi trƣờng, lƣợng chất thải phát sinh ngày càng nhiều.
Trong khi đó công tác quản lý, thu gom và xử lý chất thải tại địa phƣơng chƣa đƣợc quan tâm đúng mức, nguồn kinh phí đầu tƣ cho công tác thu gom và xử lý rác thải chƣa cao, cán bộ môi trƣờng giám sát thu gom và quản lý rác thải sinh hoạt chƣa làm việc đúng năng lực. Vì vậy để đƣa ra những đánh giá khách quan, chung thực về công tác quản lý, thu gom và xử lý rác thải trên địa bàn xã để từ đó n 2 đề ra những biện pháp, giải pháp xử lý rác thải sao cho hiệu quả, góp phần làm cho môi trƣờng “xanh - sạch - đẹp”. Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn và để tăng thêm kiến thức, kinh nghiệm làm việc, đƣợc sự nhất trí của Ban giám hiệu nhà trƣờng, ban chủ nhiệm khoa Môi trƣờng - trƣờng Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, dƣới sự hƣớng dẫn trực tiếp của thầy PGS.TS Trần Văn Điền, em tiến hành thực hiện đề tài: “Đánh giá công tác quản lý, thu gom và xử lý rác thải trên địa bàn xã Lam Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn”, nhằm tìm ra hƣớng xử lý tốt cho vấn đề rác sinh hoạt trên địa bàn xã. Mục tiêu, yêu cầu và ý nghĩa của đề tài 1.
Mục tiêu của đề tài 1. Mục tiêu chung Đánh giá đƣợc hiện trạng và đề xuất đƣợc giải pháp quản lý, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn xã Lam Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn nhằm nâng cao công tác quản lý, thu gom và xử lý nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trƣờng. Mục tiêu cụ thể - Tìm hiểu thái độ nhận thức của ngƣời dân trong việc phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt. - Đánh giá thực trạng phân loại, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt của ngƣời dân - Đánh giá công tác quản lý, thu gom và xử lý rác thải trên địa bàn xã Lam Sơn, huyện Na Rì, tỉnh Bắc Kạn.
Yêu cầu của đề tài - Số liệu thu thập phải chính xác, khách quan, trung thực. - Các giải pháp đề xuất đƣa ra phải phù hợp với tình hình địa phƣơng và có tính khả thi cao. Ý nghĩa của đề tài - Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học: + Nâng cao kiến thức, kỹ năng và rút kinh nghiệm thực tế phục vụ cho công tác sau này. n 3 + Vận dụng và phát huy đƣợc các kiến thức đã học tập và nghiên cứu.
- Ý nghĩa trong thực tiễn: + Tình hình quản lý, thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn xã Lam sơn. + Làm căn cứ để cơ quan chức năng tăng cƣờng công tác tuyên truyền giáo dục nhận thức của ngƣời dân về vệ sinh môi trƣờng. + Đƣa ra các biện pháp quản lý, xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn xã Lam Sơn n 4 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 2.
CÁC KHÁI NIỆM LIÊN QUAN 2. Khái niệm về chất thải - Chất thải là vật chất đƣợc thải ra từ sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác (Luật BVMT, 2015) [1] - Tất cả những gì con ngƣời đã sử dụng, không còn dùng đƣợc nữa (hoặc không muốn dùng nữa) nên vứt bỏ. Các chất thải khác trong sinh hoạt và từ các ngành công nghiệp. Khái niệm về chất thải rắn - Theo điều 3 Nghị Định 59/2007/NĐ-CP ngày 09/04/2007 của chính phủ về quản lý chất thải nguy rắn quy định: - Chất thải rắn: là chất thải ở thể rắn đƣợc thải ra từ quá trình sản xuất, kinh doanh, dịch vụ, sinh hoạt hoặc các hoạt động khác.
- Chất thải rắn sinh hoạt: là chất thải rắn phát sinh ra trong quá trình sinh hoạt cá nhân, hộ gia đình, nơi công cộng. - Chất thải rắn công nghiệp: là CTR phát sinh từ hoạt động sản xuất công nghiệp, làng nghề, kinh doanh, dịch vụ hoặc một số hoạt động khác. - Phế liệu: là sản phẩm, vật liệu trong quá trình sản xuất hoặc tiêu dùng đƣợc thu hồi để tái, tái sử dụng làm nguyên liệu cho quá trình sản xuất sản phẩm khác. - Thu gom chất thải rắn: là hoạt động tập hợp, phân loại, đóng gói và lƣu giữ tạm thời CTR tại nhiều điểm thu gom tới thời điểm hoặc đƣợc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chấp nhận.
- Lƣu giữ chất thải rắn: là việc giữ CTR trong một khoảng thời gian nhất định ở nơi cơ quan thẩm quyền chấp nhận trƣớc khi chuyển đên cơ sở xử lý. - Vận chuyển chất thải rắn: là quá trình chuyên chở CTR từ nơi phát sinh, thu gom, lƣu giữ, trung chuyển đến nơi xử lý, tái chế, tái sử dụng hoặc chon lấp cuối cùng. n 5 - Xử lý chất thải rắn: là quá trình sử dụng các giải pháp công nghệ, kỹ thuật làm giảm, loại bỏ, tiêu hủy các thành phần có hại hoặc không có ích trong CTR; thu hồi, tái chế, tái sử dụng lại các thành phần có ích trong CTR. Khái niệm về chất thải nguy hại - Theo quy chế quản lý chất thải nguy hại năm 1999: “chất thải nguy hại là chất thải có chứa các chất hoặc hợp chất có một trong các đặc tính gây nguy hại trực tiếp (dễ cháy, dễ nổ, làm ngộ độc, dễ ăn mòn, dễ lây nhiễm và các đặc tính gây nguy hại khác), hoặc tƣơng tác với các chất khác gây nguy hại tới môi trƣờng và sức khỏe con ngƣời”.
- Theo luật BVMT 2015: “ Chất thải nguy hại là chất thải chứa yếu tố độc hại, phóng xạ, lây nhiễm, dễ cháy, dễ nổ, gây ăn mòn, gây ngộ độc hoặc có đặc tính nguy hại khác”. [1] Tuy có sự khác nhau về từ ngữ những cả hai định nghĩa đề có nội dung nhƣ nhau, giống với định nghĩa của các nƣớc và tổ chứ trên thế giới, đó là nêu đặc tính nguy hại cho môi trƣờng và sức khỏe cộng đồng của chất thải nguy hại. Khái niệm về rác thải sinh hoạt - Là các chất rắn bị loại ra trong quá trình sống và sinh hoạt của con ngƣời. Bất kỳ hoạt động sống nào từ ở nhà, nơi công sở, trên đƣờng đi lại, nơi công cộng… đề sinh ra một lƣợng rác nhất định.
Thành phần chủ yếu của chúng là các chất hữu cơ rất dễ gây ô nhiễm cho môi trƣờng. - Ngoài ra rác thải còn đƣợc hiểu là thành phần tàn tích hữu cơ phục vụ cho hoạt động sống của con ngƣời, chúng không còn đƣợc sử dụng và vứt ra môi trƣờng 2. Nguồn phát sinh và phân loại chất rắn - Chất thải rắn là toàn bộ các loại vật chất ( không ở dạng khí và không hòa tan đƣợc) đƣợc con ngƣời loại bỏ trong các hoạt động kỹ thuật-sinh hoạt của mình (bao gồm các hoạt động sản xuất, các hoạt động sống và duy trì sự tồn tại của cộng đồng). Trong đó quan trọng nhất là các loại chất thải phát sinh từ các hoạt động sản xuất và hoạt động sống.
Nguồn phát sinh Nhà dân, Cơ quan, Nơi vui chơi, khu dân cƣ trƣờng học giả trí Chợ, bến xe, Bệnh viện, Rác thải nhà ga cơ sở y tế Khu công Giao thông, Chính quyền nghiệp, nhà xây dựng địa phƣơng máy, xí nghiệp Hình 2.1: Sơ đồ nguồn gốc phát sinh chất thải rắn - Hộ gia đình (nhà ở riêng biệt. khu tập thể, chung cƣ…): thực phẩm thừa, carton, nhựa, vải, da, gỗ vụn, thủy tinh, nilon, vỏ lon các loại, kim loại, tro, lá cành cây, các chất thải đặc biệt (đồ điện hỏng, pin, ac qui, dầu nhớt, lốp xe…) và các chất độc hại sử dụng trong gia đình. - Thƣơng mại (kho, quán, chợ, văn phòng, khách sạn, nhà in, trạm xăng dầu, gara…): thức ăn thừa, kim loại, carton, thủy tinh, dầu mỡ, lốp xe các chất độc hại (ac qui. - Cơ quan, trƣờng học, bệnh viện, cơ sở y tế: giấy, carton, nhựa, thức ăn thừa, kim loại, các chất độc hại (chất thải y tế, mực in…).
- Công nghiệp gồm: (xây dụng, chế tạo, công nghiệp nhẹ, công nghiệp nặng, lọc dầu, nhà máy hóa chất, nhà máy điện…), chất thải từ quá trình công nghiệp, xây dựng: gỗ vụn, kim loại, thủy tinh, tro, vữa, bê tông, nƣớc thải, khí thải và rất nhiều chất độc hại khác. - Nông nghiêp (trồng trọt, chăn nuôi): rơm rạ, phế thải nông nghiệp, phế thải chăn nuôi, các chất độc hại nhƣ chai lọ, bao bì có hóa chất. Phân loại chất thải rắn - Việc phân loại chất thải rắn là một công việc khá phức tạp vì sự đa dạng về chủng loại, thành phần và tính chất của chúng. Có nhiều sách phân loại khác nhau cho mục đích chung là để có biện pháp sử lý thích đáng nhằm giảm tính độc hại của CTR đối với môi trƣờng.